[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay, nhân là trong mùa hạ, rồi có quý Phật tử ở Đắk Lắk, ở Mỹ Tho về đây thăm. Cho nên tối nay thầy ngồi thầy nói chuyện cho vui chút. Mà quan trọng là thầy để dành để quý Phật tử đặt câu hỏi. Thắc mắc gì về giáo lý thì thầy trả lời. Phật tử Đắk Lắk về đây thì thầy rất là cảm động. Bởi vì sao? Bởi vì Đắk Lắk là nơi mà thầy sinh ra. Trong giấy tờ của thầy ghi đó, nơi sinh là Buôn Mê Thuột, ghi rõ ràng. Mặc dù thầy chưa có được dịp để về thăm lại cái nơi mình đã chào đời. Nhưng mà đối với thầy, Đắk Lắk vẫn là một cái gì làm cho thầy cảm động và thấy thiêng liêng.
[0:59]Thầy cũng rất là quý Mỹ Tho. Bởi vì Mỹ Tho là nơi sinh ra của mấy Phật tử Mỹ Tho.
[1:11]Nay trong mùa hạ, thì theo cái truyền thống của Phật giáo, thì các chùa, tăng ni thì thúc liễm tu hành. Có khi bên giáo hội, các vị có chức sắc tổ chức những cái trường hạ, như khi một huyện một trường, một huyện hai trường. Tăng ni tập trung về đó. Họ ở luôn trong suốt 3 tháng hạ theo thời khóa tu tập nghiêm nhặt, tinh tấn như vậy. Riêng chùa của chúng ta ở đây, thì vì chúng đông, mình cũng có một cái không gian tách biệt, nên chúng ta ở đây không có phải đi nhập hạ nơi khác, mà tăng ni chúng an cư tại chỗ. Còn trên nguyên tắc hình thức thì chúng ta vẫn gọi là ghi danh tham dự cái trường hạ của giáo hội xã.
[2:03]Nhưng chúng ta ghi danh và đến cử người đại diện đến để dự những lễ bố tát. Còn thực tế thì tăng ni chúng vẫn an cư ở đây. Tuy nói vậy, nhưng mà sự thực chùa của mình thì quanh năm suốt tháng, giờ nào cũng như giờ đó. Trong hạ ngoài hạ vì cái nề nếp tu hành nó cũng như vậy. Tuy nhiên, vì chúng ta tuân thủ theo lời Phật dạy, cho nên chúng ta cũng làm lễ vào hạ, làm lễ ra hạ. Ở trong hạ thì có những cái điều nó ràng buộc hơn. Ví dụ như một người mà muốn đi đâu ra khỏi chùa thì phải đảnh lễ đại chúng để xin phép. Còn mà ở ngoài hạ mà muốn xin đi đâu thì chỉ cần xin thầy trụ trì, xin mấy thầy mấy cô quản chúng là được phép đi.
[2:52]Còn riêng trong hạ thì phải xin toàn bộ đại chúng. Nó là khó khăn hơn. Khó khăn hơn nên như vậy là ít có ai phải khởi tâm đi đâu nữa. Chuyện gì rất quan trọng mới đi, còn chuyện gì không quan trọng lắm thì thôi, nhịn cho nó qua. Cái nguyên tắc hạ là vậy. Rồi cũng nhân trong mùa hạ này, rồi quý Phật tử ở Đắk Lắk đây về thăm thầy, Phật tử Mỹ Tho về thăm thầy, rồi thỉnh quý thầy quý cô làm lễ cầu siêu cho cửu huyền thất tổ, vân vân. Thì những cái cử chỉ đó, những hành động đó cũng nói lên cái lòng đối với chùa, đối với thầy, cũng nói lên cái tâm đối với đạo. Những điều đó thầy hết sức là ghi nhận và cảm động.
[3:36]Hôm nay vậy, thầy thấy quý Phật tử đến thăm, mà thật ra thì thầy không có nhớ mặt hết, không có biết hết, không biết tên, nhớ mặt hết. Thì thấy dòm thấy ai, có người đen có người trắng vậy đó, thì cũng tất cả đều là thế giới thanh bình, không sao. Dù là cách xa biên giới màu da, phải không? Dù, đại khái vậy thì thế giới thanh bình. Thầy thì biết là Phật tử thì ai thầy cũng thương, thầy cũng quý hết. Về đây thì thầy cũng chưa nghe than là chùa hết gạo, cho nên cứ tiếp tục ở đây và ăn cơm, không có chuyện gì phải lo. Phật tử vui vẻ mọi điều, phải không? Chừng nào mà thấy mặt mày mấy thầy mấy cô xanh xao mà nhìn hốc hác mà lo sợ run rẩy
[4:15]thì đoán ra chùa chắc là hết gạo, thì Phật tử có thể lên xe ra về, không sao. Còn quý thầy cô cứ cười tươi tỉnh là cứ ở đây ăn cơm, không gì hết. Phật sẽ gia hộ. Mấy ngày ở đây quý Phật tử cứ tu theo quý thầy quý cô, tụng kinh, ngồi thiền, nghe pháp, sáng dậy tập khí công, phụ bếp núc một chút. Ai có gì thắc mắc giáo lý thì gặp quý thầy quý cô hỏi, quý thầy quý cô sẽ giải đáp nha. Như vậy. Thật ra, chùa thầy thì ở nơi xa vắng, ở rừng ở núi. Hồi chiều có quý thầy ở chùa Hoằng Pháp ở thành phố lên đây thăm hai thầy. Hai thầy mới hỏi thầy là: "Sao chùa mình không có để bảng, cho nên tụi con tìm khó quá?" Thầy mới nói là thế này:
[4:59]"Bởi vì ngày xưa khi mà thầy lên cái vùng núi này, thì cái tâm của thầy, cái tâm nguyện lúc đó là thầy ở ẩn, thầy tu, thầy trốn, với cái tâm như vậy." Và mặc dù lúc đó là thầy bị phát hiện. Phát hiện rồi lần lần cái mọi người lên dần dần, rồi ở tu chung, rồi phải mở mang, rồi thầy phải đi thuyết pháp để kiếm tiền về nuôi chúng, vân vân. Nhưng mà cái tâm ban đầu của thầy là cái tâm trốn ở ẩn như nó vẫn còn, cho nên thầy chưa có treo bảng, chưa treo bảng ngoài đường quốc lộ, cũng chưa treo bảng hướng dẫn đường lên đây. Thậm chí mà lên tới đường đèo rồi, nhiều người không thấy cái bảng bằng tôn viết sơ sài, chạy vèo đi mất tiêu luôn, vậy đó.
[5:35]Chừng nào mà thầy nghĩ cái tâm mà ở ẩn trốn thầy nó hết rồi đó, lúc đó thầy sẽ treo bảng. Sẽ treo bảng và sẽ treo bảng đẹp. Như vậy, nhưng bây giờ chắc chưa nên vậy. Làm cho nhiều người mà có lòng đi tìm thầy cũng hơi mệt mỏi và chán nản, thầy cũng rất là có lỗi với những người đó. Nhưng mà sao thầy vẫn chưa muốn treo bảng, không biết tại sao. Chừng nào mà Phật tử mà giương biểu ngữ biểu tình đi rần rần dưới núi lên bắt treo bảng thì tính sau, chứ giờ sao thầy cũng chưa muốn. Nhưng mà dù sao, thì trong cái nơi núi rừng quạnh quẽ như vậy, rồi bỗng nhiên Phật tử thương chùa, thương thầy, thương quý thầy quý cô lên đây thăm,
[6:15]ở lại một bữa như vậy, cũng làm cho rừng núi trở nên ấm áp. Nhất là trong lúc mà mùa mưa lạnh lẽo như vậy, suối chảy hoang vu như vậy. Năm nay thì ít mưa, nước suối không có được nhiều như mọi năm, nhưng mà Phật tử lên thăm á, cũng làm cho suối rừng nó cũng cảm thấy nó đầy tràn nó trở lại. Đầy và tràn. Mưa nhiều đầy thì có thể ngập, nhưng Phật tử nhiều thì không có ngập, chỉ có hết, hết gạo thôi chứ không có ngập, không sao hết. Trong cái số quý Phật tử mà ở Đắk Lắk đến thăm, thì có anh anh xưng anh Oanh hả? Anh đâu cà? À, anh đứng đầu đó anh. Thầy xin giới thiệu anh là người dân tộc Mường nha,
[6:53]ở miền Bắc xa, rồi anh vào anh sinh sống ở vùng Đắk Lắk. Anh cũng nghe băng và anh cũng đi truyền băng, ngộ vậy. Mời anh ngồi xuống. Dạ, vỗ tay đi, đón mừng dân tộc anh em. Đón mừng dân tộc anh em. Thì thầy mới nhớ là hồi nhỏ, thầy học về cái địa lý, thầy được ông thầy địa lý có giảng về các dân tộc ở trên đất nước mình, có giới thiệu về dân tộc Mường. Thì ông thầy đó nói với thầy rất nhiều là người Mường với người Kinh rất gần với nhau. Bởi vì tiếng nói nó gần gần gần gần gần gần như vậy. Ví dụ như là cái câu mà chúng ta niệm là Nam Mô Quán Thế Âm Bồ Tát, thì cái người Mường sẽ niệm là Nam Mô Quèn Xi Ẩm Bò Sọt, đó.
[7:38]Nó vậy, nó vậy. Nó gần gần gần như vậy, ví dụ. Ví dụ như anh thì gọi là ẻn ha, còn em thì là uông gì đó, uông gì đó, đại khái vậy. Nó gần gần gần gần nhau vậy. Nên ai mà có phát tâm học tiếng Mường đó, thì thầy sẽ giới thiệu về Đắk Lắk gặp anh Oanh đây để học, ha. Không biết làm sao, mà thầy thấy như chính sách của nhà nước cũng như cái ý nghĩ của thầy vậy, tức là mọi dân tộc ở trên cái đất nước này đều là anh em ruột thịt với nhau. Dù là không biết vì lý do gì đó mà cái ngôn ngữ nó đôi khi khác, nhưng mà đều là anh em với nhau. Như ở Đắk Lắk chúng ta có cái người Khmer, mà ngày hôm nay chùa chúng ta được vinh dự là có một người Châu
[8:21]Ro xuất gia, rồi đứng lên giới thiệu, trở thành một cái người xuất gia.
[8:28]Lần mai mốt mà có người Dao, người Tày, người Mán, người Ê Đê xuất gia nữa thì chùa chúng ta càng vui thôi. Lúc đó vô chùa là không biết còn ai là ai nữa hết trơn. Nghĩa là lúc mà mình giận á cái mình nói tiếng của mình không ai nghe hết, hết giận cái mình nói tiếng Kinh chơi vậy đó. Giận rồi mình xì xồ trà sạt sạt gì đó không ai biết gì hết trơn. Còn mà hết giận cái mình ái ngữ: "À, I love you. Sư cô, I love you", không sao hết. Rồi, quý Phật tử có gì hỏi thầy không? Có gì hỏi thầy về giáo lý? Nhân đêm trăng thanh gió mát như thế này, chúng ta gặp nhau thế này rất là vui, có ai hỏi gì không? Dạ, con hỏi trước cái được không thầy?
[9:08]Nam Mô Phật, bạch thầy. Theo như con biết thì cái vùng Đắk Lắk là cái nơi có rất nhiều đồng bào dân tộc sống ở đó. Và với cái phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thì rất khác xa với phong tục của người Kinh. Do đó những cái hiểu về tôn giáo, về đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc nó là một cái thế giới riêng so với cái thế giới của người Kinh. Ví dụ như lễ hội thì họ đâm trâu rồi họ ăn mừng, họ uống rượu cần, vân vân. Và cái quan niệm về cái thế giới vũ trụ thì họ thờ Giàng, tức là thờ ông trời. Có chuyện gì thì cũng cầu nguyện với Giàng để xin bớt bệnh, xin được mùa màng, vân vân. Thì như vậy khi nghe nói đến đạo Phật là có thờ ông Phật thì
[10:00]họ không hiểu, với cái thắc mắc của họ thì ông Phật là ai? Cái con người đó như thế nào? Và thờ ông Phật này thì có lợi gì cho cái việc làm mùa, cho cái việc chăn nuôi, vân vân? Thì đó là một cái câu hỏi trước hết, con xin nêu lên, xin thầy trả lời. Thật ra không phải là riêng các dân tộc anh em chúng ta, mà chính chúng ta cũng vậy. Chính cái người Kinh chúng ta nếu đi ngược lại 2000 năm trước cũng chẳng biết ông Phật là ai, chẳng biết, phải không? Lúc đó mình cũng chỉ thờ ông trời, thờ ông bà tổ tiên giống y như các dân tộc anh em chúng ta ngày hôm nay, không khác gì hết. Nhưng mà chỉ hên chúng ta một cái là 2000 năm trước
[10:41]là người Kinh thì được sống ở những cái vùng đô thị, buôn bán và chúng ta được gặp những nhà sư Ấn Độ cập bến và đem đạo Phật đến để truyền vào cái đất nước. Và do là cái ngôn ngữ có thể giao lưu được, chúng ta biết được Phật pháp. Ngày hôm nay chúng ta biết thờ Phật, chúng ta biết tin nhân quả, chúng ta biết làm những điều lành, tránh những điều dữ và nhờ cái công đức đó mà đời sống mình vượng lên, vân vân. Nhưng mà tiếc rằng lúc đó những cái người Kinh đã không có cái quan tâm đúng mức với các người dân tộc anh em mình ở những vùng cao, nên đã không chịu đem Phật pháp chuyển cái ngôn ngữ vào các dân tộc anh em của chúng ta ở trên vùng cao.
[11:27]Và mãi đến 2000 năm trôi qua rồi, ngày hôm nay anh em sống chung với nhau ở trong cánh đồng, trong nương rẫy, trong sườn núi, người Kinh và các anh em dân tộc đã gặp nhau chung tay một nhà, tay bắt mặt mừng, là trong cái tình thương yêu dân tộc gặp gỡ như vậy thì bắt đầu Phật pháp mới có cơ hội để giao lưu. Nhưng mà cũng may nhờ một cái là người dân tộc anh em đã biết được tiếng Kinh nhiều. Cho nên nhờ như vậy mà các dân tộc anh em đã tìm đến được với Phật pháp qua trung gian những người bạn. Đó, chúng ta thấy cái hàng rào ngôn ngữ nó khủng khiếp lắm. Nhưng ngày hôm nay là do người Kinh và các người
[12:06]dân tộc anh em đã sống chung với nhau trong bản, trong làng, trong xã, trong phường, trong buôn, trong rẫy, trong núi, vân vân, nên cái ngôn ngữ bắt đầu nó chan hòa, nó giao lưu. Và nhờ vậy, Phật pháp mới lan vào các dân tộc anh em. Cho nên chúng ta sẽ không có vội vã trả lời là phải thế nào mới là đúng, nhưng điều chúng ta mừng là 2000 năm trôi qua ngày hôm nay mới là một cái cơ hội để chúng ta giới thiệu được Phật pháp đến với các dân tộc anh em chúng ta. Mà tại sao là nói rằng ta khuyến khích các anh em chúng ta phải thờ Phật? Là bởi vì cái tín ngưỡng mà thờ trời, thờ Giàng, thờ ông bà tổ tiên cũng là rất là tốt.
[12:50]Nó làm cho chúng ta tin kính có những vị thần linh ở trên cao luôn theo dõi, thưởng phạt chúng ta. Nhờ vậy mà chúng ta có chỗ dựa tinh thần, cũng như nhờ vậy mà chúng ta tránh cái điều dữ, chúng ta biết làm điều lành, cũng rất là tốt. Nhưng mà rất là đơn giản. Vì sao vậy? Bởi vì cuộc đời rất phức tạp, đạo lý rất là phức tạp. Cho nên những cái tín ngưỡng đơn sơ mà ông bà tổ tiên chúng ta truyền lại không đủ để cho chúng ta có một cái đạo lý ứng xử đúng hết trong mọi cái tình huống của cuộc sống, nên làm chúng ta cứ giậm chân một chỗ, cứ nương rẫy và rừng, chúng ta không thể phát triển cái tinh thần mình cao vượt lên được.
[13:28]Chính là nhờ Đức Phật từ cái đất nước Ấn Độ xa xôi, giáo lý của Ngài truyền khắp thế giới rồi truyền đến Việt Nam mà chúng ta có được cái đạo lý sâu sắc, nâng hẳn cái nền văn minh tinh thần cũng như cái đạo lý của chúng ta lên một mức rất là cao. Nên chính vì vậy là chúng ta cố gắng giới thiệu Phật pháp đến với các dân tộc anh em của chúng ta, để cho dân tộc anh em chúng ta có cơ hội hiểu được những đạo lý thật là sâu sắc, thật là thâm thúy, thật là chặt chẽ, thật là phủ khắp, phổ biến của Phật pháp, giúp cho các dân tộc anh em của chúng ta cũng nâng cao lên cái bước tiến tinh thần. Và như vậy thì khi mà bước tiến tinh thần đã nâng cao lên rồi thì chúng
[14:10]ta không còn cái hàng rào ngăn cách à đây là người Kinh, kia là người Thượng nữa, mà tất cả bằng nhau ở trên lĩnh vực tinh thần. Vì hễ tinh thần bằng nhau thì giá trị con người đã như nhau. Cho nên chúng ta thương các dân tộc anh em chúng ta thì chúng ta phải cố gắng nâng cao cái giá trị tinh thần của anh em chúng ta lên. Mà trong việc nâng cao cái giá trị tinh thần lên thì cái căn bản nhất vẫn là giới thiệu Phật pháp đến với anh em chúng ta. Cho nên nên nên làm như vậy.
[14:40]Có ai hỏi gì nữa không? Mô Phật. Bạch thầy, ở trên Buôn Ma Thuột con có cái làng đó là của người Dao. Người Dao tức là người Mán. Từ ở phương Bắc, người ta vào để làm nương rẫy. Người ta có một cái truyền thống là mỗi khi cúng tổ tiên, người ta sử dụng hai bát rau xanh, hai bát rau, nấu bằng rau, thảo mộc á thầy, nấu bằng các loại dầu, thí dụ dầu mè hoặc là dầu dừa hay là dầu phộng.
[15:22]Rau nấu với dầu và hai miếng đậu khuôn.
[15:27]Thế thì người ta gọi là ăn chay. Nhưng mà có điều đặc biệt là người ta rất sợ thờ Phật. Bởi vì ông bà tổ tiên từ trước đến nay không có thờ Phật, không có lạy Phật. Hôm nay chúng tôi đi đến đạo Phật, thờ Phật, lạy Phật, tôi sợ con gà nó chết, tôi sợ con heo nó chết, tôi sợ gia đình chúng tôi bị ngọn. Thế thì có phải tu theo đạo Phật gà chết, heo chết, người bị ngọn hay không? Người ta sợ được điều đó, cho nên con cũng xin thầy giải thích để cho người ta có một cái niềm tin sâu với Phật pháp. Mô Phật. Theo như mà thầy nghe kể thì các anh em dân tộc Dao có những vị tổ tiên nào đó là những người tu hành theo đạo Phật, mà tu hành rất là nghiêm túc,
[16:24]cho nên người Dao có một cái văn hóa cũng như cái người cái tập quán phải nói rất là là đẹp. Ví dụ như là người Dao tuyệt đối không có nói dối, không ăn cắp, không có gian díu, vân vân. Tức là những cái điều mà họ cái đạo đức mà căn bản họ giữ nó y như cái ngũ giới của Phật giáo. Rồi họ khuyến khích vấn đề cúng chay, vấn đề ăn chay. Những cái câu mà niệm của họ thì là những câu niệm Phật và cái chữ bùa mà họ cho rằng là được tổ tiên truyền lại để có thể giải tất cả mọi ách nạn thì viết ra đúng là chữ Phật theo chữ Nho luôn. Điều lạ như vậy. Cho nên nghĩ là ngày xưa vì tổ tiên nào đó là một người đã tu theo đạo Phật và cái
[17:11]truyền thống, cái nề nếp, cái đạo đức của đạo Phật cho cái dân tộc Dao của mình. Nhưng mà chỉ vì là có khi lúc đó chưa có phương tiện để thờ Phật, hay là chưa có phương tiện để tìm thấy được những cái kinh Phật chính thống, bởi vì có cái hàng rào về chữ viết và ngôn ngữ, cho nên là người Dao chưa bao giờ biết rằng mình chính là là những người đệ tử Phật. Tuy ông bà dạy tất cả những đạo lý đạo Phật, thờ cả cái chữ Phật nhưng mà người Dao chưa bao giờ chính thức biết rằng mình thật sự là đệ tử Phật. Nên không ngờ ngày hôm nay có cái duyên mà giao lưu về văn hóa thì chúng ta mới phát hiện ra một điều đáng kinh
[17:56]ngạc là cả một cái dân tộc đó, cả cái dân tộc anh em Dao đó toàn là sống theo tinh thần của đạo Phật không biết bao nhiêu trăm năm đã đi qua như vậy. Chỉ có anh em không biết rằng cái điều mình đã sống, đã thờ như vậy hoàn toàn phù hợp với cái đạo Phật mà người Kinh thờ Phật khắp nơi trên cái đất nước này. Đây là điều rất là đáng ngạc nhiên mà cũng rất là đáng mừng. Cho nên vì vậy nếu chúng ta chịu khó giải thích kỹ để anh em người Dao biết rằng họ là những người Phật tử, họ là đệ tử Phật từ bao nhiêu đời và có khi là dù chưa có hiểu đạo lý nhiều như là người Kinh, nhưng mà đời sống của họ có khi họ tuân
[18:40]thủ theo giáo lý của Phật còn hay hơn nhiều Phật tử Kinh nữa. Nhiều người Phật tử Kinh đôi khi chưa được cái đạo đức chân chất như là người Dao. Cho nên vì vậy đây là một điều làm chúng ta ngạc nhiên, làm chúng ta vui mừng, mà cũng làm cho chúng ta kính trọng anh em Dao của chúng ta. Nên điều này là thầy cũng mong là quý Phật tử ở Đắk Lắk ráng tới lui với anh em dân tộc Dao để trao đổi về giáo lý thêm để cho người Dao hiểu ra một điều chính họ là người đệ tử Phật và họ phải mạnh dạn thờ Phật. Và khi mạnh dạn thờ Phật, tìm hiểu thêm giáo lý đạo Phật thì cuộc sống của họ có thể là sẽ được nhiều cái điều may mắn hơn.
[19:24]Họ may mắn hơn, tốt lành hơn. Con gà đó sẽ sống dai hơn nếu không bị cắt cổ, con heo sẽ sống dai hơn nếu không bị chọc tiết, vân vân, như vậy. Rồi cái nương rẫy biết đâu sẽ được mùa, mưa gió sẽ được thuận hòa hơn, vân vân như vậy. Rồi mà anh em chúng ta thì cố gắng tới lui để giao lưu, mình phụ giúp gì được với anh em người Dao thì ráng mà phụ giúp, vậy ha. Thưa thầy, dân tộc của con từ ông bà, tổ tiên, từ những người xưa kia để lại bao nhiêu đời nay. Ngày tết, cúng giỗ và cúng hiếu, cúng hỷ đều có xôi, chè, oản và đậu phụ, và rau, muối, gạo.
[20:11]Tất cả cái đó, con hỏi có phải là đạo Phật không? Và thứ hai nữa cũng tiếp bàn thờ cúng đó, bàn dưới sẽ lại có gà, có lợn, có vịt, cúng đầy mâm. Các con cháu đem đến có xôi, có vịt, có gà, có động vật thì tất cả cái đó có phải là đạo Phật hay là đạo khác? Và thứ hai nữa là dân tộc con phong tục, tập quán có khi không biết, thì thầy bảo ban về giáo lý cho chúng con biết. Con cảm ơn thầy. À, thầy cảm ơn, ngồi xuống. Cái việc mà có cái tục lệ cúng chay, cúng rau, cúng xôi vân vân vậy, cúng oản, cúng gì đó, đậu phụ gì đó ở trên bàn trên thì thầy nghĩ dường như là có chịu ảnh hưởng của đạo Phật, tức là tổ tiên có biết đạo Phật, biết đạo Phật.
[21:09]Nhưng mà cúng chay tức là để cái chứng tỏ là mình dành cho tổ tiên, cho thần linh những cái điều, những cái món thanh khiết. Ừ, nhưng mà nếu cúng toàn bộ như vậy không thì những người đến dự người ta sẽ buồn á, người ta buồn. Cho nên cái ngày vui như vậy người ta cũng cần có ăn uống cho nó no say. Cho nên nó thấy ở trên cái tầng trên thì cúng đồ chay là đạo Phật, tầng dưới cúng đồ mặn là đạo của mấy người người nhậu á. Cho nên là như để cho vui, vì lúc đó cũng chưa có một đạo Phật chính thức là phải kềm chế gì hết, cấm đoán gì, nên mọi người thấy một việc bình thường là à thanh khiết thì dâng lên cho ông bà, cho thần thánh, còn cái gì mà phàm tục thì sau khi
[21:50]cúng xong để lại cho con người dùng, nghĩ cũng bình thường như vậy. Với lại ở miền miền Bắc á, miền Bắc là thực ra cũng còn nhiều chùa người ta cúng mặn. Thế là người Phật tử đến chùa thay vì chỉ được cúng trái cây, bưng nguyên con gà tới, nguyên cái đầu heo tới, nguyên cái miếng thịt heo bự sự đem để trên bàn thờ Phật chứ nhen, cúng thắp nhang. Thắp nhang xong xá xá, khấn nguyên một bài rồi có bài bản hay lắm. Nói có câu kèm mà nói thiệt lớn nha, nói nhỏ không ăn tiền á. Cái là xúm nhau nguyên mấy trăm người mà ngồi ai cũng la nguyên cái bài tụng đầy nghe rền hết, rồi sau đó bưng đồ ăn đi về mất tiêu,
[22:21]không biết có để miếng nào lại cho sư thầy không, mà bưng về, rồi sau bưng ra sân chùa ngồi đó xé ra ngồi nhậu tại chỗ luôn. Miền Bắc còn một số chùa như vậy. Nhưng mà dần dần thì cũng có một số chùa thì giữ được cái nề nếp ăn chay. Như vừa rồi thầy ra chùa Đồng Đắc ở Ninh Bình á thì thầy thấy giỗ chay, cúng chay hầu hết, rất là thanh khiết. Ừ, nhưng mà thầy nghe kể là vậy đó, có một số chùa sao do dân chúng ta không phân biệt được giữa đạo Phật và các miếu, đền á, cho nên tưởng hễ cúng miếu đền là cúng con gà được thì cũng mang cái con gà đi cúng chùa được. Không ai giải thích hay sao á, thành ra cái chùa cũng bị như vậy.
[22:57]Chứ còn những cái chùa nào mà có quý thầy, có hệ thống quý thầy có học hỏi á thì lại được rất là thanh khiết. Cho nên cái việc mà cúng chay của người Mường á, thầy nghĩ là ảnh hưởng đạo Phật á. Còn cái phần dưới là là phụ thêm để cho nó vui trong ngày ngày tiệc, ngày tiệc, vậy thôi. Mai mốt mình có thể sửa lại. Có thể sửa lại nếu mà chưa có thể ăn chay trong buổi cúng thì mình cứ cúng chay, nhưng mà còn cái phần mà thức ăn thịt á thì đừng có bày ra cúng bàn thờ, cứ để dưới bếp thôi. Cúng xong rồi bưng dưới bếp lên cứ ăn, ha. Nhưng mà phần dọn bàn thờ thì đừng có dọn cái thịt vì nó không nghiêm trang, ha, như thế.
[23:33]Chừng nào mà toàn bộ dân tộc Mường của mình ăn chay hết thì mình cúng chay, mình ăn chay luôn. Giờ chưa ăn chay được thì cái đồ cúng cũng chỉ nên cúng chay, đừng cúng mặn. Mặn thì đồ ăn để dưới bếp. Làm lễ mình cúng, tụng, lễ bái rồi xong hết, tới giờ ăn thì mình dọn đồ mặn lên ha, chứ đừng cúng đồ mặn. Hồi xưa á, thầy nói cho anh Oanh nghe, anh Sơn nghe, lúc mà cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, tức là cụ thân sinh của Bác Hồ, cụ đi vào trong Nam rồi cụ đi hết chùa này sang chùa kia. À cụ vừa dịch kinh, vừa làm thuốc, vừa nghiên cứu Phật pháp, rồi cụ viết những bức thư về Nghệ An, về quê cụ đó. Cụ có bức thư là khuyên dân Nghệ An phải theo đạo Phật.
[24:20]Nhưng mà tiếc rằng bức thư đó không đến được với dân Nghệ An, mà mật thám của Pháp bắt bức thư đó giấu luôn. Mãi sau này, khi mà nhà nước chúng ta lục lại những cái tàng thư mới tìm thấy cái bức thư mà cụ đã viết về cho dân Nghệ An. Chứ nếu mà bức thư đó về được đến với dân Nghệ An thì thầy nghĩ ngày nay người Nghệ An đã có một cái phong trào Phật pháp rất là mạnh. Tiếc rằng bức thư đó không tới, nên ngày hôm nay lẽ ra người Nghệ An là phải thực hiện như là một cái di chúc của cụ vậy, là toàn bộ dân Nghệ An phải theo Phật pháp. Bây giờ anh lang thang từ miền Bắc, từ Tuyên Quang ha, từ Phú Thọ, Tuyên Quang anh đi vào trong
[24:59]Đắk Lắk, anh mưu sinh, lập nghiệp rồi anh tìm thấy Phật pháp, cũng như anh tìm thấy những cái điều trùng hợp giữa dân tộc Mường của mình với Phật pháp thì có lẽ anh cũng tìm cách giống như bắt chước như cụ Phó bảng ha, là truyền Phật pháp về lại cái vùng dân tộc Mường của mình. Giống như là cụ Phó bảng đã làm, đó cũng là một công đức rất là lớn. Mà ngày hôm nay mình có cái điều vui nữa là mình không có bị mật thám Pháp nó bắt bắt thư, bắt băng gì hết. À chúng ta có cái nhà nước độc lập, tự do cho chúng ta, nên chúng ta có thể truyền những cái băng giảng, sách báo Phật pháp về vùng quê chúng ta tự do được.
[25:36]Dạ Mô Phật, con chào thầy. Dạ thưa thầy cho con hỏi... Thầy cũng chào lại, hello.
[25:45]Dạ, câu hỏi thì rất nhiều câu hỏi nhưng mà con hỏi trước một câu thôi ạ. Dạ là cái câu đầu tiên là khi mà chúng ta đi kinh hành quanh cái tượng Phật thì sao lại không xuất phát từ phía bên trái? Cái việc mà đi nhiễu theo bên phải, tức là thuận chiều kim đồng hồ, cái vai phải của mình luôn luôn hướng về cái đối tượng mà mình cung kính và cái vai phải phải được bày ra theo phong tục Ấn Độ, tức là phải bày vai phải ra chứ không có đậy lại. Rồi đi nhiễu mà cái vai đó lúc nào cũng hướng về cái người mà mình cung kính rồi mới chào đi ra luôn. Đó là cái phong tục Ấn Độ ngày xưa. Phong tục Ấn Độ ngày xưa như thế này:
[26:28]là khi mình gặp người nào đó mình thương, mình quý thì đầu tiên vào mình đảnh lễ, mình lễ chào, mình hàn huyên, mình thưa hỏi chuyện. Sau khi thưa hỏi chuyện xong thì mình chào để ra về, mà khi ra về thì phải đi ba vòng rồi mới đi để mới gọi là mình bày tỏ cái lòng quyến luyến. Nên chúng ta thấy người xưa họ cách điệu và cường điệu một cái tâm tình, một cái tâm tình. Nghĩa là ví dụ như bây giờ mình cũng có bày tỏ cái lòng quyến luyến, chứ không phải không. Bây giờ mình nói thế này, ví dụ như khi mình đến mình thăm người nào mà mình thương, rồi sau đó mình chào, thôi bây giờ mình nói: "Ờ thôi anh chị ở lại khỏe nha.
[27:08]Tôi về, ráng giữ gìn sức khỏe." Cái mình đứng lên, mình cầm nón, rồi mình lại quay lại mình nói: "Có gì để viết thư cho tôi nghe, ha. Cho tôi gửi lời thăm bà già, cu Tí." Rồi cái đi ra tới cửa, quay vô: "Thôi anh ngồi đi, đừng đi đưa tiễn mất công. Nhưng mà nhớ nha, lúc này thấy anh ốm đó. Thôi nán." Rồi cái đi ra ngõ quay lại mình chào chào. Tức là mình cũng bày tỏ cái quyến luyến bằng cách nấn ná, đứng tới đứng lui vậy đó. Nhưng mà vậy là đối với người xưa thì không đủ trang trọng. Người xưa, cái quyến luyến đó phải bày tỏ bằng một nghi thức được quy định hẳn trong cái xã hội là phải đi vòng đủ ba vòng. Tại vì sao vậy?
[27:45]Bởi vì đối với bậc Thánh ngồi bất động, mình đâu có thể mình ví như mình gặp Phật thì mình chào Phật thì đứng lên: "Phật khỏe nha, giữ gìn sức khỏe." Cứ đứng lên nấn ná rồi: "Bữa nào con tới thăm Phật nữa nha." Nói vậy, nó không được. Cho nên là bày tỏ cái quyến luyến đối với một cái bậc Thánh như vậy thì nó không nghiêm trang. Cho nên là bậc Thánh thì ngồi yên lặng, bất động thì mình cũng vậy, mình cũng yên lặng, bất động đi ba vòng để nói rằng mình rất quyến luyến, mình không nỡ dứt đi rồi đi luôn, như vậy đó. Nên đó là một cái tục lệ của người Ấn Độ mà cái ý nghĩa hành động rất là lãng mạn,
[28:18]là bày tỏ sự quyến luyến bằng cách đi ba vòng. Còn mà tại sao là vai phải? Là do cũng là quan niệm của cái người xưa như người nay: cái gì thuộc về bên phải thì đó là cái đáng quý. Giống như mình ngộ, mình không hiểu mình cũng bị ảnh hưởng á. Mình nói nói là: "Phải không?" Cái người mà phải tức là người đúng, trái tức là sai. Mình cũng vậy, tự nhiên mình cũng phân ra làm hai con người mình, bên phải mình là thuộc điều tốt, bên trái là điều sai. Cho nên mình nói: "Cái thằng đó nói phải á. À cái thằng đó nói trái." Thì như vậy, mà cái phải là cái quý, cái tốt; cái trái là điều dở. Do đó, khi bày tỏ cái lòng cung kính như vậy thì mình cũng phải đi bằng cái
[28:56]hướng cái vai bên phải chứ không được quay cái vai bên trái là khinh bỉ. Đó, nó hai, ba yếu tố như vậy ha.
[29:04]Dạ thưa Thầy cho con hỏi câu thứ hai đó là dạ khi mà chúng ta ngồi thiền á thì thường chúng ta dùng cái biết để mà quán sát tâm. Như vậy thì cái biết đó là cái tâm hay là nó có đối kháng lại với nhau?
[29:21]Và nếu như mà nó một cái thể thì có phải là chúng ta dùng cái tâm để quán sát tâm và như vậy nó có lẩn quẩn hay không? Không không không có lẩn quẩn đâu. Tâm nó có nhiều thành phần. Tâm nó nhiều thành phần mà cái định nghĩa cái gì thuộc về tâm là biết. Phải nhớ như vậy. Sau này khoa học có lẽ là sẽ đi gần đến cái việc mà nghiên cứu về tâm linh. Ngày nay thì khoa học chưa có nghiên cứu tâm linh. Họ đi những bước rất là chập chững và phải nói là mờ mịt hoang mang. Các nước trên thế giới đều có những cái phòng, những cái khoa, những cái ban bí mật nghiên cứu về tâm linh hết. Nhưng mà để đặt những nguyên lý nền tảng ban đầu thì họ đều hoang mang hết.
[30:06]Bởi vì sao? Họ chưa có những cái tiên đề định đề ban đầu như là toán học. Toán học chúng ta may mắn là có những nhà bác học mà vào thời điểm đó chúng ta phải gọi họ là vĩ đại. Mặc dù bây giờ mình nhìn những cái định đề của họ đơn sơ vô cùng. Ví dụ như định đề Ơ-clit. Định đề rất đơn sơ là sao? Từ một điểm bên ngoài một đường thẳng ta chỉ vẽ được một và chỉ một đường song song với đường đó mà thôi. Phải không? Bây giờ mình đọc lại cái đó mình thấy đơn sơ nhưng mà phải hiểu rằng vào thời đó là một phát minh cực kỳ vĩ đại. Và chính nhờ cái phát minh đó mà chúng ta dựng lên cả một hệ thống toán học vĩ đại của mình ngày hôm nay và làm cho khoa học kỹ thuật của chúng
[30:45]ta tiến vượt bậc luôn là từ một cái định đề đơn sơ ngày hôm đó. Còn ngày hôm nay, vì chưa có một nhà tâm linh học vĩ đại nào đặt ra những cái tiên đề ban đầu, cho nên toàn bộ trên thế giới cứ mờ mờ mờ mờ mờ rờ không biết tâm linh là gì. Nhưng mà Thầy xin nói, định nghĩa lại, thế nào là tâm? Định nghĩa đó là biết. Rất dễ. Ví dụ như sau này chúng ta nói cây cối này có tâm linh thì chúng ta phải khẳng định bởi vì cây cối này có cái biết. Bởi vì tâm tức là biết. Đây là định nghĩa căn bản, tiên đề căn bản, đừng giải thích gì thêm nữa, bởi vì định đề thì không thể giải thích, mà đó chính là định đề để bước đầu đi vào tâm linh.
[31:28]Đó định đề căn bản đầu tiên để đi vào tâm linh, tâm là gì? Là biết. Từ đó đó bắt đầu từ đó sau này mới phân tích thêm. Chúng ta sẽ phân tích thêm nhiều định lý, định đề, nguyên lý gì không cần biết nhưng mà đó định đề căn bản. Cho nên trong tâm mình cái biết nó là cái nền tảng của tâm. Và nhưng mà trong tâm mình á không phải chỉ có cái biết. Ừ khác với cây cỏ, cái tâm linh của cây cỏ nó có cái biết rất đơn thuần. Nhưng cái biết của con người mình bắt đầu phức tạp, trong đó nó đeo nó níu theo nhiều thứ, gồm có tình cảm thương ghét, những cái ý nghĩ, những vọng tưởng, những ngôn ngữ, những hình tượng,
[32:02]những âm thanh được ghi nhận, ký ức được ghi nhớ, được tái tạo, được truy xét, được sáng tạo, được liên tưởng, vân vân. Phải không? Nghĩa là tâm chúng ta rất nhiều thành phần phức tạp. Mà cái biết vẫn là cái căn bản, cái biết vẫn là căn bản. Tuy nhiên cái biết đó trong cái người phàm phu chúng ta thì nó bị quyện vào với rất nhiều cái thành phần khác, trong đó gồm cả vô minh, quyện luôn vào cả ngã chấp, quyện luôn với tình cảm, với những sự xao động, những bất an. Mà chúng ta hiện nay chúng ta dùng cái biết để kiểm soát tâm á nên cái biết đó nó bị trộn lẫn rất nhiều. Cái biết nó bị trộn lẫn rất nhiều.
[32:41]Dạ mời mời bác Tuấn ngồi. Bác Tuấn là Phó đại diện của cái huyện hội Phật giáo Cư M'gar gì đó. Chúng ta cho một tràng pháo tay nha. Bác là một người mà gọi là kiên cường giữ đạo, con người rất là kiên cường, rất là thẳng thắn, rất là cứng rắn, rất là mạnh mẽ và rất là nhiệt tình để bảo vệ Phật pháp, dựng lại những điều đúng, điều tốt cho Phật tử ở đó nên Phật tử ở đó rất là mang ơn. Ngay thậm chí có những người mà nào giờ cứ nghe băng Thầy mà chống, bác sau khi bác nghe băng bác đem băng đó bác hỏi những vị lớn trong tỉnh hội, buộc phải trả lời đúng sai, rồi sau đó bác nhận câu trả lời bác quay về bác tập hợp các Phật tử lại, bác tuyên bố rõ ràng là
[33:21]băng Thầy Chân Quang là đúng và không ai được nói bậy nói bạ nữa. Có lần bác hăm ai ai mà nói bậy nói bạ bác tới bác phá nhà. Bác hù vậy đó. Nhờ như vậy rồi ở ngoài đó yên luôn, không ai dám chống nói bậy nói bạ nữa. Thờ thật ra những người chống là tại họ cũng chưa nghe băng kỹ thôi, chỉ theo đồn đãi và cái lệnh của ai chống thôi chứ họ không phải là khách quan. Nhưng mà nhờ bác kiên cường, thẳng thắn như vậy cho nên mọi việc yên. Và Thầy nghĩ Thầy và đại chúng như Phật tử rất là tán thán tấm gương của bác, hy vọng tấm gương này nó sẽ phát triển khắp nơi để cho Phật pháp được vững mạnh ha. Thì vỗ tay thì vỗ nữa đi.
[34:00]Vỗ tay là ái ngữ mà, hôm qua Thầy nói rồi, đừng có tiếc. Trong việc tu thì cái biết luôn luôn là cái quan trọng. Ừ nhưng mà dần dần khi mà chúng ta lên cao dần, cao dần, cái bản ngã được mở dần, mở dần thì biết mà như không biết. Biết mà không chấp cái biết. Tại vì cái biết thì nó không tự cho nó biết. Còn cái ý nghĩ mà tự cho nó biết, nó thuộc về vọng tưởng về bản ngã. À cho nên tuy rằng mình đúng là mình có tỉnh giác, có biết để kiểm soát. Nhưng mà nếu cứ biết biết biết biết hoài, coi chừng nó cái bản ngã lại đeo mới lên. Cho nên biết mà như không biết. Tu mà không chấp tu là vậy đó. Biết mà không chấp biết thì mới không bị nặng nề
[34:39]cái tâm của mình, nhớ Thầy dặn cái đó nha. Có hỏi gì nữa không? Dạ xin Thầy cho con hỏi một câu nữa. Dạ đó là khi mà mình để mà quán cái vô ngã đó thì mình dùng cái quán tưởng, có nghĩa là chúng ta nói một cách khác quán tưởng tức là chúng ta cũng đang dùng một cái quán tưởng là một cái hình thức vọng tưởng. Như vậy thì nó có làm khuấy động cái vọng tưởng của chúng ta lên hay không? Mà tại sao lại quán tưởng lại á là tắt đi cái dòng suy nghĩ của mình? Dạ Thầy. Có nghe băng Chánh Niệm chưa? Dạ thưa Thầy con có nghe băng Chánh Niệm 13 nhưng mà vẫn chưa thông suốt được cho lắm Thầy. Đúng rồi, vì vì chưa hiểu chưa thực hành nên không hiểu cái băng Chánh Niệm 13. Dạ.
[35:21]Thấy Thầy nói cho nghe. Những điều Thầy nói là Thầy đã nói trong băng Chánh Niệm rồi, giờ Thầy nói lại. Bởi băng đó Thầy phải nói nghe 10 lần là vậy đó. Là trong tâm chúng ta thường có những tư duy phải không? Mà tư duy thì tạm phân ra hai loại là chánh tư duy và và tà tư duy. Thì trên con đường tu tập Bát Chánh Đạo, chúng ta bỏ tà tư duy để chúng ta giữ lại chánh tư duy, chứ không phải là vô tư duy nha. Nhớ như vậy. Cho nên nhiều người tưởng tu Đạo Phật là không suy nghĩ gì hết, Thầy nói: "Điều này trật với Phật pháp." Tu theo Đạo Phật không phải là vô tư duy mà là chánh tư duy. Cũng giống như Thầy nói trong băng Chánh Nghiệp á,
[36:04]tu theo Đạo Phật là chánh nghiệp chứ không phải là vô nghiệp. Đừng tưởng là không làm gì hết là tu đúng nha, không làm gì hết là tu sai hoàn toàn, mà phải làm những điều đúng gọi là chánh nghiệp, bởi vì trong Bát Chánh Đạo là như vậy. Thì như vậy là trong cái tâm mình cũng vậy, chúng ta bỏ cái tư duy tà, chúng ta giữ lại những cái tư duy chánh, đó chính là đạo đức. Thì trong những cái tư duy chánh đó đó nó có nhiều lắm, nó tạo thành cái đạo đức và sự thuần thiện trong tâm hồn chúng ta. Thì khi mà tới tu chánh niệm á thì trong vô số những cái tư duy mà thuộc về chánh tư duy đó, chúng ta lấy ra vài cái để tu tập thì nó thành chánh niệm.
[36:41]Nhưng mà mà tại sao phải lấy ra vài cái? Là như thế này, có những cái tư duy mà khi chúng ta cứ suy nghĩ về nó, nuôi dưỡng nó thì tâm cứ động, tâm cứ động. Nhưng có những cái chánh tư duy mà chúng ta lấy nó, chúng ta duy trì nó thì tâm càng lúc càng thanh tịnh, sự tỉnh giác càng lúc càng xuất hiện. Đây là điều rất là lạ. Chính từ những suy nghĩ đúng biến thành cái tâm thanh tịnh chứ không phải là ngay từ đầu vô lật đật là bỏ tư duy liền. Đây là một điều mà nhiều người hiểu sai lầm. Lại nghe nói tu Đạo Phật là thiền định là không còn động tâm nữa, nên lật đật bỏ hết mọi tư duy để vào định, Thầy nói người này tu không đúng cái tiến trình của Đạo Phật.
[37:24]Mà tu đúng tiến trình của Đạo Phật là đầu tiên phải bỏ tà tư duy để giữ lại chánh tư duy, toàn là những tư tưởng tốt không. À trong những cái tư tưởng tốt, những tư tưởng đạo lý đó, nó có vài cái khi mà chúng ta nuôi dưỡng thì làm cho tâm mình thanh tịnh. Rất là lạ. Có những cái cũng chánh tư duy nhưng khi mình nuôi dưỡng thì tâm không thanh tịnh mà chỉ làm tâm tốt thôi, tâm tốt, tâm đạo đức chứ không có định. Mà một vài chánh tư duy lấy ra nuôi dưỡng nó thì tâm càng lúc càng thanh tịnh. Đây là con đường của Phật đạo. Và trong những cái chánh tư duy mình lấy ra nuôi dưỡng nó làm tâm thanh tịnh,
[37:58]trong đó có cái quán vô ngã, quán thân vô thường, thấy tâm này còn phiền động. Thì những điều đó chính là những cái tư duy mà mình nuôi dưỡng hoài thì tâm lại được thanh tịnh. Mà nhất là câu thần chú mà độc đáo nhất là cái câu mà: "Thở vào, biết tâm còn phiền động; thở ra, biết tâm còn phiền động." Đó là câu thần chú số một. Nhớ Dạ thưa Thầy cho con lại hỏi một câu cuối cùng. Dạ đó là khi thường thì những sách thiền hoặc là Thầy giáo trình của Thầy thì thường thì chúng ta vắt cái chân trái lên trước, như vậy thì khi mà chúng ta vắt cái chân phải lên trước thì sau này nó có ảnh hưởng gì đến cái kết quả sau này không Thầy?
[38:39]Thật ra thì Thầy cũng không có thấy cái hậu quả gì xảy ra. Không thấy hậu quả gì xảy ra, nhưng mà giống như là truyền thống nào từ thời Đức Phật Thầy cũng không hiểu, mà khi bắt người ta cứ ngồi bắt chân trái lên trước rồi bắt chân phải lên sau và người ta thấy dễ chịu. Nhưng có những người không biết, cứ bắt chân phải lên trước, bắt chân trái sau rồi ngồi họ cũng thấy dễ chịu luôn. Và Thầy cũng chưa hề nghe nói có cái tai hại gì. Và chính vì bản thân Thầy cũng không có tu theo cái bắt chân phải lên trước, Thầy cũng không thấy cái gì lạ. Rồi còn những người mà có lỡ bắt chân phải lên trước Thầy cũng chẳng thấy họ có cái gì lại hại.
[39:11]Cho nên tạm thời chúng ta cứ nói với nhau rằng bắt chân phải, chân trái lên trước thì không có gì hại. Tuy nhiên là theo như truyền thống mà nhiều người thường hay bắt chân trái lên trước, mình cứ bắt chân trái lên trước cho chắc ăn. Cảm ơn Thầy. Hết rồi ha? Rồi để Thầy báo đảm nghen. Hết. Dạ thưa Thầy con hỏi một điều là khi ngồi thiền và để cho thiền định và khi bắt đầu ngồi thiền thì tùy hoàn cảnh con người và tùy môi trường sống của con người một, người thì làm rẫy xa, người thì đi buôn bán khoảng 2 - 3 giờ đi cho đến 9 - 10 giờ tối. Thì cứ ngồi thiền không liên tục, không đồng đều thì nó có ảnh hưởng gì đến phép tu luyện
[39:56]không và nó có ảnh hưởng gì đến sức khỏe của con người không? Con xin hỏi như thế ạ. À khi mà cái hoàn cảnh của mình không có thuận tiện thì có nghĩa là cái chánh mạng của mình chưa có viên mãn. Ở trong Bát Chánh Đạo á, trong Bát Chánh Đạo là Phật dạy cái phần chánh mạng phải viên mãn, tức là nghề nghiệp phải ổn định, vừa đúng, vừa ổn định, vừa thoải mái để còn thời gian đi tu thì mình mới có thể bắt đầu đi vào cái thiền định được. Cho nên khi mà chánh mạng của mình nó chưa có viên mãn thì có nghĩa chắc chắn rằng cái việc tu thiền của mình nó sẽ không có suôn sẻ. Và như vậy mình tu bao nhiêu được bấy nhiêu đều tốt chứ
[40:35]không có được ép là mình phải quyết liệt tu thiền. Bởi vì nhìn vào cái chánh mạng mà chưa suôn thì tức là cái chánh niệm, chánh định chưa thể thành tựu, cho nên không được bắt buộc, không được ép. Cho nên nếu mà mình nhìn thấy người nào mà cái nghề nghiệp hay công ăn việc làm chưa có thoải mái mà mình cứ ép người ta phải tu thiền là mình tu sai Bát Chánh Đạo. Nhớ vậy, theo con đường Bát Chánh Đạo của Phật là phải làm phước và phải nghề nghiệp, cái việc mưu sinh rất là thoải mái và rộng thời giờ thì người đó mới đi tới cái giai đoạn là tu tập thiền định quyết liệt hơn. Đó là con đường Bát Chánh Đạo rất thực tế.
[41:12]Phật vạch con đường rất thực tế. Người nào đi ngược cái sự thực tế của Phật, người đó tu sai Bát Chánh Đạo của Phật. Nhớ như vậy. Cho nên anh Sơn cứ yên tâm, ha. Mình trong cái hoàn cảnh còn khó khăn của mình thì mình tu nó không bằng các bạn, và đó là một điều hợp với quy luật. Cho nên hiện nay mình cứ cố gắng tu dưỡng chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, tức là tạo phước, tu dưỡng đạo đức, thấy không. Đến khi nào cái chánh mạng của mình nó viên mãn, tức là cái nghề mưu sinh của mình nó thoải mái thì lúc đó mình sẽ đẩy mạnh cái chánh niệm, chánh định hơn, nha. Rồi thì chúc anh sớm được viên mãn chánh mạng.
[41:51]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con là đệ tử Đắk Lắk, hôm nay cũng được có duyên về trước thăm chùa, thăm Thầy và thăm đại chúng. Thì con cũng trước hết cũng cầu mong quý thầy, quý cô được khỏe mạnh và dẫn dắt cho chúng con trên bước đường đạo. Và hôm nay, con xin phép Thầy cho con hỏi một điều là về gia đình, là bên chồng nhà con á là có tất cả bên chồng á là bên phái nam á thường là hay chết sớm, người dân gian hay gọi là chết yểu á, là cứ sinh ra là có đứa con trai là người cha lại mất. Thì con hôm nay cũng xin Thầy giải đáp giùm con và cho con có phương pháp để dòng tộc đỡ chết yểu. Xin Thầy giải đáp.
[42:48]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Cái này thật ra gọi là cái nghiệp truyền kiếp, cái nghiệp truyền kiếp. Cái nghiệp này phải nói khó giải chứ không phải đơn giản. Nếu mình nói theo phong thủy là cái mả bị phạm, nhưng mà nói theo nhân quả thì đây là cái nghiệp truyền kiếp. Vì vào một thời xưa nào đó, thời xưa nào đó là tổ tiên mình ví dụ như có một lần làm quan mà ra lệnh là xử giết tử hình một cái người nào đó mà người đó còn trẻ mà không phải là tội đáng chết, nhưng mà bởi vì lúc mình nghiêm khắc quá, mình đã xử tử hình cái người đó. Nhưng mà bởi vì nghĩ rằng cái người đó còn chưa có con trai
[43:31]nên giam lại chờ khi có con trai xong là đem ra giết liền. Rồi sau này vì mình xử người ta nghiêm khắc không đúng tội lắm. Mấy người xưa họ nhiều khi nghiêm quá họ hay xử bậy lắm. Tổ tiên mình đã bị phạm cái đó là lúc mà chết người ta oán vô cùng, cả dòng họ người ta đau khổ vô cùng, và thế là cái tội đó đời đời nó hiện cái quả nơi con cháu. Thế là con cháu cái người nào mà chết yểu là sẽ sinh vào cái dòng đó, người nào chết yểu sẽ sinh vào cái dòng đó là khiến cho vừa được đứa con trai là người cha phải chết để cho đúng theo cái điều mà mình đã gây đau khổ cho người khác. Cho nên cái nghiệp truyền kiếp mà như vậy không phải dễ sửa, không dễ hóa giải.
[44:07]Cho nên con cháu là phải sám hối cái nghiệp của ông bà, đồng thời làm nhiều công đức gì đó rất là lớn mới giải được. Mà công đức hiện nay á mà muốn cho cái dòng họ thoát cái việc chết yểu đó thì mình phải cứu mạng những người khác, chứ cứu mạng vật cũng không đủ đâu. Bây giờ mà có đem phóng sanh chim, cá cho nhiều cũng không gỡ nổi, nhưng mà cứ phóng thì phóng thôi chứ không gỡ hết được. Mà đối với con người thì mình đâu có quyền để mình tha mạng gì cho ai, thấy không? Cho nên cái hay nhất Thầy nghĩ là có thể dùng Phật pháp thôi. Cố gắng vừa tu tập lạy Phật, sám hối và truyền bá được Phật pháp cho mọi người.
[44:42]Chính cái truyền bá Phật pháp cho mọi người mà nhiều lên nữa đó mình đem công đức mình hồi hướng cho dòng họ giải bớt cái nghiệp truyền kiếp đó đi, cái oan trái trong nghiệp đó đi. Rồi một thời gian có thể là suốt một đời mình làm tận tụy đó rồi đó thì từ đây về sau bắt đầu dòng họ mới hết bị cái đó, nhưng mà muốn... Mô Phật, bạch Thầy. Bạch Thầy cho con hỏi là từ trước đến giờ thì con có tu ngồi thiền theo Thầy chỉ dạy, nhưng thời gian vừa qua con có đi một trại huấn luyện Huyền Trang thì quý thầy có chỉ dạy con ngồi thiền. Thì khi con ngồi thiền á xong rồi thì quý thầy cho xả thiền quá nhanh thì khi thời gian xả thiền quá nhanh thì con bị tê
[45:27]hết cả người, con không kịp xả hết thì con đứng lên. Chừng ba lần như vậy thì tới lần sau nữa con ngồi thì con bị cảm giác như là bị chích hết cả người, chích cả mặt, cả người luôn. Thì từ đó là con hay bị như vậy. Bạch Thầy cho con có phương pháp gì để hết cái đó? Ừ từ đây về sau, khi mà xả thiền á là phải xoa kỹ và ngồi yên. Buông khi mà buông chân ra rồi á, buông chân rồi mình thả người thoải mái rồi phải giữ yên rất là lâu, rồi từ từ đứng lên chầm chậm, chầm chậm lại. Nhiều lần như vậy bắt đầu nó mới gỡ lại cái sai của lúc trước á. Cho nên đúng ra có nhiều người dạy thiền mà sự thực là không phải là họ nắm hết mọi kỹ thuật của thiền đâu.
[46:12]Điều này là điều mà Thầy lo đó. Thầy nói trên thế giới đó người ta dạy thiền rất là nhiều, quá chừng thiền sư đi, mà Thầy nói để mà dạy đúng về thiền á trên thế giới thật ra chừng một, hai người, không có nhiều. Mà trong một, hai người đó tiếc là cũng không có Thầy luôn. Cho nên ai tu theo Thầy là xui ráng chịu Thầy nói rồi á. Cho nên sự thật là để nắm kỹ thuật mà chu đáo về thiền từng ly, từng tí mọi ngõ ngách hết để có thể hướng dẫn cho người khác được trên thế giới chừng một hoặc hai người, không có nhiều. Cho nên vì vậy đụng ai dạy thiền mình cũng đi theo coi chừng. Thật ra chính người đó họ cũng chưa có kinh nghiệm gì nhiều, rất là đáng lo.
[46:47]Mà biết làm sao giờ mình đâu có cản người ta được, nghe nói dạy tu là cũng thấy tốt rồi, thấy không? Nhưng mà thực sự là trong đó vẫn không chính xác lắm, rất là lo. Cho nên từ đây về sau bởi vì trị cái bệnh đó mình đã lo xả thiền sai, giờ mình phải xả thiền cho đúng và kỹ lại, kỹ lại để gỡ cái sai từ trước.
[47:06]Kính bạch Thầy. Con là Phật tử Đắk Lắk, tên là Trương Thị Tư. Mấy tuổi?
[47:18]Hôm nay con về đây, được quy y Thầy, con rất là sung sướng và cảm động. Cho nên con xin thưa lời xin bạch Thầy, là hàng đêm con luôn luôn lúc nào cũng muốn lễ Phật, nhưng mỗi lần lễ Phật thì tâm con luôn toán
[47:42]Cho nên hôm nay con xin bạch Thầy hãy giải thích và hướng dẫn cho con để con mỗi con được làm lễ cho nó rất là tôn kính.
[47:56]Dạ bạch Thầy, cô nói là mỗi khi lễ Phật á tâm hay bị tán loạn. Dạ, làm sao để khắc phục? À, Thầy không nghe ra chữ đó. Thật ra mới ban đầu á thì hầu hết mọi người khi lạy Phật thì tâm chưa có nhiếp đâu. Cho nên chúng ta cứ vậy đó, khi mà thấy tâm mình loạn, mình cứ quay trở lại mình khởi cái ý nghĩ là tôn kính Phật tha thiết, cứ vậy thôi. Rồi cái năm này qua năm kia nè, bắt đầu cái mình mới an ổn trong cái niềm tôn kính Phật mà lạy Phật suốt buổi như vậy mới không vọng tưởng, chứ không phải dễ. Chứ còn bình thường là nhiều khi lạy chưa cúi đầu xuống nghe chạy mất tiêu về Sài Gòn mất, ngoài Đắk Lắk vừa cúi xuống ngất ngất lên một cái cái ra Huế mất rồi. Ờ.
[48:34]Rồi bắt đầu mình mới tỉnh, cái sực giật mình quay lại nhớ lại là khởi lên cái niệm là tôn kính Phật tha thiết. Nhiều ngày nhiều tháng vậy mới được, không phải dễ. Cho nên thành tựu được cái công phu mà lạy Phật mà ổn định, nhiếp tâm thì cũng giống như trong thiền luôn chứ không phải đơn giản đâu. Cũng rất là hay. Nên cứ từ từ kiên nhẫn nha, rồi.
[48:53]Kính bạch Thầy, con là Phật tử ở Đắk Lắk, con cũng nghe băng của Thầy rất nhiều và con cũng truyền cho mọi người nghe. Trong đó có một số giáo viên đã được nghe cuộn băng Ý nghĩa Hoa sen, thì người ta có dặn con rằng nếu có dịp đi về lại chùa Phật Quang thì nhớ hỏi giùm Thầy là tại sao trong đó lại nói là cái lá cờ Phật giáo cho nên á người ta rất là giận. Và Thầy nói trong cái thời điểm mà Đại hội Phật giáo. Như vậy thì Thầy có ý nghĩ gì? Thầy không nghĩ gì đâu. Họ họ nghĩ chứ Thầy không có nghĩ gì hết trơn á. Dạ. À, tức cười lắm nha, cái hồi đó sau này Thầy mới biết. Dạ. Sau cái đại hội rồi Thầy mới biết, thì có một số ý kiến á
[49:47]là nói tại sao nhà nước vẫn chưa chính thức công nhận cái lá cờ Phật giáo. Người ta mới hỏi ông ông Lê Quang Vịnh là ông Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ Trung ương. Thì ông Vịnh ổng trả lời một cái câu mà quý thầy quý cô mình té ngửa hết trơn. Thì ra quý thầy quý cô mình chưa hề biết điều này. Dạ. Ông Lê Quang Vịnh ổng trả lời rằng: "Chưa bao giờ trên thế giới tuyên bố có một cái Đại hội Phật giáo toàn thế giới để tuyên bố cái lá cờ đó là lá cờ Phật giáo, chưa bao giờ, mà lá cờ đó là lá cờ của là Hội Liên Hữu Phật Giáo gồm họp một số nước nào đó, thì trong cái hội liên hữu nhỏ nhỏ đó thôi, vài nước thôi thì người ta chọn,
[50:25]rồi sau này thấy nước đó xài, nước khác cũng xài bắt chước thôi, chứ chưa bao giờ là các toàn bộ các nước Phật giáo hay là toàn bộ giáo hội trên thế giới họp lại đưa cái đó lên đây là cờ Phật giáo hết. Tại vì thời Đức Phật chưa có cờ. Thời Đức Phật làm gì có cờ Phật giáo. Mà cũng chưa có một Đại hội Phật giáo khắp thế giới để công nhận lá cờ đó, mà chỉ có một cái hội liên hữu vào năm nào đó, năm 195 mươi mấy á, lấy lá cờ đó của ông Olcott ổng chọn vậy thôi và chưa hề chính thức." Chính vì là chưa hề chính thức cho nên Việt Nam mình nhà nước cũng không có bận tâm, nhà nước không để ý, tại vì thấy thế giới cũng chưa có một tuyên bố chính thức.
[50:58]Mà ổng nói câu này: "Nếu mà bây giờ riêng Phật giáo Việt Nam mà thích chọn lá cờ đó làm cờ Phật giáo thì cứ chọn. Đây cũng không có chuyện gì trở ngại. Có điều là vì trên thế giới chưa có họp để tuyên bố, cho nên nhà nước Việt Nam mình thấy cũng không thể xem nó là quan trọng." À. Thầy nghe xong Thầy cũng mừng, chứ Thầy tưởng mà lá cờ đó thật là lá cờ của Phật giáo thế giới đàng hoàng thì Thầy cũng buồn năm phút á. Tại sự thực đối với con mắt mà mỹ thuật Thầy không cho lá cờ đó là đẹp, phải không Phúc? Phúc, lá cờ Phật giáo thấy có đẹp không? Dòm thấy một đống màu trên lá cờ thì Thầy buồn dễ sợ á.
[51:29]Nó không có cái ý niệm về mỹ thuật của nó rất đơn giản, Thầy không không hề thích. Nên ông Lê Quang Vịnh ổng trả lời xong thiệt Thầy cũng đồng chí ổng liền, không nói tiếng nào hết trơn, Thầy đồng minh liền. Mà Thầy thấy cái lá cờ của Gia đình Phật tử mà cái hình hoa sen á lại vô cùng dễ thương, vô cùng dễ thương. Nhưng mà lỡ là Gia đình Phật tử chớp mất tiêu rồi. Thôi, cái chuyện đó là cái ý kiến cá nhân của Thầy. Còn họ giận á là vì mấy điều: họ cứ chấp cái lá cờ đó là Phật giáo, trong khi từ thời Đức Phật, Đức Phật chưa hề chọn lá cờ đó là Phật giáo. Dạ. Mà đây mới có mấy chục năm thôi, mà của một cái nhóm nhỏ chứ chưa phải là Phật giáo toàn thế giới.
[52:06]Đó là do họ họ chấp lá cờ đó là Phật giáo. Cái thứ hai nữa thì họ không hiểu cái nguồn gốc mà như ông Lê Quang Vịnh ổng đã nói. Cho nên họ buồn. Mà nên lá cờ thật ra chưa được chọn trên thế giới cũng như chưa hề được chọn trên đất nước Việt Nam mình. Và Thầy là một trong những người đệ tử Phật, Thầy có quyền có ý kiến. Và có người khác có quyền bác ý kiến của Thầy. Và Thầy cũng có quyền đưa ý kiến Thầy ra, ai muốn bác cứ bác không sao, mà Thầy nói Thầy cứ nói. Thấy không? Tự do dân chủ mà, mình có gì đâu sợ. Dạ. Và Thầy cho con hỏi thêm một câu nữa. Vừa rồi con có nghe một cái cuồng băng là cái đề Trướng
[52:47]ma đời mạt pháp mà trong đó là nói về Thầy. Cho nên lúc mà đáng lẽ là cái người đó họ cũng cùng được đi đi theo đoàn Đắk Lắk, nhưng mà nghe cái băng đó rồi họ thối lui. Như vậy, con không biết có đúng là tác giả của cái cuồng băng đó là Thầy Giác Hạnh không? Nhưng mà con mượn thì người ta không có cho. Không phải. Tại sao mà Thầy lại là lại là trướng ma? Không phải. Không phải, cái băng đó là của một ông Tâm Kiên Chánh ở bên Mỹ. Dạ. Cái chuyện đó dài dòng. Dạ. À Thầy có nghe cái băng đó. Dạ. Sau khi Thầy nghe băng đó rồi Thầy cũng chán Thầy vô cùng, đại khái là vậy á. Thầy cũng chán Thầy vô cùng sau khi nghe cái băng đó.
[53:34]À bây giờ thì Thầy không có đính chính nữa ha, tại vì Thầy đã nói một lần trong cái băng mà Sự Chống Đối, thôi Thầy không có nói nữa nha. Dạ. Thôi để tùy duyên, tùy duyên. Bạch Thầy, sẵn hồi nãy Thầy nói cái lá cờ á Thầy, con chỉ theo cái đoán của con thôi, thì hồi nào giờ con cũng không biết cái ý nghĩa của cái lá cờ Phật giáo ra sao á, nhưng mà con thấy nó nhiều màu á thì nó giống như là sau này con học trong ngành nghề con thì con thấy là giống như cái biểu tượng của cái thể thao á Thầy, là năm cái vòng màu sắc á thì biểu tượng cho năm châu á, thành ra con không biết cái lá cờ này nó phải là biểu tượng cho nhiều nước như Thầy nói.
[54:11]Thì đúng rồi, nhưng mà cái năm màu sắc của thể thao nó được vẽ thành những cái hình vẽ nó có có tư duy hơn, phải không? Ừ, còn đây những cái hình nó không có đầu tư nhiều lắm về đường nét, đó, không có đầu tư nhiều lắm về đường nét cho nên nhìn nó Thôi, Thầy nói nhiều người ta ghét nữa không nói nữa. Nam Mô A Di Đà Phật. Kính bạch Thượng tọa, kính bạch chư Thượng tọa, ban mây đại đức. Con thưa Thượng tọa, con xin có một vài ý kiến. Thứ nhất là con qua cái vấn đề thiền, thì những người mà họ đã thiền thì họ
[54:54]hiểu cái việc thiền là thiền định, nhưng mà trong này là con thấy những người họ đau bệnh, giò chân họ bị, họ ngồi không đúng với cái lối thiền. Như vậy là điểm thứ nhất con xin bạch Thầy, rồi rồi cái thiền đó nó có hiệu quả không? Con xin hỏi Thầy là một. Thôi để Thầy trả lời câu đó. Dạ, hai nữa là con xin hỏi tiếp một cái nữa. Đó bạch Thầy như vừa rồi có một cô nói qua cái vấn đề lá cờ Phật giáo, thì theo con nghĩ như vậy thì bạch Thầy, Phật giáo ta như vậy là không có giáo quyền hay sao? Phải sao mà nhà nước không có cái Thầy không nghe câu đó, ai ho cái làm Thầy không nghe rõ, nói lại. Dạ, bác hỏi đi.
[55:44]Dạ con bạch thầy cái lá cờ á, lá cờ Phật giáo vừa rồi có mấy vụ hỏi mà con cũng thấy là nhà nước ta là thấy hình như là không có cái chứng nhận cái lá cờ Phật giáo của Việt Nam. Thì ý như vậy là con nghĩ rằng như vậy là Phật giáo ta chưa không có giáo quyền hay sao? À không phải đâu. Mình chỉ nói cái lá cờ thôi, đừng nói giáo quyền làm gì. Thực ra là thứ nhất thế này nè, là mình chưa hề Tăng Ni chưa hề họp để mà chọn lá cờ, cho nên nhà nước cũng không có đặt vấn đề ra. Và thứ hai nữa là thế giới cũng chưa hề họp để chọn lá cờ, mà chỉ xài đỡ. Cái lá cờ hiện nay chỉ là lá cờ xài đỡ tạm thời của cái Hội Liên hữu Phật giáo,
[56:30]là một cái nhóm nhỏ thôi, chứ chưa phải đại biểu cho Phật giáo trên toàn thế giới. Hiện nay chúng ta xài lá cờ đó là xài tạm thời, đỡ. Chính vì có tính cách tạm thời đó nên nhà nước cũng không đặt vấn đề gì, ai muốn treo thì treo. Công nhận thì cũng chưa công nhận tại vì mình chưa có họp để công bố, nhưng mà nếu mà bây giờ họp mà chọn lá cờ đó thì rất là uổng, thầy nghĩ sẽ rất là uổng. Nên thầy nghĩ là tạm thời Việt Nam cũng đừng công nhận lá cờ nào hết, để đợi. Đợi khi nào mà có một đại hội toàn thế giới lại, mà cho thi đua, nghĩa là mời các họa sĩ trên toàn thế giới vẽ cái biểu tượng cho Phật giáo thế giới,
[57:04]mở một cuộc thi chính thức, thì lúc đó các họa sĩ đem hết trí tuệ của mình vẽ lên cái biểu tượng, một lá cờ mới, rồi các ngài mới thẩm định chọn lựa, thì chúng ta tin rằng lúc đó mới có lá cờ đẹp. Mà lúc đó Việt Nam mình hãy lấy cái lá cờ thế giới này nè đem về xài luôn, khỏe nhất, là lúc đó mình chọn luôn. Còn bây giờ mình hấp ta hấp tấp mình chọn chi một lá cờ một đống màu để đó, rồi cái nữa cái thế giới họp lại, họ cho thi đua vẽ một lá cờ Phật giáo mới, mình lại mất công họp lại thay đổi lại lần nữa. Cho nên thầy nghĩ thôi hãy đợi đấy, tốt nhất, khôn ngoan nhất, để đợi một cái lá cờ mà được đầu
[57:40]tư nhiều về cái đường nét mà bởi các họa sĩ tài danh trên khắp thế giới. Thầy nghĩ nên đợi như vậy, chứ không nên là lúc đó là cũng trong lúc vội vàng thôi, ông Olcott ổng chọn như vậy, Hội Liên Hữu chọn như vậy thì nói chuyện cũng xưa rồi. Bây giờ mới rồi cũng nên thay đổi, tự như giống như chiếc xe Toyota, hồi xưa cái logo nó đơn giản, xấu, cái đời sau cái họ cho vẽ lại cái logo mới đẹp hơn, mà biết đâu mai mốt họ thấy cái nào hay họ lại đổi cái logo nữa. Bởi vì cái tư duy về sau họ sẽ kế thừa cái tư duy đi trước, họ chỉnh sửa họ phát triển nó vẫn hay hơn. Cho nên mình cũng không nên hấp tấp làm gì,
[58:14]mà cũng không nên là phải cố chấp, tại đạo Phật đâu phải là nằm trong cái lá cờ đó. Trong kinh Kim Cang Đức Phật nói mà: "Phàm sở hữu tướng, giai thị hư vọng", là cái điều gì mà có hình tướng nó không phải là thật. À Nam Mô A Di Đà Phật. Theo con nghĩ rằng à con có ý kiến và cũng như mọi người đã có ý kiến là đề nghị quý chư Thượng tọa, Đại đức Tăng Ni và Trung ương à mình đã có nhiều cái kỳ đại hội Phật giáo á, mình lồng theo để mà giải quyết vấn đề đó để cho nó danh chánh ngôn thuận. Chứ còn làm như vậy thì coi như là mình không có giáo quyền á. Không, phải không có giáo quyền. Cái lá cờ đâu phải là giáo quyền đâu mình lo.
[58:56]Thực ra đó, đó là một biểu tượng thôi, à mà thầy nghĩ bây giờ mình còn có nguyên cả cái hình tượng Đức Phật làm biểu tượng đạo Phật còn đòi gì nữa phải không? Ở khắp các chùa đều thờ, ai gặp cũng quỳ xuống lạy thì cũng quá nhiều. Chứ còn ví dụ như bây giờ ở các nơi khác họ có lá cờ nhưng mà họ không bao giờ có bức tượng để họ lạy được như mình. Mình đang còn rất là nhiều, mình không thiếu đâu, không thiếu cái biểu tượng của đạo Phật để mình tôn thờ. Mà nên lá cờ cũng chưa phải lúc vội vàng. Thầy vẫn chủ trương là chờ đợi một cái đại hội Phật giáo thế giới trong đó là kêu gọi thi đua họa sĩ trên thế giới vẽ một lá cờ
[59:33]Phật giáo mới, thì tập hợp một cuộc tranh đua trí tuệ toàn thế giới như vậy chúng ta sẽ có lá cờ Phật giáo đẹp nhất. Lúc đó Việt Nam bưng cái đó về xài, khỏe nhất. Hãy đợi đấy, bác yên tâm ha. Còn giờ buồn cứ vào lạy Phật cho thầy. Không sao hết. Bạch thầy, về cái lá cờ thì con cũng có ý kiến như thế này. Thì có một cuốn sách nhỏ giải thích về ý nghĩa cờ Phật giáo, ý nghĩa chữ Vạn, ý nghĩa chữ A và một số biểu tượng của Phật giáo. Thì cái lá cờ Phật giáo á, tức là cái Đại hội Phật giáo năm 1952 tại Colombo, thủ đô nước Tích Lan, thì tất cả các cái đại biểu đó họp và biểu quyết những cái vấn đề trọng đại của Phật giáo.
[1:00:20]Trong đó là lấy cái lá cờ chính để làm cái lá cờ của Hội Phật giáo Thế giới, lấy cái ngày Phật đản chung để kỷ niệm. Thì ông Đại tá Olcott của người Mỹ thì đưa ra cái biểu tượng cái lá cờ mà bây giờ chúng ta đang sử dụng đó, tức là nó biểu tượng cho năm châu, năm màu sắc. Thì sau khi đại hội đồng ý lấy cái lá cờ đó để mà làm cái lá cờ chung, cho nên sau cái đại hội đó thì Việt Nam về cũng sử dụng theo cái lá cờ mà bây giờ chúng ta đang còn sử dụng. Và cũng cái đại hội đó thì trước đấy á là Phật giáo chúng ta lấy cái ngày mùng 8 tháng 4 để làm cái ngày kỷ niệm Đức Bổn Sư đản sinh, nhưng mà sau này để làm một cái ngày chung của trên thế giới á thì đều
[1:01:12]lấy cái ngày rằm tháng tư để làm cái ngày kỷ niệm đản sinh của Đức Phật. Cho nên có một cái cuốn sách mà giải thích về ý nghĩa cờ Phật giáo thì có ý như vậy. Cái việc mà bây giờ mình nói là năm màu để tượng trưng cho năm châu, năm màu tượng trưng cho năm châu, nhưng rồi ý nghĩa đạo Phật đâu, không có? Phải không? Như vậy nó giống như một lá cờ gọi là lá cờ quốc tế thôi. Biểu tượng năm châu bằng năm màu. Nhưng mà trong lá cờ Phật giáo thì nó phải có biểu tượng Phật giáo chứ. Không có biểu tượng Phật giáo, chỉ biểu tượng năm châu thôi. Vẫn chưa thỏa đáng lắm đâu về ý nghĩa đó. Nó chưa thỏa đáng đâu.
[1:01:54]Cho nên chúng ta chờ đợi đi, thầy nghĩ là sẽ còn những lá cờ đẹp hơn. Thí dụ như năm màu năm châu, sẽ có những hình vẽ mới, biểu tượng năm châu và biểu tượng Phật giáo luôn, lồng trong một cái hình vừa đơn giản, sắc sảo, đẹp mà vẫn năm châu mà vẫn có Phật giáo. Còn ở đây chỉ có năm châu, chưa có biểu tượng đạo Phật, mà chưa phải sắc sảo, chưa có đường nét độc đáo. Cho nên thầy nghĩ vẫn nên cải cách lá cờ đó. Thầy nói một câu này không biết ta ghét hay không: ngay từ ngày đầu tiên thầy biết đây là lá cờ Phật giáo, thầy đã không thích ngay từ ngày đầu, từ hồi thầy còn nhỏ. Về khái niệm mỹ thuật thầy đã không thích.
[1:02:27]Cho nên sau này ai treo cờ treo, không treo không treo thầy không quan trọng, tại vì thầy chưa bao giờ thích lá cờ đó. Cá nhân thầy, ai ghét thầy đành chịu. Nên thầy mong sau này có một lá cờ ngoài biểu tượng năm châu còn biểu tượng Phật giáo gài trong đó nữa, và được đầu tư cái đường nét độc đáo, sắc sảo hơn. Bởi vì cái tư duy về mỹ thuật của con người trong thời đại ngày hôm nay cao lắm rồi, không thể đơn sơ như vậy được. Không thể đơn sơ, không thể làm thỏa mãn được những cái người mà am hiểu về mỹ thuật. Phải làm sao những người am hiểu về mỹ thuật cũng phải nể phục cái logo Phật giáo, biểu tượng của Phật giáo,
[1:02:58]phải vừa biểu tượng năm châu, vừa biểu tượng đạo Phật. Còn nếu nói như thầy Định Hương nói, theo cái tinh thần mà được phổ biến, chỉ là năm châu. Đồng ý không anh Sơn? Phải không? Nên thôi, cứ tiếp tục chờ và đầu tư thêm. Ngay từ ngày đầu mà thầy biết đạo Phật, mà thầy biết đó là lá cờ Phật giáo, thầy không hề thích. Thầy vẫn luôn luôn mơ ước có một lá cờ khác. Không biết bên mấy Phật tử nữ của Đắk Lắk với ngành Thanh có đồng ý với thầy không ta, hay là chống thầy?
[1:03:30]Rồi, thôi thì đời tôi cũng bớt cô đơn. Đời tôi cũng bớt cô đơn. Dạ bạch thầy, có những câu hỏi của các chị ghi ra đây, con xin đọc: "Câu này là: Cúng dường, bố thí, làm phước là điều rất tốt đối với Phật tử, nhưng mà Phật tử không có tiền vì hoàn cảnh gia đình nghèo. Nếu như Phật tử tính chuyện làm ăn buôn bán có tiền để bố thí, như vậy có phải là cái tội tham hay không, bạch thầy?" Đâu có tham, tốt quá chứ đâu có gì tham. Phải làm sao để ra tiền để sống và để làm phước, đó là bổn phận. Bởi vì đây khi mà hoàn cảnh mình nghèo, tức là cái chánh nghiệp và chánh mạng mình chưa viên mãn, thì không thể tu chánh niệm, chánh định được.
[1:04:12]Đây là câu khẳng định của Bát Chánh Đạo. Nên cái người mà nói dù đang nghèo quá mà vẫn tinh tấn tu thiền định thì nói người đó chưa đi đúng Bát Chánh Đạo đâu và rất khó tu. Cho nên phải vậy, cũng tu thiền nhưng mà lúc này cái tu thiền chưa phải là cái chánh mà lúc này là cái làm ăn và làm phước là cái chánh. Tu dưỡng đạo đức, làm ăn, làm phước là cái chánh, đó là những phần đầu của Bát Chánh Đạo. Chừng nào mà việc làm ăn, làm phước mình nó viên mãn, thoải mái rồi, lúc đó mình dồn nhiều thời gian cho thiền định hơn. Đó là con đường Bát Chánh Đạo. Phật rất thực tế, Phật rất thực tế. Nhưng ngày sau này người ta không hiểu Bát Chánh Đạo, coi thường Bát Chánh Đạo.
[1:04:49]Vì coi thường Bát Chánh Đạo nên nhiều người đã tu một cách vội vàng, cứ ham tu cái gì đó thiền chẳng biết nữa, mà không chịu làm ăn, không chịu làm phước. Một cái sai á. Ngày hôm nay mình phải hiểu lại cho Bát Chánh Đạo cho kỹ và thấy Phật rất căn bản, rất thực tế. Nên cái bài Bát Nhã Tâm Kinh mà vì một câu nói mà chúng ta hiểu chúng ta có thể hiểu lầm như vô khổ, tập, diệt, đạo là không có Tứ Diệu Đế. Chính vì vô khổ, tập, diệt, đạo mình coi thường Bát Chánh Đạo, coi thường Tứ Diệu Đế luôn. Nên đời sau này chính vì không quan tâm Tứ Diệu Đế nên chúng ta tu sai theo lời Phật dạy, tu sai tinh thần đạo Phật rất là nhiều.
[1:05:23]Ví dụ như nói là Phật nói chánh niệm chứ Phật không hề nói vô niệm nha. Mà có những lúc người ta ca ngợi cái vô niệm, mà chính cái chánh niệm mới sau này vào định được. Lúc đó cái vô niệm nó khác mà mới tới sau. Vừa mới vào đạo, vào thiền cái nói vô niệm liền, đó là một sự vội vàng, không tốt. Mô Phật, bạch thầy à trong giáo lý của Bát Nhã này thì có câu là: "Vô khổ, tập, diệt, đạo" là có ý như thế nào, con xin thầy giải thích cho con hiểu. Đợi thầy giảng về bài Bát Nhã Tâm Kinh, một ngày nào đó thầy giảng có đầu, có lớp, có lang lại, thầy chỉnh lại cái hiểu sai của chúng ta. Giống như thầy đang giảng về kinh Kim Cang vậy.
[1:06:07]Bài kinh Kim Cang nhiều người cứ tưởng là bài kinh đó là bài kinh giảng về nghĩa không. Nhưng mà thầy giảng lại kinh Kim Cang để thấy rằng bài kinh đó nói về đạo đức. Cái không của kinh Kim Cang là để phục vụ cho đạo đức chứ không phải là tất cả để phục vụ cho cái không. Trong kinh Kim Cang, cái không không phải là tối cao mà đạo đức mới là tối cao. Ví dụ như thầy nói, nhắc lại câu hôm trước thầy giảng là: "Bố thí bất trụ tướng". Thấy không? Bố thí là đạo đức hay không đạo đức? Đạo đức cái gì nữa phải không? Nhưng mà nếu mình trụ tướng là mất đạo đức thì phải bất trụ tướng, bố thí mà không chấp.
[1:06:46]Cho nên chữ không đó là để làm cho đạo đức của mình nó tròn thôi. Chừng nào mà nói là không bố thí thì bắt đầu bài kinh đó mới nói cái nghĩa không mà không cần đạo đức. Chừng nào bài kinh đó nói rằng: "Không bố thí, không làm phước gì hết" thì như vậy đạo Phật chủ trương là không, cái không là tối cao. Nhưng mà rất tiếc bài kinh đó Phật dặn rõ ràng: "Bố thí nhưng mà bất trụ tướng, phải làm những điều lành mà đừng có chấp." Bài kinh đó bài kinh đạo đức. Tất cả cái chữ không của kinh Kim Cang là để giữ đạo đức mình cho kỹ, chớ không phải là để phá, để bác. Nhưng mà nhiều người đã hiểu lầm, lấy cái lý không ra để phá đầu này, bác đầu kia.
[1:07:24]Nói: "Lạy Phật cũng bác." Kỳ tới thầy sẽ giảng kinh Kim Cang tới cái phần mà tôn kính Phật. Trong kinh, cái tiến trình đi rất rõ ràng, toàn là đạo đức không. Mà cái không là để giữ cái đạo đức đó cho tốt. Nên mai mốt có dịp thầy sẽ giảng ở bài Bát Nhã Tâm Kinh lại. Bạch thầy à đạo Phật là đạo chánh tín, có nghĩa là diệt cái mê tín. Thế thì bây giờ chúng con chuẩn bị một chuyến đi xa, chúng con quỳ lạy Phật, cầu xin Phật cho con và mọi người bình an, chúng con bình hòa, hoặc là trước khi làm việc gì chúng con đều quỳ lễ Phật và cầu xin cho con và mọi người bình an, hay là cầu xin cho con và mọi người được đạt như ý nguyện.
[1:08:16]Thế thì cái tâm nguyện cầu đó có phải rơi vào trong mê tín hay không? Con xin bạch thầy. Cái đó không có mê tín. Thứ nhất là cầu cho mình và mọi người đều tốt là tâm thiện cái đã. Tại vì lúc đó mình coi mình và mọi người như nhau. Mình cầu cầu chung cho cả mình và mọi người, bởi vì mình cũng là một chúng sinh mà. Nhớ không? Chúng sinh tướng không? Mình cũng là một chúng sinh, bình đẳng như mọi chúng sinh khác. Cho nên đừng có phân biệt ngã nhân. À nói: "Tôi cầu cho mọi người, tôi không cầu cho tôi" thì như vậy còn phân biệt ngã nhân. Mà đây là điều mà cấm kỵ của kinh Kim Cang. Còn khi mình coi mình như mọi người, khi cầu chung cho mình,
[1:08:53]mọi người cầu chung luôn thì đây là một cái đạo đức cao hơn, đạo đức cao hơn. Và đó là đạo đức. Đồng thời, khi mình cầu xin một cái điều như vậy mà ngoài tầm tay của mình, cái điều mà không phải nằm trong sự kiểm soát của mình thì đó là sự khiêm tốn. Còn cái người nào mà nghĩ rằng: "Tôi làm chắc chắn phải thành công" thì người đó hơi kiêu mạn. Tại vì trên cuộc đời này, trên cuộc đời này không bao giờ có một cái dự định nào mà chắc ăn 100%, không bao giờ. Tất cả những cái người mà giỏi nhất, những người kinh nghiệm lão luyện nhất trên cuộc đời, dù một nhà chính trị, một nhà khoa học, nhà kinh tế thì luôn luôn họ biết mọi cái dự định
[1:09:36]tính toán tan nát hết rồi, chi ly hết rồi, vẫn không bao giờ chắc ăn. Giống như chuyện nhà khoa học Mỹ mà phóng cái phi thuyền lên quỹ đạo, biết bao nhiêu cái đầu óc, bao nhiêu mấy ngàn, mấy ngàn kỹ sư phải không? Tập trung qua tính từng con toán nhỏ, từng giây, từng 1/10 giây, 1% giây, khởi động, bay, vận tốc, tốc độ tính tan nát hết, nghĩa là không chi tiết không tính. Nhưng mà rồi có thành công hoàn toàn không? Phi thuyền vẫn nổ như thường. Vừa rồi đó phi thuyền nổ chết năm, sáu người, phi thuyền Columbia. Nên như vậy, đó là khoa học là chính xác nhất đó mà vẫn còn có những cái rủi ro, cái risk. Còn trong chính trị cũng vậy,
[1:10:13]trong kinh tế cũng vậy và trong cuộc sống chúng ta cũng vậy. Nghĩa là ai mà nói là nghĩa là: "Tôi đã dự định rồi là chuyện đó phải chắc thành công", đó là con người vừa kiêu ngạo mà vừa không khôn ngoan. Mình không có dùng chữ ngu, nó không ái ngữ, mình nói là không khôn ngoan. Còn người khôn ngoan luôn luôn biết là mọi việc dù mình tính hết rồi đó nhưng nó vẫn phải có 20%, 30%, 40% risk, rủi ro ở trỏng. Và trong cái mấy chục phần trăm rủi ro đó, mình quỳ xuống mình nhờ Đức Phật giữ gìn, gia hộ giùm cái gì mà ngoài tầm tay của mình. Tức là khi mình quỳ xuống mình cầu xin, mình biết mình không phải là con người toàn năng.
[1:10:48]Đó là dấu hiệu của sự khiêm tốn, tốt, không có gì sai hết. Đó là đạo đức á. Và điều đó làm cho mình bình an hơn, có phước hơn. Mà cũng giống như là một người khiêm tốn là cũng như một người nghèo biết xin một một người giàu số tiền để làm cái điều thiện thì cũng vậy. Phật phước vô tận, mình xin để mình làm cái điều lành cho mọi người. Đó là một điều rất là tốt, không có gì hết, không có sai. Bạch thầy, trong số câu hỏi ghi của các tiệc ghi ra đây còn hai câu nữa. Một câu là con có nghe trong băng có nói người chết là không hết mà thần thức tồn tại còn giống như lúc sống. Ví dụ như người mù thì khi chết vẫn còn bị mù,
[1:11:33]hoặc là người đau bụng khi chết vẫn còn cái trạng thái bị đau như vậy. Thì nếu như ở trường hợp cái người mà bị bom mìn làm cho thân thể tan nát thì sau khi chết cái thần thức của họ tồn tại cái hình thức nó như thế nào? Thường á là cái phần gì mà họ chấp nhất á thì phần đó nó sẽ có sự sống. Ừ. Ví dụ như bây giờ là cái người mà bị chặt mất cái đầu thì ví dụ cái phần mà nếu mà họ chấp cái thân nhất á thì thường họ cảm giác họ là một cái hồn ma mà không có đầu. Họ biết hết á nhưng mà không có đầu. Tay, chân đi tới đi lui rồi mình dòm thấy thì sao? Rồi còn trường hợp mà ví dụ như họ không chấp cái thân này
[1:12:16]mà họ chấp cái đầu thì lúc đó họ là một cái đầu biết bay, lăn lăn lăn lăn lăn lăn vô giường mình nó coi chừng. Đó cái gì chấp nhất. Còn cái người mà nổ banh xác á, coi vậy chứ nó vẫn có một cái điểm nào đó họ quý nhất. À có khi ví dụ như họ thích cái bàn tay của họ nhất lúc họ sống thì lúc đó họ sẽ bỏ hết mọi cái, chỉ còn cái bàn tay nó bò bò nó thấy bàn tay bay vất vưởng qua cửa sổ, tối coi chừng có bàn tay. Cho nên thường theo cái chấp của họ mà họ sẽ tồn tại nhất với cái đó. Còn không có khi là mình sẽ thấy họ lúc đó nhưng họ ráp lại được thân thể của họ nhưng mà người nó thiếu, nó méo rồi đủ thứ hết trơn vậy, thành một cái hồn ma không có trọn vẹn.
[1:12:54]Cho nên đừng tưởng chết là hết. Họ vẫn tiếp tục chịu cái nghiệp khổ mà lúc sống họ đã họ khủng khiếp, cái nghiệp báo khủng khiếp. Bởi vì Phật nói một câu nè: "Bất cứ một chỗ nào trên đời, dù ở trên hư không hay dưới hang động sâu dưới đáy biển, không nơi nào tránh được nghiệp khi quả báo tìm đến." Nhớ không? Mà còn một điều nữa là ngay cả cõi chết cũng chưa hết, chưa hết được đâu. Nên vì vậy, để bảo đảm rằng khi mình chết mình bước sang một thế giới an lành thì lúc mình còn sống, đời sống mình phải rất là an lành, rất là may mắn, gương mặt mình đẹp, tâm linh mình sáng thì bảo đảm là khi mình chết mình cũng sẽ như vậy.
[1:13:34]Dạ thưa Thầy còn câu nữa là trong thời gian gần đây hằng đêm con thường bị mất ngủ. Có nhiều lúc đang ngủ bỗng dưng như có ai đánh thức dậy. Thì xin Thầy giải thích và dạy cho phương pháp để khắc phục để hồi phục lại giấc ngủ. Cái mất ngủ á thì có nhiều trường hợp. Thì có thể là do bệnh lý. Có thể do bệnh lý nè, có thể có cái trục trặc gì về nghiệp vân vân. Thì mình trước hết là mình cứ sám hối, mình làm phước. À mình đừng có phá giấc ngủ ai, ai ngủ mình đều quý, đừng kêu người ta dậy nửa chừng. Có khi người ta đang ngủ mà mình việc gì cần quá mình cứ lôi người ta dậy mà không biết quý giấc ngủ người ta, mà nhiều lần như vậy là mình cũng bị lại.
[1:14:15]Rồi nhưng mà về bệnh lý thì thôi cứ chữa cái đã. Cứ đến bắt mạch, uống thuốc Đông y, uống nhãn lồng, uống chùm bao, uống lá vông gì đó cho Thầy nha. Vừa sám hối vừa làm phước vừa uống thuốc chắc ăn. Giờ mà hỏi Thầy mò mò Thầy có biết ai kêu đâu mà Thầy nói? Hỏi cái người kêu sao hỏi Thầy? Trong sách tu và tất cả luật nhân quả và nghiệp báo, thì con thấy rằng trong một nơi, người thì bố thí nhiều, người thì bố thí ít, người thì không có bố thí. Thì con nghĩ rằng ở quê hương Đắk Lắk có những người tỷ phú, có những người người, thế họ kêu bố thí nhiều thì đắc đạo thì rất tốt hơn, và những người bố thí ít hoặc những
[1:15:00]người không bố thí thì không được đắc đạo một ít nào hay sao? Đấy là một. Và cái thứ hai nữa... Thôi nói nói câu thứ một ai dịch lại giùm Thầy đi, Thầy nghe Thầy không hiểu. Dạ, à con nói lại. Con nói trong sách như thế thì bây giờ là con nói là về cái bố thí thì tất cả những người giàu như là những người tỷ phú ở Cư M'gar bố thí nhiều, hoặc là những người ít thì bố thí ít, những người hoàn cảnh không có để mà bố thí cho chúng sinh, thì tất cả về những quả báo đem đến thì những nhà bố thí nhiều thì tất cả họ có xe hơi, nhà lầu hết hay sao? Và những người không bố thí thì cuộc sống vẫn cứ tu đạo,
[1:15:41]vẫn cứ được và vẫn cứ chấp hành tu nhưng mà về sau có đem lại kết quả hay không ạ? À còn con xin hỏi tiếp nữa... Thôi thôi để Thầy trả lời câu này cái đã. Cái về quả báo của bố thí Thầy có giảng trong cái băng mà Tứ Nhiếp Pháp, phần bố thí Thầy có đưa ra cái công thức, phải không? Ai nhớ? Cái kết quả của bố thí bằng
[1:16:07]à ba cái tham số nhân với nhau. Thứ nhất là gì? Cái số lượng mà đem đi bố thí, thứ hai là
[1:16:17]cái tấm lòng khi mình bố thí, là tình thương yêu á. Thứ ba là, thứ ba là gì? Thời gian. Thời gian để mình thọ quả báo. Nếu càng lâu thì, nhưng mà nó tỉ lệ nghịch với cái gì? Khoe khoang và kiêu mạn, phải không? Cái sự kiêu mạn. Thì như vậy đó, cái mà số lượng bố thí nhiều ít á nó chỉ là một yếu tố thôi, chứ không phải là toàn bộ để quyết định cái quả báo của bố thí. Nên ví dụ như có một người bố thí với số lượng rất là lớn nhưng mà tấm lòng họ rất là ít, và sau đó họ đi hưởng liền, họ xí cái đầu lấy, nợ ở đâu người ta lấy liền, tức là ép cho lòi ra được cái lợi của mình liền. Thì như vậy là số lượng có thể bố thí số tiền lớn
[1:17:01]nhưng tấm lòng ít, rồi cái thời gian ít, đồng thời họ bố thí đem ra khoe tùm lum, tâm kiêu căng thì quả báo dường như có khi âm luôn á, nhiều khi không có quả báo, không có phước luôn. Tại vì những cái kia nó phá hết. Nhưng mà nếu có một người bố thí với một số lượng nhỏ nhưng mà với tấm lòng rất là lớn, và không cần thời gian để thọ quả, có thể là 5 10 kiếp sau mới thọ, và bố thí trong cái khiêm tốn và kín đáo thì sau này phước của nó lại cũng rất là lớn. Cho nên cái quả báo của bố thí là được quyết định bởi nhiều yếu tố chứ không phải là bởi cái số tiền lớn hay nhỏ không, ha, như vậy. Rồi còn câu gì nữa?
[1:17:38]Còn câu tiếp nữa là câu: bây giờ trên thế gian có câu là: "Cứu nhân nhân oán, cứu vật vật trả ơn". Thì con nhớ lại cách đây hơn 30 năm, cái kỷ niệm con còn nhớ mãi: đang ngồi hái chè trên nương rẫy thì xuống một cái ao của một người đang đánh cá thì có một đứa cháu nhỏ độ sáu tuổi đã chết ở đó, à chết ở đó thò chân lên, tự nhiên không biết có duyên đưa con từ trên núi xuống gần đó khoảng một cây số đó, xuống nơi thì bắt đầu con thấy mọi người lớn con bảo là: "Tại sao không vớt đứa cháu nào đây?". Thì con cầm cái chân con dốc lên, con đem lại bờ con sợ quá bỏ đó. Thì dân làng đến bắt đầu là y tá không có đâu,
[1:18:22]chỉ làm bằng dân tộc thôi, thì người đó sống lại bây giờ con cái đề huề. Thế mà từ đấy thì cuộc sống con học xong hết phổ thông, vào hết lớp 10, xong đi vào bộ đội thì cuộc sống cứ sóng gió mãi, rèn luyện ra gì cuối cùng cũng chỉ trở thành một anh đại úy quèn về thôi. Mà đến nay cuộc sống vẫn gập ghềnh sóng gió, thì con mới nói là bây giờ con tích cực tu Phật mãi sau cuộc sống nó có đỡ đần đi không, Thầy giải thích giùm ạ? Thì cũng nhờ anh kéo chân lên đứa mà ngày nay làm đại úy, chứ nếu không kéo chân thì có khi anh chỉ làm thượng sĩ. Cho nên vì vậy để có thể tiến hơn bây giờ anh phải đi ra bờ kinh á,
[1:19:01]coi có ai mà chõ chân lên mình nắm mình kéo lên cho người ta nữa ha. Cứ đi cầu cho ai nhảy xuống rồi mình vớt người ta lên để mà được phước. Thực ra thì đó cũng là một trong những cái phước anh ạ, mà cũng là cái duyên cái nợ mình đối với người đó, chứ tại sao tới lúc đó lại có mặt mình? Nên nó có cái duyên cái nợ gì với người đó rồi, chứ không phải không đâu. Ừ, mà tuy nhiên là phước nó vẫn chưa đủ, nó vẫn chưa đủ so với những cái điều gì mình đã hưởng ở trong quá khứ qua hết, bây giờ mình bị nghèo lại bù. Cho nên phải tiếp tục làm phước. Cũng nghe anh là hay đi đem truyền bá Phật pháp giáo lý thì Thầy cũng hy vọng rằng
[1:19:35]nếu mà anh cứ tiếp tục như vậy, một lúc nào đó nó sẽ khá lên từ từ, vậy. Thì Thầy cũng vậy, Thầy cũng nghèo khổ như anh vậy đó, mà nhờ cũng ráng là đem băng cho người ta nghe đó, lúc này cũng đỡ đỡ lên chứ trước Thầy cũng nghèo lắm, khổ. Còn cái câu mà: "Cứu vật vật trả ơn, cứu nhân nhân trả oán" á, đó là một câu than thở thôi ha, chứ nó không phải là ai đưa ra một cái quy luật. Họ chẳng qua là than thở và con người hay phản bội, hay vong ân, than thở. Mà nhiều quá cái đâm ra cái người ta cứ truyền miệng nhau giống như đã thành một quy luật. Mà tại sao con người hay bị phản bội? Bởi vì con người mình đã gây cái nghiệp phản bội. Thì có người nói:
[1:20:14]"Không, tôi không bao giờ phản bội ai". Nói không, mình không phản bội con người nhưng mình đã phản bội con chó, ví dụ vậy. Có khi con chó nó giữ nhà cho mình, nó giúp đỡ nó thân thiện với mình nó vậy, một ngày nào buồn tình đem mình cắt cổ mình giết mất, mình đã phản bội. Có những trường hợp ngày xưa vậy, con ngựa mình cỡi để mình chiến đấu, có khi mình thiếu thịt cái mình dứt thịt ngựa mình ăn luôn là mình đã phản bội. Và cái người mà đã phản bội con vật như vậy, có công mình có ơn mình như vậy, thì đời đời kiếp kiếp họ hay dễ bị phản bội lại. Hễ giúp ai á có khi người ta trở mặt, mà đó là nghiệp nhẹ đó, có khi còn bị thọc tiết lại nữa.
[1:20:47]Như vậy chứ không phải không, chúng ta đều có nhân quả công bằng vì mình nhìn không ra thôi, nhìn không ra. Cho nên một bậc Bồ Tát mà trí tuệ họ sắc, họ nhìn vấn đề họ chẻ vấn đề ra một sợi tóc chẻ ra một ngàn lần, cái nhân quả chút chút chút chút, thấy đúng rồi mà đã sai hết trơn, thấy sai lại đúng. Nên thường thường Bồ Tát cái trí tuệ họ cao họ nhìn nhân quả kỹ lắm, còn mình nhìn mình nhìn đơn giản. Cái đơn giản thì nói giống như thế này, giống như người mình đi trên đường lưu thông vậy đó, là nói: "Cái luật giao thông là sao?" Nói: "Dạ, đi bên phải". Mình chỉ hiểu một cái đó thôi. Giống như nói là gặt gieo nhân gì gặt quả nấy, mình chỉ hiểu một cái đó thôi.
[1:21:22]Nhưng mà cái người mà họ lưu thông trên đường mà họ kinh nghiệm rồi đó thì họ sao? Họ vạch ra một ngàn cái quy tắc, phải không? Đi bên phải là đúng rồi, nhưng mà nếu đi chậm thì phải đi nép vào trong trong lề, đó, đi nhanh thì mới được đi nhích ra bên trái giữa lòng đường một chút. Tuy nhích ra bên trái một chút nhưng mà phải nhường cho cái tuyến xe hơi, đừng lấn xe hơi vẫn chừa đường kia, rồi trong tình huống nào phải đề phòng người cắt ngang người cắt gần, khi muốn qua thì phải trong trường hợp nào mới qua, lui rồi muốn quẹo làm sao, muốn ngừng sao, muốn de làm sao, tức là một ngàn cái tình huống như vậy đối với cái người
[1:21:53]kinh nghiệm, chứ không phải chỉ có một quy tắc duy nhất là đi bên phải. Mà rất nhiều bậc cha mẹ đã thờ ơ trong cái việc mà dạy luật giao thông cho con, con mà bắt đầu biết chạy xe đạp chỉ dặn có một quy luật: "Con nhớ chạy bên trái nghe con", do vậy đã giết nó lúc nào mà không hay. Cho nên cha mẹ khi mà dạy con không được dạy một quy luật là chỉ chạy bên trái, mà phải dạy cho nó 20 30 cái quy luật khi nó đi đường. Thì trong luật nhân quả cũng vậy, mình đừng có nói đơn giản là gieo nhân nào gặt quả đó, mà phải phân tích từng tình huống một: khi gieo nhân này nó phụ với nhân kia nó ghép với cái nhân nọ, quả báo nó biến hóa như thế nào thế nào.
[1:22:29]Cho nên tình huống nó rất là phức tạp, nên nhân quả mình học càng ngày càng không bao giờ hiểu hết nổi. Nhưng mà mỗi ngày mình biết thêm thì mình tránh được sai lầm trong cuộc đời của mình hơn, vậy thôi, ha. Tối rồi đó, bây giờ tới lúc ngồi thiền, ha. Thôi bây giờ hẹn đi, hẹn lần khác đến nữa rồi Thầy sẽ giải đáp nữa, hoặc đi vào thăm Thầy nữa, ha, như vậy. Cho nên Thầy chúc cho quê hương Đắk Lắk của Thầy được mọi người đều được mọi điều êm ấm, tốt lành, phát triển, giàu có, thịnh vượng để lần sau đừng có ai đến đây than thở, ha. Thầy cũng chúc cho quê hương Mỹ Tho của của Mỹ Tho là được mọi điều coi như là tinh tấn, tốt đẹp, phát đạt, an khang nha.
[1:23:12]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.