Lời giảng: Hiện Trạng Phật Giáo Thế Giới

[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay là ngày Tết Trung thu của nhi đồng, nhưng mà Thầy biết á là nhi đồng lớn giành hết à, cho nên là không có làm những cái tiết mục gì đặc biệt riêng cho cho nhi đồng bé hết, mà để dành cái buổi trung thu cho nhi đồng lớn. Hôm nay sẵn cái dịp Tết Trung thu quý Phật tử cũng về thăm chùa, nên Thầy nói một cái đề tài nó hơi nóng bỏng để cho quý Phật tử có cái nhận định, có cái khái niệm, và từ đó

[0:53]biết mình phải làm gì. Đề tài hôm nay chúng ta nói là Hiện Tình Tôn Giáo Thế Giới. Cái vấn đề này nó mênh mông, lớn, nhưng mà là những cái kiến thức cần thiết để chúng ta biết, chứ chúng ta đừng có ngủ quên, chúng ta đừng tưởng là mọi chuyện cứ êm ả, suôn sẻ, mình cứ đi chùa, thích chùa nào mình đi, không thích mình đi chùa khác, chuyện không còn đơn giản như vậy nữa. Mà nếu từ bây giờ ta không biết trước, ta không có chuẩn bị, thì 30 năm sau, con cháu ta sẽ lãnh hậu quả nặng nề.

[1:30]Giờ chúng ta đi vào từ từ. Cách đây khoảng chừng 7, 80 năm hoặc là 5, 60 năm, nhiều người còn nghĩ rằng là chẳng bao lâu tôn giáo sẽ không còn chỗ đứng trên thế giới, hoặc là còn rất là ít, vì khoa học tiến bộ rất là nhanh. Nhưng mà đến hôm nay thì mọi người đã thấy vấn đề ngược lại: khoa học tiến gì cứ tiến, kỹ thuật tăng gì cứ tăng, phi thuyền cứ bay tới đâu cứ cứ bay, nhưng tôn giáo vẫn phát triển và phát triển mãnh liệt hơn ngày xưa rất nhiều lần. Phát triển còn hơn cả ngàn năm trước á. Đây là điều rất là lạ. Mà tại sao như vậy? Người ta nghĩ tôn giáo có mặt thời xưa, thời mà con người còn sơ khai không biết gì hết,

[2:18]nên có một người nào đó lanh miệng đã dựng nên những thần linh để giải thích mọi điều mà con người không trả lời được. Vì sao có sấm sét? Vì sao có mưa? Vì sao có gió? Vân vân, cứ đổ thừa hết cho thần linh, và người ta phải có một cái hệ thống lý luận để tô điểm cho cái thần linh đó. Rồi có những giáo sĩ làm trung gian giữa thần linh và con người, cái lần lần thành ra tôn giáo. Và khi khoa học tiến bộ, mọi điều giải thích được thì người ta nghĩ rằng vai trò thần linh không còn nữa. Nhưng mà rồi, khoa học vẫn bất lực, không giải thích được hết mọi điều. Ví dụ cơn bão vừa rồi tàn phá Đà Nẵng á, vệ tinh ta thấy trước từ khi cơn bão sắp hình thành là ta đã

[3:04]thấy, đến khi từ áp thấp nhiệt đới mà nó tăng mạnh tốc độ lên thành cơn bão nó thổi vào Phi Philippines, thổi tan tành hết trơn. Vệ tinh thấy rõ và đi về Việt Nam là ta biết rõ. Thế là nhà nước tìm mọi cách để mà chống đỡ, di dân, rồi nó bay đi vào cái như một trận bom, thì Quảng Nam, Huế, Đà Nẵng tan hoang hết, còn hơn là bom nguyên tử thả xuống. Có cái vùng như cái vùng Tuy Loan ở Đà Nẵng, có một gia đình chín người chết không còn một người nào, cái vùng chết sập xuống chết hết. Nên chúng ta con số kiểm điểm vẫn chưa chính xác hết, và hơn 85% căn nhà đã tan vỡ. Bây giờ nếu nói làm vì ta giải thích là cơn bão từ đâu tới?

[3:44]Nếu ta nói là từ cái áp thấp nhiệt đới hình thành ở trên Biển Đông rồi nó thành cơn trốc xoáy, nó thành một cái tâm bão xoáy, nó thành một cái cơn xoáy đi dần vào trong bờ. Nhưng mà người ta sẽ hỏi tiếp là: "Vì sao là nó hình thành?". Với cái điều kiện như vậy, nhiệt độ như vậy, hơi nước như vậy, sức gió, sức nắng, sức nóng như vậy nó hình thành, thì người ta giải thích được tiếp, nhưng mà nói: "Tại sao hình thành đúng điểm này mà không tại điểm kia? Tại sao nó đi theo hướng này mà nó không đi theo hướng kia?". Họ không trả lời được. Là chỉ ngồi đoán thôi, coi nó đi đâu rồi đoán trước thôi, chứ không thể nào mà biết chắc là nó sẽ đi đâu.

[4:24]Mà nó muốn đổi hướng đâu nó đổi. Nên có một cái nhiều khi người ta nghĩ giống như có một cái ý ngầm nào của ai đã điều khiển cơn bão thổi vào. Và chính vì những cái chỗ mà khoa học không có trả lời, không giải thích được, nên tôn giáo cứ tiếp tục tồn tại. Và người ta vẫn tin rằng còn có một cái cái cái cái lực lượng siêu nhiên nào đó chi phối cái cuộc sống này, chứ không phải là chỉ là những vấn đề tự nhiên đơn thuần. Vì lý do đó mà cái tôn giáo cứ tồn tại, cứ tồn tại. Thì ngày xưa, khi mà các tôn giáo xuất hiện như vậy, bước đầu còn sơ khai, cứ mỗi lý luận một ít, nhưng đến khi mà có một vài cái giáo chủ

[5:03]không biết là vì một cái duyên bí mật nào đó, tự nhiên họ gây được ảnh hưởng, phát triển lớn dần lớn dần cho đến ngày hôm nay là thành tôn giáo của toàn cầu. Ví dụ như là Mahomet vậy, là giáo chủ của Hồi giáo, thì lúc ổng còn nhỏ, thì cái ông nội mới bồng đến cái người thầy bói, hỏi: "Cái thằng bé này nó làm sao?". Ông thầy bói nói: "Thằng này sau này cai trị thế giới". Thì ông nội khoái quá đem về nuôi tiếp. Thì lớn lên ổng cũng đi buôn rồi học võ đồ như người ta, cho tới cái ngày mà bỗng nhiên là cái tâm linh ổng thức dậy, sao ổng cứ chuyên nghiên cứu về tôn giáo, rồi thành lập cái tôn giáo phát triển, đúng là đến ngày nay tràn ngập hết trơn.

[5:41]Nên đúng là các giáo chủ họ có một cái duyên gì đó để họ có thể gây một cái ảnh hưởng lớn, chứ không phải khơi khơi. Có nhiều người cũng muốn làm giáo chủ, họ cũng sống chân thật, đạo hạnh, nhưng rồi cái ảnh hưởng ít rồi chìm lắng lại. Hoặc có những người dùng những cái ma mánh khóe, mưu mô chước quỷ để tìm cách quảng bá cái hình ảnh của mình cho lớn lên để mong rằng mình cũng trở thành một cái giáo chủ, nhưng rồi cũng không đủ sức rồi cũng tàn lụi. Có nhiều người cũng dùng mánh khóe chứ không phải là bằng cái cái đạo đức chân thật. Nhưng mà chỉ có một số người nào có cái duyên kỳ lạ thì mới phát triển cái đạo mình được.

[6:19]Như là đạo Kitô vậy, là chính là nhờ hoàng đế Constantin của La Mã, ông mới kết hợp cái tôn giáo, cái tín ngưỡng của La Mã cổ cộng với cái giáo lý của Chúa Giêsu, ổng lập thành một cái đạo Catholic, là gọi là đạo Công giáo, lấy cái Roma làm kinh đô để truyền đạo, và ổng nói rằng: "Với cái đạo này ổng sẽ chinh phục cả thế giới". Nên ta thấy cái ý niệm của cái sự chính trị đế quốc nó đã gắn với cái tôn giáo đó ngay từ buổi đầu mới thành lập. Hoặc là Mahomet thì ông là một giáo chủ thôi, lập tôn giáo thôi, nhưng mà cái cộng đồng giáo dân của ông á là ông lãnh đạo như một người cầm quyền, chứ không còn phải là một người chăn dắt tinh thần.

[7:06]Nghĩa là ví dụ cái xóm đạo ông ở đó thì mọi người phải vâng lời ông hết từ chuyện nhỏ tới chuyện lớn. Và như vậy cái tôn giáo đó ngay từ buổi đầu mới thành lập, nó đã khẳng định bản chất chính trị, quyền lực của nó. Chỉ có Đạo Phật là khác hẳn. Chỉ có Đạo Phật, giáo chủ là một thái tử, là một người mà cái cơ hội để lên làm vua là nằm trong bàn tay, vậy mà người đó đã từ bỏ ngai vàng để đi tìm con đường tu hành giải thoát. Mà khi Ngài đã đắc đạo rồi, thì bao nhiêu quốc vương quỳ lạy dưới chân mình, làm đệ tử, mà Ngài không bao giờ lợi dụng cái sự ưu ái đó để đi tìm quyền lực chính trị, mà Ngài đứng vững ở vị trí một vị Thầy dạy đạo mà thôi.

[7:58]Tức là dạy cho người ta cư xử, sống tốt, dạy cho vua biết thương dân, những mọi con người biết thương nhau, và người ta hãy ráng nỗ lực tu hành để đạt được giải thoát. Thế nên, trong ba cái tôn giáo lớn toàn cầu đó, thì Kitô giáo có cái kết hợp với chính trị ngay từ buổi đầu lúc mà thành lập cái Catholic ở Roma, và cái Hồi giáo thì bản chất là quyền lực chính trị ngay từ ông giáo chủ đầu tiên. Chỉ có Đạo Phật là rõ ràng khẳng định thoát ra ngoài cái danh lợi của thế gian, để đứng vững vị trí của một người Thầy chăn dắt đạo đức cho cho thế giới. Cái điều này rất là độc đáo. Chỉ có cái riêng là ở Tây Tạng, thì Đức Đạt Lai Lạt Ma

[8:45]là người vừa lãnh đạo tôn giáo mà vừa lãnh đạo quốc gia, vì quốc gia đó rất là đặc thù, người ta sống rất là đơn giản, nên cái nhà vua cũng không cần phải có một cái cái cái mưu mô hay là một cái cái kiến thức gì chuyên sâu về chính trị, cứ là một nhà đạo đức thôi, rồi còn bao nhiêu người dân họ đều là người tu cả, nên đất nước đó sống thuần phác cho đến cái ngày mà Trung Quốc họ sang họ họ tiếp quản, thì cái việc đó là chuyện tính sau, như vậy đó. Rồi đến khi mà khoa học phát triển vào thế kỷ thứ 16, 17, 18, thì người ta bớt tin vào tôn giáo, thậm chí có những cái người tuyên bố là phủ nhận hoàn

[9:27]toàn tôn giáo, phủ nhận hoàn toàn thần thánh, và đôi khi ta tưởng là những việc đó đã thắng thế, nhưng rồi nhưng rồi con người vẫn đau khổ, thế giới vẫn chiến tranh, và nhiều điều mà con người không giải thích được, nên vẫn có một chỗ đứng để cho tôn giáo tồn tại. Tôn giáo tồn tại, chẳng những tồn tại mà tôn giáo phát triển trở lại, mà chẳng những phát triển trở lại mà phát triển một cách khủng khiếp gấp nhiều lần khi mà kết hợp được với cái phương tiện khoa học kỹ thuật. Ngày xưa truyền đạo thì người ta cứ đi bộ hoặc đi ngựa từ nơi này nơi kia, nhưng mà ngày hôm nay ngồi trên internet người ta truyền đạo khắp thế giới trong chớp nhoáng.

[10:09]Nghĩa là ai tìm đạo, ai muốn cầu đạo, cứ vào mạng internet đi tìm khắp các thư viện, gặp gỡ các cái cái cái cái cái diễn đàn, vào nơi các cái trang web có đầy đủ hết để tìm. Và những nhà truyền bá tôn giáo cũng vậy, ai cũng lập cho mình một cái website để mà nói lên cái quan điểm của mình cho mọi người trên thế giới có thể tham khảo được. Nên vì vậy, là ngày hôm nay cái chính cái sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã giúp cho tôn giáo phát triển rất là nhanh, rất là nhanh. Đến ngày hôm nay vậy, nghĩa là phi thuyền đã bay lên rồi, mà người ta vẫn tin rằng còn có một cái Thượng đế tạo ra tất cả mọi điều trên thế giới này, người ta vẫn tin như vậy.

[10:53]À mà ngay trong cái giới trí thức. Tuy nhiên, tuy nhiên là lần lần người ta sẽ thấy nó không còn đơn giản như vậy nữa. Thì cũng vậy, nó có một cái tính chất thế này, có một cái tính chất mà ai cũng dè dặt, đó là cái tính ảnh hưởng lên quần chúng rất mạnh của tôn giáo. Đó là đặc tính đó, tôn giáo làm cái gì không biết nhưng mà khi xuất hiện mà có thanh thế rồi thì chiếm được trái tim con người, lấy được lòng người, làm cho quần chúng quy phục, đó là tính chất đạo nào cũng vậy hết. Và vì vậy, khi mà có quần chúng trong tay là người ta có quyền lực, có lực lượng, có sức mạnh. Và lúc đó thì ta thấy nó sẽ có xảy ra hai cái tình huống:

[11:45]khi một người mà có quá nhiều quần chúng trong tay mình thì sẽ xảy ra một trong hai tình huống, một á là cái đạo đó sẽ bị thế lực chính trị lợi dụng, hoặc là chính cái người của đạo đó nhân tiện thấy mình quần chúng đông làm chính trị luôn, thế nào cũng xảy ra hai cái tình huống đó. Nên ta để ý thấy điều như vậy. Vì vậy là bất cứ một nhà làm chính trị nào cũng đều quan tâm tới tôn giáo, tìm cách kiểm soát tôn giáo vì không biết cái người mà lãnh đạo tôn giáo đó có ủng hộ mình hay chống mình. Cho nên luôn luôn là giữa tôn giáo, cái nhà lãnh đạo tôn giáo và nhà lãnh đạo chính trị lúc nào cũng có một cái sự tương quan trong chừng mực nào đó.

[12:31]Đó là nhà chính trị tốt á họ chỉ giữ cái mối tương quan tốt để đề phòng mà thôi, còn những nhà chính trị xấu thì họ sẽ tìm cách họ thao túng cái tôn giáo đó luôn theo ý họ luôn. Và cũng có những nhà tôn giáo tốt thì họ chỉ chuyên làm việc đạo. Ví dụ như gây được ảnh hưởng nhiều người nhưng mà không bao giờ có tham vọng chính trị, chỉ giữ mình đứng vững ở vị trí tu hành, đó là nhà lãnh đạo tôn giáo tốt. Nhưng mà cũng có những nhà lãnh đạo tôn giáo xấu khi thấy mình có quần chúng đông rồi thì khởi lên cái tham vọng chính trị, nghĩ rằng mình sẽ được quần chúng ủng hộ nên muốn làm chính trị thì đó cũng là một khía cạnh khác.

[13:10]Và ta thấy như vậy giữa tôn giáo và chính trị đều có những cái mối tương quan gì đó mà làm cho người ta dè dặt, người ta rất là dè dặt. Ví dụ đối với một người họ coi chừng về an ninh đất nước á thấy cái tôn giáo tập hợp được đông người bắt đầu lo là không biết tập hợp rồi để làm cái gì, có phải là để dạy đạo đức nhân nghĩa cho cuộc sống hay không hay là tập hợp rồi cái kéo bè kéo lũ để nổi loạn? Lòng ai cũng phải lo sợ điều đó bởi vì sao? Bởi vì sức mạnh là nằm nơi quần chúng. Ai được quần chúng ủng hộ thì người đó sẽ có sức mạnh, cái quy luật như vậy. Mà cái người làm công việc tôn giáo dễ được quần chúng thương hơn là một người làm cán bộ. Vì sao vậy?

[13:57]Bởi vì cái người làm công việc tôn giáo họ đại diện cho thần linh, họ là giới tu sĩ nên họ đại diện cho thần linh, họ lấy được cái uy tín của thần linh nên họ được quần chúng thương. Hoặc là nói như tăng sĩ của Phật giáo cũng vậy, chúng ta thường nghe cái câu là kính Phật thì phải sao? Thì phải phải trọng tăng. Như vậy ông tăng dựa hơi ai? Dựa hơi Phật rõ ràng. Thí dụ ví dụ như thầy vậy. Ví dụ nếu mà không có Phật, có ai thèm thương thầy không? Không, thầy không là mốc xì gì hết trơn á, đi liếc cái không thèm ngó chứ đừng có nói. Nhưng bởi vì thầy dựa hơi Phật cho nên là mọi người cũng thương thầy chút chút chút chút.

[14:43]Thì mọi quý thầy quý cô đều như vậy là chúng ta dựa hơi những bậc thần thánh nên ta được quần chúng thương mến. Thì những tôn giáo khác cũng vậy, khi họ dựng lên cái một đấng để họ tôn kính như Thượng đế, những vị thần thánh gì của họ hết, rồi và những giáo sĩ dựa hơi lấy cái uy tín của thần thánh đó nên cũng được quần chúng thương mến. Vì vậy, những người lãnh đạo tôn giáo rất dễ được quần chúng tôn sùng, yêu mến, kính trọng hơn là một người lãnh đạo về chính trị. Ví dụ bây giờ ta nghe một ông thủ tướng, một ông tổng thống, ta nghe ta tỉnh queo à, phải không? Lòng không mảy may xúc động. Nghe nay ông thủ tướng ông đi mổ ruột thừa,

[15:25]kệ ổng, chứ ông thầy trụ trì mình mà đi mổ ruột thừa thì mình sao? Mình nhảy lồng đọt lên mình chạy tới chạy lui mình thăm liền, thương hơn phải không? Chính xác không? Chính xác, đó là một điều nó rất là hiển nhiên nên ta thấy điều này. Nếu ta so sánh trong lịch sử ta sẽ thấy điều này: là nhà Trần cướp ngôi nhà Lý, cái đó có che giấu được không? Có không? Có che giấu được không? Sao mà che giấu được, rõ ràng là Trần Thủ Độ dùng âm mưu để ép Lý Chiêu Hoàng truyền ngôi cho cho chồng mình là Trần Cảnh lên làm Trần Thái Tông. Chuyện nó làng nước ai mà không biết. Thì khi mà Trần Thái Tông lên ngôi như vậy, cướp ngôi như vậy mà theo cái quan

[16:08]niệm ngày xưa một người cướp ngôi như vậy có được dân chúng ủng hộ không? Có được không? Không nha, sẽ không nha. Lúc đó bây giờ nhà Nguyên mà đem quân qua đánh thì chỉ cần một trận một sơ sơ là tan tác liền, nhưng tại sao đánh không được? Tại sao dân vẫn đoàn kết dưới tay Trần Thái Tông để mà đánh lại quân Nguyên trong cái trận đầu tiên khốc liệt đó? Tại sao? Tại sao? Tại vì ông Trần Thái Tông này ổng lai ông tu sĩ. Chúng ta nhớ yếu tố đó rất quan trọng, đây là chỗ mà các nhà sử học ít để ý. Cũng vậy, nhà Hồ cướp ngôi của nhà Trần, phải không? Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, dân không theo, nhà Minh qua oánh bứt liền!

[16:50]Tại vì ông Hồ Quý Ly không chịu đi tu, còn đây ông Trần Thái Tông ổng bỏ ổng đi tu, đúng không? Khi Trần Thủ Độ ép Trần Cảnh lên ngôi rồi, ông Trần Thái Tông ổng bỏ cung điện ổng đi tu luôn, ổng lên núi ổng tu. Lúc đó là gặp quốc sư Phù Vân mới nói ha, nói là: "Hãy lấy lòng tâm của người dân tức là tâm của Phật, ý của dân muốn tức là ý của Phật muốn, bệ hạ hãy trở về để lo cho lo cho dân." Rồi lúc đó Trần Thủ Độ kéo triều đình lên, nói: "Nếu nhà vua ở đây mà tu thì lập triều đình ngay đây luôn!" Thế là Trần Thái Tông không còn đường nào nữa, phải phải đi về cung để làm vua. Cái tin đó nó lan ra khắp cả dân hết thì người

[17:29]dân lúc đó mới thấy ông vua này là sao? Vua này cũng giống như ông thầy tu, cũng đại diện cho Phật, cho nên họ thương. Đó, chỉ có ông Trần Thái Tông mới được như vậy, là ông vua mà lại cũng dựa hơi Phật, thành thử giống như mấy thầy. Cho nên khi mà quân Nguyên sang đánh là toàn dân đoàn kết một lòng, không còn cái ấn tượng là nhà Trần cướp ngôi nhà Lý nữa, nhờ vậy ta thắng trận đầu tiên thắng đẹp mắt luôn và thắng mãi mãi. Còn đến khi nhà Hồ lặp lại kịch bản cũ, quân Minh qua đánh nó tan liền vì nhà Hồ lập xong không có ai đi tu hết. Phải lúc đó Hồ Quý Ly ổng đi tu cái chắc được! Nên ta thấy yếu tố tôn giáo lấy được lòng người

[18:09]rất là mạnh, lấy được lòng người rất là mạnh. Và vì vậy, ví dụ một cái nhà lãnh đạo chính trị họ có quyền lực trong tay, có quân đội trong tay, có tiền bạc trong tay nhưng mà cũng rất sợ mấy ông thầy tu, tại vì ổng không có tiền bạc, không có quyền lực nhưng ổng có ai? Ổng có cái sự thương yêu của của của tín đồ mà cái đó rất là mạnh, đó là một cái sức mạnh đáng kể, nhiều khi quân đội không làm gì được, thua luôn. Đó ta thấy. Và chính vì vậy mấy nhà lãnh đạo tôn giáo họ biết điều này, họ biết điều này nên có nhiều người cũng giở chứng làm tôn giáo mà cũng giở chứng nhiều khi cũng làm chính trị.

[18:48]Và ta thấy ở trong lĩnh vực tôn giáo người ta cạnh tranh quyền lực với nhau cũng khốc liệt khi mà cái tâm phàm người ta nổi lên. Thay vì ở trong đạo người ta phải lo tu hành chân chính, nhưng mà rồi đến khi phàm tâm nổi dậy, người ta cũng giành những chức này chức kia ở trong đạo bởi vì sao? Bởi vì được quần chúng ủng hộ là có quyền lực. Đây cũng là một cái cái rất là đáng đáng trách. Và chúng ta thấy như vậy các nhà lãnh đạo tôn giáo thì thường giống nhau ở một điều là lo truyền bá đạo pháp, giúp cho nhiều người biết đạo, đó là cái công tác chính mà đạo nào cũng có. Ví dụ như trong đạo Phật vậy, ta có cái ban hoằng pháp,

[19:33]ban giáo dục, hoặc là những đạo khác họ đều có những cái cơ sở, những cái bộ để mà họ truyền bá đức tin, truyền bá giáo lý. Thì nếu ta nghĩ theo khía cạnh tốt thì ta thấy rằng đó là cái đạo đó họ muốn cho nhiều người biết đạo để mọi người ăn hiền ở lành, đối xử tử tế với nhau, ta nghĩ theo khía cạnh tốt là như vậy. Nhưng mà nếu ta nghĩ theo khía cạnh khác thì nhiều khi không phải hẳn như vậy, nhiều khi người ta truyền đạo chỉ bởi vì người ta muốn có đông có đông quần chúng thôi, mà đông quần chúng tức là tăng thêm được quyền lực thôi, chứ không phải là ý tốt. Nên thấy một người họ gõ cửa mình,

[20:12]họ đến họ truyền cái đạo, chúng ta khoan nghĩ rằng họ thương mình, họ muốn mình ăn hiền ở lành, mà sự thật họ muốn cái gì? Họ muốn mình trở thành lính của họ mà thôi. Quý Phật tử đã được ai đến gõ cửa truyền đạo chưa? Có chưa? Có chưa? Đó, có những tôn giáo bạn đến gõ cửa truyền đạo, đừng nghĩ rằng họ thương mình, đừng nghĩ rằng họ sợ mình xuống hỏa ngục, mình ở ác. Mà sự thật là vì họ muốn mình làm lính của họ mà thôi. Có không? Cho nên vì vậy ta phải cảnh giác, mà nhắc mọi người cùng cùng cảnh giác. Ta gặp người hàng xóm, nhiều khi người hàng xóm chưa biết đi chùa, ta cũng đến nói: "Ngày nào đó có người đến gõ cửa của chị mà kêu chị theo đạo nào đó, chị cẩn thận.

[21:01]Vì chưa chắc người ta thương chị. Có khi người ta hứa cho chị ba triệu, năm triệu, nhưng mà có phải là người ta thương mình không? Không. Người ta muốn mua đứt một cái gia đình mình thành một lực lượng của người ta mà thôi." Cho nên tôn giáo nó không còn thuần là cái nơi mà dạy người ta ăn hiền ở lành, mà tôn giáo trở thành một cái nơi tập hợp lực lượng quần chúng để làm chính trị, rất là đáng sợ. Đây là điều ta cảnh giác. Rồi thêm điều nữa, đạo thì rất là nhiều. Ví dụ từ xưa Á Đông ta có hai cái đạo rất là nổi tiếng là đạo Khổng và đạo Lão. Thì những đạo Khổng, đạo Lão như vậy á là dạy người ta về quan điểm sống, chứ không có một hệ thống tổ chức.

[21:43]Giáo lý thì cứ truyền từ đời này qua đời kia, từ cái nhà này sang nhà kia, thế hệ này sang thế hệ khác. Nhưng mà chỉ truyền cái đạo lý thôi, rồi ông thầy dạy lại học trò, cha dạy lại con, và người ta cố gắng sống để làm người quân tử. Chứ không có tổ chức, không có ai giáo chủ, không có ai đạo trưởng, không có gì hết. À, chỉ là dạy quan điểm sống, thì cũng hay. Hoặc là có những cái tôn giáo nhỏ nhỏ, chút chút, đôi khi xuất hiện một nhóm, gây được ảnh hưởng năm ba trăm người rồi sau đó mất, gây được ảnh hưởng hai ba ngàn người rồi sau đó mất, rất là nhiều. Nghĩa là giống như nấm mọc lên rồi tàn lụi, giống như hoa nở ra rồi tàn.

[22:21]Khắp nơi trên thế giới rất là nhiều những cái đạo như vậy. Rồi những cái tôn giáo mới phát sinh gần đây cũng nhiều. Ví dụ như Việt Nam ta có đạo Cao Đài, hiện nay cũng xuất hiện tới chín hệ phái chia ra. Rồi hoặc là bên nước ngoài có cái đạo Scientology, là nghĩa là tôn giáo khoa học á, thì họ cái tôn giáo này rất là kỳ khôi, tập hợp nhiều cái người cùng quan điểm rằng thay vì nói rằng Thượng đế tạo ra loài người, thì cái đạo mới này nói rằng loài người ở trái đất này là do người ngoài hành tinh tạo ra. Cái người ngoài hành tinh đem đây họ đem cái giống gì đó xuống đây họ cấy, họ ghép, họ trộn qua lai lại sao cái sinh ra con người.

[23:01]Mới đầu trộn mấy lần nó ra con đười ươi, hổng làm lại nữa. Làm lát từ từ từ thấy mặt mày cái nó giống như người đứng quay phim đây, cho nên thôi được được, thôi vậy giống vậy cũng được, thôi để luôn. Thế rồi. Thấy mặt mũi vậy, chứ mới đầu tạo lát lát qua cái đứng lên tóc ngắn, mũi hếch, mũi xẹp rồi lông lá tùm lum đi dềnh dàng, dềnh dàng. Nói cái con người này cũng không khá, nói hai cộng hai, bốn không biết. Ngu quá, thôi dẹp đi, làm tiếp. Làm vài lần cái cuối cùng ra được cái con người mặt mũi như thế này, giống người ta nhìn thấy trong gương á. Thôi, ok, rồi cho nó sinh sôi đi. Nghĩa là có cái đạo họ tin như vậy á.

[23:37]Cũng là một loại niềm tin, mà nhiều người cũng theo, cũng lạ. Có những tôn giáo ảnh hưởng chỉ giới hạn trong cái dân tộc của mình, ví dụ như là đạo Ấn Độ, Hindu thì họ chỉ dành cho người Ấn Độ, mà qua một nước khác hổng ai thèm theo hết, không ai thèm theo. Đó, lý vì trong cái đạo đó họ chia xã hội ra thành bốn, năm giai cấp. Có những giai cấp mà mới đẻ ra là cứ ăn trên ngồi trước là vinh quang, còn có những giai cấp mà không ai dám đụng tới vì đụng sợ dơ lây. Rồi những người đó họ bị xã hội ruồng bỏ, chà đạp, hắt hủi, quên bẵng. Họ không bao giờ được nhận vào một việc nào làm, không ai giúp đỡ để họ có cơ hội sống,

[24:16]cuối cùng thì chỉ còn một nghề duy nhất là nghề gì? Ăn xin. Ăn xin thôi. Và ta qua Ấn Độ ta sẽ thấy cái lớp cùng đinh đi ăn xin rất là nhiều, rất là nhiều. Mà cái quan niệm của Ấn Độ là không giúp mấy người đó. Nuôi con bò, con chó còn thương chớ, đối với người đó không ai ngó ngàng tới. Nhưng có những ông đạo sĩ Bà-la-môn mà nó giàu sang, thì người ngoại quốc họ qua cảnh đó họ thấy họ hổng hiểu. Họ mới hỏi: "Ông hay nói về từ bi, bác ái, nhưng mà cái người đó tôi thấy là trong cái làng của ông, trong cái thị tứ của ông, cái người nghèo đó quá nhiều, ông giàu như vậy sao ông không giúp họ?" Thì họ đều trả lời một câu:

[24:50]"Cái đó là nghiệp của mấy người đó, họ sinh trong giai cấp đó họ phải chịu như vậy." Và cái lối lý luận mà bỏ mặc cái người nghèo như vậy, thế giới chấp nhận không? Không chấp nhận. Vì vậy cái đạo đó không phát triển ra khỏi Ấn Độ được, chỉ phát triển trong trong Ấn Độ mà thôi. Hoặc một cái đạo khác như đạo Do Thái. Cái đạo Do Thái cũng chỉ trong cộng đồng Do Thái á mà không ra khỏi biên giới được. Mà đạo Do Thái ra khỏi biên giới được chính là nhờ ai? Thứ nhất là Chúa Giê-su, ổng giảng cái Phúc Âm, ổng cải cách đạo Do Thái lại. Cái thứ hai là nhờ hoàng đế Constantine của La Mã đó, trộn cái tín ngưỡng La Mã với cái lời dạy Chúa Giê-su,

[25:31]với cái đạo Do Thái cộng với cái tài tổ chức, cái hệ thống hành chánh của một cái quốc gia, thế làm cho đạo nó đi tràn khắp thế giới luôn. Chính nhờ như vậy. Chứ còn nếu không thì đến ngày nay cái đạo của Chúa Giê-su cũng chỉ nằm ở trong nước Do Thái, không thể bước ra khỏi biên giới Do Thái được. Vì sao vậy? Bởi vì cái kinh Cựu ước của cái đạo Do Thái chỉ nói về nguồn gốc quốc gia Do Thái. Mà cái nguồn gốc nó nó nó sơ sài, nó nó không có gì đặc biệt, nó cũng thê thảm á, nó thua bất cứ một cái nguồn gốc quốc gia nào trên thế giới. Vậy mà khi cái đạo nó truyền đi rồi thì ai cũng phải học hết, ai cũng phải học.

[26:09]Học cái nguồn gốc thành lập quốc gia Do Thái, mình biết còn kỹ hơn cái nguồn gốc thành lập cái nước Việt Nam của mình nữa. Nghe rất là tủi, rất là nhục. Như có một cái bà sơ vậy, bà dì phước ở bên Thiên Chúa giáo, một lần bà vô tình bả nghe cái bài nhớ truyền thuyết về cội nguồn của ta, bà mới xúc động, bà mới nói rằng từ nhỏ lớn bà chỉ được học trường dòng, không biết gì về cái nguồn gốc của của đất nước Việt Nam mình, chỉ biết cái nguồn gốc của Do Thái thôi. Nguồn gốc Do Thái ông Môi-sen làm sao, cái núi Sọ làm sao, gì cũng biết biết biết hết á, nhưng mà cái nguồn gốc Việt Nam mình Lạc Long Quân, Âu Cơ thế nào thì không biết.

[26:47]Mãi đến bây giờ, vô tình nghe một bài giảng của Phật giáo thì mới biết mình là con Rồng cháu Tiên, cái nguồn gốc lập quốc của mình nó đẹp hơn nguồn gốc của Do Thái, nhưng mà mình bỏ quên, bỏ quên. Đó, chúng ta thấy như vậy, có những cái tôn giáo mà chỉ giới hạn trong quốc gia mà thôi, ừm. Còn cái tôn giáo mà có tính xuyên thế giới, trùm khắp thế giới này thì dường như chỉ có ba tôn giáo chính là Hồi giáo, Ki-tô giáo và và Phật giáo. Hồi giáo thì cũng nhiều nhánh, nhưng mà có hai cái nhánh chính đối lập nhau là phái Sunni và phái Shia, ta đọc xít xít chứ không phải Shia. Ờ vậy cái phái Sunni là sao và phái Shia là sao?

[27:30]Phái Sunni á là phái thờ Mahomet trực tiếp. Ừm. Còn cái phái Shia lại thờ con rể của Mahomet. Trong Mahomet này ổng có người con rể tên là Ali, mà bây giờ ta thấy cái người mà đạo Hồi hay đặt tên Ali, Alibaba đó, Ali Mahu Muhammad rồi đó, là chữ Ali là từ cái tên Ali của một người con rể của ông Mahomet. Tại ông có nhiều con, trong đó có người con gái ông rất là thương, người con gái rất là giỏi giắn, đảm đang. Người con gái đó có người chồng tên là Ali, và người con rể này cũng phụ với người cha vợ của mình để truyền đạo, để chiến đấu, để đủ thứ hết á. Cũng là cũng lúc họ chiến đấu gây chiến tranh dữ lắm nên

[28:09]cũng có công rất lớn, nhưng mà không hiểu tại sao, không hiểu tại sao là khi Mahomet chết rồi thì cái sự tranh giành quyền lực trong thế giới Hồi giáo khiến cho Ali phát sinh ra được một cái dòng của mình rất là lớn, gọi là dòng Shia, tức là dòng mà tôn sùng Ali. Còn cái dòng Sunni là cái dòng mà vẫn đi theo Mahomet. Hai cái dòng đó lúc nào cũng đối lập nhau, bên nào mạnh là giết bên kia, bên kia mạnh là giết lại bên nọ. Hai cái dòng đó rất là là gay gắt. Iraq hiện nay là như vậy, là hai cái khối Si- Sunni với Shia giết nhau hoài là vậy. Vừa rồi có một cái đền thờ Shia là bị nổ bom á, nổ bom cái chết quá chừng chết luôn.

[28:48]Còn bên Ki-tô thì ta thấy là có ba cái cái cái dòng chính, nói là ba dòng chính sự thực nhiều hơn là, một là Catholic của La Mã nè, hai là cái Orthodox là cái Chính thống giáo ở Nga, và ba là cái Evangelist là Protestant á, những người phản thệ hay ta gọi là Tin Lành, phát xuất từ Đức qua tới Anh, giờ qua Mỹ, như qua Mỹ là nở rộ rồi nó cũng biến thái. Ở bên Mỹ hiện nay á là cái Tin Lành đó họ có khoảng hai ba trăm giáo phái, mà qua Việt Nam này thì khoảng sáu mươi mấy giáo phái cũng Tin Lành, nhưng mà sáu mươi mấy giáo phái rất là lạ. Còn Phật giáo ta có mấy phái? Hai, Nam tông và Bắc tông. Ừ!

[29:30]Bắc tông là Phật giáo phát triển, ta còn gọi là Phật giáo Đại thừa, còn Nam tông ta còn gọi là Theravāda hay là Thượng tọa bộ. Nhưng mà mỗi cái dòng chính như vậy là chia ra nhiều trường phái nho nhỏ nho nhỏ nho nhỏ. Ví dụ thời gian gần đây, Việt Nam ta có cái đạo Tứ ân hiếu nghĩa cũng là một đạo Phật mà pha trộn với cái đạo của đạo đức của đạo Khổng của dân tộc, cái lối sống văn hóa của dân tộc. Như Tứ ân hiếu nghĩa hay Hòa Hảo vân vân, cũng là cũng là như vậy. Ừ! Đặc biệt của Phật giáo là tuy là một tôn giáo xuyên thế giới, có mặt khắp trên thế giới, cái đặc tính là đạo Phật là một tôn giáo xuyên thế giới nhưng mà không có tổ chức quốc tế.

[30:16]Tức là Phật giáo đi đến quốc gia nào thì lại biến thành sở hữu của quốc gia đó. Đúng là Phật giáo ngày xưa bên Ấn Độ, nhưng bây giờ Ấn Độ không có cái đạo gốc của đạo Phật, mà Phật giáo đến Việt Nam trở thành cái đạo của Việt Nam, phục vụ cho dân tộc Việt Nam, gắn bó với vận mệnh của dân tộc Việt Nam và thân với cái chính quyền, triều đình của Việt Nam, phục vụ lợi ích của dân tộc. Đặc biệt như vậy. Ví dụ đến Nhật Bản thì sẽ trở thành lực lượng để phục vụ cho đất nước Nhật Bản. Nó đặc biệt như vậy. Đây là cái mà sau này khi người ta nghiên cứu cái tính chất của đạo Phật, người ta thích đạo Phật là như vậy.

[30:53]Không có cái quyền lực cạnh tranh với quyền lực quốc gia mà luôn luôn hỗ trợ cho sự ổn định của quốc gia. Nên ai cũng thích là như vậy. Ừ! Hồi xưa á, cái thời phong kiến, quyền lực của vua rất là mạnh, nên lúc đó không có Giáo hội. Không có Giáo hội. Ví dụ chư Tăng cũng gặp nhau, cũng họp nhau, cũng thân quý nhau nhưng không có một tổ chức Giáo hội rõ ràng, vì mọi việc đều do vua, chúa, quan lại sắp xếp hết. Nghĩa là ông vua ổng điều một vị Hòa thượng từ chùa này qua trụ trì chùa kia là phải đi, không có ọ ẹ, không có cãi. Thậm chí một ông quan ổng kêu ông thầy này: "Thôi ông thỉnh thầy đừng trụ trì nữa, thầy qua đây trụ trì giùm." là

[31:36]phải bỏ đi, bỏ đồ chúng mà đi hoặc đem theo được nhiêu thì đem. Tức là ông quan ổng điều hành công việc Giáo hội luôn. Thậm chí ông thầy nào bê bối, ổng dắt lính xuống, ổng đứng tại chùa, ổng lột y ra rồi ổng đuổi ra khỏi chùa luôn, trục xuất ra khỏi chùa. Tức là ngày xưa vua, chúa, quan lại làm công việc của Giáo hội luôn, rất là lạ, cũng không hiểu sao mà người ta vẫn xem chuyện đó là bình thường. Như đời vua Lý Thái Tổ á là vua ra cái lệnh mà ta nghe bây giờ ta ngạc nhiên, ta không hiểu làm sao mà có cái lệnh đó mà sử ghi rõ ràng: Muốn xuất gia, muốn độ một người xuất gia, phải xin ý kiến của vua, vua cho phép mới được.

[32:15]Vua nằm ở triều đình xa lơ xa lắc mà làm sao xin phép? Vậy mà lệnh của vua đó. Khủng khiếp chưa? Nên thời đó ta nghĩ là Phật giáo cũng khó phát triển đông Tăng Ni lắm á, bởi vì phải xin phép vua. Mà khi xin phép vua rồi, một năm vua mới mở một cái kỳ sát hạch coi người đó có căn cơ tu hành hay không. Cho nên đó là lý do tại sao mà người dân họ kính trọng chư Tăng, bởi vì sao? Bởi vì chư Tăng là được vua, vua tuyển, giống như một người thi đậu làm quan vậy đó. Nhưng mà khi vua tuyển rồi là vua có nuôi không? Thì vua phải bảo bọc cái người đó, bảo bọc cái chùa đó, bảo vệ cái chùa, bảo vệ ông thầy đó.

[32:53]Vì vậy là dân chúng họ cũng rất kính trọng ông thầy, bởi vì có hơi hướm của ông vua nằm ở đó. Còn cái thời nay không bằng là chỉ vì cái người đó xuất gia là do ông thầy trụ trì ổng độ thôi. Mà ông thầy trụ trì không biết uy tín cỡ nào, đó. Nếu ông thầy trụ trì uy tín lớn thì người đệ tử hưởng lây, còn nếu ông thầy trụ trì uy tín nhỏ thì cái người đệ tử đó cái ảnh hưởng cũng, cái cái lòng mến mộ của Phật tử cũng nhỏ, không có nhiều. Đó là ta thấy như vậy. Phật giáo ngày nay á đã lan ra khắp thế giới, nhưng mà lan ra khắp thế giới không phải là vì tổ chức giỏi mà chỉ bởi vì cái giáo lý hay quá, rồi mỗi người cứ tự động truyền nhau, có người tự động viết sách để phổ biến.

[33:35]Ai đọc thì đọc, không đọc thì thôi, mà khi người ta đọc tự nhiên người ta thích, nhất là những người trí thức. Thời gian sau này vậy, là rất nhiều những nhà khoa học nổi tiếng trên thế giới đã đi theo đạo Phật. Đến bây giờ cũng vậy, nhiều người rất là nhiều người thích đạo Phật. Những người phương Tây, thậm chí là những người Thiên Chúa giáo, họ là những người Thiên Chúa giáo từ đời ông cố ông lũy nào, đến đời bây giờ họ vô tình họ tiếp xúc đạo Phật, họ thấy quá hợp lý, một cái đạo lý nó quá chặt chẽ, quá chu đáo. Họ theo, từ từ họ theo. Ừ! Như là chùa chúng ta cũng vậy, chùa ở đây chúng ta đã từng

[34:12]quy y cho những người Phật tử nước ngoài hẳn hoi, không biết nói tiếng Việt Nam, chỉ biết nói tiếng Anh thôi. Và gia đình họ là nhiều đời Thiên Chúa giáo, nhưng mà ngày hôm nay họ vẫn lên chùa để họ làm lễ quy y theo đạo Phật. Thầy đặt tên cho họ cái tên Ấn Độ, họ không chịu. Họ nói là ngày hôm nay họ đã sinh lần thứ hai để làm một người đệ tử Phật thì hãy cho họ một cái tên Việt Nam, một cái pháp danh Việt Nam. Thế là thôi đành phải chịu. Thế thầy mới cho cái tên Việt Nam thì cho ổng đâu biết gì đâu. Ổng phải kêu dịch, dịch rồi giải thích tùm lum hết trơn ổng mới hiểu, mà ổng chỉ xin tên Việt Nam.

[34:44]Ổng nói như ổng về Việt Nam, ổng ra sinh ra trở lại lần thứ hai. Ổng khiêm tốn, ổng nói nghe dễ thương lắm. Ừ! "I was, now am born second time. Please give me the name in Vietnamese." Là xin cho cái tên mà bằng tiếng Việt Nam. Thế là thôi phải cho cái tên, cái pháp danh bằng tiếng Việt. Nên ta thấy vì cái đạo lý của Phật quá hợp lý nên từ từ thuyết phục được nhiều người trên khắp thế giới. Ừ! Tuy nhiên, ở những quốc gia mà theo đạo Phật thì đạo Phật lại suy yếu, rất là lạ, bởi vì các đạo khác cạnh tranh. Ví dụ như là Trung Quốc thì là một quốc gia như là một quê hương của Phật giáo, ngày hôm nay chùa thì còn để đó nhưng mà ít có người biết tới đạo Phật,

[35:28]vì qua Cuộc cách mạng Văn hóa đánh tơi tả không còn gì hết, không còn gì hết. Rồi Hàn Quốc thì bị Tin Lành thay thế. Là ngày nay là người ta đổ xô theo Tin Lành, người ta tìm cách truyền bá bá và người ta chỉ đạo cho cái tín đồ Tin Lành là phải chửi bới, phải xỉa xói, phải mắng mỏ những người tu đạo Phật để cho những người tu đạo Phật không còn đất sống ở thành thị mà phải dạt về rừng núi sống rồi từ từ chết luôn trong đó. Nên

[35:57]chúng ta nhớ cái đạo Tin Lành nó là vậy đấy nha.

[36:28]Nó ừ không bất kể lịch

[36:46]sự, không sợ mất lòng. Lát từ từ ta nói tới nó ta sẽ thấy.

[37:18]Còn Sri Lanka là một quốc gia Phật giáo ở Tích Lan,

[37:37]cả nước theo Phật, nhưng rồi cuối cùng nó bị nước ngoài cấy cái lực lượng Hổ Tamil ở phía Bắc, đánh phá tơi tả cái quốc gia này để hy vọng là tiêu diệt được cái chính quyền Sri Lanka, họ sẽ lật luôn Phật giáo đó luôn. Đó, chúng ta thấy là đất nước Phật giáo sẽ bị đe dọa. Còn như Miến Điện là một quốc gia Phật giáo nhưng mà nhà cầm quyền quân sự ở đó thì luôn luôn bị áp lực của thế giới để lật cái nhà cầm quyền đó đi để thay thế bằng những người lãnh đạo mà họ thân với Tây phương Thiên Chúa giáo hơn để để để đánh loãng bớt cái ảnh hưởng đạo Phật trong đất nước Miến Điện. Còn Thái Lan là một đất nước Phật giáo nhưng

[38:15]mà miền Nam là nguyên một cái ổ Hồi giáo. Hôm nay đánh bom quá chừng. Có một ngày mà đánh 400 cái vụ bom nổ chết la liệt cái miền Nam. Và ngày hôm nay một cái người mà lật đổ luôn Thủ tướng là một người Hồi giáo. Người Hồi giáo bây giờ nắm luôn chính quyền luôn, đưa lên một ông Thủ tướng, nhưng mà quân đội vẫn phía sau vẫn chỉ huy. Cái ông Hồi giáo vẫn phía sau vẫn chỉ huy, ép luôn nhà vua phải đồng ý luôn. Nên bây giờ ta có thể nói là một người Hồi giáo đã lãnh đạo một đất nước Phật giáo Thái Lan. Mà như vậy Phật giáo có mạnh không? Nếu để cho một người Hồi giáo lên chỉ huy mình thì Phật giáo đó có mạnh không?

[38:48]Không, không mạnh. Những cái người Phật tử ở tại Thái Lan là những người yếu, những người yếu mới để cho người Hồi giáo lãnh đạo mình. Ta nói ta không muốn chê ai, nhưng mà ta dẫn một cái lời, hôm trước có cái ông sư Nam tông, ổng hay lên đây ổng chơi. Ổng đi Thái Lan, đi Miến Điện về, ổng lên chùa ổng gặp thầy, ổng than: "Chắc ổng nói mấy cái Phật giáo ở đó chỉ còn cái vỏ thầy ơi, Việt Nam mình còn cái ruột, chứ bên đó chỉ còn cái vỏ." Mình nghe mình thấy sao kỳ? Ông này là Nam tông mà ổng đi ổng chê Phật giáo Nam tông, kỳ khôi! Nhưng mà đến ngày hôm nay, khi thấy mà lính mình là người Phật giáo mà để cho cái ông Hồi giáo ổng ổng chỉ huy thì biết là

[39:27]đúng là tinh thần Phật giáo không còn, nên rất là lo. Nên ta thấy là đạo Phật phát triển tùm lum khắp thế giới, nhưng mà những quốc gia Phật giáo thì Phật giáo đang rất là suy. Hoặc như Lào là một đất nước Phật giáo rất là hiền lành, nhưng mà hiền lành đến độ thành thụ động. Nên nếu mà yên bình thì không sao, nhưng hễ loạn lên thì lực lượng Phật giáo này cũng có thể là bị bị rối loạn liền chứ không phải đứng vững. Campuchia thì đang bị pha trộn rất là nhiều tôn giáo hiện nay. Còn Việt Nam ta thì sao? Dù Phật giáo là đa số nhưng đất nước ta vẫn là một phức hợp tôn giáo, vì những lúc ta bị xâm lăng, những người đế quốc thực dân đã mang nhiều cái đạo

[40:06]đến đây gieo rắc quá nhiều, nên đất nước ta thành một cái phức hợp về tôn giáo. Mà trong cái phức hợp tôn giáo đó thì chúng ta sẽ thấy này, Tin Lành có cái lối truyền đạo là không sợ mất lòng, hay ta nói là mất lịch sự. Vì có một cái gia đình nó kể thế này, nói: "Nhà con có người chết, đang cái đám tang, ai nấy là buồn rầu khóc bù lu bù loa, thì có một người Tin Lành họ tới họ đứng họ chửi, nói: "Tại chị theo đạo Phật, tôi ừ theo Chúa theo Tin Lành thế này thế kia, mà mình đạo Phật hiền chứ như người ta người ta đánh vô mặt á. Nói là người ta đang có tang, người ta đang thờ Phật, người ta đang lễ bái mà đứng vô chửi ông Phật người ta, chửi đạo người ta.

[40:45]Đó là đạo Tin Lành nó có lối truyền bá kỳ lạ như vậy, không có sợ mất lòng. Rồi hễ mà ai nghèo thì đưa tiền ra mua liền, nói: "Giờ tôi cho vầy 3 triệu thì theo đạo nha." Ngã giá rõ ràng. Không có không có liêm sỉ, không có gì á. Thay vì lúc người ta nghèo mình giúp người ta thôi vì lòng thương, không có, lợi dụng lúc người ta nghèo đưa tiền ra mua. Hoặc là cho mượn cho mượn đến khi mà người ta không trả được ra điều kiện theo đạo. Tức là họ thẳng thừng như mua bán 2 với 2 là 4 và không sợ mất lòng, không có liêm sỉ, không lịch sự gì hết. Như bên Hàn Quốc vậy, một người tu sĩ mà đi lọt vào thành thị là

[41:23]họ xúi cái tín đồ ra đứng chửi tới khi nào bỏ thành thị đi. Tức là cái lối truyền đạo của Tin Lành coi nó hơi dã man á. Mặc dù không có dùng tới vũ khí giết người như Hồi giáo nhưng rất là vô liêm sỉ, rất là bất lịch sự. Bây giờ người ta đến người ta hỏi ông mục sư thì ông mục sư ổng chối đây đẩy ổng nói tôi không biết cái đó ai làm bậy. Mà không có ổng chỉ đạo á, không có ổng tổ chức hướng dẫn rồi ai làm chuyện đó? Người ta không biết cái đạo làm sao nữa. Nhưng mà nhiều người kẹt quá rồi cũng phải theo. Kẹt tiền quá rồi nhiều mà sinh viên nghèo quá rồi đến đấy nuôi trong 4 năm học thế là phải theo đạo.

[41:53]Theo đạo xong khi mà ra làm có lương rồi mỗi tháng phải trích 10% lương nộp lại suốt một đời. Vậy ai lời? Kinh doanh kiểu đó lời không? Rất là lời. Bây Phật tử mà có vốn kinh doanh kiểu Tin Lành sẽ rất là lời. Kiếm sinh viên nghèo á mà khang khá nuôi nuôi nó, đến khi ra trường cứ 10% lương mình lấy suốt một đời, mình nuôi 4 năm à nhưng mà sau này làm suốt một đời phải đưa mình 10% lương, lời không? Đó một cái lời gọi là cái lối kinh doanh mà siêu lợi nhuận còn hơn cả buôn bán ma túy, vũ khí nữa. Cái lối kinh doanh đó rất là độc chiêu nên ta nên mở những kiểu kinh doanh đó đi. Mình kinh doanh bắt chước của Tin Lành kinh doanh rất là độc.

[42:31]Còn Catholic á thì lại đang mất dần ảnh hưởng ở Âu, Mỹ. Đây là điều rất là lạ. Như vừa rồi có một người lên một ông giáo sư ổng lên ổng nói thầy nghe, ổng nói: "Thưa thầy, những cái đất nước Âu châu ở Bắc Âu, những cái trung tâm của Thiên Chúa ngày xưa bây giờ chỉ còn 35% theo đạo, 25% theo đạo. Thậm chí ngay thủ đô Paris của Pháp bây giờ chỉ còn 13% người đi tới nhà thờ." Mất hết. Mất hết. Nên vì vậy cái người Vatican họ mới tìm cách là cắm rễ ở phương Đông. Bởi vì thấy làm sao? Thấy cái người Đông phương có cái ảnh hưởng Nho giáo nên họ trung thành và nền nếp, không giống như cái Tây phương nó xô bồ và dễ phản bội.

[43:16]Cái người dân họ dễ bỏ đạo, còn người Đông phương họ theo đạo rồi người Đông phương họ theo đạo rồi á thì họ ổn định, họ ít có phản bội. À nên là bây giờ Vatican mới tìm cách cắm rễ qua bên đây, nhưng mà muốn cắm rễ muốn đứng được ở đây thì phải làm sao? Thì bây giờ là phải có một cái chiêu bài là mang theo cái tính dân tộc. Hồi xưa á khi mà người Pháp họ với cái quyền lực của thực dân của đế quốc, họ bắt dân tộc phải đi theo đạo, họ xây cái nhà thờ theo lối Tây phương, bắt đọc kinh theo kiểu Tây phương, vân vân. Chớ họ không có theo dân tộc. Nhưng ngày hôm nay thì họ theo dân tộc, họ cất cái nhà thờ giống như cái gì?

[44:00]Giống như cái? Giống cái chùa và cho con chiên thắp nhang, bắt đầu cho đi ra thờ ông bà lại để đi theo dân tộc. Tức là bây giờ tôn giáo phải đi theo đồng hành với dân tộc chứ không còn bắt dân tộc đó đi theo Vatican nữa. Họ khôn hơn một bước. Thì cái cách đó để là một chiêu bài để họ đứng được giữa lòng cái dân tộc đó. Nhưng mà người tín đồ thì làm thiệt á. Ở trên á chỉ là cái sách lược ứng phó thôi để cho đạo được cắm rễ đó. Nhưng mà người tín đồ thì họ làm thiệt. Hễ cho thắp nhang lạy ông bà họ lạy thiệt á với lòng tôn kính của họ. Hễ mà nhà thờ mà cất theo chùa là họ thương chùa luôn á. À ráng chịu, cái lối vậy.

[44:41]Thì cái hiện tình của Vatican là như vậy, nhưng mà riêng Hồi giáo thì rất ổn định bởi vì sao? Bởi vì ổng dùng lưỡi gươm để giữ đạo. Dùng lưỡi gươm để giữ đạo. Ai bỏ đạo giết liền. Đơn giản vô cùng. Không ai dám bỏ đạo. Đạo cứ phát triển mà thôi, chỉ thêm chứ không bớt. Nên ở đây ta thấy thế giới đang đi vào một khúc quanh nguy hiểm. Phật giáo thì không có tổ chức, không có lực lượng, không có vũ trang, không quyền lực, không có gì hết. Thiên Chúa giáo thì yếu dần, yếu dần. Tin Lành cũng chưa đủ sức thuyết phục lắm. Nhưng Hồi giáo thì cứ phát triển dần dần, dần dần. Như vậy ta thấy tương lai thế giới sẽ như thế nào? Có thể làm sao?

[45:26]Ta có thể sẽ bị Hồi giáo chiếm hết á, là viễn ảnh không xa. Ta phải thấy điều này. Ta phải thấy điều này. Mà lúc đó là ta còn muốn ta muốn thờ Phật không có Phật để thờ, ta muốn tin nhân quả không ai cho ta tin nhân quả. Ta muốn tụng vài kinh Tứ Diệu Đế, Bát Nhã không ai cho ta tụng nữa vì tất cả đã theo Hồi giáo. Chúng ta thấy cái hiểm họa không phải là xa. Bởi vì cái hiện tình là như vậy. Bây giờ ta trở lại đất nước mình. Trước cái hiện tình mà một đất nước nhiều cái phức hợp tôn giáo hoặc là một thế giới nhiều cái tôn giáo như vậy thì Phật giáo ta có cái hay thế này là ta không muốn xảy ra xung đột với các tôn giáo khác.

[46:12]Bởi vì Phật giáo ta vốn là hiếu hòa, ta yêu chuộng hòa bình nên ta không muốn xảy ra xung đột. Và cái nhà nước cũng không muốn có cái xung đột tôn giáo xảy ra trong đất nước của mình. Đất nước bình yên vậy dễ chịu, tự nhiên đạo này chống đạo kia rồi nhà nước mệt trước hết chứ không ai mệt á. Rất là cực mà giải quyết xung đột tôn giáo nó âm ỉ, nó dai dẳng cực lắm. Vì vậy nhà nước cũng không muốn xung đột tôn giáo xảy ra, mà Phật giáo ta cũng không muốn có xung đột với các tôn giáo khác. Nên đây là cái điều mà giữa đạo Phật và nhà nước có cái cái quan điểm giống nhau. Ừ thì ta phải đặt vấn đề thế này:

[46:47]Ta phải làm sao á nếu mà lỡ có xung đột xảy ra thì Phật giáo ta đủ sức để bảo vệ mình chứ không bị người ta giết hết á. Ta phải thứ nhất. Và cái thứ hai là ta cũng tránh, ta biết phòng tránh để đừng xảy ra xung đột với tôn giáo bạn. Phải không? Ta có hai điều ta phải làm. Cái điều thứ nhất là nếu có xảy ra thì ta phải đủ sức bảo vệ mình, không có để bị bị phá hoại, không bị tiêu diệt. Đồng ý không? Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai, nhưng trước hết ta cũng phải tránh bằng mọi cách để đừng xảy ra xung đột với tôn giáo bạn. Đó là hai nhiệm vụ của ta. Quý thầy, quý cô, quý phật tử đồng ý không? Đồng ý nha, phải nhớ điều đó. Nhớ.

[47:31]Như vậy là để đạt được cái mục tiêu thứ nhất á là nếu mà có xung đột xảy ra thì ta phải mạnh, đủ sức tự bảo vệ mình để không bị tiêu diệt. Thì vì đạo Phật phải mạnh lên. Muốn đạo Phật phải mạnh lên thì ta phải làm sao? Ta phải làm sao? Ta phải đoàn kết nội bộ ta lại, phải không? Là mọi tông phái, mọi chùa chiền phải thương nhau chứ không được đả kích nhau vì tất cả đều là con của Phật. Đồng ý không? Quan điểm này rất quan trọng. Ta phải đem cái thông điệp này ta đi nói hết với tất cả tăng, ni ở khắp nơi. Là đạo Phật phải biết đoàn kết nội bộ vì lỡ có xảy ra xung đột tôn giáo ta phải có sức mạnh để tự bảo vệ mình, không bị ai tiêu diệt.

[48:20]Mà muốn mạnh phải đoàn kết. Và như vậy ta phải đoàn kết được, hòa hợp được tất cả mọi tông phái, mọi chùa chiền. Mà nhớ một điều là ta chỉ được thương nhau chứ không đả kích nhau. Nên hễ người nào mở miệng đả kích nhau là người đó đã phạm lầm lỗi, hoặc nói nặng hơn là phạm tội. Ta chỉ được thương nhau chứ không được đả kích nhau vì tất cả đều là con của Phật. Nên ta có thể viết cái câu này để tặng cho tất cả các gia đình theo đạo Phật, cho tất cả các chùa, bất kể tông phái nào: Mọi tông phái, mọi chùa chiền, mọi tăng, ni, mọi phật tử phải thương nhau chứ không đả kích nhau vì tất cả đều là con của Phật.

[49:11]Ta viết cái câu đó ta dán trong nhà ta và ta gửi tặng các chùa để dán các chùa hết. Quý phật tử về làm điều này giùm thầy được không? Về làm nha. Về làm câu này. Và thứ hai, để mà tránh cái xung đột với tôn giáo bạn thì ta phải làm sao? Thì ta phải có nhiều dịp để ta gần gũi với những người của tôn giáo bạn để ta trao đổi, ta chia sẻ giáo lý trong tình thân ái. Được không? Ta phải làm điều này. Ta thấy một người của tôn giáo bạn ta phải đến tiếp xúc, trao đổi. Thấy người ta có cái gì hay thì mình phải? Phải học và nếu mình thấy cái gì hay thì mình hãy chia sẻ với người ta. Ờ đây là điều là không khó lắm đâu. Bởi vì sao?

[49:58]Bởi vì cái chân lý sẽ thuyết phục được con người. Mà nhất là ta đến với mọi người, ta đến với những người của tôn giáo bạn trong cái tình thân ái, người ta không có sợ. Vì ta sẽ nói với họ thế này: Trước hết, mọi người đều là người con dân Việt Nam. Dù đạo nào thì đạo nhưng vẫn là người dân dân Việt Nam thì phải thương nhau, là cái thứ nhất. Cái thứ hai là tôn giáo là phải giúp cho con người thương nhau, chứ không phải tôn giáo trở thành lý do để con người chia rẽ nhau. Còn nếu nói là: "Bây giờ nếu bạn nghĩ rằng vì bạn là đạo Kitô, tôi là đạo Phật nên bạn ghét tôi à nếu à bạn là người Kitô, tôi là người đạo Phật nên bạn không thương tôi,

[50:44]thì như vậy hoặc là bạn hiểu sai cái tôn giáo của bạn hoặc là tôn giáo bạn sai. Vì sao vậy? Bởi vì mục tiêu tôn giáo xuất hiện trên cuộc đời là để làm cho con người thương nhau, chứ không phải vì tôn giáo để rồi con người chia rẽ, xa lánh nhau. Chúng ta đưa hai lý do ra là cái người kia phải làm sao? Phải ngồi lại để lắng nghe. Phải không? Gặp một người Tin Lành cũng vậy, gặp người Tin Lành cũng vậy. À ta, họ cứ xỉa xói này ta phải nói liền: "Trước hết, chúng ta là người Việt Nam, anh đang là người Việt Nam. Anh phải thương nhau. Thương nhau, anh đừng có xỉa xói, đừng có chống đối như vậy, anh đừng có mất lịch sự như vậy." Hoặc là gặp người Hồi giáo cũng vậy. Ta nói:

[51:25]"Tôn giáo để cho con người thương nhau chứ không phải là để mượn danh tôn giáo mà giết nhau. Không nói vì lý do người ta tin hay không tin đạo tôi mà giết nhau thì cái đạo đó là sai lầm. Tôn giáo có mặt là để con người thương nhau, để con người giúp nhau chứ không phải để con người giết nhau." Mình gặp người Hồi giáo mình cũng nói thẳng như vậy không có sợ vì chân lý mà. Chân lý sẽ thuyết phục được con người, ai cũng có lương tâm. Có thể là họ bị nhồi sọ niềm tin họ quá lâu nhưng mà ta gỡ lần lần, gỡ lần lần họ cũng có thể, có thể chấp nhận được. Nhất là đối với Kitô giáo chúng ta rất dễ nói chuyện.

[51:57]Vì sao vậy? Bởi vì thời gian gần đây là cái người của Kitô giáo họ nghiên cứu đạo Phật rất nhiều. Như vừa rồi vậy. Vừa rồi lúc đó thầy, thầy đi mua cây đàn thì cái người họ bán đàn họ là người Kitô giáo. Thì họ mới nói với thầy là: "Đức Giám mục của con một năm đều lên thiền viện ở Đà Lạt tu một tuần và con cũng đi theo con tu." Cho nên chính cái người mà lãnh đạo giáo hội họ rất cao là giám mục là cao lắm, vậy mà họ vẫn tu theo đạo Phật, mà ngồi thiền nghiêm chỉnh theo đạo Phật. Có, họ kể là có những cha ở trong phòng có hình tượng Phật luôn để mà chiêm ngưỡng luôn. Và thầy đã từng gặp một ông cha bên Mỹ về,

[52:41]đeo thánh giá nhưng mà cầm thánh giá giở lên coi thì có hình Phật luôn ngay đó luôn. Có luôn. Nên ta thấy cái người Kitô giáo thời gian gần đây họ nghiên cứu nhiều về đạo Phật, họ đồng cảm nhiều với đạo Phật. Cho nên đạo Kitô là đạo mà ta dễ nói chuyện nhất thì ta cứ đến. Tin Lành thì họ tấn công mọi tôn giáo, chỉ không dám đụng tới Hồi giáo thôi. Họ mạt sát thì không sợ mất lòng. Nhưng mà ta cứ cứng rắn, ta khuyên bảo họ thì họ vẫn phải nghe. Như thầy kể cái chuyện mà gia đình có cái đám tang á. Người ta đang khóc bù lu bù loa, đang thờ Phật để tụng kinh cầu siêu, họ đứng họ chửi đạo Phật á. Thì cái một người trong nhà đó do có cái nghe

[53:21]giáo lý của chùa mình nên đã hỏi thế này: "Chị nói Thượng đế tạo ra tất cả, vậy ai tạo ra bệnh sida? Ai tạo ra sóng thần? Ai tạo ra chiến tranh?" Cái người kia nín. Họ đâu có lý luận nhiều. Họ chỉ có cái là có ai sau lưng xúi á. Hễ dụ được một người theo đạo thì cho nhiêu tiền thì đi ráng mà dụ thôi, chứ lý luận giáo lý họ không có nhiều. Nên ta cứ dùng cái đạo lý, ta từ từ phân tích, họ cũng sẽ phải, phải im lặng và đôi khi họ phải theo ta. Có những người Tin Lành đã lên đây quy y rồi. Nên ta phải tin rằng con người có cái lương tâm, họ có cái sự hiểu biết. Nên ta cứ đưa đạo lý đúng là mọi người sẽ, sẽ thuyết phục được, không sao hết.

[54:01]Mà người Tin Lành họ có cái chiêu bài thế này. Tin Lành nó có cái chiêu bài thế này. Thí dụ họ gặp một người tín đồ đạo Phật, họ nói rằng: "Trước đây tôi cũng là theo đạo Phật." Họ nói câu đó. Họ gặp Tăng Ni đạo Phật, họ nói: "Trước đây tôi cũng xuất gia tu theo đạo Phật." Họ nói xạo không à. Mà cái bài đó họ được học. Học phải nói như vậy. Ở trên dạy họ hễ mà gặp ai đạo gì thì cứ phải nói, hay gặp thầy tu cũng phải nói. Họ mà gặp linh mục, họ nói: "Trước đây tôi cũng ở nhà dòng." Lúc, cứ xạo vậy, cứ xạo đại. Ngộ ghê á. Đó là cái bài học ai cũng phải thuộc. Hễ gặp mình cái là nói: "Trước đây tôi cũng đạo Phật." Thậm chí có cái

[54:34]bà đó bả là mục sư bả gặp thầy, bả nói: "Trước đây bả cũng đi xuất gia." Thầy nhìn mặt bả, thấy bả, thấy bả không hiểu đạo Phật, không hề có một chút tư cách xuất gia, biết ngay bà này bả xạo. Rồi đây là cái bài học của bả. Có cái bài bả được học phải nói vậy đó. Còn ở Việt Nam ta á, Hồi giáo thì sao? Hồi giáo thì số ít nên họ khép kín, họ âm ỉ một cái gì bên trong để họ chờ cơ hội. Nhớ, họ chờ cơ hội chứ không phải họ yên đâu. Nằm nằm đó chứ không có yên đâu, vì họ đang còn là số ít. Tuy nhiên, chúng ta đừng nghĩ rằng là họ sẽ kiên cường cố chấp cái đạo của họ. Bởi vì đã từng có một gia đình Hồi giáo lên trên chùa này quy y hết.

[55:17]Vì hôm đó thì có một số Phật tử Việt kiều bên Pháp về đây. Thì lúc thầy ra thầy tiếp nói chuyện, khi nói chuyện thì thầy nhìn thấy có cái ông Tây ổng đứng ở bên ngoài hiên á, thầy mới hỏi là: "Cái ông đó ở đâu vậy?" Cái mấy người Phật tử nói: "Dạ ổng cũng bên Pháp về với tụi con." Thì thấy mặt ổng Tây đặc à. Cho nên thầy mới nhờ một người Phật tử ra mời ổng, nói tiếng Pháp á. Thì thấy ổng cũng vô ngồi ở cái nhà mát bên bên bên kia. Cái thầy nghe loáng thoáng ổng nói tiếng Việt. Cái thầy hỏi: "Ủa, anh biết nói tiếng Việt hả?" Nói: "Dạ, dạ con biết nói tiếng Việt." Ổng nói tiếng Việt còn giỏi hơn thầy nữa.

[55:47]Thầy nói: "Ủa, vậy anh sống ở đâu?" Nói: "Dạ hồi nhỏ lớn con sống Sài Gòn." Nói: "Ủa, sao mặt Tây đặc vậy nè nhưng mà anh là người nước nào?" Nói: "Dạ con người Pakistan." Nói: "Vậy anh Hồi giáo hả?" Nói: "Dạ." Cái thầy, thầy nói thầy ớn rồi nha. Hồi giáo lên tới chùa mình là ớn rồi. Thì thôi, thầy cứ để yên đó, bắt đầu thầy mới nói chuyện với mọi người khác. Nói chuyện rồi, lúc mà nói chuyện cái thầy cũng đùa đùa, thầy quay qua thầy nói: "Quy y theo đạo Phật đi nha." Ổng cũng cứ cười không nói gì. Rồi một lát bắt đầu các Phật tử mới xin ghi tên quy y thì mới kêu thầy Thiện Hòa á, thầy nói: "Bây giờ thầy Thiện Hòa ra ngoài kêu cái ông Hồi giáo

[56:17]đó quy y đi." Mà tại sao thầy kêu thầy Thiện Hòa? Tại thầy Thiện Hòa ổng lớn con, mập hơn thầy. Là lý do vậy.

[56:27]Rồi thầy Thiện Hòa mới ra đứng nói chuyện với ổng, cũng thuyết phục. Không biết là trong người có mặc áo giáp hay là thủ võ gì không, thầy không biết. Thầy thuyết phục ổng quá chừng. Sau khi mà thấy ổng cứ cười cười ừ ừ, bắt đầu thầy Thiện Hòa mới kêu là: "Thôi bây giờ anh ghi tên quy y." Ổng nói: "Hồi nãy con ghi tên hết gia đình rồi, xong rồi." Thì ra ổng ghi tên từ đời nào nãy. Làm nãy giờ mắc công thuyết phục quá chừng, rồi ổng ghi tên mất tiêu. Hỏi ra thì mới biết là từ ở bên Pháp, ổng đã nghe những bài giảng của chùa mình rất là nhiều rồi. Nên về tìm về đây với mục đích rõ ràng là để xin

[56:55]quy y, rất là rõ, mặc dù họ là Hồi giáo. Nên ta thấy rằng, dù Hồi giáo đôi khi họ cực đoan, đôi khi họ kiên cường, họ cố chấp nhưng mà con người vẫn có cái lương tâm. Nên nếu ta có cái đạo lý vững vàng, ta vẫn tiếp cận, ta vẫn thuyết phục họ được. Vì vậy, ta hãy mạnh dạn làm quen, tìm hiểu và đưa Phật giáo đến với họ. Hễ thấy một người Hồi giáo là ta tới ta làm quen liền, nha. Được không? Thấy mấy người mà có cái khăn trùm đầu mặc cái cái củng theo kiểu Hồi giáo ở Sài Gòn ta dễ thấy lắm. Thấy họ đi ngoài đường kìa, ta tới làm quen: "Xin lỗi cô ở đâu, anh ở đâu?" Thấy mấy người râu ria mà lầm lầm lì lì đó, cứ hỏi thăm vậy đó.

[57:36]Biết đâu là mình rủ quy y, họ cũng quy y luôn. Nhớ mà trước khi vào chùa, chúng ta để ý rà người họ có đem bom hay không thôi. Ta nhớ điều này, nếu mà ta không tiếp cận, ta chuyển hóa được người đạo Hồi thì con cháu của ta sau này sẽ ăn bom. Hãy nhớ điều đó, thầy không nói đùa đâu. Thầy không nói đùa. Nếu bây giờ mà ta không chuyển hóa được người đạo Hồi thì sau này con cháu mình ăn bom á. Vì đạo Hồi phát triển thì thế nào cái Hồi giáo cực đoan trong đó sẽ mọc lên. Và Hồi giáo cực đoan xuất hiện rồi là bom đạn đi tới. Họ sẽ đòi ly khai, đòi lật đổ, đòi tự trị, đủ thứ chuyện hết trơn. Rất là rắc rối.

[58:15]Cho nên vì vậy mà ta thấy thế này: Đạo Phật ta là một chân lý đẹp nhất, vĩ đại nhất, có thể là chỗ quy đồng cho mọi tôn giáo khác.

[58:25]Chúng ta phải tin điều đấy. Bao nhiêu nhà trí thức lớn trên thế giới cuối cùng đều công nhận hết. Công nhận là như vậy. Cho nên Thủ tướng Nehru của Ấn Độ hỏi ổng theo đạo nào, ổng nói ổng chưa theo đạo nào. Rồi ổng nói thêm câu: "Nhưng nếu phải theo một đạo, tôi sẽ chọn đạo Phật." Cái câu đó là, hoặc là câu đó nó giống với cái ông nhà toán học của, một nhà văn của người Anh, cũng vậy. Một ông nói là: "Tôi không theo đạo nào, nhưng nếu phải chọn một đạo để theo, tôi sẽ theo đạo Phật." Chúng ta thấy, vì chân lý của đạo Phật đẹp, hoàn chỉnh, hợp lý, logic, là lẽ phải, cho nên vì vậy có thể là chỗ quy đồng cho mọi tôn giáo trên thế giới này.

[59:10]Nhưng mà tại sao chưa làm chỗ quy đồng cho mọi tôn giáo được? Bởi vì sao? Bởi vì sao? Bởi vì chúng ta chưa mạnh. Chưa mạnh, Phật tử mình chưa biết truyền bá. Mỗi người Phật tử ta phải là một nhà truyền đạo. Không cần lương, chỉ cần phước thôi. Ta truyền được đạo cho người khác, ta không có lương nhưng ta sẽ có phước để dành cho mình, cho con cháu, cho gia đình mình đời này và những đời sau. Khi ta giúp cho một người biết đạo, cái phước ta tăng lên. Giúp một người biết đạo, phước ta tăng lên. Nghe nói về chuyện truyền đạo làm phước, thầy mới kể câu chuyện thế này. Vừa rồi có một người viết cho thầy một bức thư.

[59:50]Người này ở đâu bên Mỹ á. Mới nói thế này: "Thưa thầy, khi mà con kêu người ta hãy tu, hãy làm phước, hãy truyền bá đạo lý để có phước thì họ không nghe. Mà con nói rằng anh sống từ nào giờ anh đã làm nhiều điều tội, anh hãy làm những điều này để xóa bớt cái tội của anh, để chuộc bớt cái tội của anh, họ làm liền." Họ góp tiền để làm từ thiện, họ góp tiền để truyền bá băng đĩa, họ làm liền. Bởi vì họ biết rằng họ đã có tội và làm để chuộc tội, chứ còn làm phước họ lại không cần. Điều này rất là lạ nha, thì không hiểu sao nữa. Mà cái cô này cũng viết cũng nói rất là nhiều lần như vậy cũng là một cái góp ý kiến cho thầy.

[1:00:34]Thì hôm nay thầy cũng nói lại với quý Phật tử để gặp người ta rồi coi làm sao, giữa cái làm phước với cái chuộc tội có cái nào là động cơ mạnh hơn, người ta thích hơn. Nói ai thích nào mình cho cái đó. Người nào thích chuộc tội mình nói chuộc tội, người nào thích làm phước mình nói làm phước. Nó vậy không biết sao giờ? Hì hì. Như vậy, nhưng mà muốn đạo Phật trở thành một cái đạo quy đồng cho mọi tôn giáo khác thì ta phải, phải cải cách, ta phải hoàn thiện chính mình và từng người đệ tử Phật phải làm sao, phải như lời Phật dạy, "Này các Tỳ kheo, hãy lên đường, hãy đi nhiều nơi, đừng có hai người đi chung một đường.

[1:01:07]Hãy đi vì lợi ích của chư thiên và loài người." Lúc đó Đức Phật được 62 người A La Hán, Đức Phật kêu 62 vị đó phải truyền bá đi hết. Truyền bá đi hết, mỗi người đi một nẻo đường, cho nên bên Tây Tạng họ dựa vào cái tích đó, họ nói rằng đã có một vị A La Hán từ thời Đức Phật đi qua tới Tây Tạng và mở mang đạo Phật tại Tây Tạng từ thời đó. Và vị đó vẫn còn tái sinh để mà hóa độ cho người Tây Tạng tới giờ này vẫn chưa hết. Họ vẫn tin như vậy đó nha, họ vẫn tin như vậy. Thôi kệ, tin như vậy cũng đẹp, mà dựa vào câu chuyện truyền thuyết có trong, có trong kinh Phật. Và một điều nữa là ta phải thương nhau và thương tất cả chúng sinh,

[1:01:50]hãy triệt trừ tất cả cái lòng oán ghét trong lòng mình, nha, không bao giờ để trong lòng mình có cái, cái oán ghét nào hết. Ta phải tích lũy công đức lễ Phật thật nhiều, bố thí thật nhiều, giúp đỡ thật nhiều, giữ giới thật kỹ. À những cái điều đó phải tuổi giữ cho dày, để tạo thành cái đạo lực cho, cho mỗi người. Ta phải giỏi ngồi thiền, nhiếp tâm được trong thiền định à thì cái đạo lực của ta, cái trí tuệ ta, tâm linh của ta mới, mới sáng lên, mới sắc lên, mới đủ sức mà đem đạo Phật truyền bá khắp nơi. Ta phải có, ta phải giỏi giáo lý để trao đổi với mọi người. Chứ không người ta hỏi mình mấy câu cái để đợi đợi tôi lên

[1:02:29]núi tôi hỏi thầy tôi rồi về trả lời bể nói miệng quê. Cho nên là người ta hỏi đâu, phải trả lời được cái đó, mà muốn như vậy là phải, phải giỏi giáo lý, phải nghe cho nhiều nha. Và một điều nữa là ta phải vượt qua tông phái để tìm lại một đạo Phật chung, nhớ như vậy, ừm. Nên có cái điều tức cười lắm, có lần cái thầy nghe kể chuyện là có mấy thầy ở cái tỉnh đó á thầy không muốn kể rõ, ừm một số thầy thì theo cái giáo hội này, một số thầy tự là lập ra theo một cái giáo hội khác. Và vì các quý thầy đó theo hai cái giáo hội khác nhau, không bao giờ nói chuyện nhau, không bao giờ chơi với nhau, không nhìn mặt nhau.

[1:03:10]Nghe có buồn cười không? Tức cười không? Quá tức cười á. Cùng là đầu tròn, áo vuông xuất gia ha, cùng giữ giới giống nhau, học cái giáo lý của Phật giống nhau, thờ một ông Phật giống nhau, chỉ bởi vì hai cái tên giáo hội khác nhau không nhìn mặt nhau. Đúng là chuyện trẻ con, buồn cười á, không giống ai á, vô lý đủ thứ chuyện. Mà trong lòng họ quên hết, trong lòng họ quên rằng họ cùng một đạo Phật, cùng một giáo lý, cùng hình tướng, trong đầu họ chỉ nhớ có cái tên giáo hội, vì khác nhau thôi mà không nhìn mặt nhau. Rất là lạ không hiểu sao, trong khi đạo Phật là cái đạo mà dạy phá chấp, không chấp cái gì hết.

[1:03:48]Vậy mà cái tên giáo hội là cái điều gì họ sống chết họ bảo vệ kiên cường. Thiệt lúc Phật mà sống lại Phật bắt đè ra đập cho 100 cây mỗi ông. Ta phải có cái bản lĩnh nữa là ta đủ khôn ngoan để phát hiện những ý đồ xấu từ các tôn giáo khác. Khi ta thấy cái cách truyền đạo của Tin Lành, ta phải hiểu họ, cái thủ đoạn họ nằm chỗ nào. Ta thấy cái Hồi giáo manh động như thế, ta biết cái thủ đoạn của họ là làm chuyện gì, phải đoán trước á, vân vân, là để mà ta có cái, biết đề phòng. Và một điều cuối cùng nữa là ta phải biết tìm cái sự ủng hộ từ chính quyền và luật pháp. Vì sao vậy? Vì đạo Phật là đạo 4 không,

[1:04:31]không có gì hết, không tiền, không bạc, không quyền lực, không có vũ trang, không có lực lượng, có gì hết. Bây giờ mà cái người bảo vệ ta đắc lực nhất là ai? Là luật pháp. Nếu không có một đất nước mà có luật pháp nghiêm minh, 30 giây mấy đạo kia nó nghiến ta ra, nó nhai ta, nuốt sạch không còn một chút chút bọt nữa. Cho nên vì vậy là ta tồn tại được là nhờ đất nước có luật pháp nghiêm minh. Vì vậy ta phải tìm sự ủng hộ nơi luật pháp, nơi nhà nước. Ờ nhà nước mà hiểu được đạo Phật, ủng hộ được đạo Phật thì đó là một cái chỗ dựa, một cái lực lượng đáng kể. Vì ta không có gì hết, ta không tiền, không gì hết.

[1:05:11]Như vừa rồi cơn bão thổi qua Đà Nẵng một cái, nhiều cái chùa sập tan tành. Có chùa của ni sư đó kìa, bão thổi qua rồi, ni sư đứng trơ vơ giữa đồng, mình mẩy ướt mem, tôn bay, tượng Phật ngã, cả phòng ni sư, nhà vệ sinh, nhà bếp không còn gì hết, không còn gì, đứng trơ vơ đó. Đợi cái người dân tới người ta cho nắm cơm ăn, chùa bay hết. Giáo hội thì sao? Giáo hội nói: "Dạ, thầy cũng không tiền, không giúp gì được." Còn không ai giúp ai được luôn. Ta thấy đạo Phật là vậy, không gì hết, 4 không, đạo Phật là đạo 4 không. Hì hì, lúc đó chỉ có nhà nước đứng ra, thế là quyên góp rồi tìm chỗ trú ẩn che tạm cho

[1:05:47]ni sư, đưa ni sư về chùa nào còn lành lặn ở đỡ này nọ, từ từ dựng lại giùm, cũng chỉ là nhà nước. Nên vì vậy, người đạo Phật mình phải biết tìm cái sự ủng hộ của, của, của chính quyền là như vậy. Thì nãy giờ mà thầy nói về hiện tình của tôn giáo như vậy, bây giờ ta trở lại cái bổn phận của ta. Bổn phận của ai? Trước hết là đệ tử của chùa Phật Quang. Ở đây ai là đệ tử chùa Phật Quang giơ tay lên? Rồi thôi cảm ơn, cảm ơn. Có mấy người không có giơ tay. Thôi bây giờ thầy nói, bây giờ nha, xin phép quý thầy, quý cô chút xíu, đang nói chuyện với đệ Phật tử chút. Bây giờ là thầy nói chuyện với Phật tử của thầy, đệ tử của thầy.

[1:06:30]Ai là đệ tử của thầy thì hôm nay thầy giao nhiệm vụ nha, giao nhiệm vụ về làm. Mà nhớ là thầy không có trả lương nha. Làm mà Phật biết, chớ thầy cũng không biết luôn, nhưng mà Phật sẽ biết, Phật sẽ trả, trả lương. Nửa chết lên Phật đòi nha, ký lãnh lương chứ đừng tìm thầy. Giờ thầy giao cái nhiệm vụ thế này, thứ nhất thế này, khi mà quý Phật tử ở bất cứ nơi đâu gặp chư tăng, ni mà thấy là người đó tu hành tương đối chân chính, nói tương đối thôi chứ tuyệt đối thì thành chứng thánh mất tiêu rồi. Tương đối thôi, tức là thấy tăng ni mà tương đối chân chính thì phải biết làm sao? Chưa chi cúng dường, biết có tiền đâu mà cúng dường,

[1:07:14]phải ân cần ha, phải kính trọng, phải ủng hộ, thừa sự, vâng lời và nói rằng, "Kính bạch thầy, kính bạch cô, con là đệ tử của ông thầy ròm Chân Quang. Thầy con dạy chúng con rằng phải kính quý mười phương tăng ni. Cho nên, hôm nay con có duyên gặp được quý thầy, quý cô, con cũng xin là quý thầy, quý cô hãy thương con như là đệ tử và hãy dạy bảo cho con, còn con có phụ gì được với quý thầy, quý cô, con cũng sẽ cố gắng hết sức mình." Đệ tử Phật Quang phải thuộc cái câu thầy vừa nói và gặp quý tăng ni nói y chang không mất một chữ giùm thầy, được không? Được nha không? Không mất một chữ.

[1:08:01]Nhớ về mở băng nghe lại nói không mất một chữ nha. Nói xong rồi kiểm tra lại coi mất chữ nào: "Xin lỗi, nãy con nói thiếu hai chữ, cho nói lại lần nữa." Nhớ như vậy không? Đó là cái việc thứ nhất là đối với các chùa là chúng ta lúc nào cũng bày tỏ sự kính trọng đối với quý thầy, quý cô một cách ân cần như vậy. Thứ hai, là đối với chính quyền thì đệ tử của Phật Quang lúc nào cũng tìm cách là gắn bó, kết hợp với chính quyền để làm những việc từ thiện ở địa phương. À ví dụ trong địa phương mình có những người nghèo, mình muốn giúp, mình cũng liên hệ với bên Chữ thập đỏ, bên Mặt trận gì đó để ta giúp chứ đừng có tự mình giúp,

[1:08:42]luôn luôn thông qua chính quyền để có cái sự gắn bó, sự đoàn kết. Làm vậy hợp lý không? Hợp lý nha, nhớ làm như vậy, làm như vậy rồi. Thứ ba, thứ ba là khi ta nhìn thấy một người ngoài đạo Phật thì ta phải nguyện thầm trong lòng là sao? Ta sẽ bắn cung người này. Nhưng đừng bắn cung liền, người ta chết đi ở tù, mà làm sao? Ta sẽ chia sẻ giáo lý với, với người này. Gặp bất cứ người nào chung quanh mình để ý nhà cái nhà đó nha, không phải đạo Phật ha, rồi để ý về lạy Phật cho con qua đó nói chuyện là người ta đừng đuổi con ra khỏi nhà, người ta sẽ nghe con, con đưa giáo lý người ta nghe, người ta sẽ nghe, vân vân, nguyện trước với Phật rồi, rồi tới gõ cửa người ta.

[1:09:32]Xong, anh chị có khỏe không? Này kia nọ, vân vân á là tiếp cận làm quen và độ người ta, đó là việc thứ ba, được không? Được nha, ráng. Rồi điều thứ tư là ăn trung thu vui vẻ đêm nay một chút.

[1:09:50]Thôi, thầy chúc trung thu vui vẻ! Có những câu hỏi mà miền Bắc á hỏi, ví dụ như là: Phật tử đi theo nhiều nhưng mà không biết dựa vào giáo lý nào từ ban đầu. Nhưng mà mỗi người đi vào đạo họ có duyên, nhưng mà thường thầy khuyến khích là hiểu nhân quả trước. Sau khi hiểu nhân quả rồi thì phải tập lễ Phật, tập làm phước bố thí, giúp đỡ mọi người bằng cái tâm từ bi, rồi tập cái tâm khiêm hạ, giữ những cái giới luật căn bản, rồi tọa thiền, rồi sau đó học thêm những giáo lý cao hơn: Tứ Diệu Đế, rồi bộ Tâm Lý Đạo Đức, bộ Sự Khác Biệt, Đạo Phật Xã Hội, Kim Cang, Bát Nhã, những giáo lý như vậy. Hiểu được như vậy là giỏi rồi ha, hiểu được như vậy là giỏi.

[1:10:34]Còn có nói là những người đi theo đạo tràng, tu theo thầy, nhưng mà trước đây đã đi qua nhiều chùa, nên bị ảnh hưởng nhiều rồi hiểu tùm lum hết, bây giờ không biết đi lại từ đâu? Thì chúng ta cứ như vậy, lấy căn bản Tứ Diệu Đế, luật nhân quả là là chuẩn mực nhất. Còn về đường lối khác nhau giữa thiền này thiền kia thì khi nào có dịp thầy mới điểm qua so sánh từng chút từng chút một, cái này rất là dài. Hôm nay thầy có vài điều thầy thì thì thì thì tâm sự một chút, sự một chút. Là những bài giảng của chùa mình á được làm thành cái hệ thống đĩa, đĩa hình, đĩa tiếng để mà mà phổ biến.

[1:11:21]Thì có khi ta có tiền mà ai phát tâm giúp á thì ta biếu, ta lấy tiền ta cho, ta in ra cho. Còn bình thường ta phải bán bán lấy tiền. Tại vì sao vậy? Có nhiều người nói nha: Thầy đi giảng đạo mà thầy toàn bán đĩa lấy tiền không? Thầy mới trả lời á: Nếu đạo hữu biết chi phí làm ra được cái đĩa này bao nhiêu thì đạo hữu sẽ sẽ xót xa liền. Chỉ nói công của quý thầy quý cô miệt mài ngày đêm mà để chỉnh từng chút kỹ thuật thôi là vô giá, chưa có nói tới vô số chi phí khác. Ta phải đóng thuế, ta phải tiền máy móc, tiền điện, tiền nước, tiền nhân viên, bao nhiêu thiết bị, tiền ngoại giao, in ấn đủ thứ chuyện, mà máy cứ lạc hậu đều đều,

[1:12:06]hư đều đều, phải bảo dưỡng, phải mua máy mới hoài. Làm được bao nhiêu tiền, tiền mua máy không cũng không đủ. Và chi phí rất là nặng, chi phí rất là nặng. Quý thầy là không kể công quý thầy là bỏ công miệt mài ngày đêm phải đi học, phải edit, phải chế biến, phải ấn phẩm, phải di dời, phải quay phim, di chuyển đầu này đầu kia chi phí đủ thứ, sắm đủ thứ chuyện hết, chi phí cực kỳ lớn. Khi làm ra rồi ta phải xin giấy phép, phải kiểm duyệt, phải đóng thuế, đóng thuế ngoài nhà xuất bản, đóng thuế tại công ty, đóng thuế tại cửa hàng, rất là nhiều chi phí. Cho nên cái phát hành cái giá ta phải cao để đủ để ta tái sản xuất trở lại.

[1:12:45]Nhưng mà có nhiều người họ lấy cái đĩa về, họ bỏ vô máy, họ chép ra thì có mấy ngàn à. Tại cái tiền mua đĩa rẻ đó, họ lựa cái loại đĩa rẻ, vô máy vi tính họ chép không bao nhiêu, tiền điện tiền công không bao nhiêu, họ bán ra ngoài cái đĩa rất rẻ, họ cạnh tranh với với công ty Pháp Quang của chùa. Công ty Pháp Quang tức là chùa đó, đặt tên công ty chứ sự thực chính là chùa. Và nhiều người do thấy cái giá thành quá rẻ, cho nên đã mua và từ chối mua cái đĩa của của chùa, vì nói mua đĩa của chùa mắc. Thì như vậy chùa sẽ đi về đâu hỡi em?

[1:13:24]Sẽ sao? Sẽ không còn khả năng tái sản xuất nữa, mà ta nói nôm na là sập tiệm. Sập tiệm xong rồi ta ta dẹp tiệm. Khi ta dẹp tiệm rồi ta không còn đủ khả năng ra những cái xuất phẩm mới nữa. Như vậy ai lỗ? Ai lỗ? Ai lỗ ráng chịu à. Là ta không còn ra được phim mới, đĩa mới nữa, vì không còn đủ tiền để làm nữa, là do Phật tử chỉ ham rẻ mua những cái đĩa đĩa chép lậu, rất là tội nghiệp cho chùa.

[1:14:00]Mà người lo nhất là ai? Là thầy. Thầy thầy phải lo nhiều mặt, thầy phải lo nhiều mặt. Thầy phải nuôi chúng, dạy chúng, cho chúng đi học, mà nguyên cả một công ty, và thầy nói luôn thầy còn phải giúp đỡ rất nhiều nơi nữa, tại ai cũng đồn thầy giàu á, ai cũng đồn thầy giàu. Nếu bây giờ thầy nói sự thực cái con số thầy nợ ra bao nhiêu, mọi người đây xỉu hết, mọi người xỉu hết. Nhưng đó là bí mật quốc gia không thể nói được, mà thầy nói ra là ngồi xỉu hết, rất là sợ. Cho nên vì vậy là thầy có thầy có có than thở trong một cái bài viết. Thầy nói có những người in sang ra mà để cho thì thầy rất là hoan hỷ, tại vì người đó họ tốn tiền mua đĩa,

[1:14:46]tốn công chép họ cho không, coi như họ phụ với chùa truyền bá giáo lý. Hoặc là có tăng ni chép bán lấy tiền để đi học, thầy rất là hoan hỷ. Thậm chí chùa miền xa nghèo cũng bán, sao tự sao chép bán để lấy kinh tế đỡ cho chùa, thầy cũng rất là hoan hỷ. Thay vì thầy phải đến chùa đó để thầy cúng dường, thì bây giờ chùa đó lấy sản phẩm chép ra bán để làm kinh tế đỡ thầy cũng hoan hỷ. Nhưng mà thầy trách nhất là những người họ kinh doanh, họ có nguyên một cơ sở kinh doanh, họ nhái cái bìa nhãn y hệt như của mình luôn, họ scan ra làm y như thật, bán giá cỡ nào cũng bán được hết, và phá giá cạnh tranh làm tiêu diệt công ty luôn.

[1:15:25]Nên đây thầy cũng kêu gọi quý Phật tử, nếu thương thầy, thương chùa, hay là muốn có thêm những cái xuất phẩm mới để mà chúng ta được xem, được thưởng thức thì hãy bảo vệ giùm, bảo vệ giùm thầy, giùm chùa. Nếu biết ở đâu chép lậu thì đừng có mua, mà biết ở đâu bán lậu thì đến khuyên người ta đừng bán lậu như vậy, mà hãy lấy cái hàng chính phẩm của công ty giùm để cho công ty có khả năng mà bán được hàng mới tái sản xuất được, chứ còn không là không bán được nữa là sập tiệm, dẹp tiệm hết luôn, là sẽ không còn những tác phẩm hay là không còn ai đứng quay khi mà quý Phật tử ngồi nghe gì nữa, lại không làm được phim nữa, nhớ như vậy.

[1:16:07]Đó là một cái lời tâm sự nho nhỏ than thở đêm Trung thu đẹp trời như thế này.

[1:16:18]Và bây giờ tới màn hai của đêm Trung thu là ta vừa ăn bánh vừa văn nghệ. Và bây giờ xin mời những người giọng ca vàng, hơi bạc cũng được, à cũng bạc, đừng có sắt rỉ thôi, thì hãy lên đăng ký với thầy Thiện Hòa. Và mời anh Bảo Phúc à ra đây giữ cây đàn giùm thầy nha. Và ban phục vụ mà bánh nước á, xin bắt đầu chúng ta bưng bánh bưng nước ra để mời mọi người. Thầy Thiện Hòa lên đây điều hành giùm thầy nha. Xin chúc mọi người đêm Trung thu vui vẻ nha, và vui như trẻ thơ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:17:17]Dịu dàng hơi nắng sớm huy hoàng, Thầy từ trên núi về thăm.

[1:17:27]Một tình thương lớn chan hòa, mọi người ấm áp tin vui dạt dào.

[1:17:40]Cùng nhau cung kính bên Thầy, lời Thầy thanh thoát thương yêu.

[1:17:49]Mở đường chân lý an lành, cuộc đời sẽ bớt đau thương muộn phiền.

[1:18:03]Cho chúng con mùa xuân bất tận. Tâm chói chang, niềm vui rất gần. Không có mây, trời trong trăng ngần. Đây đóa hoa một lần nở mãi. Kìa bóng đêm chợt tan vỡ rồi, khi tiếng chuông Thầy vang giữa đời.

[1:18:30]Ai đã qua một phen sáng ngời, tâm vững tin chẳng bao giờ vơi.

[1:18:41]Thầy là cây cao bóng mát, lòng từ bao la bát ngát.

[1:18:51]Lời dạy sâu xa thấu thoát, mở lối đi về vô cùng.

[1:19:00]Một mảnh đất rất khô khan, Thầy về rạng rỡ thênh thang dịu dàng.

[1:19:11]Thầy là ánh sáng mênh mang, cuộc đời sẽ bớt than van. Trầm hùng uy nghi an bình.

[1:19:29]Cho chúng con đường đi giữa trời, tan bóng đêm vầng dương chói ngời.

[1:19:38]Đây khúc ca tìm không thấy lời, nay bước sang một đời sống mới.

[1:19:47]Ai có tin từ trong lửa hồng, sen vẫn tươi tỏa hương bất động.

[1:19:56]Góp sống vui vượt qua huyễn mộng, bóng dáng Thầy trải khắp hư không.

[1:20:44]Cho chúng con mùa xuân bất tận, tâm chói chang niềm vui rất gần.

[1:20:53]Lòng có mây trời trong trắng ngần, đây đóa hoa một lần nở mãi.

[1:21:02]Như bóng đêm chợt tan vỡ rồi, khi tiếng chuông thầy vang giữa đời.

[1:21:11]Ai đã qua một phen sáng ngời, tâm vững tin chẳng bao giờ vơi.

[1:21:22]Thầy là cây cao bóng mát, lòng từ bao la bát ngát. Lời dạy sâu xa thấu thoát, mở lối đi về vô cùng.

[1:21:40]Một mảnh đất rất khô cằn, thầy về rạng rỡ thênh thang. Dịu dàng, thầy là ánh sáng mênh mang, cuộc đời sẽ bớt than van, trầm hùng đỉnh núi hiên ngang, bình an.

[1:22:10]Cho chúng con đường đi giữa trời, tan bóng đêm vầng dương chói ngời.

[1:22:19]Đây khúc ca tìm không thấy lời, nay bước sang một đời sống mới.

[1:22:28]Ai có tin đi trong lửa hồng, sen vẫn tươi tỏa hương bất động.

[1:22:37]Vui sống vui vượt qua huyễn mộng, bóng dáng thầy trải khắp hư không.

[1:23:33]Như mây, như gió thênh thang, xin tâm này biết yêu thương mọi loài.

[1:23:46]Tình thương dâng khắp muôn nơi, bao la ngàn chốn xa xôi vạn trùng.

[1:23:59]Như là một trái tim chung, như chung dòng máu, như cùng nỗi đau.

[1:24:12]Thương người nghèo khó lo âu, thương ai chẳng biết tìm sâu đạo mầu.

[1:24:25]Thương loài cầm thú hoang vu, chim bay khắp chốn, sông sâu cá bầy.

[1:24:38]Thương người trong cuộc mộng say, nên bàn tay bỏ, bàn tay níu đời.

[1:24:52]Thương trong địa ngục đọa đày, từ lâu si ám nên gây tội tình.

[1:25:05]Lòng này thương hết chúng sinh, cho dù kẻ oán người thân cũng đồng.

[1:25:18]Dòng đời đầy những đau buồn, lòng người đầy những ghen hờn đổi thay.

[1:25:31]Một lòng quỳ dưới Phật đài, nguyện người người biết chung xây tâm từ.

[1:25:44]Từ nay cho tận ngàn sau, một con tim nhỏ để yêu quý người.

[1:25:57]Đôi môi xin tặng cho đời, ngàn lời trìu mến, vạn lời thân thương.

[1:26:10]Bàn tay nồng ấm làn hương, dựng xây cuộc sống đẹp như thiên đường.

[1:26:23]Đời là một giấc mơ chung, hận thù thì hết, tình thương thì còn.

[1:26:45]Như

[1:27:03]mây, như gió thênh thang, xin tâm này biết yêu thương mọi loài.

[1:27:16]Tình thương dâng khắp muôn nơi, bao la ngàn chốn xa xôi vạn trùng.

[1:27:29]Như là một trái tim chung, như chung dòng máu, như cùng nỗi đau.

[1:27:42]Thương người nghèo khó lo âu, thương ai chẳng biết tìm sâu đạo mầu.

[1:27:55]Thương loài cầm thú hoang vu, chim bay khắp chốn, sông sâu cá bầy.

[1:28:08]Thương người trong cuộc mộng say, nên bàn tay bỏ, bàn tay níu đời.

[1:28:21]Thương trong địa ngục đọa đày, từ lâu si ám nên gây tội tình.

[1:28:34]Lòng này thương hết chúng sinh, cho dù kẻ oán người thân cũng đồng.

[1:28:47]Dòng đời đầy những đau buồn, lòng người đầy những ghen hờn đổi thay.

[1:29:13]Từ nay cho tận ngàn sau, một con tim nhỏ để yêu quý người.

[1:29:26]Đôi môi xin tặng cho đời, ngàn lời trìu mến, vạn lời thân thương.

[1:29:39]Bàn tay nồng ấm làn hương, dựng xây cuộc sống đẹp như thiên đường.

[1:29:53]Đời là một giấc mơ chung, hận thù thì hết, tình thương

[1:30:05]thì còn.