Lời giảng: Tất Cả Pháp Đều Là Phật Pháp

[0:10]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:25]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:38]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời quý Phật tử an tọa, ngồi xuống.

[0:50]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta lại có duyên để trao đổi đạo lý thêm. Thì hôm nay chúng ta sẽ trao đổi với nhau về đề tài đạo lý là: Tất cả pháp đều là Phật pháp. Như chúng tôi có nói, có một Thiền sư khi mà ngài ngộ đạo, ngài đã thốt lên cái câu rằng: "Tất cả pháp đều là Phật pháp." Hả? "Nhất thiết pháp vô phi Phật pháp, nhi ngã bất liễu, tùy vô minh lưu, thị cố ư giải thoát trung khởi sinh triền phược." Đại khái vậy, nghĩa là: "Tất cả pháp đều là Phật pháp, nhưng mà chỉ vì con không biết nên đã trôi theo dòng vô minh. Thế rồi ở trong cái chỗ giải thoát mà lại khởi lên cái

[1:50]sự ràng buộc." Đó là một cái câu nói nổi tiếng. Thì ở đây, cái điều làm cho chúng ta thắc mắc là tại sao nói rằng tất cả pháp đều là Phật pháp? Vì chúng ta vốn quen chia ra làm hai, nghĩa là một bên là Phật pháp, nghĩa là những cái đạo lý, con đường thuộc về giải thoát, vượt khỏi thế gian; còn một bên là cái pháp thế gian, nghĩa là những cái hơn thua, những danh lợi, miếng ăn, miếng mặc tràn đầy trong cái cuộc đời đau khổ, vất vả này, nên chúng ta thấy nó có hai bên rõ ràng như vậy. Là khi chúng ta vào chùa nghĩa là mình tìm một cái con đường gì đó mà ra khỏi cái thế gian vốn mệt mỏi này. Nào giờ bao nhiêu năm sống trong đời, chúng ta cũng đã quá vất vả

[2:43]với tình, với tiền, với danh, với lợi, với miếng ăn, miếng mặc. Và ngày hôm nay, khi có duyên lành hiểu được Phật pháp, chúng ta đến chùa thì chúng ta nghe được những cái điều rất là khác lạ, nghĩa là không có cái hơn thua, không có danh lợi, không có oán thù, mà chỉ nghe nói đến tình thương yêu. Nên ở đây chúng ta thấy là bước vào chùa chúng ta nghe được Phật pháp, ra khỏi chùa về lại với thế gian là chỉ toàn là thế gian pháp. Đó, chúng ta thấy rõ như vậy, có hai cái như vậy. Nhưng mà tại sao cái vị Thiền sư đó lại nói: "Tất cả pháp đều là Phật pháp"? Nghĩa là khi vào chùa thì là Phật pháp đã đành,

[3:29]mà khi ra khỏi chùa thì tất cả cũng đều là Phật pháp? Nghĩa là dù cái người bán cái gánh rau rong cũng là có Phật pháp ở trỏng, rồi cái người phu làm đường cũng là Phật pháp ở trong đó? Nghĩa là mọi cái đều có thể là Phật pháp hết? Mình nghe hơi lạ. Chính vì lạ như vậy cho nên mình sẽ bàn với nhau về cái đề tài này: Tại sao tất cả pháp đều là Phật pháp? Đi khi giảng mà không có nước uống cũng là Phật pháp, không sao hết. Bây giờ vì sao mà tất cả pháp đều là Phật pháp? Ở đây nó có nhiều cái mức độ để hiểu câu này. Chúng ta sẽ đặt cái câu hỏi là tại sao nói tất cả pháp đều là Phật pháp, thì muốn hiểu được cái đạo lý này,

[4:25]chúng ta phải tùy theo cái trình độ mà giải thích, cũng như tùy theo cái tâm chứng của mình, mỗi khi mình đã đạt được cái trình độ tu hành cỡ nào thì mình sẽ hiểu câu đó ở một mức độ khác nhau. Thì ở đây là chúng ta tự cho mình căn cơ cao hay thấp? Cao hay thấp? Thấp hay cao? Thấp? Giỏi. Đó là chúng ta tự nhận mình là căn cơ thấp, vì vậy để hiểu được cái đạo lý này, chúng ta cũng bắt đầu từ cái căn cơ thật là thấp. Mấy người mà hút thuốc được là căn cơ cao lắm đó nha. Thôi, bỏ thuốc đi, đừng có hút thuốc. Bây giờ chúng ta hiểu là thế này: Phật pháp là gì đã? Phật pháp là gì? Nếu nói tất cả pháp đều là Phật pháp, thì bây giờ chúng ta đặt lại

[5:18]vấn đề Phật pháp là gì cái đã, rồi mình mới thấy tại sao như vậy. Phật pháp là gì? Ở đây khi chúng ta quy y Tam Bảo rồi thì chúng ta có một cái quy y thứ hai là quy y? Quy y Pháp. Quy thứ nhất là quy y? Quy y Phật, thứ hai là quy y Pháp, thứ ba là quy y Tăng. Cái thứ hai là quy y Pháp thì Pháp là lời Phật dạy, nhưng cái nghĩa lớn hơn, Pháp có nghĩa là chân lý. Phật pháp có nghĩa là chân lý, nghĩa là những lời dạy của Phật không phải chỉ là một sự sáng tạo của Phật, mà chính là cái trí tuệ của Phật thấy được chân lý ở trong vũ trụ này. Đúng không? Trước kia người ta hay tranh cãi nhau cái câu này là:

[6:09]Phật có trước hay là Pháp có trước? Có người thì nói rằng Đức Phật có trước rồi giáo pháp mới có sau, có người thì nói rằng giáo pháp là có sẵn, Đức Phật thì mới có sau, cứ cãi nhau không có ngã ngũ. Thì ở đây mà muốn hiểu cái nào có trước thì chúng ta phải hiểu Pháp là gì. Nếu chúng ta hiểu Pháp là lời Phật dạy, thì như vậy đúng là Pháp là có sau, Phật là có trước, phải không? Vì có Phật, có đấng Giác Ngộ rồi thì ngài mới nói lên vô lượng cái giáo nghĩa cao siêu, thì đó gọi là chánh pháp, nên Phật có trước, Pháp có sau. Nhưng mà nếu chúng ta hiểu Pháp tức là chân lý trong vũ trụ, thì như vậy dù chưa có Đức Phật thì những chân lý đó vẫn vẫn tồn tại.

[7:03]Nghĩa là dù chưa có Đức Phật xuất hiện thì vẫn có cái quy luật nhân quả, nghiệp báo chi phối hết mọi điều trong vũ trụ này. Đó, nghĩa là dù chưa có Đức Phật xuất hiện thì thế gian này vẫn là đầy đau khổ. Dù chưa có Đức Phật xuất hiện thì ích kỷ vẫn là nguyên nhân của đau khổ, ha, và ở đây Đức Phật chỉ là người khám phá. Như vậy là giáo pháp có trước, chân lý có trước và Đức Phật có có sau. Đó, tùy theo chúng ta hiểu Pháp là gì mà để là Phật có trước hay là Pháp có trước. Như vậy, khi mà chúng ta nói tất cả pháp đều là Phật pháp thì chúng ta đã ngầm chỉ rằng pháp ở đây là là chân lý, là lẽ phải, đúng không?

[7:56]Chúng ta thấy rằng mọi điều ở trong vũ trụ này không bao giờ mà nằm ngoài những cái quy luật vận động của vũ trụ hết. Tất cả, ví dụ như một cái hạt mầm gieo xuống rồi nó mọc lên thành một cái cây, nó đi trong cái quy luật của nó chứ không có tự nhiên. Nghĩa là không bao giờ chúng ta gieo một cái hạt, từ từ nó lớn ra thành cục đá hết, không có, phải không? Mà nó phải lớn lên thành cái cây, mà cái hạt ớt cũng không thể thành cây xoài, đương nhiên như vậy. Rồi ví dụ cái quy luật trong cuộc sống, một người nào đó mình nói nặng họ, mình chửi mắng họ thì họ thương hay ghét mình? Đương nhiên họ ghét, phải không? Đó là quy luật. Đó là quy luật tự nhiên.

[8:42]Rồi người nào mà mình thương mến, mình nuôi dưỡng, mình giúp đỡ thì người đó đương nhiên là họ sẽ, họ sẽ thương mình trở lại. Như vậy những cái quy luật đó, những lẽ phải đó mà nó chi phối mọi điều trong vũ trụ này, đó cũng là pháp, đó cũng là chân lý, đó là những nguyên lý, những quy luật mà chúng ta cũng gọi đó là lẽ phải cả. Như vậy tất cả mọi vật, mọi sự việc trong cuộc đời này, mọi chúng sinh mọi loài hiện hữu trong trần gian này, trong vũ trụ này, trong thế giới này đều phải đi theo một cái quy luật nào đó, nguyên lý nào đó, lẽ phải nào đó thì tất cả là chân lý. Mà đã chân lý tức là Phật pháp, nó có cái nguyên nhân

[9:32]của nó, có đường đi của nó chứ không phải khi không. Bây giờ có ba điều mà chúng ta phải suy nghĩ. Thứ nhất, tất cả đều là vô thường. Chúng ta đến với đạo Phật thì chúng ta được nghe câu này, tất cả đều vô thường. Nghĩa là mọi việc đều có xuất hiện, lớn lên, rồi biến dị, tàn hoại, rồi biến mất. Đó là quy luật. Quý Phật tử đã đồng ý chưa? Đã nghe rồi phải không? Là mọi điều trên thế gian đều như vậy, ngay cả bản thân chúng ta vậy, sinh ra, lớn lên, tàn hoại, thay đổi biến dị rồi mất. Trên thế gian này không có điều gì tồn tại mãi cả. Như một cái ngôi chùa như vậy, dù cho chúng ta cố gắng xây cho đẹp, rồi chớ vài trăm năm sau cũng hoang tàn.

[10:20]Có những cái vùng gọi là những cái tổ đình ngày xưa là những vị cao tăng thánh đức giáo hóa đông đảo, người quy tụ không ngớt. Nghĩa là thí chủ cúng dường ăn không thiếu. Vậy mà 200 năm sau trở lại, nhiều khi không tìm ra dấu vết. Cỏ đã mọc đầy hết. Cuộc đời là như vậy đó. Nên thế gian là vô thường, tất cả là như vậy hết. Rồi ngay như Phật pháp là một lẽ phải, là một chân lý mà chúng ta thấy không gì có thể so sánh được, vậy mà cũng có những lúc Phật pháp đã phải suy tàn. Có những cái vùng mà xưa kia chư Tăng sống một đời bình yên thoải mái để giáo hóa, vậy mà ngày hôm nay khi trở lại chúng ta chỉ thấy những đạo khác xuất hiện, còn đạo Phật đã biến mất rồi.

[11:18]Đó, nên cả Phật pháp cũng nằm trong cái quy luật của sự vô thường như thế. Nên chúng ta nói tất cả đều vô thường, mà vô thường là lời dạy của Phật. Phật đã cho chúng ta biết từ lâu về cái bản chất vô thường của sự vật. Cho nên khi chúng ta nói tất cả pháp đều vô thường cũng có nghĩa là tất cả pháp đều là Phật pháp. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai là tất cả đều bị chi phối bởi luật nhân quả nghiệp báo. Điều này thì chúng ta nói với nhau đã rất nhiều lần mà không bao giờ đủ. Nghĩa là khi một người biết đem lại niềm vui cho người khác thì cuộc đời mình tự nhiên sẽ nhận được nhiều hạnh phúc. Người nào mà hẹp hòi, hay ăn hiếp người khác,

[12:10]hay giành giật, gian tham của người khác về làm lợi cho mình thì quả báo là về sau phải chịu nhiều đau khổ. Đó là cái quy luật nhân quả nghiệp báo. Như vậy là cái thứ hai. Thứ nhất, tất cả đều vô thường. Thứ hai là tất cả đều phải chịu sự chi phối của luật nhân quả nghiệp báo. Và đây điều thứ ba mà chúng ta phải suy nghĩ là người đệ tử Phật chúng ta hiểu được hai điều này. Thứ nhất là vô thường, thứ hai nhân quả. Thì bây giờ ở trong cuộc sống này, chúng ta đối diện với bất cứ hoàn cảnh nào, đối diện với bất cứ con người nào thì phải đối xử làm sao, giải quyết làm sao cho phù hợp với đạo lý, phù hợp với hai điều đó?

[12:55]Tất cả đều vô thường, tất cả là nhân quả. Ví dụ thế này, bây giờ chúng ta gặp một người họ đến họ mắng mình thì chúng ta nhớ đầu tiên hai cái đạo lý đó trước. Trước khi muốn trả lời cái người đó thì phải nhớ hai cái đạo lý đó trước: một, tất cả là vô thường, hai là nhân quả. Bây giờ họ đến họ mắng mình sa sả, họ nói mình là kẻ gian tham, lừa gạt, là người xấu xa, bỉ ổi, thậm chí họ mắng mình là đồ chó, đồ bò đi. Thì khoan trả lời, nhớ như vậy. Hôm nay chúng ta học bài này thì khoan trả lời những câu đó mà thứ nhất phải suy nghiệm về vô thường. Cái lời nói này nói ra khỏi miệng người đó biến mất, hết. Phải không?

[13:38]Tất cả là vô thường. Nhưng mà nếu mình ráng mình cãi lại cái làm cho nó kéo dài hoài. Phải không? Họ nói xong cái hết rồi. Mà nếu lúc đó mình cự lại mình nói, "Tôi là bỉ ổi hay là là là xấu xa, đê tiện hồi nào?" Mình nói tức là duy trì sự tồn tại của nó. Nên ở đây mình không trả lời thì nó vô thường nó bay mất luôn theo gió rồi. Mình coi như không nghe là xong. Đó mình áp dụng lý vô thường. Suy nghĩ thứ hai là cái lý nhân quả. Lý nhân quả mình nói tại sao người này mắng mình? Mà tại sao? Là bởi vì coi chừng trước đây mình có mình có mắng họ. Như vậy đó, mình ứng dụng hai cái lý. Rồi lúc đó mình suy nghĩ như vậy tâm mình là động hay là tịnh?

[14:22]Khi mình suy nghĩ được hai điều đó, tâm mình nó thanh tịnh, ha, mình không buồn giận. Đó là thứ nhất. Suy nghĩ trước hai điều đó rồi xong bắt đầu mình mới giải quyết. Mình mới trả lời với người ta. Mình sẽ xử sự cho hợp lý. Xử sự hợp lý thế này: một là mình im luôn, tươi cười, lẳng lặng bỏ đi luôn, xong. Đó là một cách giải quyết đó. Còn một cách giải quyết khác là nếu mình thấy hợp lý thì mình nói: "Dạ, chị nói đúng. Tôi thiệt nào giờ cũng xấu xa lắm, cũng nhiều lầm lỗi thì nhờ chị nói thẳng mà tôi biết lỗi của mình." Mình nói một câu cái họ giận được không? Họ thấy sao họ chửi mình mà mình lại hiền lành mà cảm ơn nữa cái họ họ hết giận.

[15:06]Đó là cái tùy cách mà mình giải quyết trong từng cái trường hợp. Có người thì mình im lặng, tươi cười mình trốn luôn. Có người thì mình lại xuống nước nói ngọt, vậy. Mà có người nào thì mình làm dữ lại không? Có không? Có không? Coi vậy chứ cũng có khi có đó. Chừng nào mình làm Bồ Tát rồi, mình đắc đạo rồi, mình có cái trí tuệ thì mình sẽ biết là có nên làm dữ lại hay không. Còn chưa là Bồ Tát thì xin đừng nha. Xin đừng. Nếu mà mình chưa là Bồ Tát thì trong hai trường hợp, mình chỉ chọn một trong hai là một: im lặng, hai là nhận lỗi rồi thôi, cho êm xuôi, đừng cự lại. Chừng nào mình đủ trí tuệ Bồ Tát rồi cự lại.

[15:50]Như vậy, từ đây về sau mà nếu có người họ xúc phạm đến mình mà nếu mình cự lại thì coi như mình là Bồ Tát á. Còn mà mình không cự lại thì mình đang còn là người Phật tử bình thường. Thì do đó chúng ta suy nghĩ ba điều: một là tất cả vô thường, hai là tất cả nhân quả, ba là chọn một cách ứng xử thích hợp trong mọi trường hợp. Rồi bây giờ mình gặp người ăn xin đến, mình cũng suy nghĩ theo ba điều đó. Thứ nhất là tất cả vô thường, phải không? Tiền bạc của mình mình cất hoài cũng hết. Cái người đó ngày xưa cũng là người giàu, bây giờ có khi là đi ăn xin đó. Đó, mình thấy như vậy nên mình cũng không tham, không có tham, không tiếc của.

[16:35]Mình trong cái tâm trạng sẵn sàng bố thí, nhưng mà chưa bố, đợi thêm vài cái suy nghĩ nữa đã. Rồi cái thứ hai là mình nghĩ đến nhân quả, phải không? Nhân quả là tại sao người này phải đến cái mức độ mà mà không còn đường sống, phải đi xin ăn? Thì mình suy nghĩ rằng người này có thể là trước đây đã làm sao? Hoặc là người này rất là bỏn xẻn, hoặc là người này đã khinh bỉ những người đi xin ăn cho nên bây giờ bị quả báo là phải đi xin ăn. Rồi mình suy nghĩ đến cái thứ ba: Giờ trước cái trường hợp như vậy, mình phải làm cái gì? Mình phải cho tiền hay là không cho tiền? Và nếu cho thì cho bao nhiêu?

[17:18]Chúng ta thấy dài dòng không? Nhưng mà từ từ mình quen rồi mình thấy nó hay lắm. Giờ như vậy chúng ta cho hay không cho? Cho hay không? Cho. Cho coi chừng trật á. Cho coi chừng trật á. Trật vì nó còn cái điều nhân quả này nữa. Là nhiều khi những người này ăn xin là không phải là vì hoàn cảnh khốn cùng, mà là một cái nghề dễ kiếm sống. Một cái nghề dễ kiếm sống. Có những người họ đi lao động vất vả, một ngày chỉ kiếm được 20.000 đồng. Nhưng một cái người đi ăn xin, có một cái ngày nào mà nếu thanh thả, trúng mối, có thể được vài trăm ngàn đồng. Hoặc là chỉ xin bình thường, một ngày cũng được ba

[18:06]bốn chục ngàn đồng, nên nó thành một cái nghề. Và có những cái làng chuyên đi ăn xin. Mới đầu đi xin ngoài Bắc, rồi sau này họ vô tới Nam họ xin luôn. Và gửi tiền về quê mình để cất nhà lầu, nhà ngói. Hoặc là có những cái xóm ngay tại thành phố vậy là xóm ăn xin, tại họ thấy nghề đó sống tốt quá, dễ sống. Cả làng, cả xóm đi ăn xin vậy. Chiều về cái đánh bài rồi nhậu với nhau. Ban ngày thì bắt đầu bôi thuốc đỏ, buộc dây buộc chân đồ lại, đi chống nạng, đi nhắc nhắc đi xin. Chiều về bắt đầu nhậu nhẹt, nói bậy nói bạ, chửi tục, đánh bài, rồi có người có tiền để cho vay nữa. Nên ở đây chúng ta thấy, ví dụ cái người mà khốn cùng,

[18:51]trong hoàn cảnh bí, họ đi xin thì mình giúp đỡ cái đó rất là tốt. Đó đúng là lòng từ bi của đạo Phật. Còn cái người mà họ thành một cái nghề, mà nếu mình cho á thì vô tình mình khuyến khích cái nghề xin ăn. Mà một người nước ngoài họ bước vào cái đất nước mình mà gặp nhiều người xin ăn thì họ nghĩ gì về đất nước mình? Nghĩ tốt hay xấu? Xấu và bực bội. Nhiều khi khách vào cái tiệm ăn, cứ đứng một bên đòi ăn, đòi xin cái nọ. Những điều đó một xã hội nó kém văn hóa. Do đó, chúng ta không có ủng hộ cái việc mà hành nghề xin ăn. Chúng ta chỉ ủng hộ việc giúp đỡ người trong cơn khốn cùng, chứ không có ủng hộ việc làm cái nghề xin ăn.

[19:38]Do đó mà cái người đi xin ăn khắp nơi là một điều đã đến lúc phải xét lại. Thế như bản thân của chúng tôi cũng vậy, cũng hay bố thí, hay bố thí, mình không có giàu để bố thí nhiều. Nhưng mà trong những hoàn cảnh nho nhỏ thì mình cũng có thể bố thí được. Nhưng thời gian sau này, dường như tôi không có cho tiền xin ăn nữa, không có cho. Hồi ngoài đời nghèo cho chứ lần lần hiểu ra rồi, không có cho nữa. Vì biết rằng người này họ không phải là khốn cùng để xin ăn, mà thành cái nghề. Mà có những đứa trẻ xin ăn vì ba mẹ nó khuyến khích nó làm cái nghề này, đem tiền về nhà mỗi ngày. Như vậy, chúng ta giúp mà vô tình đã duy trì cái

[20:19]việc xấu, nên nó không thành cái phước nữa. Chỉ trong trường hợp mà có khi ai mình cũng cho, nếu mình có Phật pháp để gieo duyên, làm cho người ta mắc nợ mình, rồi để sau này mình gieo duyên với Phật pháp, thì cái đó là cái hạnh Bồ Tát thì có thể cho, cho rộng rãi, cho không tính toán. Mà trong trường hợp mà mình để khuyến khích họ làm cái nghề xin ăn thì mình mang tội. Có nhiều người hay viện một cái hoàn cảnh bi đát: đi vào chùa xin, đi vào nơi này nơi kia xin, nói là lỡ đường bị ăn cắp hết tiền, hay là đang bệnh không có tiền mổ, đủ thứ hết. Thì những cái đó chỉ là sự lừa đảo. Mà mình cho, vô tình mình khuyến khích cái sự lừa đảo của họ, nên nó không nên.

[21:05]Nên có khi là mình không cho người đó đồng nào, nhưng mình vẫn không phải vì cái tham. Mình vẫn biết tất cả là vô thường, vẫn biết tất cả là nhân quả, nhưng có khi không cho đồng nào. Mà có khi cho, khi không cho. Nên ở đây là cái sự sáng suốt, tinh tế trong từng cái trường hợp của mình. Chúng ta nhớ ba điều trong mọi tình huống để ứng xử. Điều thứ nhất là gì? Nhắc lại: Tất cả là vô thường. Thế gian này là như vậy, không có gì để cho mình phải tham đắm hay buồn khổ. Điều thứ hai: Tất cả là bị chi phối bởi nhân quả, phải không? Nên mình suy xét sự biến thiên của cuộc sống. Đó. Và cái thứ ba là:

[21:46]Là mình chọn cách ứng xử nào hay nhất trong trường hợp đó. Có khi mình phải nói thế này, có khi mình phải làm thế kia, lúc nào để có lợi cho chúng sinh nhất. Mình đừng có nghĩ đến cái có lợi cho mình. Ở trong từng cái trường hợp, ba điều phải suy nghĩ. Khi mà chúng ta sống trong cuộc đời này, hoàn cảnh nào đến với mình thì luôn luôn phải đem ba điều đó ra suy nghĩ trước khi mình làm một việc gì đó, trước khi mình nói một điều gì đó. Cái việc mà ứng dụng đạo lý vào trong đời sống như vậy thì mỗi người có một cái hoàn cảnh khác nhau. Có khi chúng ta là chủ một cái cơ sở mà ở dưới mình có nhiều công nhân,

[22:26]hoặc là có khi chúng ta là một nông dân, mình có đất đai canh tác riêng, chứ mình không có làm công cho ai, mà cũng không ai làm công cho mình. Hoặc có khi mình là một người nhân viên đi làm công để ăn lương. Hoặc có khi mình là một viên chức, cán bộ nhà nước. Đó. Thì mỗi một người có cái hoàn cảnh và có cái nhân duyên riêng, không ai giống ai. Và thường thì chúng ta phải đóng rất nhiều vai trong cuộc sống. Mỗi khi chúng ta xuất hiện trên thế gian này, chúng ta đóng rất nhiều vai. Đóng nhiều vai là làm sao? Là khi chúng ta đứng trên cái mảnh vườn của mình thì mình là mình là ông chủ, phải không? Mình là chủ.

[23:12]Khi chúng ta gặp cha mẹ mình thì mình đóng vai vai con. Khi gặp con mình thì mình đóng vai cha mẹ. Khi gặp chồng mình thì mình đóng vai vợ, khi gặp vợ đóng vai chồng. Khi gặp quý thầy thì mình đóng vai đệ tử. Mà nếu mình xuất gia thì mình đóng vai đóng vai thầy hay đóng vai cô. Đó. Tới thầy, cô thì cái vai nó bớt rồi. Tới mà làm thầy, làm cô thì bớt đóng phim rồi, bớt đóng nhiều vai rồi. Có một vai làm thầy đóng hoài chưa xong. Như chúng tôi vậy, cũng làm ông thầy chứ mà mà đóng hoài cũng chưa có đạt cái vai của mình, nhiều khi cũng còn dở lắm. Nhìn lại vẫn thấy mình là lỗi lầm mà kém dở, đó là như vậy, cho nên mình chưa có

[24:00]xứng đáng nói là một người đệ tử để mà thay mặt Phật mà giáo hóa giữa thế gian, thật sự là như vậy. Vai gì đóng hay được chứ vai làm thầy tu thì hơi khó đóng, hơi khó đóng. Cho nên quý Phật tử, ai mà có ý nghĩ sau này mình sẽ xuất gia để đóng vai thầy tu thì từ bây giờ phải tập diễn xuất cho kỹ. Nghĩa là từ bây giờ phải tập ăn chay trường ha, tập lạy Phật, tập ngồi thiền, tập nói năng, đi đứng nhỏ nhẹ, tập buông xả, tập không có phiền não, vọng tưởng. Mọi chuyện dù ai nói gì cũng không tự ái, đó là tập diễn xuất trước. Lỡ mình đi xuất gia, mình đóng vai thầy thì cái vai đóng phải đạt, chứ không có sơ hở để cho mọi người họ nhìn vào, họ có tín tâm với Phật pháp.

[24:46]Đó là trong cuộc sống này như vậy, chúng ta phải đóng nhiều vai. Và trong mỗi cái vai trò đó thì chúng ta đều phải biết ứng dụng đạo lý vào trong cuộc sống của mình. Nếu mình là ông chủ thì mình phải đối xử làm sao với công nhân mình cho nó đúng với ba cái điều suy nghĩ: tất cả là vô thường, tất cả là nhân quả và ứng xử hợp lý. Đó, ba điều đó, nếu mình là ông chủ. Rồi ngược lại, nếu mình là người làm công ăn lương của ông chủ thì mình cũng phải suy nghĩ về ba điều đó để đối xử với ông chủ mình. Tức là tất cả là vô thường, tất cả là nhân quả, rồi chọn cái cách ứng xử hợp lý. Rồi nếu mình là cán bộ, viên chức nhà nước...

[25:25]Ở đây có ai có là cán bộ, viên chức nhà nước không? Có không? Nếu có cũng không dám đưa tay.

[25:34]Thì mình cũng phải suy nghĩ ba điều đó để mình đối xử với dân như thế nào cho thích hợp. Có một lần có một vị thầy hỏi tôi, thầy hỏi rằng là: "Trong kinh Đức Phật nói là những điều Đức Phật biết như lá trong rừng, mà những điều Đức Phật nói chỉ như lá trong trong bàn tay. Nhưng mà Đức Phật chỉ nói ít thôi, những điều liên quan tới sự tu tập giải thoát chứ không có nói rộng mênh mông. Bây giờ thì thầy, thầy nói với với tôi là thấy tôi giảng giảng rộng mênh mông quá. Thì như vậy là có đúng với ý của Phật hay không?" Vì tôi giảng đủ thứ chuyện hết. Quý Phật tử có nghe vài băng tôi giảng chưa? Có nghe được hai băng rưỡi chưa?

[26:22]Chưa, chưa. Nếu nghe được nhiều một chút thì thấy tôi giảng nhiều lĩnh vực, nhiều vấn đề lắm. Rồi có cái người mới phiền tôi, mới nói: "Sao ông thầy giảng lung tung, cứ giảng thiền để tu thiền mau đắc đạo giải thoát, chứ sao mà giảng cái tới mà dạy con, quan hệ vợ chồng, thầy có chồng có con đâu mà thầy bày đặt giảng vợ con đồ tùm lum trỏng, rồi nói giảng về giáo dục, giảng về kinh tế? Thầy đi tu mà bày đặt giảng tùm lum vậy." Thì có nhiều người đã trách tôi như vậy, rồi cái vị thầy cũng chân thành hỏi tôi như thế. Vị thầy mới nói là khi mà giảng mênh mông như vậy là thầy đã nhằm cái mục tiêu gì.

[27:01]Thì tôi mới trả lời thế này. Tôi nói rằng: "Tất cả pháp đều là Phật pháp. Nghĩa là cuộc đời này phức tạp tới đâu thì Phật pháp vẫn đủ để soi sáng tới đó hết. Nên có nhiều điều rất là khó xử, nhưng mà Phật pháp vẫn phải đủ con đường để cho người ta một cái cách sống trong cái hoàn cảnh khó khăn đó." Ví dụ như có người đặt vấn đề hỏi: bởi nói đạo Phật cấm sát sinh, nhưng bây giờ khi quý thầy đi đến cái vùng ngư dân chuyên nghề đánh cá thì thầy giảng Phật pháp sao? Cái đó khó. Chứ nếu lúc đó mà mình không trả lời thì có nghĩa là đạo Phật không đủ khả năng để mà hóa độ những người ngư dân. Và như vậy, hễ trong thế gian người nào làm nghề đánh cá thì người đó

[27:54]ở ngoài Phật pháp, thì Phật pháp không có tiếp độ được, phải không? Nếu mình không trả lời được. Còn nếu mình trả lời được là với cái người đánh cá thì nhân quả quá khứ làm sao, nhân quả vị lai làm sao, rồi tu hành trong hiện tại phải như thế nào, nếu mình có cách trả lời hết thì như vậy cái người ngư dân họ vẫn yên tâm tu theo Phật pháp. Và như vậy ở đâu cũng có Phật pháp, chỗ nào đạo Phật cũng hóa độ được. Còn nếu mình bí thì rồi xong, chỗ đó bỏ ra khỏi Phật pháp, mình không hóa độ được nữa, phải không? Rồi bây giờ có một người chiến sĩ phải cầm súng bảo vệ Tổ quốc ở ngoài biên cương, hải đảo, hễ mà đụng quân thù thì phải?

[28:39]Phải nổ súng bắn giết, tiêu diệt. Rồi bây giờ gặp quý thầy hỏi: "Thưa thầy, đạo Phật cấm sát sanh, như vậy khi cái người chiến sĩ cầm súng mà tiêu diệt kẻ thù, như vậy có phải phạm tội hay không?" Lúc đó nếu mà mình không giải quyết được, không trả lời được thì như vậy đạo Phật không độ được cho người lính, phải không? Đạo Phật không soi sáng được cho cái hành vi, cái cuộc sống của người lính. Thì như vậy người nào làm lính thì không thể ở trong đạo Phật, đạo Phật bước ra khỏi chỗ lĩnh vực đó. Còn nếu mà người ta hỏi như vậy, mình có câu trả lời xác đáng, thích hợp, nói là nhân quả quá khứ như thế nào,

[29:19]nhân quả vị lai của người lính ra sao và việc tu tập của người lính trong hiện tại như thế nào, thì nếu mình trả lời được thì như vậy người lính họ vẫn có thể nương tựa Phật pháp để tu tập và làm trọn vẹn cái bổn phận của họ đối với đất nước, không có sợ, họ không còn do dự nữa. Đó là cái chỗ mà chúng ta có đạo lý để sống, để giúp mọi người hết. Cho nên cuộc đời có thể có nhiều điều rất là phức tạp thì Phật pháp vẫn phải đủ để soi sáng hết mọi cái ngóc ngách, mọi cái góc cạnh nào của cuộc sống, giúp cho mọi người bình an được trong Phật pháp vì họ thấy họ luôn luôn có chỗ dựa, có hướng đi, chứ không bị mờ mịt, hoang mang giữa cái cuộc đời tối tăm đầy cái lối rẽ này.

[30:03]Đó, đó là cái cái vi diệu của Phật pháp mà cũng là cái trí tuệ của Phật để lại giúp cho chúng ta có đường đi để soi sáng vào tất cả. Như hôm có một người Phật tử hỏi chúng tôi vậy: "Ơ thưa thầy, bây giờ ở nhà con chuột quá mà hàng xóm cũng quá chừng chuột, rồi nhà nước phát động chiến dịch diệt chuột là mọi nhà phải đánh bẫy để bớt chuột đi. Mà trong đạo Phật, mình giết chuột là phạm tội sát sanh, mà không giết chuột thì chuột nó phá quá không nhà nào chịu nổi. Thì như vậy trong trường hợp này thầy lý giải ra sao?" Thì nếu trong trường hợp đó mà nếu mình bế tắc, mình không thể trả lời được thì như vậy cái việc mà y tế họ diệt

[30:46]chuột là việc ngoài Phật pháp, Phật pháp không đặt chân vào trong chỗ đó được. Và như vậy những người mà làm ngành y tế diệt chuột hay là mỗi khi gia đình có chuột thì lúc đó không thể có Phật pháp trong đó được. Và như vậy đạo Phật bị hạn chế không đi vào hết mọi cuộc đời, đạo Phật chưa đủ là chân lý để soi sáng hết mọi góc cạnh của cuộc sống này. Nên chúng ta phải có cái lý giải về nó như thế nào. Mà lý giải như thế nào thì hôm nay chúng ta chưa có trả lời, để cho tự mọi người chúng ta suy nghĩ cho vui nha. Sau khi mà nói nhiều rồi, chúng tôi mới nói chuyện với vị thầy đó rằng như vậy là: Đạo Phật phải đủ sức soi sáng hết mọi vấn đề của thế gian, bất cứ vấn đề nào.

[31:32]Thì như vậy một người sống trong đời này, dù họ đứng ở bất cứ lĩnh vực nào, họ cũng đều cảm thấy rằng luôn luôn họ đứng trong Phật pháp, không ngoài Phật pháp. Nhiều khi đó là một người ngư dân, họ vẫn thấy họ ở trong Phật pháp được. Nhiều khi đó là một người chiến sĩ vẫn ở trong Phật pháp được. Nhiều khi đó là một người cán bộ, viên chức nhà nước, họ vẫn cảm thấy họ bình yên trong Phật pháp được vì có đường lối để giải quyết mọi chuyện hợp tình, hợp lý rất là rõ ràng. Và khi mà mọi người đều cảm thấy mình ở trong cái lưới của Phật pháp thì lần lần họ hướng về điều gì? Hướng về điều gì? Quý Phật tử có bao giờ thấy một người tung lưới trên sông bắt cá chưa?

[32:16]Thấy chưa? Ở miền Đông này nhiều khi không thấy á, miền Tây thì thường lắm. Chúng ta sẽ thấy một người họ khoác cái lưới lên trên vai, họ tung cái lưới tung rộng ra rồi cái rơi xuống sông. Cái chài đó, lưới chài đó, à, rồi họ rút họ kéo lại dần dần dần kéo lên, rồi họ gỡ họ bắt tôm bắt cá gì trong đó. Thì ở đây cũng vậy, Phật pháp giống như cái lưới tung hết tất cả chúng ta, tung vào tâm hồn chúng ta, tung vào cuộc sống chúng ta, không sót một chỗ nào hết. Rồi sau đó chúng ta bị rút lên về chỗ nào? Bị rút về chỗ nào? Chúng ta giống như những con cá rút lên trên trên thuyền vào một đầu mối duy nhất.

[33:01]Cái lưới đó thì rộng mênh mông nhưng nó có một cái đầu mối duy nhất, một cái nắm cái gốc duy nhất và đưa chúng ta lên thuyền. Cái mối duy nhất đó là gì? Cái mối duy nhất mà cái người ngư dân họ nắm để họ kéo cái lưới lên là thiền định. Và thuyền đó là thuyền gì? Thuyền Bát-nhã của trí tuệ, của giải thoát giác ngộ. Thì như vậy khi mà Phật pháp á, hễ trải rộng ra thì soi sáng hết mọi lĩnh vực của cuộc sống. Một người học sinh cũng có Phật pháp được ở trong đó, một người buôn gánh bán bưng vẫn có thể áp dụng Phật pháp ở trong đó, tất cả Phật pháp, nhưng rồi tất cả sẽ bị rút về một mối một là thiền định.

[33:45]Nếu chúng ta thấy rằng ở đâu cũng là Phật pháp, dần dần chúng ta sẽ bị, sẽ bị không biết bị hay được, nói là bị đi, bị đưa vào sự tu tập thiền định, chúng ta sẽ đi đến với con đường nhiếp tâm hoặc là trong niệm Phật hoặc trong hơi thở để tâm mình vào trong thanh tịnh cực độ, đó là mình bị nắm vào trong một mối duy nhất. Rồi sau đó mình bị quăng lên thuyền luôn. Thuyền gì? Thuyền Bát-nhã là sự bình yên, sự giác ngộ, giải thoát. Mình leo lên thuyền rồi thì không còn sóng gió cuộc đời nữa. Cũng vậy, khi mà chúng ta đi được trong thiền định, đặt chân lên cái thuyền Bát-nhã rồi thì mọi cái khổ đau của cuộc đời

[34:26]này không đến được với tâm hồn mình nữa, tâm hồn mình chỉ có yên vui thôi. Đó, như vậy chúng ta thấy tất cả pháp đều là Phật pháp là như vậy, là ở lĩnh vực nào mình cũng áp dụng được đạo lý để tu là như vậy. Bây giờ chúng ta nói vai trò của người cư sĩ đối với xã hội một chút. Tăng Ni á thì là nền tảng để giữ gìn Phật pháp. Vì sao như vậy? Vì những người xuất gia á là những người đem hết cả cuộc đời để học lời Phật dạy và thực hành lời Phật dạy, nên những người này có kinh nghiệm. Đó là chúng ta nói người tu chân chính nha, người tu không chân chính thì chúng ta không có bàn tới. Chúng ta nói người tu chân chính á

[35:13]là người này từ khi xuất gia là không còn bận tâm gì về cái chuyện gia đình, chồng vợ hoặc là danh vọng, địa vị nữa, bỏ hết, chỉ là siêng học lời Phật dạy rồi thực hành từng giờ, từng phút. Họ thực hành như thế nào? Họ thực hành trên hai mặt. Một á là họ tập đối xử với muôn loài chúng sinh bằng lòng từ bi, cung kính. Thứ hai là lúc mà không có ai để đối xử thì người này luôn luôn nhiếp tâm trong thiền định. Đó là con đường đi của người xuất gia, người xuất gia nào cũng phải giữ hai điều đó hết. Thì cái người mà Tăng Ni tu hành chân chính như vậy thì những vị này vừa giữ gìn giềng mối của Phật pháp

[35:59]qua hết thế hệ này đến thế hệ kia, ngàn năm này đến ngàn năm kia. Nhưng còn người xuất gia thì còn Phật pháp, còn nếu mà lúc nào đó không còn người xuất gia nữa thì Phật pháp có thể sẽ vắng bóng. Là vì sao vậy? Vì nếu mà không còn Tăng Ni để xuất gia nữa thì người cư sĩ không đủ sức để mà học và hành theo lời Phật dạy trọn vẹn. Vì sao? Vì người cư sĩ phải bận đời sống gia đình, phải lo cho gia đình, phải làm ăn, phải giữ gìn sự nghiệp rồi giữ gìn gia tài cho con cái, vân vân, thì những điều đó không còn tâm trí để dồn hết thời gian vào việc mà thực hành lời Phật dạy, nên từ từ Phật pháp sẽ sẽ tiêu tan.

[36:47]Đó là chuyện đương nhiên như vậy. Cho nên Phật pháp mà tồn tại được hay không là phải nhờ Tăng Ni thôi. Còn nếu cái người cư sĩ nào mà cảm thấy sốt ruột, muốn lo cho vận mệnh của Phật pháp thì cũng phải xuất gia hoặc là sống như một người xuất gia, dồn hết cả tâm huyết, hết cả cuộc sống của mình, hết cả thời gian của mình để thực hành lời Phật dạy thì mới có thể giữ gìn Phật pháp được. Còn nếu mà chúng ta còn phải bận lo vì cơm áo thì không thể giữ gìn lời Phật dạy được, đó là cái chuyện đương nhiên như vậy. Thì Tăng Ni là nền tảng, nền tảng của Phật pháp. Nhưng mà ngược lại, người cư sĩ là cái hoạt dụng của Phật pháp đối với cuộc đời.

[37:34]Người cư sĩ là cái dụng. Nếu tăng ni là cái thể của Phật pháp thì người cư sĩ là cái dụng của Phật pháp, để đem Phật pháp vào mọi cái góc cạnh của cuộc sống này. Là như thế này. Quý thầy, quý cô thì tinh tấn tu nhưng ở trong chùa. Còn người cư sĩ mới mang cái đạo lý ở trong chùa đi vào cuộc đời. Ví dụ như mình là một người đi bán chiếu đi. Bán chiếu mình đẩy một chiếc xe nghèo khổ rồi mình đi trên đường mình bán chiếu, nhưng mình là người Phật tử thì mình mới mỗi ngày hay là hai ba ngày mình đến chùa mình học đạo rồi hằng ngày thì mình đẩy chiếc chiếu lên xe mình đi bán, mình đi rao ai mua thì mình bán, chuyện bình thường thôi.

[38:22]Tuy nhiên, mình sống có đạo lý, mình nhờ học được quý thầy, quý cô rồi khi mua bán, khi tiếp xúc, khi nói chuyện với mọi người, mình toát ra được cái từ bi, cái nhẫn nhục, cái khiêm tốn. Có khi trong cái khó khăn rồi giúp đỡ được người khác thì mọi người họ nhìn đó, đó là Phật pháp đó. Nhiều khi họ không có thấy Phật pháp qua quý thầy, quý cô đâu, mà họ thấy Phật pháp qua người cư sĩ. Như có một cái người đó họ không bao giờ họ đến chùa, họ đâu biết Phật pháp ở trong đó có gì ở trỏng. Ông thầy mặt tròn, mặt méo họ đâu có biết. Nhưng mà họ biết rằng có cái người đó hay đi chùa, mà cái người đó đến nói chuyện với mình thì dễ thương,

[39:00]mình cần cái gì thì giúp đỡ, mình có cự nự gì thì họ lại cười, họ nhẫn nhục, họ không có giận. Họ hiểu, "À, thì ra cái người mà tu theo đạo Phật là tuyệt vời như vậy, dễ thương như vậy." Và do đó họ họ hiểu được Phật pháp. Nên chúng ta thấy đó là cái lợi. Ví dụ như mình là một người làm cán bộ, viên chức nhà nước mà mình là người Phật tử thì mình mấy ngày tiễn một tuần mình đến thăm chùa, thăm quý thầy, quý cô một lần. Rồi còn hằng ngày thì mình đi vào công sở để làm việc, làm việc cho nhà nước, làm việc phục vụ cho dân, mà lúc đó người dân họ đến đó, có những người họ thuộc đạo khác nữa. Ví dụ họ đạo Thiên Chúa hay đạo Hồi gì đó họ không biết,

[39:48]nhưng họ biết cái ông cán bộ đó là người đạo Phật thì khi tiếp xúc với ông đó thì họ thấy nhận được cái sự giúp đỡ. Ví họ có sai lầm thì cái người cán bộ đó không rầy la, cự nự mà chỉ cho họ biết là vì họ không có hiểu nên trong cái đơn đã thiếu cái chỗ này, nên cái việc làm họ đã không xin phép cái việc kia, thì cái người cán bộ ôn tồn nhắc nhở, giúp đỡ họ, chỉ họ làm lại cho đúng, chứ không có hoạnh họe, không có rầy la, mắng mỏ. Nên họ thấy rằng, "À, thì ra cái người mà Phật tử họ đã tốt như vậy, đạo Phật đã tuyệt vời như vậy." Đó là chúng ta thấy như vậy là quý thầy, quý cô núp ở trong chùa tu hành là giữ cái thể,

[40:32]nhưng mà đem đạo Phật được vào trong cuộc sống là chính nhờ người cư sĩ đó. Nhưng ở đây nó lại khó. Khó cái là là người cư sĩ làm sao mà sống ở trong đời đó phải sống cho tốt, áp dụng được đạo lý thì mới đem được đạo Phật vào cuộc sống. Chứ còn có những trường hợp, hễ chiều đó mình đến chùa tụng kinh thì mình nghe quý thầy khuyên, à nói là, "Phật tử về nhà nhớ là từ bi với mọi người nghe không? Nhớ nhẫn nhục nghe không? Ai có làm gì xúc phạm mình thì bình tĩnh nghe không, đừng giận nghe không?" Dạ dạ dạ, đó là mình học được cái từ bi, nhưng mình đi ra tới nửa đường từ từ nó biến, từ từ biến, từ từ từ từ cái về tới nhà.

[41:16]Về tới nhà cái nó ngược lại. Cái ông hàng xóm ổng nói ổng nói, "Nãy giờ anh đi đâu?" Nói, "Tôi đi chùa." Nói, "Anh đi vắng nhà, không có ở nhà mà đúng cái giờ anh đi vắng thì trong nhà tôi bị mất trộm. Tôi bị mất trộm hết hai cái chậu kiểng, mà hằng ngày tôi đứng tôi dòm thấy anh luôn luôn dòm cái chậu kiểng của tôi hoài. Thì bữa nay là lúc anh không có nhà thì tôi mất hai cái chậu kiểng, giờ anh tính sao?" Thì hồi nãy ông thầy ổng dặn mình bình tĩnh, nhưng mà về tới nhà không biết sao nó ngược lại, cái nó thành cái thành cái gì bắt đầu mình sừng sộ mình cãi lên, quát tháo lên. Thì như vậy tuy mình là cái ngọn của đạo Phật,

[41:54]mình là cái dụng của đạo Phật mà lúc đó mình đã không làm được thì người ta thấy là cái người này tuy có đi chùa nhưng mà sân si. Như vậy là chúng ta đã phản bội Đức Phật, chúng ta đã phản bội cái đạo của mình khi mà chúng ta không có ứng dụng được đạo lý vào trong cuộc sống. Cái trách nhiệm của quý Phật tử nặng lắm chứ không phải nhẹ. Tăng ni có cái trách nhiệm nặng ở chỗ khác, còn quý Phật tử là người cư sĩ cũng có cái trách nhiệm rất nặng ở chỗ khác, không phải dễ đâu. Như chúng ta nhìn thấy tăng ni chúng ta thấy trách nhiệm quá nặng. Là quý thầy, quý cô vậy, phải ăn chay nè, phải giữ giới, đi đứng là phải nghiêm túc, phải không?

[42:35]Cười đùa không được lớn tiếng, gì cũng phải nghiêm trang, tề chỉnh. Thấy gặp thầy, cô nào mà tự nhiên chống nạnh cười há há há há há há, nghiêng người ngửa qua mình thấy mình chịu không? Không chịu, mình nói ông thầy có vẻ không đàng hoàng, mình phê bình liền. Người cư sĩ thì cười há há sao cũng được hết. Coi đá banh á mà la, "Vô! Vô!" không ai cự hết, nhưng mà thấy ông thầy mà ngồi mà dòm đá banh mà kêu, "Vô! Vô!" là mình chịu nổi không? Mình không chịu nổi, mình nói thầy không được, nó khổ vậy. Nên làm quý thầy, làm quý cô, làm người xuất gia cũng cực lắm chứ không phải dễ, thúc liễm thân tâm mình từng chút, từng chút rất là cực.

[43:15]Vậy đó mà người cư sĩ cũng cực không thua kém gì. Nếu mà người cư sĩ mà thật sự mà ứng dụng được đạo lý vào trong cuộc sống cũng cực như vậy chứ không phải dễ. Nghĩa là người ta không biết mình là Phật tử thì thôi, người ta biết mình là Phật tử rồi mà người ta mắng mình một câu mình mắng lại một câu cái người ta cười, nói, "Đi chùa mà vậy." Nghĩa là họ mà biết mình là Phật tử rồi thì họ được quyền mắng mình mà mình không được quyền mắng lại, thấy lỗ không? Thấy lỗ, bởi vậy đó, đi chùa là lỗ, mà không đi chùa là là khổ.

[43:53]Nên cái mà người đạo Phật, người Phật tử mà thể hiện được đạo Phật vào trong cuộc sống mình, công đức rất là lớn, không phải nhỏ. Nên đã có nhiều cái người cư sĩ thời Đức Phật khi mà chết được lên cõi trời luôn. Vì lúc đó nhờ oai đức của Phật giáo hóa nên nhiều người họ tu hành rất là tốt, họ làm phước dữ lắm, họ giữ cái đạo đức rất là kỹ nên nhiều người chết đã lên cõi trời. Thì có một lần có mấy cái người cư sĩ ở cái vùng đó chết, cái Đức Phật mới báo cho những người đệ tử biết là nói là à cái vị cư sĩ đó đã lên cõi trời thứ mấy, đang ở trong cung điện nào. Đức Phật nói thôi chứ những vị mà không có đắc đạo thì cũng không có biết đúng

[44:36]hay sai, có những vị A La Hán thì biết, còn Đức Phật thì nói như vậy. Rồi có một số người chết cái Đức Phật lại nói, "À, cái ông gia chủ ở đó ông đã mất và hiện nay đang ở trên cõi trời." Trong thời đại này thì chúng ta không có may mắn gặp được Phật, cho nên mình nhiều khi tu hơi dãi đãi, mình không có giữ kỹ, nhưng từ bây giờ thì chúng ta hiểu cái trách nhiệm của mình không phải nhẹ. Đừng có nghĩ rằng cái việc tu hành mà gắt gao là của quý thầy, quý cô. Mình đừng có nghĩ là mình cứ rình quý thầy, quý cô, coi quý thầy, quý cô có cái lỗi gì là mình phê bình, đừng nghĩ vậy nữa. Mà phải nghĩ rằng chính mình là người có trách nhiệm rất nặng là

[45:15]mình đưa cái đạo lý trong chùa đi vào trong cuộc đời, mình là cái cầu nối làm cho tất cả các nơi đều sáng ngời được đạo lý, làm cho tất cả các nơi đều tỏ rõ cái tình thương yêu với nhau. Đó là cái khó chứ không phải dễ đâu, rất là khó, rất là cực á. Chớ nếu thường là chúng ta dễ chúng ta dễ sống theo cái thói thường của mình là cứ tham lam, ích kỷ, ai mắng mình mắng lại, hễ đâu có lợi nhào vô mình giành. Nhưng mà bây giờ hiểu Phật pháp rồi không được như vậy nữa, mà phải biết ứng dụng đạo Phật vào trong mọi ngõ ngách của cuộc sống. Mà khi vận dụng Phật pháp thì có bốn điều chúng ta để ý, bốn điều.

[46:01]Nó nhiều, mênh mông lắm nhưng mà nói nhiều mình cực, bốn điều thôi. Thứ nhất là phải sống có nhân nghĩa trong cái giao tiếp đối xử với mọi người. Đối với mọi người phải đối xử một cách nhân nghĩa. Cái thứ hai là phải can đảm trong khó khăn. Vì cuộc sống này nhiều cái khó khăn, nghịch cảnh lắm. Có những lúc chúng ta gặp khó khăn về tài chính, có khi mình gặp những cái mưu hại, cái sự đố kỵ của mọi người, có khi nhằm lúc bệnh hoạn. Nghĩa là nhiều lúc khó khăn chúng ta phải can đảm để đi qua dần dần, không có thối tâm. Cái thứ ba là phải tinh xảo trong kỹ thuật. Cái này hơi lạ, hơi lạ tai. Phải tinh xảo trong kỹ thuật, lát chúng ta giải thích.

[46:50]Điều thứ tư là phải tận tụy trong bổn phận của mình. Bốn điều. Chúng ta sẽ giải thích với nhau nghe từng điều một chút. Để gọi là đem Phật Pháp được đến cho mọi người. Nhân nghĩa trong giao tiếp đối xử là có nhiều người á hiểu một cái khía cạnh của đạo Phật cho nên chỉ thích đi tìm cái sự tự tại trong tâm hồn mình mà quay lưng, thờ ơ với mọi người. Đây là một cái hiểu sai. Nhiều người hiểu như vậy lắm. Nghĩ tu rồi là giải thoát là vào trong rừng vắng đóng trong cái cốc hiu quạnh, cứ ráng mà ngồi niệm Phật, ngồi thiền cho đắc đạo thôi, để gọi là giải thoát, giác ngộ, còn không màng đến thế gian bên ngoài.

[47:35]Nghĩa là đi tìm sự tự tại mà quay lưng với con người, đó là hiểu lầm. Đạo Phật không phải như vậy. Đúng á, cái thể của đạo Phật là tịch lặng, là yên vắng, nhưng mà cái dụng của đạo Phật á nó là cái cái nhân nghĩa trong giao tiếp. Là chúng ta thương yêu, giúp đỡ mọi người trong cái khả năng của mình. Còn khi mà cái phước cái duyên thuận tiện thì mình ở yên trong thất vắng để thiền định. Hai cái đó nó phải song song chứ đừng có hiểu tu theo đạo Phật là quay lưng với cuộc đời để ở trong cái cốc vắng là không có đâu. Là người tu đạo Phật mà hiểu đúng là phải xông xáo, phải dấn thân vì chúng ta phải thương yêu con người

[48:18]mà cái thương yêu đó nó không phải là cái nghĩ trong tâm, cái nói trong miệng, mà là phải thực hành bằng hành động, phải thực hành bằng hành động, chứ không có được nói, ví dụ như bây giờ mình tụng kinh, mỗi ngày mình tụng bài kinh Từ Tâm là mình nói mình thương yêu tất cả mọi người, à cũng thương những kẻ chưa quen bao giờ đó, nghĩa là mình thương người đã quen thân rồi mà cũng thương luôn những người chưa quen là mình mới nói miệng. Mình tụng kinh là mới nói miệng, hoặc là mới nghĩ trong tâm, điều đó chưa đủ, mà phải biến thành hành động, là giúp đỡ được mọi người, chứ không có thương người quen lẽ tất nhiên, cũng thương những kẻ chưa quen

[48:59]bao giờ, mà đó mới nói miệng rồi phải thể hiện thành hành động, đó mới là Phật Pháp. Chứ Phật Pháp mới nghĩ trong miệng là chưa đủ. Cái nhược điểm của chúng ta, cái mà làm cho đạo Phật suy yếu là chúng ta tụng rất nhiều cái lời kinh cao siêu, tụng rồi thôi không làm. Đó là cái làm cho đạo Phật yếu. Cái sức mạnh đạo Phật nằm nơi hành động. Chúng ta phải đem cái tình thương mà nơi cái lời nói, nơi bài kinh đó đi vào trong cuộc sống, thương yêu được mọi người, giúp đỡ được mọi người, không có nói suông. Nên ở đây cái khía cạnh là phải nhân nghĩa trong giao tiếp. Mà cái nhân nghĩa đó là gì? Chúng ta có thể kể ra sơ sơ thế này:

[49:42]là chúng ta biết kính trọng cái người trên của mình, chúng ta biết nâng đỡ, bảo bọc cái người dưới của mình, rồi chúng ta biết ơn cái người đã giúp mình và tìm cách đền ơn. Chúng ta biết hiếu kính với cha mẹ, với ông bà. Chúng ta biết tưởng niệm cái người quá cố. Chúng ta biết dẫn dắt cái người đi sau. Đó, những điều đó gọi là nhân nghĩa trong cuộc sống, nhân nghĩa trong cuộc sống. Chúng tôi lặp lại một chút xíu nha, là mình kính trọng cái người trên. Cái người trên này là ai? Có thể là người anh, người chị của mình hay quý thầy, quý cô trong chùa cũng là người trên, hoặc là bậc trưởng lão trong làng trong xóm,

[50:26]cái người già trong làng trong xóm cũng là người trên để mình phải kính trọng. Rồi thầy cô giáo mình cũng là người để mình kính trọng, vân vân, đó là biết kính trọng người trên. Biết nâng đỡ, bảo bọc người dưới thì ngược lại, nếu mình là người già cả trong làng thì mình phải biết nhắc nhở những người trẻ trong làng, giúp đỡ người trẻ trong làng. Đó, ví dụ như thấy người trẻ trong làng thất cơ lỡ vận, mình phải chỉ cách làm ăn. Đó là cái tình làng nghĩa xóm. Mà thấy tụi nó nhậu nhẹt, đánh bài, phải khuyên bảo, nhắc nhở, rầy la chứ không có được thờ ơ. Đó là mình bảo bọc người dưới. Hoặc là mình là anh là chị thì phải lo cho em út của mình,

[51:06]hoặc mình là thầy cô giáo thì dạy dỗ cho chu đáo, tận tụy học trò của mình, đó là mình bảo bọc người dưới. Rồi biết ơn và đền ơn, cái người đệ tử Phật thì không có được vô ơn. Điều này chúng tôi đã nói nguyên một cái băng về biết ơn nên hôm nay không lặp lại. Biết hiếu kính cha mẹ, ông bà, cái điều này quan trọng, bởi vì cha mẹ đã nuôi mình, đã thương yêu mình thì mình phải hiếu lại cả một đời chưa đủ, nên phải ráng. Cái này các chùa cũng nói nhiều, chúng tôi cũng có nhắc nên hôm nay không lặp lại. Chúng ta biết tưởng niệm người quá cố. Cái này nó hơi lạ, nhưng mà nó cũng là cái khía cạnh của tình nghĩa.

[51:50]Chúng ta đừng nghĩ chuyện gì qua mất là mất. Mình nghĩ gì mất là mất hết để rồi mình quên hết tất cả, coi chừng nó rơi vào cái vô ơn và bạc bẽo. Đừng có tưởng cái đó là tự tại mà coi chừng đó là bạc bẽo. Nên đối với người đã mất, mình phải nghĩ đến cái ân nghĩa sống với nhau mà biết quý mến, là biết thắp hương nơi mộ, biết tưởng niệm, đó, vân vân. Cái đó là cái cái quý giá đó. Rồi biết dẫn dắt cái người đi sau, đó là cái cuộc sống tình nghĩa. Có nhiều người tu theo đạo Nho, tới chừng chết báo trước ngày chết rồi lên giường nằm ngủ chết luôn. Ông này ổng tu đạo Nho chứ ổng không phải đạo Phật. Mình ngạc nhiên, nói sao nhiều người tu theo đạo Phật chết rất vất vả

[52:35]mà thấy ông cụ đó ổng tu theo đạo Nho mà ổng lại chết rất bình an? Vì sao vậy? Bởi vì cái người tu theo đạo Nho mà đúng á họ sống có tình có nghĩa, sống quân tử lắm. Một là một, hai là hai, không có nói dối, đã nói rồi là dứt khoát giữ lời, không có nịnh bợ, luồn lách, sống ngay thẳng, thẳng thắn mà tốt bụng với mọi người thì những cái đạo đức như thế làm cho họ có được một cái chết rất an lành. Đó, vì nó là chân lý. Chúng ta đừng có phân biệt là đó là khác đạo, không phải đâu. Phật Pháp là tất cả. Những điều đó cũng là Phật Pháp, những điều đó là lẽ phải, là chân lý thì những điều đó cũng là Phật Pháp.

[53:19]Rồi chúng ta nói cái mà gọi là tận tụy trong bổn phận. Thì như nãy chúng ta đã nói là mình phải đóng nhiều vai trong cái cuộc sống. Khi đóng vai làm cha mẹ là vợ chồng hay là con cái gì cũng vậy. Hoặc là đối với đất nước thì mình là người? Mình là người công dân. Đối với thế giới, mình là? Là cái gì? Mình nói lại ha. Với cha mẹ mình, mình là con nè. Với con mình, mình là cha mẹ nè. Với ông thầy mình thì mình là đệ tử nè. Với đất nước này, mình là một người công dân. Nhưng với cả thế giới này, mình là? Mình là một con người. Và mình có bổn phận đối với thế giới này. Thì ở đây nếu mình là người Phật tử hiểu đạo thì mình phải tận tụy trong bổn phận.

[54:10]Là mình ở trong cái vai trò nào mình phải làm trọn vẹn tốt đẹp cái vai trò đó. Nếu mình là một người học trò thì phải biết cung kính thầy cô giáo và học hành cho giỏi. Nếu mình là cha mẹ thì phải nuôi dạy con cái đàng hoàng. Mà nhất là người Phật tử á, cái mà ý nghĩa nuôi dạy con cái quan trọng lắm. Hiếu kính với cha mẹ cũng quan trọng, coi vậy chứ vẫn không quan trọng bằng cái việc nuôi dạy con cái. Tại sao vậy? Vì cha mẹ mình lớn già rồi, mình chỉ an ủi tinh thần thôi. Còn con cái mình á nó tốt hay nó xấu đối với xã hội là do mình, là do sự dạy dỗ của mình. Cha mẹ mình đã già rồi thì đa số đã tốt rồi,

[54:56]mà nếu cha mẹ mình không tốt thì cũng già rồi cũng hết sửa rồi, giờ ráng nuôi thôi. Nhưng mà con cái mình tốt hay xấu á là quãng đời sắp tới mới quan trọng, trách nhiệm nó nằm nơi mình. Nên ở đây thuộc cái sự tận tụy của cha mẹ. Rồi nếu mình là một người xuất gia tu hành thì cũng phải hết sức là tận tụy tu hành và tận tụy lo cho Phật Pháp, lo cho chúng sinh. Và nếu mình là một người công dân đối với đất nước thì mình cũng phải hết sức là tận tụy để đóng góp vào việc xây dựng xã hội, xây dựng đất nước, không được thờ ơ, không được trốn thuế. Nhiều khi mình nghĩ làm cái việc gì á đừng có nghĩ cái đó là nghĩ cái lợi cho gia đình.

[55:38]Phải nghĩ lớn hơn một chút. Như nếu mình là người công nhân làm đường thì đừng có nghĩ mình cuốc đất làm đường, lái xe làm đường là để mỗi tháng lãnh lương, đừng nghĩ như vậy, mà phải nghĩ là đang xây dựng đất nước. Việc làm giống nhau mà hai ý nghĩ khác nhau. Cái người tầm thường không biết đạo thì chỉ nghĩ làm ăn lương, nhưng cái người mà biết đạo thì nghĩ rằng à mình đang xây dựng đất nước của mình đây, mình đang lo cho dân của mình đây. Hoặc là cái người cán bộ cũng vậy, nếu mà người không tốt á chỉ nghĩ là làm để tới tháng lãnh lương, còn cái người tốt á thì nghĩ rằng mình đang lo cho dân, đang phục vụ đất nước đây.

[56:18]Đó, việc làm dòm bên ngoài giống nhau mà ý nghĩ khác nhau, nó tạo thành những con người khác nhau. Nên ở đây chúng ta phải có cái ý nghĩ đúng là để tận tụy làm trọn vẹn cái bổn phận của mình đối với cái tập thể lớn như vậy, ừm. Chúng ta thấy thế này, cái sự mà tận tụy đó nó tỉ lệ nghịch với cái hưởng thụ. Tỷ lệ nghịch với cái hưởng thụ làm sao? Cái hưởng thụ là gì? Là những cái trò vui á, ví dụ như việc ăn nhậu nè, đi vũ trường nè, à đi quán nhậu, đi cà phê ôm gì đó. Đó là cái hưởng thụ. Thì cái đó nó ngược với cái sự tận tụy. Cái người mà tận tụy phục vụ á tự nhiên ít hưởng thụ, còn cái người mà hưởng thụ nhiều á chắc chắn là người đó không có tận tụy phục vụ.

[57:06]Nó ngược với nhau rõ ràng, không có cách nào chối cãi được hết. Vì vậy mà chúng ta nhìn thấy à cái ông đó ổng làm giám đốc mà ổng thường hay xuất hiện trong nhà hàng thì tức ổng là người hưởng thụ nhiều thì ổng có bao giờ ổng tận tụy vì bổn phận, vì dân vì nước không? Không, chắc chắn con người này là thủ lợi thôi. Bảo đảm thủ lợi. Mà nếu mà làm quốc doanh thì bảo đảm có ăn hối lộ, mà nếu làm tư nhân thì bảo đảm có trốn thuế. Cho nên nếu mà cái người tận tụy phục vụ cho mọi người thì bản thân mình khắc kỷ lắm, ít có hưởng thụ. Như quý thầy, quý cô cũng vậy, khi mà mình đi xuất gia tu hành là nghĩ lo cho Phật pháp thì cái việc hưởng thụ của mình dường

[57:52]như bằng con số không luôn, dường như không có luôn. Là thực sự nói là quý thầy, quý cô mà nghiêm chỉnh á thì dường như không còn hưởng thụ gì được nữa hết trơn. Suốt ngày chỉ lo tu và lo cho Phật pháp. Còn nếu quý thầy, quý cô mà không lo được cho Phật pháp thì mình nhìn vào trong đời sống mình sẽ thấy là có sự hưởng thụ một phần nào ở trong đó xuất hiện, à biết người này bớt tinh tấn tu rồi, bớt lo cho Phật pháp rồi. Và người Phật tử mình cũng vậy. Mà người Phật tử mình á, nếu mà cái người này cứ thấy ham vui thôi hễ rảnh cái là đi chùa được 1 giờ mà đi hát karaoke 3 giờ, hoặc là rảnh là cứ kiếm quán nhậu mà vô thì biết rằng người này không

[58:36]có tận tụy, không phải là một người cư sĩ tốt trong chùa mà đối với gia đình cũng không phải là một người người cha, người chồng tốt. Vì hễ hưởng thụ là cái sự tận tụy bị giảm bớt. Nhưng mà có cái khổ là trong thâm sâu tâm hồn của chúng ta ai cũng thích hưởng thụ hết. Chúng ta bị giằng co giữa hai cái đó. Một bên á là chúng ta muốn hưởng thụ cái tự nhiên trong con người mình, cái thứ hai là cái đạo lý, cái lý trí muốn chúng ta là phải lo cho mọi người, đừng có hưởng thụ. Hai cái đó nó cứ giằng co suốt cuộc đời của mình mà không biết cái nào nó thắng. Nếu mà cái hưởng thụ nó thắng á thì chết rồi mình đi đâu?

[59:19]Chết rồi đi đâu? Mình có ba chỗ để đi lận, rất là sướng. Chết rồi á, nếu mình mà hưởng thụ nhiều á, mình chết xong mình có ba chỗ để đi: một là địa ngục nè, hai là ngạ quỷ, ba là súc sanh. Còn nếu mình cái tận tụy nó thắng á, cái hưởng thụ nó thua á, mình chết rồi mình đi đâu? Mình đi có hai chỗ à. Mình có hai chỗ để đi, nên nó thua hơn, nó ít hơn. Một là trở lại để làm hoàng tử, công chúa cõi người. Hai là lên cõi trời. Đó, có hai chỗ để đi. Chứ còn mà mình để cái hưởng thụ nó thắng á thì mình được đi tới ba chỗ lận, sướng hơn nhiều. Do như vậy, chúng ta hiểu á suốt đời của mình là một sự chiến

[1:00:07]đấu giữa cái hưởng thụ và cái tận tụy phục vụ, hai cái đó. Nên nếu từ đây về sau, người Phật tử mình mà hễ cầm một cái ly ly bia lên ngon lành thì coi chừng, coi chừng đi về ba chỗ.

[1:00:24]Còn hễ lúc nào đó mình cầm cái cuốc ra ngoài đường á mình ban cái lỗ gà lại, coi chừng mình đi được có hai chỗ, đi về nơi hai chỗ. Đó là tùy. Nghĩa là lúc đó cái phục vụ nó thắng và cái hưởng thụ nó thua. Và mọi cái trong cuộc sống cũng vậy. Ví như ai cho mình miếng ngon, miếng ngọt nào đó rồi mình hưởng hết thì đời sau mình cũng có thể trở lại được cõi người nhưng mà mình đi về Mozambique hay là Somali, mình về làm dân mấy xứ đó.

[1:01:00]Thích không? Cũng được xuất ngoại đó. Mình được xuất ngoại về Mozambique hay là Somali đó, Burundi rồi đó, về mấy xứ đó. Nhưng mà còn nếu ví dụ như ai cho mình miếng ngon vật lạ, tự nhiên mình nghĩ đến chuyện mình không thích hưởng thụ nữa rồi mình san sẻ cho người khác thì lúc đó mình đi đâu? Đi đâu? Mình được sinh về Việt Nam. Thì chúng ta thấy cái tận tụy. Còn cái ý nghĩa mà tinh xảo trong kỹ thuật là gì? Tinh xảo trong kỹ thuật là gì? Thật ra cái kỹ thuật nó quan trọng lắm vì nó là biểu hiện của trí tuệ. Ví dụ như chúng ta ngồi đây, chúng ta có cái quạt máy mà để sưởi mát mình, nó là kỹ thuật.

[1:01:45]Cái kỹ thuật này có lợi hay có hại? Có lợi hay hại? Có lợi phải không? Vì nó đang phục vụ cho đạo tràng, nó có lợi. Cho nên kỹ thuật nó tăng thêm cái sức mạnh của con người nếu biết dùng đúng hướng. Ví dụ như là mình chế ra được cái quay như thế này thì mình đã phục vụ được con người chứ không dùng để giết hại loài người thì đó là cái tốt. Cho nên cái mà kỹ thuật giỏi nó là một cái cái dấu hiệu tiến bộ của con người và người đệ tử Phật phải tinh xảo trong kỹ thuật với cái ngành nghề của mình làm, chứ đừng có thờ ơ, đừng có thờ ơ. Đây là chỗ nhiều người hiểu sai nè. Hễ mình biết đạo rồi cái mình sống cho đơn giản,

[1:02:30]tức là ờ rau muối tương dưa đơn giản, cuộc đời đạm bạc, ngồi cái ghế tre, nằm cái a miếng chiếu manh chiếu thì điều đối với bản thân mình được. Điều đó không có sai, nhưng mà nó sai ở chỗ này. Sai ở chỗ là mình không còn sáng tạo kỹ thuật cho người khác nữa, đó là cái sai. Nên có một lần chúng tôi nói cái kỹ thuật nó xuất phát từ cái tò mò và cái lòng vị tha. Như khi chúng ta nhìn cái người ở trong làng thấy xách nước từ dưới giếng sâu lên quá cực á, mình mới tìm cách chế ra cái đồ quay giếng. Đó là cái kỹ thuật đơn sơ đó. Nhưng mình chế được như vậy đã là mình giúp được không biết bao nhiêu người, đó là nhờ cái kỹ thuật.

[1:03:13]Rồi bây giờ cho đến cái ngày mà khoan được cái giếng sâu tới là năm, sáu chục mét, cả trăm mét để lấy cái nước lên cho mọi người dùng thì cũng nhờ cái kỹ thuật như vậy mà đem lại lợi ích cho con người. Thì như vậy cái kỹ thuật là cái trí tuệ, là sáng tạo, là sự tiến bộ của loài người. Thì người Phật tử mình á sống một đời đơn giản nhưng mà tinh xảo trong kỹ thuật, chứ không phải là nói sống đơn giản rồi quay lưng với kỹ thuật hay là không có biết phát minh sáng chế, đó cũng là một cái sai. Chính trí tuệ và từ bi, thiền định giúp cho người Phật tử mình có nhiều cái sáng tạo trong cái cuộc sống này.

[1:03:53]Khi mà tâm chúng ta thanh tịnh thì tự nhiên mình có nhiều cái sáng kiến dữ lắm. Đây là cái khác nhau. Cái người mà tâm không thanh tịnh á, tự nhiên trí tuệ không có. Còn cái người mà tâm thanh tịnh á, tự nhiên có trí tuệ. Mà khi có trí tuệ, mình gặp việc mình suy nghĩ ra nhiều điều hay lắm, mình suy nghĩ ra nhiều điều hay. Ví dụ như bây giờ là người Phật tử mình phải cất nhà đi. Nếu mà mình không có tu á, tâm mình loạn động á, mình suy nghĩ nó sơ sài, cất lên ở ít năm cái mình thấy nó sai đủ thứ hết: cái kèo đặt không đúng chỗ, cái lối đi đó bố trí không có hợp lý. Nhưng mà nếu mình có tu hành tâm thanh tịnh á,

[1:04:33]tự mình cất cái nhà đơn giản cho mình ở thôi, chứ mình chưa nói cất nhà to có kiến trúc sư, mình nói cất cái nhà đơn giản. Tâm mình thanh tịnh tự nhiên mình sáng á, mình khéo léo từng cái móng đặt ở đâu là nó đúng, rồi cái lối đi phải để đâu cho nó hợp, tự nhiên mình nghĩ ra hết. Còn cái người thợ hồ cứ theo mình chỉ vẽ mà làm. Đó là cái nhà đơn giản mình nghĩ. Hoặc là có thể mình cất cái nhà sơ sài cho cái người hàng xóm mà mình cũng nghĩ được nhiều cách tiết kiệm, chặt chẽ giúp người ta được. Đó là nhờ cái mà nghĩ ra được cái cách này, cách kia để làm đó gọi là kỹ thuật. Và người Phật tử mình phải giỏi trong điều đó,

[1:05:09]chứ không có được sơ sài, đừng có nghĩ ờ đạo là cái gì đạm bạc, đơn sơ rồi thôi qua bên hàng xóm giúp người ta cất cái nhà, cứ đóng đóng đại vài cái đinh nói: "Ôi, đơn sơ ở vậy cho nó giải thoát." Đó là sai. Ít bữa gió thổi sập nhà người ta mình mang tội. Nên trong cái cuộc sống này là phải tinh xảo trong kỹ thuật, phải sáng lên. Đó là một cái khía cạnh mà đem Phật pháp vào cuộc đời. Rồi một điều nữa là chúng ta phải áp dụng Phật pháp vào trong mọi lĩnh vực là như vậy. Ở trong hoàn cảnh nào chúng ta phải dùng cái trí tuệ để soi sáng cái việc làm, mà phải sống bằng cái lòng từ bi đối với mọi người, phải siêng làm những cái công đức để

[1:05:52]giúp người khác và giữ được tâm trong thiền định. Đó, nó có mấy cái điều như vậy: là trí tuệ để mà sáng suốt trong công việc, thứ hai là từ bi khi đối tiếp với mọi người và thứ ba là bản thân mình là giữ tâm, tâm thanh tịnh. Ba cái điều đó chúng ta áp dụng trong cuộc sống. Mà cái cuộc sống này luôn luôn là đầy khó khăn, không có ai sống trong cuộc đời này dễ dàng đâu. Như là có nhiều Phật tử đã lớn tuổi thì hãy nhớ lại cái đoạn đời của mình từ nhỏ tới lớn thì có phải luôn luôn là mình cười mà luôn luôn là được mọi chuyện dễ dàng không? Có không? Có không? Không, thường là chúng ta phải vất vả rất nhiều,

[1:06:37]phải đấu tranh, phải bươn chải rất nhiều, phải không? Rồi ngày hôm nay lớn tuổi rồi mới ngồi đây tạm yên ổn để đi chùa như vậy, chứ nếu mình nhìn ngược lại cái đoạn đời đã qua thì thường là mình thấy khó khăn chồng chất. Trong cái khó khăn chồng chất đó, thì như vậy chúng ta phải nhớ ba điều: một là có trí tuệ để biết rõ vấn đề, thứ hai là đối với con người từ bi, thứ ba là đối với bản thân mình thì thì giữ tâm thanh tịnh, đó. Một điều nữa là đừng có thấy ai là kẻ thù. Trong khắp cái cuộc sống này không có được thấy ai là kẻ thù, đừng có thấy ai là kẻ chống nghịch hết. Ví dụ gặp cái người đó họ ghét mình thì vẫn nghĩ rằng họ sẽ cho

[1:07:20]mình một bài học gì đó để mình tu thêm, vì mình tu chưa đủ. Từ nào giờ mình đi chùa, mình đến chùa, mình ngồi thiền, mình tụng kinh, rồi quý thầy kêu mình làm phước giúp cho cái bà đó cất cái nhà tình thương, thì đó là những bài học dễ học, mình học xong hết rồi. À mình siêng năng tới chùa lạy Phật nè, tới thọ Bát Quan Trai nè, đóng góp tiền làm từ thiện, rồi, bài học học xong. Tới bài học khác. Tới bài học khác là tự nhiên lại có một người nào đó họ đâm họ ghét mình, họ nói xấu đủ thứ, họ hại, cây cà phê của mình cái họ họ chặt cái gốc luôn. Thì đó là một bài học mới. Đừng có nghĩ: "À, như vậy đó là kẻ thù của tôi,

[1:08:03]đó là oan gia của tôi, đó là người phá hoại tôi", không có nghĩ. Mà phải nghĩ rằng là mấy bài học kia mình học xong rồi, hôm nay mình được học một bài học mới là trước cái người mà họ mắng chửi mình, họ nói xấu mình, họ chặt gốc cà phê của mình thì mình phải giữ tâm mình như thế nào. Đó là bài học mới Phật dạy cho mình, nên không có nghĩ ai là kẻ thù hết. Quý Phật tử làm được như vậy không? Giờ ai chặt gốc cà phê mình mình nghĩ như vậy được không? Hay mình mình

[1:08:37]Khi mà ai chặt gốc cà phê mình, nghĩ sao? Hử? Mình đi thưa? Thưa công an? Cũng có thể điều đó không có sai đâu, có thể đi thưa công an không phải là sai đâu. Nhưng mà trước hết trong lòng phải nghĩ điều này, là trong Phật pháp chúng ta không được thấy ai là kẻ thù hết, không thấy ai là kẻ chống nghịch hết. Bởi vậy trong luận Bảo Vương Tam Muội nói vậy đó, lấy kẻ chống nghịch làm người giao du. Biết cái người đó ghét mình, nhưng làm sao mình đứng trước mặt người đó mà mình vẫn vui, vẫn thương yêu được, đó là người Phật tử đem được đạo Phật vào trong cuộc sống. Nhưng mà thường là khó. Hễ mình thấy cái người đó là người ghét mình,

[1:09:21]thấy đằng xa là đằng này mình quẹo đường khác mình đi rồi, phải không? Đó, hoặc là lỡ mà có gặp nhau trong chùa thì cũng bằng cầm bằng như chưa biết mà thôi. Có bài hát gì đó: "Đi ngoài đường gặp nhau cũng làm ngơ" đó, nữa. Gặp nhau làm ngơ. Đó là vậy. Đó là mình hiền đó, gặp mình không mắng, không chửi, không hấy, không hích là giỏi lắm, nhưng mà không phải như vậy. Trong Phật pháp là không có kẻ thù, mà nghịch cảnh là cái mình xem nó như thuận cảnh. Có những lúc nào đó cuộc sống mình bị khó khăn trở lại, thay vì là mọi cái may mắn, làm ăn được mùa, mua bán được lời, được mọi người thương quý, bỗng lúc nào đó tự nhiên

[1:10:07]lật ngược lại mùa bị thất, làm ăn bị lỗ, rồi gặp người ta ganh ghét. Có những giai đoạn như vậy thì làm sao trong những lúc khó khăn đó mình vẫn tu hành được, vẫn làm điều tốt được cho cuộc sống như thế này. Đó, đó là cái Phật pháp. Rồi một điều nữa là chúng ta đem Phật pháp vào trong cuộc sống là trên thế gian này còn nhiều người chưa biết Phật pháp, chúng ta phải giúp cho mọi người đều biết Phật pháp hết, giúp cho mọi người tin được nhân quả, làm sao cho cả cuộc đời này đều là đạo Phật hết thì sẽ rất là vui. Như bây giờ mình ngồi ở đây, trong mấy trăm con người này thì ai tương đối cũng tin nhân quả rồi, ai cũng biết lạy Phật,

[1:10:53]tụng kinh, rồi cũng biết từ bi, nhẫn nhục, mình đối xử với nhau dễ, phải không? Thì lỡ mình có đạp cái chân người kia cái là mình xin lỗi rồi người kia cũng không có giận, nên mình đỡ phải đỡ phải lo. Nhưng bây giờ mình bước ra đây chừng hai ba cây số, mình đi vào trong khu chợ thì mọi chuyện nó khác hẳn, là có những con người không biết Phật pháp, mình lỡ mà đụng họ, đổ cái rổ rau xuống là sẽ có chuyện xô xát xảy ra liền. Như vậy cuộc đời nó không có vui. Không vui vì sao? Vì có người biết đạo mà có người chưa biết đạo. Thì cái bổn phận của chúng ta là làm sao cho mọi người đều biết đạo hết. À không phải là chỉ vào chùa mình mới gặp những người bạn đạo như thế này,

[1:11:36]mà khi mình đi vào chợ thì mình cũng 2/3 cái chợ là người biết đạo hết, 2/3 cái chợ, 3/4 cái chợ là người tin nhân quả, biết làm phước hết. Thì như vậy mình vui không? Cuộc sống này vui không? Quá vui, phải không? Về hàng xóm mình cũng vậy. Quý Phật tử trở về cái xóm của mình, thì trong xóm mình hiện nay đó thì 50 cái nhà đi, nhiều khi chừng năm cái nhà biết đạo, thì mình tới lui với năm cái gia đình đó tương đối vui. Còn mấy chục cái gia đình kia họ không biết đạo, mình phải đề phòng, phải thủ thế, không dám làm mếch lòng. Nhiều khi cái người xấu quá thì sợ nhiều khi họ leo qua rào ăn cắp đồ mình nữa.

[1:12:15]Nó vậy. Nhưng mà nếu mình tiếp tay với quý thầy đem Phật pháp vào hết trong làng trong xóm mình, đó đó là cái mình làm cho cả cuộc đời này dần dần trở thành đạo Phật hết. Nên thường chúng tôi hay nói như vậy, chúng tôi nói bây giờ quý Phật tử phải phát nguyện từ đây cho đến ngày mình chết, một năm vậy mình độ được 10 người biết Phật pháp. Mình độ cho 10 người biết Phật pháp không có nghĩa là mình dụ 10 người đi quy y vào đạo nha, hai nghĩa khác nhau à. Không có phải. Có thể cái người đó đạo Thiên Chúa, có thể người đó Tin Lành gì đó, vân vân. Nhưng mà mình tới lui mình kết tình thân rồi lần lần mình giúp người ta tin được

[1:12:57]nhân quả, người ta tin rằng cuộc sống này có nhân quả chi phối, mình nói về lòng từ bi, thương yêu, sự hy sinh, sự độ lượng và thiền định, vân vân. Đó, thì dù người ta vẫn ở trong đạo của người ta mà người ta vẫn biết được Phật pháp. Một năm phải độ được 10 người. Thì tới cái ngày mà mình xuôi tay nhắm mắt thì mình độ được rất nhiều người, và chính cái công đức đó mình đem mình trình diện với với chư Bồ Tát, chư Phật lúc mình mất, đó là cái quý giá. Rồi khi mà mình xây dựng cái cuộc sống xóm làng hay chợ búa ai cũng biết Phật pháp hết rồi mình chết, mình không có hưởng, để lại cho người sau hưởng.

[1:13:38]Nghĩa là hồi lúc mà cái thời gian mình sống ở trong cái xóm đó đó chỉ có năm gia đình biết đạo, mình sống rất là khổ vì những gia đình không biết đạo cứ gây gổ xô xát. Thế là trong 10 năm tới mình độ thêm mấy chục gia đình nữa biết đạo rồi mình chết, nên cái đời sống yên vui, thanh bình sau đó mình không có hưởng, thì ai hưởng? Ai hưởng? Con cháu của mình hưởng, phải không? Đúng như vậy. Nghĩa là những điều mình gây ra, mình tạo được cho nhiều người biết Phật pháp, mình sẽ không hưởng được cái không khí vui tươi của cái xóm cái làng đó, mà để lại cho con cháu mình hưởng. Rồi mình sinh về chỗ nào?

[1:14:17]Mình sinh về một nơi mà nhiều người đã biết Phật pháp rồi, mình sẽ được hưởng cái không khí vui đó. Mà mình sinh về chỗ nào mà nhiều người biết Phật pháp? Ở chỗ nào? Ở trên trời. Ở trên trời là nhiều người biết Phật pháp. Nên mình để lại cái niềm vui cho con cháu, còn phần mình thì về trên cõi trời để hưởng được cái niềm vui ở trên đó, đó là sự bù đắp công bằng. Cho nên là chúng ta phải biết đem Phật pháp đến cho cuộc đời, phải chịu cực chịu khổ chứ đừng có đi nhàn nhàn, đừng có đến chùa rồi chỉ biết lo phần mình. Hiểu như vậy là hiểu sai. Đừng có nghĩ: "À tôi tuổi già rồi, thôi giờ lo đi chùa niệm Phật để chờ

[1:14:56]cái ngày mất", nghĩ vậy là cạn lắm, không có được. Phải nghĩ rằng hễ mình biết Phật pháp rồi thì làm cho những người chưa biết Phật pháp cũng phải biết Phật pháp như mình để họ được cái niềm vui, họ được ánh sáng, họ được cái phước lạc về sau, và mình để cái niềm vui đó lại cho con cháu mình về sau. Đó, phải như vậy. Rồi một điều nữa là khi chúng ta biết tất cả pháp đều là Phật pháp, ở đâu cũng áp dụng đạo lý được hết thì người Phật tử không có được thụ động né tránh, không được thụ động né tránh. Nhiều người Phật tử hiểu hễ muốn tu hành là phải quay lưng với cuộc đời, nên có nhiều khi là muốn nghỉ hưu, bỏ việc để tìm chỗ yên tĩnh mà lo tu.

[1:15:42]Đây là một cái sai lầm lớn của những người Phật tử. Nhiều khi tôi ngạc nhiên lắm, có gặp cái người Phật tử họ đang làm việc rất là được việc, cái biết đạo rồi nói: "Dạ, con xin nghỉ để về tu chứ đi làm tu không được". Hiểu hết sức là sai lầm. À vì sao vậy? Vì họ hiểu rằng tu là tu mình à, còn không có tu được với mọi người. Như vậy là họ chưa hiểu được tất cả pháp đều là Phật pháp. Còn nếu cái người nào hiểu được rằng tất cả pháp đều là Phật pháp thì chính ngay cái chỗ họ đang làm là chỗ họ phải tu, đó chính là đạo tràng, chỗ đó phải tu. Chính vì cái lý do là mình hiểu sai lầm như vậy nên nhiều người

[1:16:21]đã bỏ, nghĩa là đã rút lui, đã bỏ cuộc đối với cuộc đời. Đúng là trong cái công việc nè, nơi công sở nè, giữa xã hội nè, đầy dẫy nghịch cảnh, đầy cái người ác. Đúng là như vậy. Nhưng mà người đệ tử Phật phải đủ bản lĩnh, đủ can đảm để đứng trụ lại mà đem đạo Phật vào những chỗ đó. Sống trong cuộc đời đầy danh đầy lợi này đó, chúng ta thấy kẻ ác kẻ xấu nhiều lắm, luôn luôn chực chờ để hại nhau nhiều lắm. Hễ mình có được cái gì giỏi đứng lên thì người khác họ tìm cách phá đè xuống liền. Nó là chuyện đương nhiên. Nếu mình làm ăn trúng mùa, mình cất được cái nhà lầu thì những cái nhà hàng xóm bên cạnh là họ bắt đầu họ khó chịu, họ gièm pha nói xấu rồi.

[1:17:08]Mà nếu trong cái cơ quan, trong cái việc làm, mình được thăng quan tiến chức thì những người đồng nghiệp của mình họ đã khó chịu, ganh tị và tìm cách mưu hại, tìm cách hạ mình xuống. Đó, cuộc đời là như vậy, xã hội là như vậy. Và có nhiều người nói sao mình sống tốt mà chỉ gặp những người xấu, cho nên buồn bực và nghĩ rằng chỉ còn con đường là thôi bỏ việc, quay về một cái nơi yên tĩnh cất cái cốc tu hành cho mau đắc đạo để mà được giải thoát, chứ sống trong đời này khổ quá. Hiểu như vậy là một lối hiểu hết sức là sai lầm, cạn cợt. Người Phật tử mình phải đủ trí tuệ, đủ bản lĩnh đứng trụ lại, đứng trụ lại để mà ứng dụng Phật pháp vào những nơi đó,

[1:17:56]vừa khôn ngoan vừa đạo đức để đem Phật pháp đến cho mọi người. Có một lần vậy, đây là một cái giai đoạn cuộc đời của chúng tôi vậy. Như tôi đến chùa đó để nương náu thì mục đích là muốn đi vào trong cái núi, trên cái chân núi để mà mở một cái đạo tràng. Nhưng mà vì lúc đó giấy phép, hoàn cảnh chính quyền khó khăn, cho nên tôi lui ra ở đỡ một cái ngôi chùa trong làng. Thì cái ngôi chùa đó chưa có thầy cô nào trụ trì hết, nên một vài người Phật tử muốn thỉnh tôi ở lại trụ trì cái chùa đó thì tôi cũng phân vân, vì tôi nghĩ là mục tiêu của mình là không phải về để trụ trì cái chùa mà muốn tìm một cái khu đất

[1:18:37]rộng ở cái chân núi trong kia mà mở một cái đạo tràng lớn cho nhiều người có chỗ để tu thiền, vì nghĩ đơn giản nên phân vân. Nhưng mà nếu mình ở được cái chùa này thì nó cũng là cái cái bàn đạp, cái cơ sở để mà vào trong núi mở cái đạo tràng thì cũng tốt thôi, nên tôi cũng nhận lời. Khi mà nhận lời như vậy thì phải lo thủ tục cũng khó khăn nhiều điều. Thì khi đang tiến hành thủ tục thì tôi mới được biết rằng cái ngôi chùa này trước đây cũng có nhiều thầy nhiều cô đến để mà được thỉnh trụ trì nhưng rồi ra đi không có lý do, bỏ ra đi không lý do. Tôi cũng không hiểu chuyện gì. Thì chùa đó có một cái ban hộ tự, họ giữ chùa nào giờ.

[1:19:22]Thì khi tôi đến ở vài hôm thì tôi mới nhận ra được cái ông trưởng ban hộ tự là con người mưu mô, hiểm độc. Thì lúc mà thấy tôi về ở Phật tử đến mến thì ông khó chịu. Khó chịu chứ ông không nói gì, ông cứ lặng lẽ làm thinh không nói gì. Bất ngờ một buổi sáng sớm, chưa có ai đến chùa thì một mình ông vào, ông yêu cầu tôi ra khỏi chùa, đuổi đi. Thì lúc đó tôi mới hiểu rằng, à thì ra trước đây bao nhiêu thầy cô đều bị ông này đuổi đi, cho nên mới đến đây trụ rồi lại ra đi không có nguyên nhân, không ai biết nguyên nhân. Tại ổng đến sáng sớm, lúc chưa có Phật tử nào hết, ổng yêu cầu đi lặng lẽ nên quý thầy quý cô cũng

[1:20:03]cũng buồn rồi thôi đi không nói, không ai hiểu gì hết, chỉ ông đó mới biết. Nhưng mà vì tôi hiểu Phật pháp, tôi hiểu tất cả pháp đều là Phật pháp và người hiểu đạo phải là người can đảm, không có thụ động mà bỏ cuộc. Cho nên tôi bình tĩnh, tôi không có tự ái, tôi chỉ cười tôi nói thế này: "Một mình anh không quyết định được chuyện này, anh hãy mời hết Phật tử." Tôi không để là giống như quý thầy quý cô trước bị ổng đuổi một tiếng bỏ đi và cái chùa tiếp tục để cho cái người xấu này giữ, không được. Tôi nghĩ cái chùa này phải tìm người tốt, dù tôi có ra đi cũng phải thay bằng cái người nào mà trong

[1:20:35]ban hộ tự tốt lên giữ, không để cho cái người mưu mô hiểm độc này giữ. Nên tôi không tự ái, không phải là nói một tiếng bỏ đi liền. Người Phật tử mình phải có bản lĩnh chỗ này, chứ không phải người ta chọt chọt mình, chêm chêm mình cái mình giận mình bỏ cuộc là sai. Nên tôi cười, tôi nói: "Một mình anh không quyết định chuyện này, anh mời Phật tử hết đi." Thì do như vậy buộc ổng phải mời hết. Thì khi mời Phật tử bàn lên thì rõ ràng là ý kiến của ông bị sai, bị người ta bác nên người ta vẫn mời tôi ở lại. Nhưng mà sau đó thì sóng gió dồn dập vì ông có thế lực lớn vì bên trong chính quyền nên gây khó khăn cho tôi rất là vất vả trong những ngày tháng đó.

[1:21:17]Và tôi cuối cùng cũng ra đi. Thì điều này tôi đã dự trù rồi. Nhưng trước khi đi khỏi chùa đó, tôi đã tổ chức bầu lại, chọn lại cái người ban hộ tự khác luôn, thay hoàn toàn luôn. Và nhờ cái người ban hộ tự mới nên sau này những sư cô khác về đó ở được luôn, vĩnh viễn trụ trì cái chùa bình yên luôn. Đó là nhờ đã thay được ban hộ tự, chứ nếu lúc đó mình không cương quyết không thay được ban hộ tự thì chùa đó vĩnh viễn thầy cô không về được, cứ về rồi ổng lén đuổi đi. Đó, tôi tâm sự một chút với quý Phật tử để quý Phật tử thấy điều này như vậy. Là người Phật tử mình hiểu đạo phải có bản lĩnh, có chịu đựng, không tự ái để trụ lại,

[1:21:52]giữ lại mà đem Phật pháp ứng dụng vào trong cuộc sống. Chứ còn nếu mình tự ái, mình nhẹ lòng, mình dễ buông bỏ, mình thụ động thì rõ ràng là mình nhường cái cuộc đời này cho người xấu giữ hết. Nhường cuộc đời này cho người xấu, phải không? Người xấu họ nắm giữ. Như có một lần vậy, tôi nghe kể chuyện có cái anh công an đó, anh làm việc rất là tốt, nhiều người thương. Tới khi ảnh hiểu đạo Phật cái ảnh muốn xin nghỉ. Tại ảnh thấy làm nghề công an nhiều khi phải dữ, nhiều khi phải bắt bớ, phải điều tra mà ảnh thì ảnh không có muốn. Thì khi gặp tôi, tôi khuyên là anh nghĩ vậy là anh chưa hiểu đạo. Nào giờ anh là người tốt, anh làm công an, anh là người tốt ai cũng biết điều đó.

[1:22:41]Mà nếu anh bỏ cái chức của anh thì thì ai sẽ thay thế? Cái người đó tốt bằng anh không hay là thua? Thì ảnh ngồi ảnh nghĩ nói chắc chắn không bằng ảnh. Tại vì những người mà sẵn sàng để lên cái chức của ảnh á thì cái đạo đức kém hơn ảnh, ảnh biết. Đó, như vậy rõ ràng anh giao cái chức quan trọng này cho người xấu hơn anh. Thì như vậy anh có tội hay có phước? Ảnh ngồi ảnh nghĩ ra liền, ảnh hiểu ra liền: à, thì ra cái việc mà mình hiểu đạo sơ sơ rồi mình bỏ cái cuộc đời này để giao cuộc đời này cho người xấu là một việc tội lỗi chứ không phải là việc công đức. Mà xưa nay nhiều người hiểu đạo kiểu đó đó.

[1:23:16]Hiểu đạo xong rồi bỏ hết để về rừng núi, về cái hang sâu mà tu, cho đó là giỏi, là tinh tấn. Thật ra đó là hiểu lầm mà đó là mang tội. Thì mình đã giao những cái vị trí quan trọng, cần thiết để có thể giúp đỡ được xã hội, giúp cuộc đời giao cho người xấu không. Bắt đầu người xấu lên nó làm cái gì? Nó quậy, lạm dụng chức quyền, tham nhũng, hối lộ. Đó đó! Cho nên ở đây là cái bản lĩnh của cuộc sống là người Phật tử phải can đảm trụ lại, vừa tu mà vừa làm lợi ích cho mọi người mà góp phần xây dựng được cho xã hội. Đây là chỗ không được thụ động. Rồi tuy là phải vất vả với cuộc sống như vậy nhưng mà phải sắp

[1:24:01]xếp thời gian để lễ Phật tọa thiền hằng ngày, không được bỏ. Nghĩa là cái tư cách người Phật tử trong thời đại này khó như vậy. Cuộc sống càng lúc càng phức tạp thì người Phật tử cứ bản lĩnh, sáng suốt, chịu cực, dấn thân nhưng mà vẫn sắp thời gian để tọa thiền, lễ Phật, không được bỏ. Chứ không được nói: "À, tôi lo cho mọi người được rồi, không cần lạy Phật" là là sai. Nếu mình không lạy Phật, mình từ từ không còn lòng từ bi thương con người nữa. Lạy Phật là nền tảng. Mình còn lạy Phật thì mình sẽ còn lòng từ bi để thương yêu con người. Còn nếu lúc nào đó mình ỷ mình nói: "À, Phật đã quá khứ, chỉ còn chúng sinh hiện tại

[1:24:42]để mình thương yêu", nghĩ như vậy là sai. Nếu mình không lạy Phật, không kính Phật thì lòng thương với chúng sinh cũng không xuất hiện hoặc nếu có rồi cũng từ từ tiêu mất luôn. Đó. Rồi một điều chúng ta hiểu cái nghĩa mà tất cả pháp đều là Phật pháp như thế này nữa là thật ra tất cả đều là thanh tịnh, giải thoát. Khi mà chúng ta nói cuộc đời này là vô thường, cuộc đời này là đau khổ là chúng ta đối diện với sự thật. Chúng ta đối diện với sự thật không tránh né, không sợ hãi, đó là cái thái độ của người đệ tử Phật. Khi chúng ta sinh ra lớn lên, già, chết, cái chuyện già chết là chuyện không vui nên chúng ta ít nhìn tới nó.

[1:25:27]Nhưng mà người tu theo đạo Phật là phải đối diện thẳng với những sự thật đó. Rồi mình phải già, rồi mình phải chết, rồi thân này phải vùi dưới lòng đất lạnh và côn trùng rúc rỉa, sạch. Đó là điều phải nhìn, can đảm đối diện, không được sợ hãi tránh né. Nó là sự thật, dù sự thật đau lòng vẫn phải nhìn cho thẳng. Ví dụ cái nhà của mình nó mục, phải biết nó mục chứ không được cứ tiếp tục mà lấy sơn mà tắp tắp tắp vô mà che cái mục bên trong đi rồi một ngày nó sập lại còn nguy hiểm hơn nữa. Chi bằng ngay từ đầu mình nhìn nói cái nhà này đang mục, bên trong đang có mục, con có mọt, có mối ăn. Cũng vậy, khi mà chúng ta nói cuộc đời này coi vậy bản chất nó là

[1:26:06]đau khổ, nó là vô thường là mình can đảm đối diện với sự thật. Đó là thái độ của đệ tử Phật. Là bước đầu. Nhờ như vậy mà chúng ta đã có cái đối xử với con người tốt, chúng ta đã can đảm sống với cuộc đời này, chúng ta đã đem được Phật pháp vào, chúng ta sống có nhân nghĩa, chúng ta biết tận tụy, chúng ta lìa xa sự hưởng thụ như nãy giờ mình nói. Đó là nhờ mình đối diện được với sự thật là tất cả là vô thường, tất cả là đau khổ. Nhưng lúc nào đó đến khi tâm mình thanh tịnh thì tự nhiên nhìn khác. Đây là cái trình độ thứ hai. Cái trình độ thứ hai của người đệ tử Phật là khi tâm thanh tịnh rồi thì nhìn thấy tất cả đều là thanh tịnh, giải thoát.

[1:26:50]Lạ như vậy! Lạ như vậy! Trước đây á khi mình nhìn cái hoa héo tàn mình thấy bản chất cuộc đời là vô thường, là đau khổ. Khi mình nghe một tiếng chửi mắng gì mình nói cuộc đời này như vậy là oán đối, là chống địch, bản chất cuộc đời là như vậy. Mình bình an trong cái nghịch cảnh, trong đau khổ đó. Nhưng đến khi mình nhiếp vào trong thiền định sâu rồi thì mình thấy nghĩa là từng hạt bụi bay, từng chiếc lá rụng, tất cả đều là Phật pháp, tất cả đều là thanh tịnh, tất cả đều là giải thoát. Thì cái này tại sao như vậy? Cái này không giải thích được. Cái này là cảnh giới của cái người tu có kết quả tâm linh,

[1:27:31]chứ không có nói bằng lý luận, bằng ngôn từ nữa. Ở đây, một ngày nào đó khi quý Phật tử đã nhiếp tâm vào được trong thiền định an lạc, rồi quý Phật tử sẽ thấy tất cả đều là thanh tịnh, đều là giải thoát hết. Lòng mình nghĩa là chỉ có niềm vui và chỗ này không giải thích được. Cái giai đoạn thứ hai này là đợi tu rất là lâu mới đạt. Còn bây giờ mình tự nhủ, mỗi ngày khi thức dậy, chúng ta phải tự nhủ trong lòng mình: Ở đâu cũng là đạo tràng, ở đâu cũng là chỗ để mình áp dụng được cái lời Phật dạy hết, đâu cũng là đạo tràng. Khi mở cửa bước ra nhìn cuộc đời, chuẩn bị đi làm thì nghĩ: Nơi chỗ mình làm cũng là đạo tràng.

[1:28:15]Vào chùa là đạo tràng đã đành, nơi công sở, nơi chỗ mình làm việc cũng đều là đạo tràng hết, tất cả đều là đạo tràng, tất cả đều là chỗ mình thương yêu, tất cả là chỗ để mình phải nhẫn nhục, mọi người mọi loài đều là chỗ mình cung kính hết. Đó, cho nên hiểu tất cả pháp đều là Phật pháp thì chúng ta mạnh dạn sống giữa cuộc đời mà vẫn tu hành được, vẫn làm lợi ích cho chúng sinh được, và quan trọng cuối cùng là chúng ta đem được Phật pháp đến cho tất cả mọi người. Hôm nay chúng ta có duyên gặp nhau coi như ngày Bát quan trai đầu năm, có một vài lời để mà trao đổi với nhau như vậy, thì cũng chúc cho quý Phật tử một năm mới tinh tấn tu hành và dõng mãnh.

[1:29:00]Dù trong cuộc sống sắp tới có nhiều cái khó khăn hoặc là nhiều cái nghịch cảnh, hay là thuận cảnh, thì lúc nào mình cũng giữ vững bản lĩnh của một người Phật tử là đem Phật pháp áp dụng trong cuộc sống, trong sự tu hành cho bản thân và làm lợi ích được cho tất cả mọi người trong suốt năm nay, ha, qua năm tới tính sau nữa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.