[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng con kính bạch trên chư Tôn Thiền đức đã về đây cùng với chùa Phật Quang chúng con để dự lễ Phật Đản, làm tăng thêm cái tình linh sơn cốt nhục thật là ấm áp. Thầy cũng tán thán quý Phật tử đã về đây giữa núi rừng hiu quạnh này mà cùng với chùa Phật Quang để dự cái đại lễ Phật Đản này. Trong cái giờ phút mà chúng ta ngồi đây, thì cả nước chúng ta đều cũng hân hoan, tưng bừng cử hành đại lễ Phật Đản. Và có những nơi mà giáo hội Phật giáo đã phải mượn những cái công trình công cộng của nhà nước như là cái công viên, hay trung tâm văn hóa, hay những quảng trường công cộng để mà cử hành lễ
[1:00]Phật Đản, và khắp nơi ai cũng hân hoan đón mừng ngày này vì tất cả chúng ta đều là con của Phật. Hạnh phúc biết bao nhiêu khi chúng ta được là con của một đấng Chánh Đẳng Chánh Giác, cái trí tuệ và từ bi của Ngài bao trùm khắp cả pháp giới. Đời đời kiếp kiếp, chúng ta mãi mãi nguyện đi theo con đường mà Ngài đã chỉ dạy. Đời đời kiếp kiếp, chúng ta nguyện được làm người đệ tử ngoan của Ngài. Hôm nay, trong cái không khí thiêng liêng của đại lễ Phật Đản, chúng ta ngồi đây với nhau để hướng về, để tưởng niệm về Người và nguyện lòng cố gắng tu tập không bao giờ giải đãi. Nhưng mà vì sao Người đã thành Phật?
[1:54]Vì sao Người đã thành Phật? Muốn thành Phật thì công đức phải là vô biên vô lượng, thiền định phải chứng đến cái tột đỉnh cao. Như nãy giờ chúng ta ngồi thiền là chúng ta mới tập thôi, còn Đức Phật là qua rất là nhiều ngàn kiếp đã phải tinh tấn trong thiền định và chứng đắc sâu xa, phá tan được vô minh thì mới thành Phật. Tuy nhiên, ngoài cái thiền định là cái chính yếu, còn vô số những công đức mà Đức Phật đã tác thành trong vô lượng kiếp. Mà để có thể tác thành được cái vô lượng công đức trong vô lượng kiếp đó, thì Đức Phật có một cái phẩm chất mà hôm nay ta nói với nhau đó là tinh thần trách nhiệm cao
[2:39]độ trong cái bổn phận của mình, trong cái công việc của mình. Nên ta có thể nói không ngoa thế này, một trong những cái phẩm chất mà khiến cho Đức Phật đắc thành Phật quả chính là cái tinh thần trách nhiệm rất cao trong từng cái công việc của Ngài mà Ngài đã có được trong vô lượng kiếp. Nghĩa là mỗi khi Ngài làm cái công việc gì thì Ngài đều toàn tâm toàn ý làm cho thật tốt, chính vì cái tinh thần trách nhiệm cao tột đó mà công đức của Ngài cứ lớn dần lớn dần lên trong bao nhiêu kiếp, để đến khi cái công đức đó trở nên vô lượng và Ngài cũng đắc thành Phật quả. Vì vậy ta có thể nói rằng không có một vị Thánh nào là vô trách nhiệm.
[3:29]Tất cả những vị mà ta ca ngợi là Thánh đều là những người có tinh thần trách nhiệm rất cao. Khi các vị đó nhận được một công việc gì để làm cho cuộc đời này, cho gia đình mình, cho cộng đồng, cho xã hội, thì tất cả những vị đó đều có tinh thần trách nhiệm rất cao, làm việc rất chu đáo, rất hoàn hảo. Chính vì vậy mà những vị đó cái công đức nó tăng trưởng dần, tăng trưởng dần, cộng với cái tâm vô ngã, tâm linh thiền định, các vị chứng Thánh luôn. Vì vậy, khi mà chúng ta đi theo con đường của Phật, chúng ta muốn lìa bỏ cái thân phận phàm phu của mình, chúng ta muốn bước vào cái cõi Thánh, thì chúng ta cũng phải trang bị cho mình một cái phẩm chất
[4:18]vô cùng quý giá, đó là tinh thần trách nhiệm cao độ trong công việc của mình. Vì ta biết rằng không có một vị Thánh nào là vô trách nhiệm. Cái gọi là tinh thần trách nhiệm á, đây là một điều rất là khó dạy, khó mà có ai dạy được cho ai, khó ai truyền được cho ai cái gọi là tinh thần trách nhiệm cao độ trong công việc. Mà đây là một cái trí tuệ, một cái đạo đức thẳm sâu gì đó trong lòng riêng của mỗi người, mà rất khó ai có thể ép ai, nhồi nhét cho ai vào trong tâm hồn của người kia được. Ví dụ bây giờ một người có tinh thần trách nhiệm rất là cao, họ làm việc gì cũng chu đáo, cũng kỹ lưỡng, lo trước lo sau.
[5:04]Còn một người thì thờ ơ, hời hợt, quên trước quên sau, chẳng có việc gì lo chu toàn. Bây giờ cái người mà có tinh thần trách nhiệm họ muốn nhồi nhét cái tinh thần đó vào trong cái đầu của người kia, vào không được, vì người kia nó lơ lơ không có chỗ chứa. Mà đây cũng là cái tập nghiệp của nhiều kiếp khiến cho một cái người bị rơi vào cái tình trạng là vô trách nhiệm, sống vô trách nhiệm, hoặc là làm công việc vô trách nhiệm, không đâu tới đâu. Và ta biết thế này, cái người mà vô trách nhiệm tức là cái người mà làm công việc sẽ không tốt, không hoàn hảo, không đem được lợi ích cho mọi người, và như thế cái phước của họ sẽ giảm dần,
[5:44]giảm dần trong từ kiếp này đến những kiếp khác. Có thể một kiếp này họ ở cái phước vinh quang, là một cái công chúa, hoàng hậu hay làm quan làm tướng, nhưng mà nếu họ không có tinh thần trách nhiệm, chỉ nghĩ đến phần mình, sống hời hợt, làm đâu cái xề xòa bỏ nửa chừng đó, thì kiếp sau cái tuột xuống dần, tuột xuống dần, mà cứ mang cái tinh thần đó đi mãi trong luân hồi thì một lúc nào đó chỉ làm kẻ ăn xin mà thôi, hết phước để sống. Nên do đó, chúng ta biết được cái để mà làm cho chúng ta tăng lên được cái phước hết kiếp này đến kiếp kia chính là cái tinh thần trách nhiệm. Tinh thần trách nhiệm là làm gì làm rất tròn cái công việc của
[6:29]mình, làm thật chu đáo, thật hoàn hảo cái công việc của mình. Không bao giờ mà làm hời hợt, lúc nào làm cũng lo lắng trước sau, dự phòng thế này, đề phòng thế kia, sợ công việc bị sơ suất, bị thất bại. Đó là cái người mà có tâm lo lắng, muốn cho mọi điều mình làm nó phải hoàn hảo và nhất là cái công việc đó có lợi cho cho mọi người. Mà chỉ có cái tinh thần trách nhiệm như vậy mới làm cho cái phước của ta tăng lên dần dần. Đây là cái điều quan trọng. Mà nhất là cái việc của chùa cũng vậy, khi mà cái việc của chùa hầu hết là đều tạo nên công đức. Do đó, khi mà bước vào chùa để công quả hay làm việc,
[7:14]mà người nào có thể làm tròn cái trách nhiệm của mình, làm rất chu đáo trách nhiệm của mình, làm với tinh thần trách nhiệm rất cao, thì người như thế cứ hết kiếp này đến kiếp kia, cứ phước duyên cứ tăng trưởng dần, tăng trưởng dần. Thường thường từ một con người bình thường, khi mà đến với đạo nhưng mà làm có tinh thần trách nhiệm cao, người đó sẽ trở thành người xuất gia tốt. Mà nếu cứ tiếp tục giữ cái tinh thần trách nhiệm cao như thế, thì người đó sẽ trở thành một bậc cao tăng. Mà nếu người đó cũng tiếp tục cái tinh thần trách nhiệm cao như thế, thì người đó sẽ trở thành một bậc Thánh Tăng.
[7:51]Không có gì nghi ngờ điều này cả. Còn cái người thế gian cũng vậy, nếu người nào ở trong cái cuộc đời, ví dụ như là không phải là biết đạo, mà việc gia đình mình làm rất tròn trách nhiệm, rồi sau đó tới việc của làng, nước mình cũng làm rất tròn trách nhiệm, thì phước cứ tăng dần tăng dần, mà khi phước lên rồi mình làm tới cán bộ, làm tới quan, tới tướng, thậm chí làm tới vua luôn. Nên ta biết rằng một cái người mà có cái phước để làm lãnh đạo thì luôn luôn phải là một người đã từng có tinh thần trách nhiệm rất cao, làm việc gì phải hết sức chu toàn việc đó. Nhưng chỉ có một cái khác thế này là khi người ta lên làm lớn
[8:30]rồi, bỗng nhiên cái sự hưởng thụ cái nó phá cái đạo đức đi. Khi người ta có quyền trong tay, có tiền trong tay, chợt cái phẩm chất Thánh không còn, người ta không được một cái đạo lý soi sáng trong lòng và người ta trở nên sống theo kiểu thế gian là hưởng thụ tầm thường. Vì cái hưởng thụ tầm thường cái trở nên giải đãi, bỗng nhiên vô trách nhiệm, khi làm công việc không còn chu đáo nữa mà chỉ vì mải mê hưởng thụ. Ví dụ như một cái người giàu có, sang trọng, quyền chức, rồi cái bị người ta bày những cái trò đi hưởng thụ nơi này, đi săn bắn nơi kia, vân vân, thì vì cái công việc mà hưởng thụ, đánh bài, đi săn bắn cái khiến công việc nó
[9:15]bị bê trễ, nó trễ nãi không có thành công, cái họ quen cái thói quen là bắt đầu trở nên vô trách nhiệm, thế là phước họ tuột xuống, qua đời sau họ không còn cái phước để mà làm lớn nữa trở nên những người rất là tầm thường. Còn khi mà ta có cái đạo lý trong lòng mình, chúng ta biết rằng dù chúng ta làm được bao nhiêu điều phước có lớn lao cách mấy vẫn chưa bao giờ đủ để có thể chứng thành cái đạo quả cao siêu được. Vì vậy mà một người đệ tử Phật luôn luôn giữ gìn cái tinh thần trách nhiệm đó hết kiếp này đến kiếp khác. Ngay cả khi mà phước đã đến với ta rất là nhiều, có khi trong chùa ta đã làm được một bậc cao tăng hay ở
[10:00]ngoài đời ta đã trở nên một người lãnh đạo thì cũng không bao giờ ta buông lơi cái tinh thần trách nhiệm, vẫn luôn luôn cố gắng làm tròn trách nhiệm của mình với mức cao nhất, không bao giờ để cho việc cái hưởng thụ riêng tư mà xen vào khuấy phá cái lý tưởng sống của mình. Cho nên vì vậy mà cái phước ta cứ tăng lên mãi, tăng lên mãi làm cho nó trở nên vô hạn, mà phước vô hạn rồi mới làm thánh được. Còn nếu ta làm được một chút phước rồi ta hưởng, ta làm một chút phước rồi ta hưởng thì không bao giờ ta còn phước để làm thánh nữa, nó là như vậy. Cái việc của thế gian thì nó hơi khác với việc đạo một chút.
[10:46]Ví dụ như là việc đạo thì thường là ở trong đạo ta lo cho Phật pháp, lo cho Tam Bảo và phụng sự chúng sinh, nên hầu hết những ý nghĩa của việc trong đạo là cao thượng, là tốt lành, dễ làm cho ta có công đức. Tới một ngày đến chùa cũng làm cái phước ta tăng lên được một ngày. Một ngày ở chùa cũng làm phước ta tăng được một ngày. Ta đến chùa ta công quả, ta quét tước, ta dọn dẹp, ta lao tác cũng đều làm cái phước cho ta tăng được một ngày. Dĩ nhiên, trên lý thuyết là vậy nhưng trong thực tế đôi khi ở trong chùa người ta vẫn có những việc tư lợi, nhiều khi vẫn có những cái ích kỷ và thậm chí có cả sự ác độc.
[11:25]Nhưng đó là một phần nhỏ, còn hầu hết là việc chùa đều là việc đưa ta đến công đức. Còn việc của thế gian thì gồm có việc của gia đình và việc của xã hội. Việc của gia đình thì cũng là một cái lợi ích cho một phần nhỏ, ví dụ người cha tận tụy lo cho vợ con mình thì cũng tạo thành công đức mà công đức nó trong cái phạm vi nhỏ; hoặc là cái người con hiếu kính cha mẹ mình, lo cho anh chị em mình cũng là cái công đức mà cái công đức đó trong phạm vi nhỏ. Và khi bước ra ngoài làm cái công việc của xã hội, như một cái người khi lớn lên ta phải đi làm việc sinh nhai, có khi người đó là một cái công nhân
[12:06]trong một cái công ty, có khi người đó là một cái viên chức trong cơ quan nhà nước, hoặc thậm chí đó là một cái doanh nghiệp, một đại gia đang điều hành một cái công ty, vân vân, thì những cái điều như vậy, khi bước ra ngoài làm việc như vậy nó đều liên quan đến xã hội đông người, mỗi việc chúng ta làm nó đều liên quan đến những người chung quanh của mình, đều ảnh hưởng chung hết và đóng góp cho cái sự tiến bộ chung của xã hội. Ngay cả cái người công nhân nhỏ bé thôi mà nếu làm tròn cái trách nhiệm của mình là vẫn gọi là đóng góp cái lợi ích cho cộng đồng. Rồi một cái người nhiều khi tổ trưởng một cái thợ hồ,
[12:43]một cái nhóm thợ xây thôi mà nếu làm tròn trách nhiệm của mình vẫn là đóng góp được cái lợi ích cho cộng đồng và đều tăng thêm được cái phước của mình. Cái người như vậy thì từ từ cái phước cũng tăng lên dần dần; còn nếu đó là một đại gia, một cái doanh nghiệp, họ điều hành một công ty và trong tay họ liên quan đến cái lợi ích đời sống kinh tế của rất nhiều người, thì nếu họ làm tròn cái trách nhiệm của họ thì họ đem lại lợi ích rất là lớn cho cái số người rất là đông và như vậy cái phước của họ rất là tăng trưởng. Chỉ có một điều là cái công việc của thế gian nó dễ dính đến cái việc tư lợi, ví dụ như khi ta đi làm công để ăn lương thì ta chỉ nghĩ tới là cái đồng lương,
[13:25]ráng làm sao để tới tháng lãnh lương, thì nếu mà cái đầu chỉ nghĩ như vậy thì là một sự ích kỷ và khó có cái tinh thần trách nhiệm cao độ. Hoặc là một quan chức khi đi làm việc cho nhà nước mà nếu chỉ nghĩ tới tháng ăn lương thì người đó sẽ không có tinh thần trách nhiệm cao và làm hời hợt và lần lần phước cũng mất. Hoặc ngay cả một chủ một doanh nghiệp lớn mà khi ta điều hành cái doanh nghiệp rất là hời hợt rồi khiến cho doanh nghiệp đó không có phát triển được thì làm cho phước ta cũng giảm sút vì ta đã ảnh hưởng tới lợi ích chung của của cộng đồng. Thì như vậy, nếu mà trong tâm mình có lẫn cái tư lợi thì tự
[14:02]nhiên cái tinh thần trách nhiệm nó không có còn nhiều. Chỉ có những người nào mà cái tâm tư lợi ít mà nghĩ đến mọi người nhiều thì tinh thần trách nhiệm của ta sẽ rất là cao. Mà cái tinh thần trách nhiệm cao, đó là phẩm chất của Thánh, chúng ta nhớ như vậy. Bất cứ chúng ta đứng ở vị trí nào, mà nếu chúng ta có cái tinh thần trách nhiệm cao thì đó là dấu hiệu của đạo đức, của sự vị tha. Còn nếu đứng ở vị trí nào mà ta không có tinh thần trách nhiệm cao, chúng ta chỉ lo cho mình, công việc làm không chu toàn thì đó là dấu hiệu của không có đạo đức, và như vậy phước ta không tăng trưởng. Tại sao một người tinh tấn tu hành?
[14:43]Tại sao một người không thể tinh tấn tu hành? Cũng có cái nhân quả. Cái người nào mà trong cuộc sống của họ, họ có tinh thần trách nhiệm rất cao thì khi bước vào tu tập, bỗng nhiên họ rất là tinh tấn. Còn cái người nào mà trong cuộc sống của họ, họ không có tinh thần trách nhiệm thì khi bước vào tu tập họ cũng sẽ dãi đãi. Ta thấy khi một người mà tu tập, họ siêng năng ngồi thiền, lễ Phật, sám hối thì biết là trong cái công quả, cái lao tác hằng ngày họ làm rất là tròn trách nhiệm. Đó, cái dấu hiệu đó là chắc chắn. Còn cái người nào mà khi ta thấy họ ngồi thiền cũng không nhiều, lễ Phật cũng ít, sám hối không có rõ ràng thì biết rằng trong cái
[15:27]công việc, trong cái đời sống của họ họ làm cũng hời hợt. Đôi khi nói rằng à tôi mắc lo tu nên tôi ít lo công việc thì ta sẽ chắc chắn một điều thế này: cái công việc họ sẽ hư hỏng và cái công phu tu tập của họ cũng sẽ không tiến bộ. Đó là cái chắc chắn như vậy. Nên giữa cái tinh thần trách nhiệm trong công việc và cái sức tinh tấn trong sự tu hành nó có cái sự liên quan với nhau. Do đó, khi ta hướng về sự tu tập thì đừng có vội vàng gọi là tôi buông bỏ hết tất cả, tôi bỏ quên chuyện đời, bỏ quên công việc, bỏ quên ngoại cảnh để mà chỉ dồn cái việc lo tu, không phải, đó lại chính là sự thất bại.
[16:10]Cái người nào mà muốn tinh tấn tu hành thì thật ra cái người đó lại càng phải hết sức siêng năng lo cho người khác, làm công quả cho chùa, phục vụ cho cộng đồng, cho xã hội. Mà chính cái người nào mà phục vụ cho cộng đồng, cho xã hội nhiều cho đến khi mình bắt gặp được đạo lý tu tập thì người đó lại chính là người tu tập rất là tốt. Cái nhân quả nó là như vậy. Đời và đạo coi vậy chứ nó lại liên quan với nhau, chứ ta không hiểu ta cứ tưởng là bỏ việc đời thì mới theo việc đạo, không phải, đạo nằm ở trong đời á. Chính ngay trong cuộc sống này mà ta sống tốt, sống đúng thì đạo nó xuất hiện từ đó.
[16:50]Sen không bao giờ mọc lên từ đá mà sen chỉ mọc lên từ bùn tanh. Nghĩa là ngay trong cái cuộc đời đầy cái phiền phược, ô nhiễm này, bao nhiêu cái phức tạp, đấu đá này mà trong đó ta giữ được đạo lý, ở trong đó ta làm tròn được cái trách nhiệm của con người thì chính nơi đó cũng là nơi mà ta tu tập được. Vậy khi nào thì sen mọc lên từ đá? Có khi nào sen mọc lên từ đá không ạ? Có. Ban đầu thì sen mọc lên từ bùn, bùn tanh. Nghĩa là gì? Nghĩa là khi một người bắt đầu biết đạo thì người đó bỗng nhiên trở thành một cái mầm sen. Còn cái người mà chưa biết đạo thì người đó là mầm cỏ, mầm gì ta không biết.
[17:38]Nhưng khi một người bắt đầu biết đạo, yêu mến đạo và phát tâm tu hành thì người đó bỗng nhiên biến thành một cái mầm sen, mà cái mầm sen đó đang nằm ở dưới bùn, dưới bùn, dưới sình lầy. Thì cái mầm đó nó sẽ từ từ nó lớn lên, lớn lên nơi cái đất bùn tanh đó. Nghĩa là sao? Nghĩa là người đó khi biết đạo rồi, khi muốn tu rồi không thể bỏ cuộc đời để vào chùa được mà người đó bắt đầu phải áp dụng đạo lý ngay trong gia đình mình, ngay trong cái xã hội, ngay trong cuộc đời của mình, nơi mà mình biết rằng nó đau khổ, nó ràng buộc mà vẫn phải tu từ trong đó. Nghĩa là lúc trước mình có mấy cái người hàng xóm nhìn bản mặt thấy ghét
[18:17]thì bây giờ cũng ngay những người hàng xóm bản mặt thấy ghét đó mình phải làm sao cho bản mặt đó nó thấy thấy thương, không còn cách nào hết. Ngay trong bùn đó mà sen mọc lên. Rồi gia đình mình là nơi đầy đau khổ, nhiều khi muốn bỏ đi quách, nhưng mà không, bây giờ chính nơi gia đình đó ta phải làm cho tốt lên. Sen chỉ mọc lên từ bùn. Rồi bao nhiêu việc cái là cơ quan, cái người này ăn hiếp tôi, người kia làm phiền trách tôi, đè tôi, vân vân, thì cũng chính nơi cái cơ quan đó ta làm việc tốt lên. Ngay những người đang ghét ta, đang đè ta, ta vẫn phụng sự hết mình, quên mình đi mà lo công việc thì sen đang mọc lên từ đó.
[18:53]Đó chính là đạo lý. Chính nơi cái đau khổ, nơi tăm tối, nơi phức tạp, hẹp hòi mà ta tu hành và sen mọc lên từ bùn tanh đó. Khi mà sen mọc lên dần dần, dần dần cao rồi thì bỗng nhiên ta có thể nhổ gốc sen đó lên và đem lên trên đá mà trồng rồi sen sẽ mọc tiếp. Nghĩa là sao? Ai biết? Nghĩa là sao ai biết vỗ tay? Bộ biết rồi sao vỗ tay? Sen mọc lên trên đá nghĩa là thế này: ban đầu sen mọc lên từ bùn tức là người đó vẫn sống cuộc đời tại gia bao nhiêu là phiền toái, phức tạp mà vẫn tu tập giữ được đạo lý thì cái công đức sẽ đưa người đó đi vào chùa tu tập, tức là sen mọc từ đá, tại trong chùa bình yên
[19:39]á, trong chùa nó không có nhiều việc phức tạp. Thì trên lý thuyết là vậy chứ sự thực có nhiều khi chùa nó cũng rắc rối lắm, giống như chùa mình cũng rắc rối lắm chứ không phải không. Nhưng mà trên lý thuyết thì chùa vẫn là một cái cõi Tịnh độ nho nhỏ ở ở nhân gian này. Vì vậy mà những khi ta rảnh rỗi ta chỉ muốn vào trong chùa cho tâm hồn mình thanh thản. Những cái ngày hè nóng nực như thế này, Trái Đất càng lúc càng nóng lên như thế này mà lễ Phật Đản ta kéo nhau về đây ngồi chật ních, vai đụng vai, chân đụng chân mà càng đụng chừng nào thì càng yêu thương nhau nhiều chừng đó. Còn ngoài đời mà ngồi đụng qua đụng lại lát gây lộn, phải không?
[20:15]Ở đây càng đụng không sao, mà buồn buồn anh cứ thọc cùi chỏ vô mình tôi cũng không sao, nếu mà chật quá anh gác luôn cái chân lên đùi tôi tốt, không sao hết, vì mình đang yêu thương nhau. Còn ngoài đời không được à. Bởi vậy ta thấy chùa tạm thời chùa như là một cái cõi thần tiên, cõi thanh tịnh mà ta yêu thương nhau. Mình cầm cái quạt thay vì quạt cho mình tự nhiên quạt cho người khác không, thầy dòm nãy giờ thầy thấy người này quạt người kia không nè. Đó nên thầy rất là tán thán, rất là ca ngợi nhiều người đang có đạo tâm và đây đúng là cái cõi thiên đường Tịnh độ vì người yêu người, sống để yêu nhau.
[20:52]Ở ngoài kia ngoài cổng chùa á là cõi sình lầy nước đọng mà sen đã mọc được, ta đã mọc lên từ bùn lầy. Ở gia đình ta, ta đã giữ được đạo lý, ở nơi cái xã hội ta, ta đã giữ được đạo lý, thế là Phật, cái này Phật chứ không phải nha, mới nhổ cái gốc sen của ta lên đặt vào trong chùa, tức là sen bắt đầu mọc lên từ đá, từ cát, từ sỏi, từ những gì rất tinh khiết và sen nó vươn lên để trổ hoa, kết trái luôn. Đó là cái người nếu mà ở ngoài đời ta đã giữ được đạo lý chặt chẽ thì Phật sẽ đưa ta vào trong cái cõi tịnh. Cõi tịnh ở đâu? Trước hết là chùa, một cái chùa chân chính nào đó để ta được yên vui, tinh tấn tu tập suốt cuộc đời còn lại.
[21:39]Mà như vậy nếu mà ở nơi cái chùa đó mà ta vẫn tiếp tục tinh tấn tu tập, cái hoa sen vẫn tiếp tục vươn lên và nở to, thơm ngát, ngọt ngào, thì khi ta từ giã cái cuộc đời này, ta sẽ thật sự về nơi cái cõi mà chung quanh là Phật và Bồ Tát. Đôi khi ta gọi đó là cõi Tịnh Độ thì thưa muốn đặt tên gì đó thì đặt. Nhưng mà chỉ biết rằng chắc chắn ta sẽ về một nơi mà rất nhiều điều tốt đẹp, toàn là những bậc thánh ở chung quanh với ta. Vì đó là phần thưởng cho ta nơi cái cõi Ta-bà đầy cái khổ đau này mà ta luôn luôn giữ được đạo lý. Mà sở dĩ ta giữ được đạo lý là bởi vì cái công đức tinh tấn tu hành ta khi ta còn ở ngoài đời,
[22:27]khi mà cái mầm sen ta còn nằm ở trong bùn mà ta đã không bao giờ ngã lòng. Mà tại sao ở trong cái bùn tanh đó mà ta không bao giờ ngã lòng? Bởi vì lòng ta có đạo lý, vì lòng ta yêu thương được mọi người. Vì lòng ta yêu thương được mọi người, cho nên ta có cái tinh thần trách nhiệm rất là cao. Ta có tinh thần trách nhiệm rất là cao. Mỗi khi làm một chuyện gì thì đều hết sức là cố gắng cho chu đáo để công việc được tốt đẹp mà cho mọi người được hưởng thì cái phần thưởng luôn luôn chờ ta cứ bước lên mãi, cứ bước lên mãi. Do đó khi nãy ta nói rằng vì sao Phật thành Phật? Thì chúng ta biết rằng bởi vì
[23:10]trong vô lượng kiếp Ngài có cái tinh thần trách nhiệm cao độ. Mà chỉ có những người có tinh thần trách nhiệm cao độ mới là những người hết sức dõng mãnh tinh tấn trong trong tu tập. Còn người mà ngoài đời ta thấy sống hời hợt thì ta biết chắc một điều người đó không tinh tấn tu hành. Khi ngồi thiền cũng không cố gắng nhiếp tâm. Đó khi thấy thì nhắm mắt ngồi thiền kiết già giống nhau, nhưng ở trong thẳm sâu trong tâm hồn á có những người rất là tinh tế, quyết tâm để nhiếp cho bằng được tâm mình. Tức là theo dõi chặt chẽ hơi thở, biết thân này vô thường để đi sâu vào trong thiền định. Rồi cũng ngồi nhắm mắt y hệt như vậy nhưng mà lúc đó tâm mình rất là hời hợt,
[23:52]vọng tưởng nó kéo đi nó lại gì kệ nó mà mình không có cố gắng khắc phục. Bởi vì sao? Bởi vì nó nhân quả từ ở cuộc sống bên ngoài ta là người sống thiếu trách nhiệm, sống vô trách nhiệm. Đó có điều ảnh hưởng rất là lớn. Mà đã ngồi đây với nhau trong cái ngày Đại lễ Phật đản này, tất cả chúng ta đều dâng lên Đức Phật một tấm lòng kính yêu vô hạn thì có nghĩa là tất cả chúng ta đây ai cũng là người khát khao tu tập. Ở đây có ai mà không khát khao tu tập mà ngồi đây không ạ? Cũng dám có lắm. Cũng có những người không khát khao tu tập mà đã lọt vào trong đây. Vì vậy mà trong lễ ta vẫn hay bị mất tiền, mất dép hoài.
[24:39]Ví dụ như ta sống với nhau, tất cả chúng ta đều phước ít ít ít ít giống nhau nên ta đang ngồi đây gặp nhau. Nhưng nếu lúc nào đó ta gặp một cái người mà phước rất là lớn, họ làm ở vị trí lãnh đạo cao, chúng ta chỉ cần nói chuyện với họ 5 phút, 10 phút thì ta mới phát hiện ra một điều là họ rất giỏi, rất sâu sắc, rất tinh tế khi nhìn vấn đề và luôn luôn đòi hỏi công việc phải hoàn thành chu đáo. Có nghĩa là họ là những con người từ lâu quen cái tinh thần trách nhiệm rất là cao. Nên do đó, những người mà được phước bước lên ở vị trí lãnh đạo cao đều là những người có tinh thần trách nhiệm cao độ.
[25:19]Còn khi ta gặp nhau, ta thấy mọi người nói chuyện với nhau trong cái thế hời hợt bình thường vì cái phước ta thấp thấp thấp thấp giống như nhau, cũng có nghĩa là ở trong những kiếp trước cái tinh thần trách nhiệm của ta không cao lắm. Bây giờ vậy, ví dụ như ta gặp đứa bé: "Nửa lớn con làm gì con?" "Dạ con làm bác sĩ." Đứa nữa: "Nửa lớn con làm gì con?" Nó: "Nửa con làm Thủ tướng." Nói muốn làm Thủ tướng không phải dễ, là phải nhiều kiếp mình có tinh thần trách nhiệm rất cao đối với cộng đồng thì cái phước mình mới đưa mình lên dần, đưa mình lên dần tới ngôi vị rất cao được chứ không phải là là dễ đâu.
[25:53]Nên cái người mà có tinh thần trách nhiệm cao thì kiếp này hoặc kiếp sau cái công đức tăng trưởng và là người ưu tú giữa chư thiên và loài người. Nhớ như vậy. Khi ta thấy một người nào đó giữa loài người họ là một người ưu tú, hoặc là ở giữa cõi trời họ cũng là một thiên tử ưu tú thì phải biết một điều là họ là người có tinh thần trách nhiệm rất cao đối với cộng đồng của họ. Còn người nào mà sống với gia đình mình vô trách nhiệm, sống với làng xóm mình vô trách nhiệm, hoặc là đi tu vô trong chùa cũng không có trách nhiệm thì ta biết họ sẽ sinh ra làm cái thân phận con người hạ liệt, tầm thường và dần dần chẳng ai quan tâm tới họ.
[26:36]Nên vì vậy làm cái phước họ kém dần dần. Bây giờ ta sẽ đánh giá là có bốn cái hạng người khiến cho họ bị rơi vào tình trạng vô trách nhiệm. Ta xem trong cái bốn hạng người này ta là hạng người nào nha. Người thứ nhất là người hay hưởng thụ cho cá nhân. Khi mà ta hưởng thụ cho cá nhân rồi, chắc chắn ta là người vô trách nhiệm. Mà người hay hưởng thụ cá nhân tức là người có một cái ghiền gì đó. Con nít thì ghiền gì ạ? Con nít thì giờ ghiền gì? Game, chính xác. Người lớn nghiền gì ạ? Người lớn ghiền nhiều thứ lắm. Nhưng mà bất cứ thứ ghiền nào cũng khiến cho ta trở thành vô trách nhiệm. Mà đó là nói vô trách nhiệm á,
[27:19]chứ còn nếu nặng hơn nữa đều khiến cho ta trở thành người ác độc. Như báo đăng một chuyện làm cho ta giật mình, kinh hãi: một đứa cháu giết bà ngoại nó chỉ để lấy tiền chơi game. Đó là đứa bé, còn cái người lớn vì cái nghiền của mình mà giết người để lấy tiền mà thoả mãn cơn nghiền của mình thì đầy rẫy. Do đó là cái hưởng thụ cá nhân đã đưa đến sự ác độc. Mà đây ta chưa nói tới cái việc ác độc, mà ta chỉ nói là cái người hưởng thụ cá nhân thì chắc chắn sẽ là người sống vô trách nhiệm. Mà cái hưởng thụ cá nhân là cái gì? Nó rất nhiều thứ tinh tế. Ví dụ như ta cứ thích phải có chiếc xe đẹp để ta đi, đó cũng là một cái hưởng thụ cá nhân.
[28:03]Và vì cái là bằng mọi cách để có được chiếc xe đẹp cho ta đi thì ta vô trách nhiệm với nhiều người lắm, đó là cũng là một cái hưởng thụ cá nhân. Rồi cái người nào muốn cho cái nhan sắc mình đẹp, tô điểm từng cái móng tay, từng cái mái tóc, từng cái mi, đuôi mày, đó cũng là một cái lỗi hưởng thụ cá nhân chứ không phải là không, cũng đều như vậy hết. Thầy nói vậy không biết có đụng ai không ta? Thôi đụng cho ai cho xin lỗi nha. Nhưng mà đó là những cái chút chút. Hoặc là cái người mà thích chạy theo thời trang, nay mặc đồ này cho đẹp, mai mặc đồ kia cho đẹp, phải hàng phải hiệu thế này, hàng hiệu thế kia cũng
[28:39]đều là những hình thức hưởng thụ cá nhân. Tuy là ta thấy nó không thành cái nghiền, nhưng sự thật cũng đều là một cái lối hưởng thụ cá nhân, vân vân. Còn những cái như rượu chè, cờ bạc, trai gái, hút xách, bây giờ là game nữa, vân vân, nhiều thứ, nhiều thứ quá thầy không biết. Bây giờ càng lúc thế giới nó càng phát minh ra nhiều cái thứ gây cho người ta nghiện ngập thì đều là khiến cho người ta trở nên hưởng thụ cá nhân. Và khi hưởng thụ cá nhân rồi, người ta sẽ vô trách nhiệm. Và vô trách nhiệm rồi thì người đó phước tuột xuống luôn không còn gì nữa. Đó là thứ nhất là hạng người hưởng thụ cá nhân.
[29:14]Ở đây có ai bị như vậy không? Giơ tay lên cho thầy biết. Có mấy người giơ tay lên đó nha, hay thiệt á. Giỏi. Có người nắm tay người ta giơ lên. Hạng người thứ hai mà vô trách nhiệm là hạng người này: là người không tin hiểu nhân quả. Cái người mà không tin nhân quả cũng không sống có trách nhiệm đâu. Mà cái người tin nhân quả là cái người bỗng nhiên buộc mình phải rất cố gắng để tạo phúc, vì biết rằng là sống trên đời này hơn thua đều là do phúc chứ không phải do tài. Giỏi gì giỏi mà không có phúc vẫn không thành công. Vì thế là cái người mà tin được nhân quả đều cố gắng hết mình để làm việc cho tốt, đem lại cái lợi cho mọi người trước.
[29:58]Chính mà cái cố gắng đó nó tạo thành cái tinh thần trách nhiệm. Cho nên người nào mà tin nhân quả, hiểu nhân quả sâu đều là những người sẽ có tinh thần trách nhiệm. Còn người không tin nhân quả, cứ nghĩ rằng là mình do may mắn hay do mánh mun mà thành công hơn người thì người đó không có tinh thần trách nhiệm. Thì thầy tin rằng là ở đây mọi người là những người tin nhân quả nên sẽ rất là có tinh thần trách nhiệm. Ví dụ như chùa ta vậy, trong cái ngày lễ hội đông như thế này, cái con số được báo cáo là hơn 15.000 người rồi,
[30:36]thì cái sự mà tiện nghi trong đời sống không có. Nội cái nhà vệ sinh ta sử dụng chung cũng rất là vất vả, chuẩn bị trước là chùa phải lo nước rất là vất vả, việc phục vụ cơm cũng không thể nào chu đáo, rồi người đi tới người đi lui, ta mọi điều không tiện lợi. Nhưng mà chỉ bởi vì sao? Chỉ bởi vì ta đến đây ta cùng chung một cái đạo tâm giống nhau, ta tạm yêu thương nhau trong những khoảnh khắc quý giá này nên người này nhường nhịn người kia. Chính cái gọi là nhường nhịn nhau, lo cho nhau đó cũng là tinh thần trách nhiệm và đó cũng là dấu hiệu của luật nhân quả, cái niềm tin của ta đối với luật nhân quả.
[31:17]Ban đầu á, ta vì tin nhân quả mà ta lo cho nhau, nhưng đến khi mà ta đạo tâm ta lớn lên rồi, ta lo cho nhau không còn là vì niềm tin nhân quả nữa, không phải vì cầu phước nữa, mà bởi vì ta thật lòng yêu thương nhau. Đúng không ạ? Đúng. Nó có hai giai đoạn mà một người trở nên sống tử tế với mọi người. Giai đoạn đầu là vì ta tin nhân quả, nên ta biết rằng ta phải sống tử tế với mọi người thì phước ta mới tăng lên được. Mà phước lớn rồi á thì ta mới làm gì thì làm, ta mới có phẩm giá giữa đời, ta muốn giàu cũng được hay ta hướng qua việc đắc đạo cũng được, nhưng phải có phước cái đã. Nên chính vì cầu cái phước đó, nên ta sống tử tế với mọi người.
[32:05]Mà khi sống tử tế với mọi người, cũng gọi là có tinh thần trách nhiệm. Nhưng đến khi cái việc mà ta sống tử tế với mọi người lâu ngày, ta mới phát hiện ra một điều là chính cái sự tử tế đó đã là niềm hạnh phúc của ta, chưa đợi quả báo. Chính cái ta yêu thương mọi người, ta lo lắng cho mọi người từng chút từng chút trong cuộc sống, bỗng nhiên tâm ta tràn ngập hạnh phúc. Ta mới biết rằng phần thưởng đã nằm ngay đó rồi. Thầy ví dụ, ví dụ bây giờ đêm nay đông người, nội ngồi đã chật rồi lát lấy đâu nằm. Rồi khi bỗng nhiên may mắn cái ta có được một cái chỗ nằm. Ta có được một chỗ nằm, cái ta thấy một cái người hơi lớn tuổi hơn ta đang
[32:47]đứng quanh quất mà không tìm được chỗ nằm, cái sự tử tế trong lòng ta trỗi dậy, ta ngồi dậy ta mời người đó đến chỗ nằm, ta nhường ta đi. Và ta đi rồi ta cũng không có chỗ nằm, cái ta phải ra gốc cây ta ngồi. Ta ngồi mà lòng ta tràn ngập hạnh phúc vì ta không ngờ rằng không phải đợi là khi ta nhường cho người khác cái chỗ nằm mà mai mốt là ta được cái phước là sẽ hưởng được là nằm trên một cái giường nệm dày, rộng, không phải. Mà chính khi nhường cho người khác, thấy người khác được hạnh phúc, ta ra gốc cây ta ngồi, đành phải thức chờ sáng mà trong suốt đêm đó lòng ta rất là an lạc. Có đúng không ạ?
[33:31]Mặc dầu thầy nói như vậy nhưng một lát nữa đừng kéo nhau ra gốc cây mà ngồi hết cả đám nha. Để nói: "Trời ơi, để con nhường cho người khác." Lúc đó sân không ai nằm nữa thì kỳ lắm, thì rất là kẹt. Cho nên ta cứ nằm thoải mái nha. Nói coi vậy chứ không đến nỗi là không có chỗ đâu. Vậy, nhưng mà như vậy, cái mà ta hay lo cho người đó gọi là cái tinh thần trách nhiệm, hay là trở thành cái cuộc sống tử tế để tạo cho ta cái phúc mà bước đầu là do ta tin nhân quả. Rồi bước thứ hai là khi mà ta sống tử tế với mọi người quen rồi, ta chợt hiểu rằng cái hạnh phúc không phải là đợi đến quả báo mới có, mà chính ngay cái tâm ta yêu thương người trong cái cuộc
[34:10]sống vị tha, tử tế với người đã chính là hạnh phúc. Vì vậy ta càng có tinh thần trách nhiệm nhiều hơn với cuộc đời này nữa. Đó là hạng người thứ hai, có trách nhiệm là vì tin nhân quả. Mà đó cũng là hạng người thứ hai vô trách nhiệm vì không tin nhân quả. Hạng người thứ ba là tu sai Chánh pháp, mơ mộng viễn vông cũng sẽ trở thành người vô trách nhiệm. Thế nào là tu sai Chánh pháp hay là mơ mộng viễn vông? Ví dụ thế này, ví dụ có một người họ hiểu rằng cái kiểu hiểu của họ là trên đời này tất cả là không. Ta có nghe chưa? Ta có nghe nói là trên đời này chỉ là một giấc mộng, tất cả chỉ là hư vô?
[34:55]Ta có nghe điều đó chưa ạ? Nghe rồi phải không? Ta có nghe ai đó nói rồi, đời này chỉ là một giấc mộng, chỉ là một hư vô. Mà nếu đời này chỉ là một giấc mộng, chỉ là một hư vô thì tôi cũng là hư vô, anh cũng là hư vô, con chó đang chạy cũng là hư vô, con chim trên trời cũng hư vô, cây cũng là hư vô, cành cũng hư vô, nhà hư vô, sông hư vô, núi hư vô, tất cả là hư vô. Vậy nói: "Hư vô tôi ăn cái gì?" Nói: "Tôi ăn hay không ăn cũng là hư vô." Như vậy là: "Tôi oánh anh một cái." Nói: "Anh đánh hay không đánh cũng là hư vô." Nói nghe rất đã tai, và cái người hiểu cái kiểu hư vô đó bỗng nhiên trở thành người vô trách nhiệm giữa cuộc đời.
[35:33]Đó là tu sai Chánh pháp. Cái người như vậy rồi không làm gì nữa, chẳng thương ai, chẳng giúp ai, chẳng cần tử tế với ai nữa, bởi vì nghĩ ai cũng là hư vô. Không có tôi để thương anh và cũng chẳng có anh để thương tôi, không có tôi để thương anh và cũng chẳng có anh để được tôi thương. Nên vì vậy, họ không cần phải yêu thương, tử tế với ai cả, và bỗng nhiên họ trở thành con người vô trách nhiệm. Đó là hạng người mà thứ ba là tu sai Chánh pháp rồi trở thành kẻ vô trách nhiệm. Còn cái lầm tu sai Chánh pháp rồi mơ mộng viễn vông nữa. Mơ mộng viễn vông là sao? Mơ mộng viễn vông rằng họ nghĩ rằng có ai đó mớm cho họ rằng là:
[36:13]"Bây giờ thầy cho con một câu thần chú, khi con tụng câu thần chú này là chư Thiên đang đứng ở chung quanh con, chư Phật đang phóng hào quang về con, ma quỷ gặp con phải bỏ chạy, mọi người đối trước mặt con chỉ là cỏ rác, con mới là người tối cao." Cái tin cái ông thầy đó, bắt đầu ngồi tụng câu chú: "Nam mô úm ba la úm ba la úm ba lăng" gì đó, cứ tụng mà cứ tin vào cái ảo tưởng mà ông thầy ổng mớm cho mình. À, chư Phật đang soi hào quang đến mình, chư Thiên đang vây quanh cung kính chắp tay mình, ma quỷ bỏ mình chạy hết, còn loài người sống chung với mình là cái người cỏ rác, mình mới là cao, sống mơ mộng viễn vông, ngạo mạn ngầm ngầm và vô trách nhiệm với cuộc đời.
[36:52]Thì đây là cái lối mà tu sai Chánh pháp, nghĩ rằng tất cả là không, hoặc là bị mơ mộng viễn vông, ảo tưởng để trở thành vô trách nhiệm lúc mình không chăm lo cho ai được nữa. Trong khi thực tế là gì? Thực tế là không phải như vậy. Thực tế không phải là một cái câu chú mà có thể làm cho Phật phóng quang tới mình hay là chư Thiên chắp tay chung quanh mình. Mà thực tế là cái gì thì mình mới được Phật phóng quang đến mình? Khi nào thì mình mới được chư Phật phóng quang đến mình? Khi nào thì mình mới được chư Thiên chắp tay cung kính mình? Khi nào ạ? Chỉ khi nào ta không còn bản ngã và tâm ta yêu thương được tất cả chúng sinh,
[37:32]lúc đó Phật phóng quang tới mình liền, chư Thiên chắp tay cung kính với mình liền. Ai làm được?
[37:41]Nên cái mục tiêu đó còn rất là rất là lớn. Bản ngã ta vẫn còn, ta chưa yêu thương được con người vô hạn, nên đừng bao giờ có ảo tưởng rằng là Phật phóng hào quang, chư Thiên chắp tay cung kính, vì cái ảo tưởng đó làm cho ta ngạo mạn và rất là dễ nổi điên, phát điên lên. Vì vậy, cái người tu là phải vô ngã, thấy mình như cát bụi, như cỏ rác, luôn luôn yêu thương, tôn trọng mọi người. Yêu thương, tôn trọng mọi người thì cái đó mới là cái công đức. Có một lần, cái thầy đến một cái ngôi chùa ở làng quê, thầy đến thầy thuyết pháp ở đó. Đến thuyết pháp thì khi gặp một ông thầy trụ trì, thầy mới thấy ông tự nhiên lúc này cái sắc diện ông
[38:25]thay đổi, thì ổng có vẻ nóng nóng nảy quá. Mà nhưng mà gặp nhau lâu ngày thì ổng đang bận việc nên không có nói chuyện, nhưng mà biết rằng hôm giờ ông này ổng tu cái gì trật trật rồi, nên tánh tình nóng nảy. Lúc đó lại gặp thầy trưởng ban trị sự tỉnh ổng cũng tới. Ổng cũng tới thì khi mà thầy ngồi với ông thầy trưởng ban trị sự tỉnh với cái ông thầy trụ trì, thì ông thầy trưởng ban trị sự tỉnh ổng mới dùng cái đức độ của ổng để ổng khuyên bảo ông thầy trụ trì. Ổng khuyên, ổng nói thế này, là cái ý ổng nói là phải tôn trọng mọi người, kể cả những cái người dân làng. Dù mình là thầy tu, mình trụ trì,
[39:01]nhưng mà trong lời nói mình phải tôn trọng người dân. Bởi vì sao? Bởi vì được một cái nhà sư, một ông thầy mà về một cái chùa ở làng là điều ai cũng mừng, đừng bao giờ mình phụ cái duyên đó. Và ổng nói cái câu rất là hay là: "Nhà có vàng không bằng làng có sư." Nhà có vàng không bằng làng có sư. Nên nhà mình có vàng á, nó là niềm hạnh phúc của riêng mình và mình biết thôi, mình giấu gần chết, vì mày lộ ra sợ người ta ăn cướp. Nhưng mà trong cái làng quê vậy đó, có một ông thầy về đó ổng ở, ổng tu tập, ổng hướng dẫn đạo đức cho mọi người, nó là cái hạnh phúc chung của cả một cái làng. Nên đúng thật như vậy, nhà có vàng không bằng làng có sư.
[39:42]Ông thầy trưởng ban trị sự ổng khuyên khuyên rất là ân cần. Và lúc đó thầy ngồi, thầy tuy là một giảng sư, mình mới thuyết xong bài pháp, nhưng mà khi ngồi mà nghe ông thầy trưởng ban trị sự ổng nói, mình cảm thấy ấm lòng và cũng học được rất nhiều điều. Thì ta thấy vậy, cái mà ta tôn trọng được con người, đó mới là cái công đức. Còn cái ảo tưởng mà làm cho ta coi thường con người thì phước ta mất hết. Do vậy mà khi một người tu sai với Chánh pháp, tưởng cái gì cũng không, không tôn trọng ai, hoặc là bị một cái ảo tưởng, mơ mộng viễn vông, cứ nghĩ mình hơn mọi người, không còn tôn trọng với ai,
[40:23]thì cái phước ta mất và đồng thời ta trở thành kẻ vô trách nhiệm giữa cuộc đời này. Đó là cái nguyên nhân thứ ba làm cho ta trở thành kẻ vô trách nhiệm. Cái hạng người thứ tư mà trở thành cái vô trách nhiệm đó là theo đuổi một mục tiêu lầm lạc trong đời, theo đuổi một mục tiêu lầm lạc trong đời. Theo đuổi một mục tiêu lầm lạc trong đời là sao? Như trong cái truyện của Kim Dung, trong truyện Thiên Long Bát Bộ có một nhân vật là Mộ Dung Cô Tô. Nhân vật Mộ Dung Cô Tô này là cái dòng dõi vua chúa của một cái nước nào đó. Bởi vì Trung Hoa ngày xưa là chia ra nhiều nước, rồi đến khi họ thống nhất lại được thì những nước nhỏ là bị xóa mất.
[41:06]Thì Mộ Dung Cô Tô là thuộc dòng dõi vua chúa của một nước nhỏ. Bây giờ ông mang cái ảo tưởng là ông phục hồi cái nước ông lại để ông trở lên làm vua lại, tức là xé nước Trung Hoa ra trở lại. Trong khi cái ý chí của người dân người ta thì người ta muốn nước lúc nào cũng thống nhất, chứ ai có muốn mà chia cái nước nhỏ ra đâu. Còn ở đây ổng lại muốn vì để ổng được làm vua dù là một nước nhỏ, ổng muốn xé bớt cái đất nước ra thì đó là một mục tiêu lầm lạc trong đời. Rồi ổng sống ngơ ngơ ngác ngác, sống ảo tưởng và làm nhiều chuyện sai lầm, cuối cùng phát điên luôn. Nên ta thấy là đó gọi là theo đuổi một mục tiêu lầm lạc trong đời.
[41:48]Thì mục tiêu lầm lạc trong đời nó còn nhiều thứ khác nữa chứ không phải là không. Nhưng mà nó cũng làm cho ta trở thành loại người sống không thực tế và trở nên vô trách nhiệm với với mọi người chung quanh của mình, như vậy. Tuy nhiên, cái người mà có tinh thần trách nhiệm rất cao, làm việc gì cũng phải chu đáo tới nơi tới chốn, hết sức là nhiệt tình, hết sức là chăm chỉ, cẩn thận từng chi tiết nhỏ không để cho công việc sai lầm thì cũng dễ có những cái hiệu ứng phụ, hệ quả phụ bên cạnh. Ví dụ như sẽ trở thành người nóng nảy, cáu gắt. Khi mình lo công việc nhiều quá, tột độ quá mà người chung quanh
[42:26]mình không lo giống như mình, mình dễ giận người ta. Hoặc là mình có tinh thần trách nhiệm cao độ mà ai làm cái gì đó khiến cho nó hư bớt, nó sơ suất bớt, cái ta giận lên, ta nóng nảy. Đó là cái hệ quả của người mà có tinh thần trách nhiệm rất cao. Một cái hệ quả khác nữa của người mà có tinh thần trách nhiệm cao nữa là gì? Là sự kiêu mạn, thấy không ai bằng mình. Đó là khi mình lo công việc, lo rất chu đáo từ trong tới ngoài, từ ngoài tới trong, nhìn thấy người khác không bằng được như vậy, mình dễ có cái ý nghĩ rằng người ta thua mình, mình hơn người ta. Đó là sự sự kiêu mạn. Mà cái sự kiêu mạn này nó lại tạo nên một sự đổ vỡ khác, mất phước khác.
[43:04]Rồi cái hệ quả thứ ba của một người mà có tinh thần trách nhiệm cao nữa là gì? Là chấp công hay tranh công hay giành việc, là cứ nghĩ là mình là người có công hơn người khác hoặc là mình tranh công hoặc giành việc của người khác, thì những cái điều đó chỉ đem đến phiền não mà thôi. Cho nên vì vậy, thế tại sao hồi nãy nói rằng là Phật là người mà có tinh thần trách nhiệm cao độ rồi mới thành Phật, bây giờ mình lại nói là cái người mà có tinh thần trách nhiệm cao thì lại sinh ra những cái phản ứng phụ như là nóng nảy, kiêu mạn, chấp công? Như vậy mình phải làm sao? Phải làm sao, đó là câu trả lời mà Phật dạy ta trong 600 quyển Bát Nhã:
[43:45]Làm tất cả mọi điều tốt đẹp trên đời mà không thấy mình làm gì cả. Đó là tinh thần của đạo lý Bát Nhã: Làm tất cả mọi điều mà xem như không. Đây là cái đạo đức cao tột nhất mà Phật đã dạy cho ta. Con người ta có hai cái cực đoan. Cái cực đoan thứ nhất là không chịu làm gì cả, vô trách nhiệm, lười biếng, không biết tạo phúc và phước từ từ mất. Cái cực đoan thứ hai là rất siêng làm phước, sống có trách nhiệm, nhưng rồi chấp công, kiêu mạn, nóng nảy. Đến sau này thì sao? Phước cũng đổ vỡ, hưởng được phước nhưng mà rồi tâm mình đã thành ma. Phước rất nhiều nhưng mà tâm đã thành ma mất tiêu, là vì gì?
[44:28]Vì cái kiêu ngạo, cái nóng nảy, cái chấp công đó. Đó là hai cái cực đoan. Nhắc lại, có hai cực đoan ta nên tránh: Thứ nhất là không chịu làm gì cả, lười biếng, không tạo phúc, không biết làm phước trong đời. Cái thứ hai là làm rồi thì chấp công, khoe khoang. Hai cái này là hai cực đoan tất cả chúng ta phải tránh. Và Phật dạy ta con đường trung đạo là gì? Là phải siêng năng làm rất nhiều phúc lành, nhưng mà làm xong rồi xem như không, làm xong rồi xem mình như không có làm. Điều này rất là khó, nhưng mà ta phải sống cho bằng được theo đạo lý Phật dạy này, vì nếu không sống được bằng đạo lý này,
[45:06]ta sẽ chết, ta sẽ tiêu đời ta luôn, ta thành ma luôn. Nếu không chịu làm gì hết, ta hết phước, không có phước để sống, mà làm mà khoe thì thành ma. Cho nên vì vậy, để có thể làm Thánh, làm Phật thì ta phải làm rất nhiều mà không thấy mình làm. Ví dụ như thậm chí có một người cúng số tiền rất lớn cho chùa, cúng xong rồi quên, không nghĩ rằng mình có cúng thì người đó sẽ làm Thánh. Hoặc là cái người đó đem cái công sức của mình đến lo cho đạo, vất vả ngày đêm để lo, làm xong không thấy mình làm, coi như không có, người đó sẽ thành Thánh. Thậm chí sau này đi tu ta là một giảng sư, ta ngồi trên bục giảng, ta nói thao thao mấy tiếng đồng hồ,
[45:45]bước xuống rồi không thấy mình có nói, vẫn thấy mình như chưa hề nói chữ nào. Bởi vì tất cả là gì? Đều là công đức của Phật gia hộ ta, đều là sự hộ trì của đàn na tín thí đến với ta, chứ ta chẳng có gì cả. Thì phải như vậy, phải phụng sự cho đạo rất nhiều mà vẫn không thấy mình làm gì cả thì người đó mới đi được đến cái đích giác ngộ, giải thoát. Còn nếu không, hễ làm đâu chấp đó, làm đâu khoe đó thì ta sẽ có phước nhưng mà sẽ thành thành ma, là vì vậy. Nhưng mà muốn làm rất nhiều mà không chấp thì ta phải tọa thiền, tĩnh tâm. Ta tọa thiền như hồi nãy là được hướng dẫn á, ta phải biết rõ toàn thân, thấy thân này là vô thường,
[46:27]rồi sau đó theo dõi hơi thở vào, hơi thở ra, biết hơi thở mà không điều khiển, vừa biết hơi thở vừa biết toàn thân, cứ như vậy mà đi cho đến khi tâm tĩnh lặng dần, tĩnh lặng dần. Có thể phải đi qua vài chục năm nữa, có thể phải đi qua vài chục kiếp nữa, nhưng cứ tinh tấn một đường như thế mà đi. Trong cái thiền định, trong cái tĩnh tâm đó, vừa thiền định vừa tĩnh tâm đó mà vẫn sống hết sức tử tế với cuộc đời, vẫn sống rất có trách nhiệm với cuộc đời và như vậy ta đã đi đúng con đường trung đạo là làm tất cả mà không thấy mình làm bất cứ điều gì cả.
[47:05]Và khi ta làm được rất nhiều điều công đức, phải nhớ thế này: Là phải đứng trước Phật hứa là xin đem những công đức đó hồi hướng về đạo Vô Thượng Bồ Đề, chứ không hồi hướng về cái phước thế gian. Nghĩa là sao? Là nên nói ví dụ thế này, ví dụ như là ta đem tiền ra ta bắc một cái cầu cho dân đi. Ta bắc cái cầu xong rồi á thì ta phải đứng ngay đó ta hứa với Phật liền: Xin Phật gia hộ cho con, con hồi hướng cái công đức mà con bắc cái cầu này để thành cái đạo quả Vô Thượng Bồ Đề, chứ con không hưởng phước thế gian. Vì sao? Vì nếu mà mình không nói câu đó cho lẹ đó, mai mốt hưởng phước. Hưởng phước cái gì ạ?
[47:41]Cái người mà bắc cái cầu qua hai cái bờ sông, "nhịp cầu nối những bờ vui" thì người đó được cái phước gì về sau? Người đó thứ nhất là được đôi chân khỏe mạnh, ít có bị đi mà vấp té bậy bạ, tại mình làm cho người ta đi dễ dàng. Thứ hai, người đó sẽ được có xe hơi đi, tại vì mình đã tạo ra con đường, mình có xe hơi. Và thứ ba là vì mình bắc từ cái bờ này qua bờ kia giống như đi qua hư không á, người đó thường được có phước đi máy bay. Thứ tư nữa là cái người mà làm cái cầu cho người ta đi, làm người ta đi nhanh chóng, công việc làm ăn người ta được thuận lợi thì cái phước thứ tư mình tự nhiên làm ăn rất là dễ dàng, rất là dễ giàu có.
[48:16]Thứ năm nữa là rất nhiều người yêu mến mình. Những người đi qua đi lại trên cây cầu đó đều là kết duyên lành với mình, cho nên tự nhiên họ gặp bản mặt mình họ thấy thương. Tức là ta thấy không, bắc một cây cầu mà rất là nhiều phước. Cho nên nếu mà ta không hồi hướng về Vô Thượng Bồ Đề cho lẹ đó, mai mốt mấy cái đó về từ từ cái mình có xe đi, mình có máy bay đi, nhà giàu có, hưởng phước hết mấy cái đó rồi. Vì vậy là không từ chối những điều đó, là không cần xe, không cần máy bay, không cần nhà cao cửa rộng, chỉ cần tu tâm linh cho chứng ngộ thôi. Nên đó là, và khi mà ta làm điều tốt, ta hướng hết tất cả về Vô Thượng Bồ Đề thì ta không bị cái chấp công.
[48:53]Đó, là ta sống rất có trách nhiệm với cuộc đời nhưng mà không chấp công. Và cứ mỗi một công việc ta làm phúc được là đưa ta đến gần cái đạo quả Vô Thượng Bồ Đề hơn. Cho nên vì vậy là ta là đệ tử Phật, phải cố gắng là sống rất có trách nhiệm giữa cuộc đời, làm việc gì làm chu đáo tới nơi tới chốn, không để cho những cái sơ suất, những rủi ro. Vì sao? Vì cái lợi ích của mọi người chung quanh ta. Cái dấu hiệu của người mà có tinh thần trách nhiệm cao là thế này: Thứ nhất là phải hiểu thấu đáo công việc và siêng năng; thứ hai là hiểu tâm tình, tính cách, nhu cầu của mọi người chung quanh mình. Hiểu hết mọi người chung quanh mình sao mình hiểu hết mình mới
[49:30]lo cho người ta được, còn mà chung quanh mình mình chẳng hiểu ai ra sao hết thì làm sao mình lo cho người ta, phải không? Cho nên là vừa hiểu công việc và vừa hiểu tâm tình của mọi người chung quanh mình; thứ ba là mở rộng tầm quan sát ra những công việc khác chung quanh, mình làm một việc mà biết hết mọi công việc chung quanh liên quan, chứ không phải nói thầy kêu con đóng cái bàn thì chỉ biết ngồi đó gõ cốp cốp đóng cái bàn, không, đang đóng cái bàn nhưng mà nghĩ tới cái ghế nó sẽ ngồi thế nào, nghĩ tới cái phòng nó đặt là ở chỗ nào, cái phòng nó sẽ nằm ở chỗ nào, rồi cái nghĩ tới là sau này khi mình để chỗ
[49:59]đó nữa bàn có gì trục trặc thì ai sẽ tới sửa mà sửa bằng cách nào, tức là làm một việc mà đã mở cái tầm quan sát ra những công việc khác chung quanh; rồi thứ tư là gì? Là luôn đề phòng những sai sót nhỏ nhặt. Nhớ nha, dấu hiệu của người có tinh thần trách nhiệm cao là bốn điều. Khi ta thấy ta có bốn điều này là ta biết ta có tinh thần trách nhiệm này: Thứ nhất là hiểu thấu đáo công việc; thứ hai là hiểu tâm tình mọi người chung quanh mình; thứ ba là mở rộng tầm quan sát ra những công việc khác chung quanh, chứ không phải là chỉ một công việc của mình; và thứ tư là luôn đề phòng những sai sót nhỏ nhặt. Thấy không?
[50:33]Còn đối với người tu chúng ta thì sao? Đó là dù rất có trách nhiệm với công việc nhưng luôn cố gắng giữ gìn thời khóa ngồi thiền, lễ Phật đầy đủ, chứ không bao giờ mà nói rằng vì công việc mà bỏ bớt ngồi thiền, bỏ bớt lễ Phật sám hối. Đó là người đệ tử Phật ta là là phải như vậy. Và một điều dặn dò nữa là dù rất là có tinh thần trách nhiệm nhưng ta không bao giờ chấp công, mà hết sức là tinh tấn thiền định. Và trong cái bài nói chuyện này, nói về để tôn vinh Đức Phật thì ta biết rằng ta đang học theo cái hạnh của Phật, đó là hết sức là có tinh thần trách nhiệm sống trong đời này. Và những cái phúc lành mà ta tạo ra được trong cuộc đời này,
[51:14]ta hồi hướng hết về quả vị Vô Thượng Bồ Đề chứ không có cầu cái quả phúc thế gian. Xin kính chúc cho chư tôn đức một mùa Phật Đản hết sức là an lạc, thành tựu, viên mãn. Và xin chúc cho tất cả quý Phật tử, khi mà đã về đây dự lễ Phật Đản, dâng lên Đức Phật với lòng kính yêu thì thầy tin rằng chư Phật đã ban phúc lành xuống cho tất cả Phật tử ở đây. Mọi người về đây được nhiều may mắn trong cuộc sống của mình và việc tu hành được rất nhiều tinh tấn. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[52:02]Con không sống bằng tâm con, không theo ý của riêng mình, luôn luôn lắng lòng nghe nhau, xin cung kính để theo sau. Tâm vô ngã Phật khuyên răn, dù khó khăn cả vạn lần, nhưng xin quyết diệt tham sân, xem lỗi sửa lòng ăn năn.
[52:35]Nhìn cõi đời cũng như giấc mộng thoáng qua, chẳng thấy gì cái ta, bụi giữa trời đơm hoa, trong sương chiều bay xa. Con không sống bằng tâm con, không theo ý của riêng mình. Nghe nhân thế đầy thương đau, bao nhiêu nỗi niềm lao xao. Xin theo bước Phật an vui, tình thế gian thật ngậm ngùi, hơn thua những điều quanh co,
[53:15]câu nói đong đầy so đo.
[53:21]Quỳ cúi đầu chắp tay trước vầng thái dương, đời sớm chiều khói sương, nguyện thắp ngọn nến thương, câu kinh quyện hòa hương.
[53:49]Con không sống bằng tâm con, không theo ý của riêng mình, luôn luôn lắng lòng nghe nhau, xin cung kính để theo sau. Tâm vô ngã Phật khuyên răn, dù khó khăn cả vạn lần, nhưng xin quyết diệt tham sân, xem lỗi sửa lòng ăn năn.
[54:22]Nhìn cõi đời cũng như giấc mộng thoáng qua, chẳng thấy gì cái ta, bụi giữa trời đơm hoa, trong sương chiều bay xa. Con không sống bằng tâm con, không theo ý của riêng mình. Nghe nhân thế đầy thương đau, bao nhiêu nỗi niềm lao xao. Xin theo bước Phật an vui, tình thế gian thật ngậm ngùi, hơn thua những điều quanh co, câu nói đong đầy so đo.
[55:07]Quỳ cúi đầu chắp tay trước vầng thái dương, đời sớm chiều khói sương, nguyện thắp ngọn nến thương, câu kinh quyện hòa hương.