[0:09]Thưa thầy, tình thương là lòng yêu thương người khác. Thầy cảm ơn. Vậy có định nghĩa gì không?
[0:20]Thật ra, thầy cũng định nghĩa không được. Tình thương là một cái gì mình không diễn tả bằng lời nói được, mà mình chỉ thấy cái biểu hiện của nó thôi. Ví dụ như khi mình thương một người nào đó, mình biết mình có thương, nhưng mà bản chất tình thương là gì mình nói không được, phải không? Nhưng nó có biểu lộ ra một số tính chất để mình có thể biết được tình thương là gì. Ví dụ nè, một số tính chất đó là: Cái người mà mình thương á, gặp thì vui, vui mừng. Khi xa thì mình nhớ thương. Và nó có mấy, hai yếu tố: Yếu tố tích cực của tình thương á là khi mình thương người nào thì mình muốn giúp đỡ người đó,
[1:09]mình muốn giúp cho người đó tốt đẹp hơn, đó là yếu tố tích cực của tình thương. Còn yếu tố tiêu cực của tình thương á, là cái tình thương mà không phải lòng từ bi, bác ái á, thì trong tình thương nó có cái sự ích kỷ, muốn rằng cái người mà mình thương là của mình chứ không có của ai khác. Như mình thấy con cái mà thương cha mẹ cũng vậy, nhiều khi thấy cha mẹ mà thương anh chị mình nhiều quá cái mình cũng ganh, phải không? Đó. Hoặc là bạn bè cũng vậy, tụi con chơi với bạn, mình đang thân với con nhỏ này tự nhiên thấy nó lại thân với con nhỏ khác nữa cái mình cũng hơi hơi ganh. Cho nên bản chất tình thương nó có một cái yếu tố tiêu cực là hơi ích kỷ.
[1:50]Mặc dầu nó cũng có một cái yếu tố tích cực là mình muốn giúp người đó. Đó, nên trong tình thương nó có bốn cái biểu hiện mà mình biết đó là thương yêu: Gặp thì vui mừng, xa thì nhớ nghĩ về nhau, yếu tố thứ ba là muốn giúp đỡ cái người mình thương được tốt hơn, yếu tố thứ tư là có tính ích kỷ. Mà cái ích kỷ đó, cái mức độ nó nhiều hay ít tùy loại tình thương. Chỉ có lòng từ bi là cái tình thương rộng lớn mà các vị thánh kêu gọi là lòng từ bi, lòng bác ái thì mới không có cái dấu vết của ích kỷ, chứ còn bình thường đều mang một chút ích kỷ. Với nó một cái nữa là tình thương yêu nó là một nhu cầu quan trọng trong cuộc sống.
[2:43]Con người ta không thể sống mà không có thương yêu, nghĩa là không thể sống mà không được ai thương hoặc mình không thương ai. Đó là cái người ta gọi là gì? Là cô đơn á. Cái cô đơn nghĩa là mình không có người để mình thương, mà ngược lại chẳng thèm ai ngó ngàng gì tới mình. Đó là cái gọi là cô đơn, mà cái đó thì khủng khiếp lắm, đời sống như vậy thì đau khổ ghê lắm. Cho nên tình thương yêu là một nhu cầu quan trọng của con người. Với một yếu tố nữa là chỉ những người có đạo đức mới có tình thương thật sự. Đây, thầy nói thêm yếu tố này rất quan trọng, một lát nữa thầy sẽ phân tích lại cái yếu tố này:
[3:25]Chỉ có người có đạo đức, thêm thứ hai nữa là người rất thông minh mới có thể có tình cảm đẹp được, còn bình thường đều là những tình cảm hạ cấp mang theo bản năng của cảm xúc.
[3:42]Một lát nữa mình phân tích lại. Người mà không có đạo đức và không có trí thông minh đó, cái mà họ gọi là tình thương yêu coi chừng. Bây giờ mình nói lại một một số loại tình tình cảm, thì thế nào thầy cũng không có bỏ qua tình yêu đâu tụi con đừng có lo. Dạ, thế nào cũng nói tới.
[4:05]Thì trước hết là cái tình cha mẹ và con cái, phải không? Đây là mối tình thiêng liêng nhất. Mình có mặt trên cuộc đời này là vì mình có cha, có mẹ và cha mẹ đã nuôi dạy mình suốt cuộc đời, cho tới khi mình lớn đủ lông đủ cánh, mình lấy vợ lấy con rồi mình quên cha mẹ mình thôi. Cứ vậy, cuộc đời là như vậy.
[4:28]Bây giờ nha, tụi con thì có ai làm cha làm mẹ chưa? Chắc chưa. Thôi về làm con. Bây giờ tụi con cứ làm con, đứng ở vị trí con cái nhìn cái tình thương yêu của cha mẹ mình đối với mình, tụi con thấy làm sao? Thật ra, tụi con không cảm nhận hết được cái lòng thương của cha mẹ mình đối với mình đâu, không cảm nhận hết. Chỉ đến khi nào mà tụi con làm cha mẹ, mình thương con mình á, lúc đó mới sực nhớ lại và hiểu cha mẹ mình đã thương mình như thế nào. Đây là mình nói chung chung nha chứ không nói cá biệt, tại vì cá biệt cũng có nhiều cha mẹ kỳ khôi lắm, nhưng mà chuyện đó ngoại lệ. Bây giờ mình chỉ nói chung chung
[5:12]là lòng cha mẹ thương yêu con cái thật là vô bờ, vô bến. Tại vì sao? Tại vì sao? Tại vì nếu mà nói theo cái sinh lý á thì con cái là sự nối tiếp cái gen di truyền của cha mẹ. Nói theo mặt xã hội, con cái là sự nối tiếp của cái dòng tộc của mình. Mà nói theo đạo Phật á thì con cái là sự nối tiếp của cái bản ngã của mình, nên nó đều dính cái chữ mình ở trỏng nên rất là thương. Cha mẹ luôn luôn thương con cái là như vậy, bởi vì nó chính là biểu hiện sự tồn tại của mình trong cuộc đời này. Mình có thể chết, nhưng trong thâm tâm của mỗi con người không ai muốn mình bị biến mất khỏi cuộc đời này hết, muốn mình tồn tại mãi.
[6:01]Nhưng mà mình không thể tồn tại mãi thì chính con cái mình là biểu hiện sự bất diệt của mình, sự bất diệt của mình. Mình không chết, mình chôn rồi mà không chết bởi vì cái dòng máu mình còn sống. Nên nó cái biểu hiện á, nên con cái là kết hợp của tình yêu đôi lứa, vợ chồng, con cái là sự nối tiếp về cái huyết thống, sự nối tiếp về dòng tộc và sự biểu lộ, sự phóng hiện của bản ngã. Chính vì những yếu tố đó đó nên cái tình cha mẹ thương yêu con cái rất là sâu đậm. Cha mẹ sẵn sàng hy sinh tất cả từ nhỏ việc nhỏ tới việc lớn để mong cho con cái mình được tất cả những điều tốt đẹp, mong cho con cái mình được sao?
[6:51]Được học giỏi, nên người, có tương lai vững chắc, đời sống được hạnh phúc. Mà nhiều khi thương quá với cái lòng ích kỷ nên cha mẹ xen vào cái đời sống con cái hơi quá đáng. Ví dụ trong hôn nhân, mà bây giờ thì người ta hơi phản đối, như trong hôn nhân thì cha mẹ đặt đâu con ngồi đó. Bây giờ thì người ta cho cái đó là phong kiến. Thôi cái đó là cũng hên xui lắm, nhiều khi là cha mẹ sắp đặt á mà lại hạnh phúc, có khi mình lựa chớ lất trật lất à, mà không có cố định phải không, cái điều đó không cố định được. Cái mà lúc nào cũng mong cho con cái mình được hạnh phúc nó là một trong những tính chất của tình thương á là muốn giúp đỡ người
[7:37]khác, muốn con cái mình nên người, nuôi nấng dạy dỗ cả một đời và như vậy nó thành cái ân nghĩa lớn, cái ân nghĩa lớn. Chúng ta tồn tại đến ngày hôm nay là đều nhờ cha mẹ nên nó thành một cái ơn lớn. Trên cuộc đời này có thể sẽ có nhiều người giúp đỡ mình, nhưng trong tất cả sự giúp đỡ đó không bao giờ có một sự giúp đỡ nào hơn cha mẹ mình nữa, đó là điều khẳng định. Vì thế mà đạo lý Á Đông đặt cái chữ hiếu lên hàng đầu. Vì sao? Vì người Á Đông là người biết ơn. Cái biết ơn là một biểu lộ của đạo đức, người có đạo đức phải có lòng biết ơn. Mà trong những cái ơn lớn nhất mà mình phải biết, mình phải cưu mang, mình phải ghi khắc
[8:34]là cái ân nghĩa của cha mẹ đối với mình, nên mình gọi là một cái lòng hiếu. Hiếu tức là lòng kính thương, lòng biết ơn cha mẹ và biểu lộ bổn phận với cha mẹ khi cha mẹ mình không còn sức lao động nữa, đó lúc đó mình phải nuôi cha mẹ mình. Đó là cái cái lòng hiếu của Đông phương. Có một câu chuyện về lòng bất hiếu: Có cái ông đó ổng ngồi ổng đóng cái cũi. Chuyện ngày xưa rồi, ổng đóng cái cũi, con ổng lại hỏi: "Ba đóng cái cũi này làm gì?" Cái ổng mới nói thiệt: "Ba đóng cái cũi nhốt ông nội vô trong đây, đem vô trong núi bỏ. Chứ bây giờ đó ông nội già với bệnh, nó là một gánh nặng cho gia đình,
[9:19]ba nuôi không nổi, ba chỉ lo nuôi con thôi." Đúng là nước mắt chảy xuôi mà, mình thương con mình chứ cha mẹ mình mình ít thương. Cái đứa bé nó ngồi nó nhìn chăm chú lắm, cái nói: "Thôi con đi làm làm đi chơi gì đi để ba đóng." - "Không, để con nhìn con bắt chước, mai mốt ba già con đóng một cái cho ba." Ổng nghe nói ổng sực tỉnh, ổng buông búa xuống ổng phá cũi liền. Nghĩa là cái gì mà mình đối xử với cha mẹ mình á thì con cái mình sẽ đối với mình y như vậy. Nó là một tấm gương mà. Trong đạo Phật gọi là nhân quả, nhưng mà nhìn theo cái logic cuộc đời nó là một tấm gương. Đó. Con cái thương cha mẹ.
[10:02]Tụi con có thương cha mẹ không? Chắc là thương phải không? Thì ai cũng vậy. Bình thường thì chúng ta đều thương quý cha mẹ mình. Nhưng mà sao? Nhưng mà nó có cái này. Như con cá lội trong nước, không có thấy nước là quý giá. Chỉ khi nào bị người ta bắt, người ta quăng lên bờ đó, lúc đó mới thấy cái quý giá của nước. Chúng ta đang ở trong không khí nè, mình không thấy cái quý giá của không khí đối với mình, nó bao bọc đầy ắp chung quanh mình. Chỉ khi nào ai lại bóp mũi mình á, lúc đó mình mới thấy không khí là quỷ. Cũng vậy, mình sống trong vòng tay thương yêu của cha mẹ, mình không có thấy quý tình thương đó lắm.
[10:46]Thương thì thương vậy đó, mà không quý lắm. Nhưng mà chỉ những người không còn cha mẹ nữa, lúc đó mới thấy cái cay đắng, mới thấy bơ vơ lạc lõng, mới thấy rằng những cái tình thương của người khác dành cho mình á, nó không là một cái nghĩa lý gì so với tình thương yêu của cha mẹ hết. Chỉ lúc đó mình mới biết. Với nữa là thế này, là thường con cái thương cha mẹ khi còn ở trong vòng tay của cha mẹ thôi. Đến khi mà chúng ta đủ lông đủ cánh rồi, có thể tự dựng lập cuộc đời mình rồi và có thêm một người để đi với mình trong cuộc đời này rồi. Người đó là ai?
[11:35]Thêm một người để đi với mình trong cuộc đời này nữa thì mình... mình sao? Mình không còn thương cha mẹ mình nhiều lắm. Đó là một sự thật. Tụi con đồng ý với thầy điều đó không? Dám là hông lắm ạ. Hông chỉ được 3 bữa thôi, ít bữa là tụi con biết. Cho nên nó là như vậy đó. Cái quy luật của cuộc đời là vậy. Khi mà mình có một cái tình yêu riêng, có một đời sống riêng, thì cái tình thương yêu đối với cha mẹ nó lợt lạt. Chỉ đến khi mà mình sinh con, mình thương con mình, lúc đó mới sực nhớ lại, mới hiểu được cha mẹ mình ngày xưa đã thương yêu mình như thế, mình mới cảm động, mới biết ơn, mới bắt đầu bày tỏ cái lòng hiếu trên bổn
[12:25]phận, thầy nói trên bổn phận và trên lý trí nha, chứ nó không phải là cái tình thương yêu tự nhiên đâu. Lúc đó chúng ta sẽ thấy mình thương con mình á là một tình yêu thiêng liêng tự nhiên, và lúc đó mình cũng thương cha mẹ mình bằng lý trí, bằng lý trí, chứ không phải là tình thương yêu tự nhiên đâu. Lúc đó bị mình hiểu được, thông cảm được, mới bắt đầu thương. Một điều nữa là chúng ta thấy trong cái quy luật cuộc đời á, người lớn rồi phải già, mà đến tuổi già thì không còn lao động được, nên phải sống lệ thuộc vào người trẻ. Mà người trẻ đây là ai? Là con, là cháu của mình, thấy không? Đó là một vấn đề xã hội, một vấn đề của xã hội
[13:15]mà những nước như nước Nhật đang gặp khủng hoảng. Họ kế hoạch hóa gia đình rất là kỹ, nhưng bây giờ người ta ít sinh nứt đẻ, cái thế hệ trẻ nó giảm số người dần dần, số người già thì vẫn còn đông mà số người trẻ thì ít. Cho nên cái khủng hoảng về người già ở Nhật không có người để nương tựa, không có con cháu. Họ phải sống trong những cái trại dưỡng lão. Dĩ nhiên đời sống trong đó thì nó hiu quạnh, nó cô độc, mặc dù người ta cũng cố gắng tổ chức những cái vui chơi, những cái trò giải trí, nhưng vẫn không thể nào bằng được mình sống quây quần bên con cháu của mình. Nhưng mà đời sống Tây Phương thì họ vậy.
[13:59]Họ không có cái khái niệm gọi là cái hiếu như Á Đông. Vì lý do đó nên con cái đối với cha mẹ hững hờ, thờ ơ lạnh nhạt, và người già thường thì phải sống trong trại dưỡng lão. Thầy có biết cái chuyện của một bà đó, bà người Việt Nam. Thầy không hiểu tại sao, có lẽ từ những kiếp trước, nhưng mà trong kiếp này, bà là một người đạo đức tuyệt vời. Chung quanh bà, bà luôn luôn chăm sóc để ý mọi người. Không bao giờ bà làm ai phải phật lòng, luôn luôn bà hy sinh chịu thiệt phần mình để lo cho mọi người, từ người con ruột tới người con riêng của chồng, tới cái người vợ lẽ của chồng, vân vân, bà đều lo chu toàn trong cái tình thương yêu rất là quảng đại, bao dung.
[14:52]Nhưng khi bà già, năm nay bà 70, bà sang Pháp thì cái người con đầu của bà đó, bà đã lo cho sang Pháp lập nghiệp từ xưa lắm rồi. Bây giờ bà mới sang, bà mới đến ở với cái người con trai đó. Người con trai có người vợ hình như là Hồng Kông gì đó. Nhưng mà anh ta đã tiếp thu cái tư tưởng của Tây Phương nhiều quá, nên không có khái niệm gì về lòng hiếu hết. Bà đến thì anh ta nói nặng nói nhẹ, hắt hủi. Một lần bà buồn, bà mới chào bà đi, bà nói thôi, mama sẽ không có làm phiền con nữa, mama sẽ đi. Thì cậu con trai đó nói, nhưng mama đi luôn, đừng có trở lại nữa nha. Và bà lặng lẽ bà xách gói đi ra hát bài hát, đi ra về một cái miền khác.
[15:42]Bây giờ thì bà trở về Việt Nam, sống cô đơn, cô độc ở một cái nhà nhỏ để mà tu. Rồi bà khá biết đạo và bà lấy đạo để làm niềm vui. Qua cái câu chuyện đó, nghe bà kể câu chuyện á, thầy rất là đau lòng. Thầy nghĩ là cái xã hội Tây Phương họ... cái gì có thể họ hơn mình, nhưng về cái thâm thúy, cái sâu sắc của tình nghĩa, họ không thể bằng Đông Phương được. Cho nên như tụi con này, thầy nghĩ rằng tụi con học, tiếp thu những kiến thức kỹ thuật công nghệ, cái văn minh của Tây Phương, nhưng tụi con nhớ giữ lại cái văn hóa, cái nghĩa, cái tình nghĩa, cái đạo lý của Á Đông. Mình được cái văn minh của Tây Phương nhưng được cái văn
[16:31]hóa của Đông Phương thì mình là một con người hoàn hảo. Đừng có hăm hở chạy theo Tây Phương như thầy thấy cái lớp trẻ hiện nay, cái gì cũng bắt chước Tây Phương, như là khi mà những cái ca sĩ ở nước ngoài họ sang đây họ trình diễn, mấy trăm ngàn một cái vé cũng đổ xô nhau đi mua. Rồi khi họ đứng ở trên sân khấu họ hát, thì cái lớp trẻ dưới này đứng lên quơ tay quơ chân nhảy theo, y như trong cái phim tivi mà tưởng cái đó là hay, tưởng cái đó là mình hiện đại, mình bằng người ta. Nhưng thì có gì là hay? Rồi hớt những cái loại tóc gì mà trên này ngắn ngắn nè, sau này tự nhiên mấy chùm dài dài phía sau đó.
[17:10]Đó thì nhìn một cái thì thì con nít mà nhìn cái đang khóc phải nín mà đang nín phải khóc á, như vậy. Cho nên cái mà chạy theo Tây Phương như vậy, nó không biết rằng nơi Đông Phương mình có nhiều cái rất là đẹp mà mình phải trân trọng, giữ gìn và phát huy. Thật là dở. Như vậy tụi con để ý lại điểm này để mình vượt qua được cái sai lầm của Tây Phương ở điểm đó, là nhớ mình làm tất cả để cho thế hệ sau này là mình con cháu mình và
[17:44]mình cũng làm tất cả để đem lại niềm vui cho cha mẹ mình lúc tuổi già. Nhớ điều đó. Bây giờ thì nói qua một loại hình tình cảm khác là tình anh chị em.
[17:58]Bây giờ thầy hỏi thiệt, tụi con có thương anh chị em trong nhà mình không? Có không? Có không? Nói thiệt thầy nghe đi. Thầy không nói ai đâu. Thương không? Nhìn kỹ đi. Tụi con sẽ thấy một điều này, nhiều khi mình thương bạn mình hơn thương anh chị trong nhà mình. Có không? Có không? Tại sao? Tại sao? Tại vì thế này, nhiều khi ở trong nhà với nhau đó, nó gần gũi quá, nó nhàm, rồi mình xưng hô nhau cái gì? Mày, tao, và mình không giữ gìn, không ý tứ. Những cái xấu của mình, mình bộc lộ hết, tại vì người gia đình mình mà họ phải chịu đựng những cái xấu của mình. Hay là mình nóng là mình la lên, đập đồ đập cửa, phải không?
[18:56]Ngày khi nhất là mấy cái người anh trai mà hay ăn hiếp em gái á, hay mà ăn hiếp mấy em á, lộn xộn tao quánh cho một cái bây giờ, phải không? Đó, mình nói sảnh tay, nhưng có bao giờ mình dám nói điều đó với người bạn của mình không? Khi một người khách đến nhà, cái tự nhiên cái bộ mặt mà như đưa đám mình biến mất, cái mình hiện ra mùi xuân liền. Khi người ngồi để ngồi chơi, rót nước, mở nhạc cho bạn nghe, lịch sự ha, mời ở lại ăn cơm nha, mặc dù mình không muốn tí nào, nhưng như vậy làm cho người bạn kia thấy thiệt, sao con người gì đâu mà tử tế quá. Nhưng mà lúc mà cái người bạn kia về rồi cái quay qua mắng
[19:31]đứa em liền, đồ ngu, bạn tao tới mày không rót nước. Đó, mình thấy như vậy chính vì lý do đó. Trong cái giao tế xã hội đó, mình giữ cái vẻ lịch sự ân cần. Cho nên, vì cái lịch sự ân cần đó nên đối với cái bạn bè ngoài xã hội mình dễ có cái thương mến, thân tình. Còn người trong nhà mình lâu quá nhà coi thường, với nữa là nhiều khi anh chị em trong gia đình không có cái ân nghĩa với nhau lắm. Vì cha mẹ mình nuôi mình hết rồi, còn anh chị em chỉ tương quan và nhiều khi chính vì có mặt anh chị em mình mà mình không được hưởng cái tình thương trọn vẹn của cha mẹ nữa. Chỉ trừ những trường hợp mà trong gia đình có đạo đức á.
[20:11]Ví người anh chị lớn là người gương mẫu, đàng hoàng, dù trong gia đình vẫn không có điểm sơ hở, đối xử với các em đàng hoàng, lo lắng, nuôi nấng, dạy dỗ cho các em thì nó có cái ân nghĩa, gia đình nó ấm cúng hạnh phúc. Còn mà ngang ngang không có phải có bổn phận với nhau, không lo cho nhau đó, thì thường mình ít thương người trong gia đình mình mà thương người ngoài nhiều hơn. Mặc dù cái tình của người ngoài nó chỉ là đãi bôi thôi, đưa đẩy thôi, không có thật lắm. Đó. Cho nên tụi con để ý, hiểu ra điều này, mình ráng xây dựng lại cái tổ ấm của mình. Nhớ, mình trồng lại cái giàn thiên lý trước sân nhà mình, trước khi trồng cây cổ thụ ở cánh đồng xa xăm.
[21:01]Thầy nói vậy con hiểu không? Thì lặp lại. Hãy chăm sóc lại, hãy trồng lại cái giàn thiên lý nơi cái sân nhà mình, trước khi mình trồng cây cổ thụ ở một cánh đồng xa xôi nào đó. Phải không? Nếu nói rằng tôi thương yêu mọi người, tôi lớn lên tôi làm những việc gì cho cuộc đời, cho xã hội nghĩa là tôi thương mọi người lắm, thì trước hết hãy thương gia đình mình cái đã. Cho nên ai nói tốt gì tốt mà mình nhìn thấy người đó đối xử với trong gia đình chưa phải thì biết rằng cái mà gọi là tốt của người này không đáng tin lắm, phải không? Cái này thầy nói sơ qua cái chuyện tình yêu trước chút. Có những người lựa bạn trăm năm vậy,
[21:50]thấy người đó rất tốt, nhưng mà cái người khôn á, đừng có đánh giá là người ta tốt với mình mà chọn, nhất là mấy đứa con gái nha con. Thầy nói cái này bữa để ý, người ta lại người ta nói thương yêu mình gì đủ thứ hết trơn á, khoan tin. Tụi con rình rập coi người ta đối xử với người trong nhà người ta thế nào đã. Nếu mà trong gia đình người ta người ta đối xử rất là tốt thì người ta nói tốt với mình, mình tin. Còn người ta tốt với mình lắm, nhưng mà mình thấy quay qua mặt cái người em cái mặt hình sự lên liền là rồi thôi. Đây là thứ gì? Như là sống lâu sinh nhàm thì nữa mình về với người ta cũng vậy thôi,
[22:28]nó cũng sẽ sống lâu sinh nhàm, rồi người ta cũng sẽ mặt hình sự với mình thôi, như là người ta đã hình sự với với mấy đứa em của họ vậy. Đó, tụi con nhớ điểm đó, đó là một cái mánh thầy dạy đó. Lát thầy dạy thêm vài cái mánh nữa.
[22:46]Bây giờ thầy nói qua tình cảm bạn bè. Thường tụi con chọn bạn, kết bạn với một người vì lý do gì? Đó, tụi con nói thầy nghe. Vì lý do gì tụi con kết bạn?
[23:05]Hôm nay tụi con hên, thầy hư xe vô trễ nên đỡ ngồi thiền hết nửa tiếng. Bây giờ tụi con nói thầy nghe đi, lý do gì tụi con kết bạn với một người?
[23:21]Thì giơ tay lên đi. Giơ tay lên đi. Vì lý do gì? Con.
[23:31]Thưa thầy, theo con nghĩ là mình kết bạn với một người vì người đó tâm đầu ý hợp với mình, hiểu được hoàn cảnh mình cũng như là có những cái tỏ ra là hết sức quan tâm, chú ý và giúp đỡ mình, cũng như là người đó là
[23:52]có những cái rất hợp tính với mình thì mình chọn làm bạn. Thầy cảm ơn. Thầy nghe nãy giờ nói mình mình không chứ không có bầu gì hết, tức là nó biểu lộ cái gì? Lòng ích kỷ, tụi con thấy không? Thầy không chê con đâu mà thầy nói đó là cái quy luật chung đó. Thầy nói lại cái gốc nè. Đúng, những điều con nói là đúng, mà thầy chỉ nói thêm cái gốc: vì người đó làm cho mình vui, sung sướng, hạnh phúc, vì cái lợi của mình trước, phải không? Chứ có bao giờ mình kết bạn với một người mà để cho mình phải quan tâm người đó, mình lo cho người đó tại vì thấy mình hợp với người đó, tại vì mình có thể quan tâm người đó lo,
[24:28]mà thấy toàn người đó lo cho mình, quan tâm đến mình. Thấy không? Đó, tình thương yêu là một loại ích kỷ, nó là như vậy. Nãy giờ con nói thầy nghe coi có ngược lại không, có nói mình chứ không nói bầu là thầy biết. Đó, nó là như vậy. Cho nên bạn bè là như vậy, bởi vì mình lựa người đó mình thấy người đó hợp là vì đem lại niềm vui, chứ người không hợp kết bạn cãi lộn mất công, phải không? Đó, nó là như vậy. Tình bạn bè có nhiều tình bạn rất là cảm động trên cuộc đời này. Xưa nay có nhiều lắm, như là Quản Trọng với Bảo Thúc Nha, phải không? Di Ngô?
[25:11]Di Ngô hả? Quản Trọng với Di Ngô? Không, Bảo Thúc Nha chứ, hình như Bảo Thúc Nha, phải không? Bảo Thúc Nha nè, phải không, tụi con nhớ không? Bá Nha thì với Tử Kỳ. Bá Nha Tử Kỳ là hiểu được lòng nhau, còn cái tình bạn giữa Quản Trọng với Bảo Thúc Nha là thế này. Nghĩa là lúc mà Quản Trọng ổng chưa có đương được thời đó thì ổng cũng là người quan thường thôi, cũng chỉ đi đánh trận này trận kia thì người ta nói ông này đi đánh trận là đi tuốt phía sau, nhát. Ai cũng chê ổng, chỉ có bạn là Bảo Thúc Nha nói: "Không, tôi hiểu, bởi vì ông ta còn người mẹ già phải lo, ổng mà chết cái là bỏ bà mẹ không ai lo,
[25:57]nên ổng phải hơi sợ chết." Rồi có những cái việc người ta chê bai ổng mà ông Bảo Thúc Nha luôn luôn che chở, bênh vực. Có nhiều việc như vậy đó. Có nhiều việc lắm mà sao lâu quá thầy không đọc mười mấy năm là thầy quên. Đại khái như vậy nên ổng mới nói là: "Sinh ta ra là mẹ cha, nhưng hiểu ta là Bảo Thúc Nha." Và chính sau này Bảo Thúc Nha mới tiến cử Quản Trọng với vua Tề Hoàn Công. Mặc dầu là Quản Trọng đứng về phe đối lập với vua Tề Hoàn Công, nhưng Bảo Thúc Nha vẫn tiến cử. Và quả nhiên ổng lên ổng làm giống như là tể tướng vậy đó, và dựng cái nước Tề lúc đó thành bá chủ của cái Trung Hoa thời đó.
[26:40]Mà có cái điều là khi mà ổng sắp chết, vua Tề Hoàn Công mới hỏi là: "Bây giờ ai thay được Trọng Phụ?" Ổng giới thiệu người khác chứ không giới thiệu bạn ổng là Bảo Thúc Nha. Ổng mới ngạc nhiên: "Tại sao với một người bạn tốt như vậy mà Trọng Phụ không tiến cử mà lại tiến cử người khác?" "Nếu bệ hạ hỏi hỏi hạ thần ai là bạn tốt thì hạ thần nói là Bảo Thúc Nha, nhưng hỏi ai làm tể tướng thì không phải Bảo Thúc Nha, người khác." Cho nên đó là cái hay của Quản Trọng, biết nhìn người chính xác. Trên cuộc đời như vậy cũng có nhiều tình bạn rất cảm động. Vì sao? Vì họ thương nhau. Cái tình thương dĩ nhiên là nó xuất phát từ những kiếp trước.
[27:22]À, có một lần mà thầy giảng về nhân quả, thầy có nói về tình cảm, tụi con có nhớ không? Còn nhớ không? Cái nguyên nhân của tình cảm á, tụi con có nhớ không? Hay nó tai này bay qua tai kia rồi? Trả lại cho thầy rồi mà thầy cũng chưa nhận được nữa? Thôi bây giờ thầy giảng lại chút.
[27:45]Sở dĩ người ta thương nhau vì người ta có ân nghĩa từ kiếp trước,
[27:52]vì có ân nghĩa từ kiếp trước. Khi mình gặp một người mà mình khởi lên lòng thương yêu và mình muốn giúp đỡ người đó bởi vì đời trước mình mắc nợ người đó. Người đó đã ban ân cho mình nên bây giờ tự nhiên mình phải thương yêu để giúp đỡ lại. Thường thì người ta không thể giúp đỡ nếu không có tình thương. Người ta phải thương rồi mới giúp. Cái giúp này là cái trả nợ, nhưng mà cái tình thương là cái duyên trung gian, có thương rồi mới giúp đỡ người khác. Đến một lúc nào mà trả hết nợ, tự nhiên lòng thương yêu trong lòng mình nó nó lắng xuống. Đó là nhân quả, nhân quả. Ví dụ như một người nào đó gặp mình,
[28:41]thương mình, lo lắng, quan tâm, chăm sóc cho mình vì người đó sao? Có mắc nợ mình đời trước. Đó là một sự thật trên nhân quả. Đến một lúc nào đó họ lo cho mình đủ hết rồi, tự nhiên cái tình thương họ lắng xuống. Mình cũng không biết tại sao, họ cũng không biết tại sao. Tự nhiên hết thương vì nợ đã trả xong. Tụi con đừng có nghĩ là tại bây giờ mình mất duyên, răng mình bị sún mất một cái hay cái gì đó mà làm cho họ bớt thương mình, không phải đâu, vì cái nợ họ đã trả xong rồi mà không có mắc cái nợ mới. Trong suốt thời gian họ lo lắng cho mình, mình đã không có cái đền đáp hay không có cái ân nghĩa trở lại, họ chỉ trả một chiều thì nó mau hết.
[29:32]Còn trường hợp mà tình cảm được bền á là do có qua có lại. Đời trước có duyên với nhau, có thể họ mắc nợ mình, mình không mắc nợ họ, họ gặp mình họ rất là thương. Khi họ thương yêu mình, họ lo cho mình, mình có quan tâm trở lại, có giúp đỡ trở lại nên nó thành ra cái tương duyên. Tương duyên qua lại, qua lại mãi, nó giữ gìn cái tình cảm được lâu bền, đó. Còn mình đứng một phía để hưởng thì đến một lúc tình cảm sẽ sẽ chấm dứt.
[30:04]Cái tình bạn bè như mà con nói hồi nãy đó, nó cần cái giá trị chính của nó là sự thông cảm tinh thần, còn cái giúp đỡ vật chất thì nó tùy người thôi, nó tùy trường hợp chứ không hẳn luôn luôn bạn bè có thể giúp đỡ vật chất, nhưng cái chính yếu trong tình bạn bè là cái thông cảm tinh thần. Khi mình gặp được một người mà có sự thông cảm về tinh thần thì mình sẽ có thể kết bạn được. Thầy nói nãy giờ tụi con có thể hình dung ra được cái chỗ chữ hiểu và thương nha, hiểu và thương, thầy nói hết tình cảm tức là chỉ nói tình thương yêu nhưng rồi tụi con sẽ hiểu, nó phải có cái hiểu, tức là cái thông cảm mới có thể thương yêu được, nhưng mà cái kia từ từ mình nói sau.
[30:50]Còn cái tình nữa mà bên Á Đông mình rất trân trọng là tình thầy trò, tình thầy trò.
[30:59]Thì nhớ ngày xưa, hồi thầy còn nhỏ, nhỏ như mấy chú nho nhỏ này, thì thầy cô là một cái gì thiêng liêng đối với mình,
[31:11]luôn luôn kính trọng, gặp từ xa là đã chào và sợ lắm, sợ thầy sợ cô mình lắm, bởi vì cái vai trò của thầy cô lúc đó nó thiêng liêng gần bằng với cha mẹ, mặc dù không bằng, nhưng mà thiêng liêng lắm, vì hồi lúc mà thầy còn nhỏ, những cái đạo lý của Á Đông được học rất kỹ. Bây giờ tụi con không được học, cho nên đó là một cái thầy gọi tụi con kém may mắn. Nhưng càng lớn lên về sau, cái quan niệm của Tây phương họ tràn sang tràn sang, rồi cái hình ảnh của người thầy tự nhiên nó giảm dần giảm dần, cái tương quan thầy trò nó không còn mật thiết và thiêng liêng như ngày xưa nữa. Hồi thầy như vậy đó mà thầy nghe hồi xưa cha mẹ thầy kể lại hay những người
[31:55]trước kể lại, cái tình thầy trò còn gắn bó hơn nhiều nữa, như mình nghe chị Thuần mà kể thì có lẽ là còn hơn hồi cái thời của thầy nữa. Cái vai trò của thầy trò, cái tình thầy trò nó thiêng liêng hơn, nhưng đến bây giờ tụi con thì cái điều đó nó nó rất là mong manh yếu đuối phải không? Nhưng mà Việt Nam mình có lập lại cái ngày Nhà giáo là ngày 20 tháng 11 đó, để như là dựng lại cái đạo nghĩa đó, đạo nghĩa từ ngàn xưa đó mà suýt tí nữa mình đã đánh mất. Có cái câu ca dao Việt Nam là: "Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy". Là người cha mẹ như vậy, muốn cho con mình học giỏi thì
[32:39]phải biểu lộ sự kính trọng đối với với thầy cô. Mình có kính trọng thầy cô giáo thì con mình nó mới kính trọng để nó học. Bây giờ hiện nay có những cái tệ thế này, có khi cha mẹ giàu có, ỷ mình giàu rồi quà cáp với thầy cô, rồi khi ở sau lưng thầy cô mình ngồi trong bàn ăn đó, nói chuyện với con cái mình về cái thầy cô giáo của con mình đó, nói bằng cái giọng khinh miệt, nói bằng cái giọng khinh miệt. Con cái nó nhiễm cái đó và nó coi thường thầy cô. Khi nó đã coi thường thầy cô rồi thì khi thầy cô đứng trên bục để giảng, nó có trân trọng để tiếp thu không? Có không? Không, phải không? Chỉ khi nào nó quý trọng mà cái quý trọng đó là do, do cha mẹ nó.
[33:31]Nó có một cái điều này nữa mà thầy có viết lại trong cái cuốn "Tia Nắng Của Mùa Xuân", thầy cũng có viết tiểu thuyết chứ không phải không. Nhưng mà thầy viết rồi thầy để trong bản thảo, thầy không có phổ biến. Trong đó thầy có viết một cái đoạn về nghiên cứu về cái tâm lý tội phạm của trẻ em.
[33:52]Thì trẻ em mà phạm tội đó nó có nhiều nguyên nhân lắm, nhưng trong đó nó có một cái nguyên nhân khá quan trọng mà ít ai để ý là thế này:
[34:04]Trong gia đình đó mà nếu cha mẹ thường hay kể chuyện tốt của mọi người thì trong gia đình đó cái tỷ lệ mà trẻ em phạm tội rất thấp, rất thấp, mà thường là nên người. Còn trong gia đình đó mà cha mẹ thường hay nói xấu mọi người, nói xấu hàng xóm, nói xấu đồng nghiệp, nói xấu thầy cô thì tỷ lệ trẻ em phạm pháp trong những gia đình đó rất cao. Đố tụi con biết tại sao?
[34:42]Đố tụi con biết tại sao?
[34:46]Tụi con thông minh đó, trả lời đi.
[34:55]Ai trả lời được? Con. - Dạ thưa thầy, vì người con đã nghe những người cha nói xấu về người khác nên người con nhiễm cái đó và trở nên hư,
[35:15]hư giống như người cha. - Thôi được rồi, cảm ơn. Hư giống như người cha. Có ai có câu trả lời nào khác không? Hử? Có ai có câu trả lời bổ túc không?
[35:37]Có ai có câu trả lời nào bổ túc thêm không? Nó như thế này: Cái tâm lý là như thế này. Khi mà cha mẹ nói xấu người khác đó, mà người nói xấu người khác thì nói với cái giọng kính trọng hay là khinh miệt? Khinh miệt, phải không? Tức là tập cho con mình có thái độ khinh miệt cuộc đời, khinh miệt mọi người. Mà khi đứa trẻ đã khinh miệt mọi người, không quý trọng một người nữa, mọi người thì nó dễ cái gì? Nó dễ xúc phạm tới người khác, phải không? Không có tôn trọng tức là dễ xúc phạm, mà điều này mình đã phân tích hồi cái kỳ trước, phải không, là cái lễ độ đó. Khi mình có lễ độ, có tôn trọng thì mình sẽ không xúc phạm.
[36:27]Đó, thì nếu như vậy cái người cha mẹ mà nói xấu, con cái là tập cho con cái được cái thái độ khinh miệt mọi người, như vậy nó rất dễ xúc phạm người khác. Mà cái xúc phạm ở mức độ nhẹ là chửi mắng, đánh đập, còn cái xúc phạm mà ở mức độ nặng là trộm cướp, giết hại, phải không? Đó, nó là như vậy. Còn khi mà cha mẹ thường hay kể chuyện tốt của mọi người, có khi là kể những cái chuyện của các danh nhân trên thế giới, tập cho đứa con cái nó có cái lòng tôn trọng, thương yêu cuộc đời, quý mến con người. Thì như vậy, nó bước ra cuộc đời với một cái lòng trân trọng thương yêu quý mến thì nó không có xúc phạm mà luôn luôn nó tìm cách nó giúp đỡ cuộc đời.
[37:12]Cái thái độ này rất quan trọng. Thầy nói như vậy để sau này mà khi tụi con lớn lên, tụi con lập gia đình, có con cái, trong những buổi ăn đầm ấm của trong cái mái ấm gia đình thì tụi con phải nhớ kể chuyện danh nhân thế giới ra cho con cái mình nghe, kể chuyện tốt của hàng xóm, kể chuyện tốt của đồng nghiệp, kể chuyện tốt của bạn bè ra cho con cái nghe, để tập cho nó một cái lòng thương yêu cuộc đời. Nhớ, cho nên tụi con phải đọc sách danh nhân từ bây giờ cho thật là nhiều. Đó, để nữa mà từ nơi mình hay là đào tạo thành cái thế hệ con cháu nó tốt đẹp hơn, tốt đẹp hơn mình bây giờ.
[37:53]Sau này khi nào có dịp, thầy sẽ nói về cái giáo dục trẻ em để chuẩn bị cho cái lớp trẻ bước vào thế kỷ 21. Để sau này có một cái chuyên đề thầy sẽ nói, bây giờ thì mình nói về vấn đề tình cảm.
[38:12]Đó là thầy nói sơ qua về những cái tổng quát về tình cảm. Bây giờ thầy nói qua một cái tình cảm quan trọng nhất. Là tình gì? Tình yêu. Thôi cứ bình tĩnh đừng có hồi hộp, để thầy nói. Tại sao thầy lại nói về tình yêu? Bởi vì thầy thấy nó là một loại hình tình cảm mà tụi con không thể tránh né được trong cuộc đời này, trừ trường hợp tụi con đi tu giống thầy thì thôi, nhưng mà nếu tụi con không đi tu, tụi con sống ở cuộc đời thì điều đó tụi con không thể tránh khỏi. Tụi con biết yêu chưa? Nói vậy chớ dám biết gần hết lắm rồi. Nhưng mà chưa phải đâu, hôm nay thầy muốn nói về đó, thầy đặt thẳng vấn đề đó để cho tụi con có một thái độ đúng đắn và nhìn
[39:05]lại để đừng vấp ngã, đừng đánh đổi cuộc đời mình trong những cảm xúc tạm thời. Tụi con có nhận xét bây giờ cái tỷ lệ ly hôn cao hơn ngày xưa không? Có không? Bây giờ cái tỷ lệ ly dị cao hơn. Tại sao? Tại vì sao? Tại vì khi cưới nhau rồi họ mới vỡ lẽ ra là họ không có hợp nhau, mà tại sao lúc trước thì họ nghĩ là họ hợp mà họ mới cưới, phải không? Họ nghĩ là họ thương yêu họ mới cưới, nhưng mà khi lấy về rồi mới mới bật ngửa ra là không hề hợp nhau. Tại sao? Tại vì từ buổi ban đầu mà nhận xét là chọn người yêu, cái nhìn không có sâu, không chín chắn, mới chọn lầm. Mà nãy thầy cho biết một trong những cái mánh
[39:52]là hãy coi cái người đó đối xử với người trong nhà, đó, đó là một cái mánh, còn nhiều cái mánh nữa từ từ thầy nói tới luôn.
[40:02]Trong các loại hình tình cảm thì tình yêu là một loại hình tình cảm mãnh liệt nhất vì nó gắn nhiều với cảm xúc và tính dục.
[40:13]Như bây giờ như thầy nói, tụi con có thể rất thương yêu cha mẹ mình, nhưng mà khi tụi con có tình yêu, cái tình thương yêu cha mẹ, tình thương yêu anh chị em, tình yêu bạn bè tất cả đều mờ nhạt hết so với tình yêu. Nó khủng khiếp, nó mãnh liệt như vậy. Mà chúng ta thấy đọc trong sách nhất là trong báo báo công an á, vì tình yêu mà người ta đã làm nên tất cả mọi thứ trên đời này. Chúng ta sẽ coi.
[40:45]Hồi nãy thầy có nói cái yếu tố tiêu cực trong tình cảm là cái gì? Ích kỷ không? Thì bởi vì tình yêu là một loại tình cảm mạnh nhất nên nó làm sao? Nó ích kỷ nhất, ích kỷ nhất. Ví dụ như là mình thương yêu cha mẹ mình, nó cũng có ích kỷ á, nhưng mà mình còn có thể san sẻ. Tức là mình vẫn chấp nhận cho cha mẹ mình thương yêu anh chị em mình, phải không? Mình thương yêu bạn mình nhưng mà mình vẫn chấp nhận bạn bè mình có thêm những người bạn khác, phải không? Đó. Nhưng khi mình thương yêu một người yêu thì sao? Có chấp nhận san sẻ không? Lém phém chết nha. Axit à. Đó, nó là loại ích kỷ nhất trong cuộc đời này nên nó đẫm máu
[41:35]nhất, nó nhiều nước mắt nhất, nó đầy máu và nước mắt trong suốt cái lịch sử từ khi có mặt loài người tới bây giờ. Tuy nhiên nó có một cái điều thế này, vì cái tình yêu nó là loại tình cảm mạnh nhất nhưng mà ít ai đạt tới được, ít ai đạt tới được.
[41:56]Thầy nhắc lại, chỉ có người đạo đức và thông minh mới có cái tình yêu thực sự trong lòng họ. Còn người không có đạo đức, không có thông minh, cái tình mà họ thương mình không phải là tình yêu, không phải là tình yêu. Nó chỉ là những ham muốn, những cảm xúc bất chợt ngắn ngủi mà thôi, không phải tình yêu. Bây giờ thầy đưa ra một hình ảnh. Ví dụ như có một người con trai không có đạo đức, học thì dở, có thể nhà giàu, ừ không có đạo đức, không thông minh,
[42:40]ờ sống thì theo cái lối vội vàng, hấp tấp, buông thả, ăn chơi của kiểu thế hệ trẻ, để cái đầu đinh mà chừa ở đằng sau mấy sợi dài dài cái kiểu như vậy. Thì bây giờ thầy hỏi mấy đứa con gái, cái người đó đến nói rằng: "Tôi thương cô lắm." Tụi con tin không? Tin không? Tại sao không tin?
[43:09]Mặc dầu người đó có đủ những cái biểu lộ là quan tâm mình, chăm sóc mình, hợp mình gì đó như con nói, tụi con tin được người đó yêu mình thật sự không?
[43:22]Mặc dầu người đó có xa mình có nhớ, gặp mình có mừng, có quan tâm muốn giúp đỡ mình, đủ những yếu tố của tình cảm nhưng tụi con có tin đó là tình yêu với một con người như vậy? Không phải không? Tại sao? Tại sao? Tại vì không có đạo đức, không có đạo đức. Con giơ tay hả, con biết hả? Tưởng con biết là thầy hết hồn luôn chứ. Nói vậy là con siêu quá.
[43:58]Nó là thế này, vì người đó không có đạo đức, mình không tin phải không? Đó, mà tụi con không giải thích tại sao thôi, nhưng mà tụi con đã đồng ý với thầy là người không có đạo đức không có tình yêu thật sự. Với một cái nữa là không có thông minh cũng không có tình yêu. Như triết gia Schopenhauer ông nói: "Chỉ có những triết gia mới có thể sống hạnh phúc trong hôn nhân, nhưng tiếc là hễ triết gia thì không có lấy vợ." Không biết ông nói sao, nhưng mà ý ông nói thế này, một người triết gia là người có đạo đức và thông minh mới có thể sống được hạnh phúc trong hôn nhân. Vì sao? Vì cái yêu cầu của cái tình yêu nó mạnh quá,
[44:39]nó đòi hỏi nhiều thứ quá mà một người tầm thường không thể đáp ứng được, đáp ứng được. Nhất là những người mà sống theo bản năng quá ích kỷ, quá tầm thường, quá nóng giận, tham lam, ham ăn, ham ngủ, ham rượu này kia nọ thì người đó không có tình yêu. Chỉ là những ham muốn nhất thời. Ví dụ như một anh chàng nào đó tới thấy tụi con đẹp rồi muốn chiếm tụi con về cho mình, có cái muốn đó mà người ta tưởng là tình yêu. Tụi con nhớ điều đó, phân biệt kỹ lại. Thầy dẫn một cái đoạn kinh. Đoạn kinh trong Nikaya thế này, một lần đó vua Ba-tư-nặc với hoàng hậu Mallika ngồi uống rượu vui vẻ với nhau thì vua mới hỏi là:
[45:26]"Ái khanh thương ai nhất trên đời này?" Thì hoàng hậu mới nói là: "Dĩ nhiên thần thiếp thương bệ hạ nhất trên đời này." Vua rất là hài lòng, ổng uống rượu ổng mừng, thích. Nhưng mà bà hoàng hậu mới nói thêm: "Nhưng nếu mà bệ hạ cho phép thì thần thiếp sẽ nói một câu thật lòng hơn." Vua nói nghĩa là: "Ái khanh cứ nói." Nói vì: "Nếu nói thật thì thần thiếp sẽ nói thế này: Thần thiếp thương thần thiếp nhất trên đời này." Ông vua ngạc nhiên nói: "Ủa, sao mình thương mình?" Hoàng hậu mới trả lời, nghĩa là: "Thần thiếp nói là thương bệ hạ nhất bởi vì bệ hạ là người đem lại hạnh phúc cho thần thiếp nhất nên thần thiếp mới thương.
[46:10]Chứ nếu bệ hạ không đem lại hạnh phúc cho thần thiếp thì thần thiếp không thương bệ hạ, đó là sự thật. Trên cuộc đời này người ta chỉ thương mình. Còn nói là thương người khác vì người khác đem lại hạnh phúc cho mình, đó vẫn là sự ích kỷ." Ông vua gật gù ngồi đồng ý. Sau vua đến hỏi Phật, hỏi là: "Trong buổi nói chuyện, con và phu nhân con đã nói điều đó, Thế Tôn thấy đúng không?" Đức Phật xác nhận điều mà hoàng hậu Mạt Lợi nói là đúng.
[46:41]Đó, cho nên thầy nhắc lại một điều này:
[46:46]Chỉ khi nào mà có đạo đức và thông minh mới có tình yêu. Nếu mà tụi con trong lòng tụi con chưa đủ đạo đức và thông minh, tụi con cũng không thật sự có tình yêu với ai đâu. Tụi con có thương một người nào đó, một ngày nào đó cũng sẽ thay đổi vì đó chưa phải tình yêu, chỉ là lòng ham muốn thôi. Mà mình ham muốn được người này, mình thỏa mãn được rồi, mình chiếm đoạt được rồi thì cái lòng ham muốn nó làm sao? Nó nhàm, bắt đầu nó kiếm qua người khác nữa. Đó là bản chất của cái gọi là tình yêu chứ không phải là tình yêu thật sự là như vậy, nó thay lòng đổi dạ. Mà cũng vậy, khi tụi con tìm một người nào vậy,
[47:28]nếu mà nơi người đó chưa đủ đạo đức và thông minh thì người đó cũng không có lòng thương yêu. Nên thầy thành thật khuyên tụi con một câu: Nếu tụi con không tìm được người có đủ đạo đức và thông minh thì tốt hơn nên ở vậy nuôi heo.
[47:52]Bởi vì sao? Bởi vì nếu mà không thật sự có đạo đức và thông minh, cái tình mà gọi là tình yêu nó chỉ là cái ích kỷ, cái tham lam, cái chiếm đoạt, ham muốn và những cảm xúc nhất thời có thể đưa đến tội lỗi. Và cái sự kết hợp như vậy nó không sản sinh ra thế hệ con cháu những cái người tốt đẹp để làm lợi ích cho cuộc đời nữa. Chúng ta trong cái tình thương yêu này mình phải nghĩ đến cái thế hệ sau, nghĩ đến cuộc đời, nghĩ đến xã hội. Nó có một cái này nữa nè: Ví dụ như lứa tuổi trẻ tụi con á, thường tụi con có nhiều cái ước mơ, nhiều hy vọng lắm. Tụi con có khả năng học học tập, mình học giỏi, mình hy vọng sau này mình sẽ làm được cái gì lợi ích cho cuộc đời.
[48:39]Tụi con đồng ý không? Ai cũng ước mơ, cũng hy vọng như vậy phải không? Khi mà tụi con được đọc những cái cuốn sách về danh nhân, thấy bao nhiêu người đã đóng góp được lớn lao cho cái nhân loại thì mình cũng muốn như vậy. Ví dụ như bà bác sĩ Lucille Teasdale, bả là người Canada, bả sang xứ Uganda bả chữa bệnh cho người nghèo. Bởi vì bả giải phẫu nhiều quá bả bị đứt tay đứt chân mà người Phi Châu thì cái tỉ lệ nhiễm virus HIV đó rất là cao nên bả bị nhiễm luôn. Bả bị nhiễm HIV do bị đứt tay, trầy tay trầy chân trong khi giải phẫu. Nhưng mà cái sức mạnh tinh thần khủng khiếp thiệt. Chuyên viên nói bà chỉ sống được 2 năm
[49:21]nhưng mà tới bây giờ 9 năm qua bà vẫn còn sống, năm nay 65 tuổi, vẫn làm việc. Cái sức mạnh tinh thần con người giúp cái sức đề kháng nó tăng lên, làm cho cái bệnh sida nó không phát khởi mặc dầu bên trong có nhiễm HIV. Để một hôm khác thầy sẽ nói về cái sức mạnh tinh thần, sức mạnh tinh thần mà nó giúp con người ta vượt qua được bệnh tật kể cả bệnh sida. Thì cái bà đó như vậy. Đó là một trong muôn ngàn những tấm gương mà người ta đã đóng góp được cho xã hội thì tụi con cũng vậy. Bây giờ tụi con học nhưng phải nhớ khắc ghi trong lòng mình một cái hoài bão là sau này làm một cái gì lớn lao cho cuộc đời.
[50:00]Nhưng nếu nếu tụi con gặp phải một người vợ, một người chồng ích kỷ, tham lam, chỉ muốn làm giàu thôi, làm giàu cho bản thân gia đình thôi thì cái ước mơ, cái hoài bão của tụi con có thực hiện được không? Được không? sẽ bị cản trở rất nhiều phải không? Và mình nhiều khi phải đánh mất đi, đánh bỏ đi, thế bỏ rơi để làm gì? Để chiều lòng mà cái người mình gọi là mình yêu đó. Có khi như vậy. Còn nếu mà với cái ước mơ cao đẹp đó tụi con gặp được một người chân chính, cũng có cùng cái ước mơ như mình, nghĩa là người đó có đạo đức, có thông minh, thì cái sự kết hợp của tụi con có lợi cho xã hội, lợi cho cuộc đời không?
[50:46]Lợi không? Rất lợi, phải không? Vì hai người cùng một hướng đi, cùng có tình yêu và dùng cái tình yêu của mình để làm lợi cho cuộc đời, cho xã hội thì đó là điều rất là tốt mà thầy mong tụi con là như vậy. Tụi con ngồi đây trước mặt thầy, tụi con được lãnh học bổng. Học bổng thì thực ra nó không bao nhiêu tiền. Thầy vẫn than với chị Thuần Hoài là cái số tiền tụi con lãnh ít quá. Phải mà thầy giàu giàu thì cho tụi con thêm. Nhưng mà tiếc rằng thầy nghèo quá nên đành chịu. Nhưng mà dù sao tụi con ngồi đây trước mặt thầy, tụi con đều là những người học giỏi và thầy cũng tin rằng tụi con có những ước mơ cao đẹp.
[51:28]Nên hôm nay thầy nói với tụi con về tình yêu là vì lý do đó, vì lý do này: Thầy muốn rằng tụi con với cái ước mơ của mình tụi con nên chọn cái người đủ đạo đức, đủ thông minh, có những cái ước mơ cao đẹp như mình để làm gì? Để cái tình yêu của tụi con nó đem lại cái lợi ích cho xã hội. Trừ trường hợp tụi con không thèm yêu để mà theo thầy lên núi thì thôi, thầy miễn bàn, phải không? Nhưng mà nếu tụi con không thể theo thầy lên núi mà phải sống để lập gia đình, để phải yêu thương thì nên cân nhắc điều đó, nên cân nhắc điều đó, đừng vội vàng. Vì lứa tuổi tụi con, ở tuổi này tụi con chưa đủ sức đánh
[52:10]giá con người, chưa đủ sức đánh giá con người. Như thầy nhớ lại như chính bản thân thầy cũng vậy. Thật ra thầy sống cũng tình cảm lắm, tại vì từ hồi mười tuổi là thầy đã biết chơi đàn rồi, lớn lên một chút là thầy đã biết làm thơ, vân vân, nên cuộc sống của thầy cũng phong phú, cũng nghệ sĩ lắm. Dĩ nhiên là thầy cũng có những cái tình cảm, cũng có những cái tình cảm. Sau này khi mà thầy đi tu, bẵng đi một thời gian thầy ở vùng quê, vùng rừng vùng núi như vậy. Sau này mãi sau này thầy mới có duyên sự để trở về thành phố, thì đi trên thành phố thầy nhìn những cô gái đẹp đi trên đường, thì thầy thấy cái nhìn của thầy nó không còn giống như ngày xưa nữa.
[52:56]Nó không còn giống như ngày xưa vì thầy không nhìn cái sắc đẹp đó nữa, mặc dầu thầy biết cô này đẹp nhưng mà thầy không nhìn cái sắc đẹp mà thầy nhìn trong lòng họ, nhìn trong lòng họ và thầy chỉ than cái này thôi: Thầy nói tội nghiệp cho cái anh chàng nào dính vô cô này. Vì sao? Vì cô này rỗng tuếch, chỉ có cái vỏ bề ngoài, cái gương mặt bên ngoài dễ thương, chút xíu xinh xinh, nhưng bên trong hoàn toàn là vị kỷ, tầm thường, sống tạm bợ, đòi hỏi, ham muốn, không có gì hết.
[53:30]Mà ở lứa tuổi tụi con thì không đủ sức nhìn ra điều đó. Tụi con mấy đứa con gái vậy, khi một người đến thương yêu tụi con, nói thương yêu, nhưng tụi con không nhìn ra được. Như hôm vừa rồi thầy về thầy ghé em thầy. Cái em thầy à thì đứa em thầy ngày xưa lúc mà nó học đại học Sư phạm nó có người bạn gái. Lúc trước tụi nó dạy học chung á, nó có đến nhà gặp thầy, thầy cũng biết, thầy biết cái cô bạn gái của nó. Thì hôm vừa rồi lâu lắm thầy mới gặp lại, thì thấy cô ta dắt một người người yêu tới. Người yêu này hình như là Việt kiều. Thì thầy nhìn gương mặt cô ta thấy rất là hạnh phúc, thấy mình có người yêu đi bên cạnh lòng sung sướng,
[54:11]hạnh phúc, cái biểu lộ đó thầy thấy rất rõ. Rồi khi mà họ chào thầy ra về thì thầy ngồi lên trên lại thì đứa em thầy nó dắt đi xuống dưới nó tiễn ra cửa. Khi nó trở lên nó than, nó nói là: "Bạn em thua rồi, lựa lầm người rồi." Cái thầy mới hỏi: "Sao? Lầm sao?" Em thầy mới kể là: "Em thấy thằng bồ nó đi ra nó trời đang mưa lất phất thì nó lấy cái khăn nó lau cái yên của nó thôi chứ nó không có lau cái yên ở đằng sau để chở con bạn em. Cứ nó lau phía trước cho nó thôi, nó quên mất. Thì cô mới quay qua hỏi: "Anh lau cái chỗ em ngồi chưa?" Cái nó gật đầu: "Ờ, anh lau rồi." mà hoàn toàn chưa lau. Nên em thấy thứ nhất là ích kỷ và thứ hai nói dối."
[54:55]Chỉ một biểu hiện rất nhỏ, một biểu hiện rất nhỏ nhưng mà đã nói lên cái ích kỷ thêm cái nói dối nữa. Thì cầm chắc cuộc hôn nhân này là thua, ngậm đắng. Phải không? Mà cô ta thì không nhìn ra, rất là say sưa rất hạnh phúc. Tụi con cẩn thận, đó, nên hễ trời mưa coi có lau hai ghế không, nhớ cái đó.
[55:20]Với một điều nữa là khi mà như ca dao mình nói: "Khi thương trái ấu cũng tròn." á, là như vậy. Người đó có một điểm gì để mình cảm được cái mình quên hết những cái xấu người ta, quên hết những cái xấu. Đó là cái dở đó. Cái tình thương yêu nó đòi hỏi có lý trí một chút, cái phán xét một chút, thì phải nhìn cho ra khuyết điểm vì trên đời này không ai không có khuyết điểm hết. Trên đời này bất cứ người nào cũng có khuyết điểm. Cho nên mình biết một người có ưu điểm phải tìm hết cho ra cái khuyết điểm. Chỉ khi nào mình cảm thấy cái khuyết điểm đó nó không đáng kể, mình chấp nhận được, mình có thể giúp người đó khắc phục được thì hãy nhào vô.
[56:10]Thôi, nói nhiều quá rồi tụi con nghe cái lát ra thực tập mệt lắm. Giờ chưa yêu cứ bình thản học hành, tuổi tụi con còn trẻ mà thầy dặn trước thôi: bình tĩnh nhận xét với người nào đủ đạo đức và thông minh. Bây giờ thầy nói qua một loại hình tình cảm khác là lòng từ bi cũng là một tình cảm. Nhưng lòng từ bi là tình thương mà hoàn toàn không có lòng ích kỷ, không có lòng ích kỷ.
[56:40]Thì tụi con có thể hình dung được cái lòng từ bi đó như thế nào không? Tức là lòng thương yêu tất cả mọi người, thương yêu tất cả chúng sinh, thương yêu cuộc đời, thương yêu từng chiếc lá, từng cánh hoa. Tụi con hình dung ra được lòng thương đó không?
[57:05]Thật ra như tụi con thông minh tụi con cũng có thể hình dung được chứ không phải không. Nhưng có điều là mình chưa quen với nó, chưa có cảm nghĩ về nó, chưa có một cái ưu tư về nó thôi. Nhưng nếu mà tụi con hướng về nó tụi con cũng có thể cảm nhận được. Đó là lòng thương yêu tất cả mọi người, mọi vật mà muốn cho cuộc đời này ai cũng đều được hạnh phúc. Trong cái tình thương yêu này cái chấp ngã, cái ích kỷ hoàn toàn biến mất. Cho nên thật ra là chỉ có những vị thánh á, những vị thánh á mới có thể có được lòng từ bi. Nhất là những vị A-la-hán hay là Đức Phật. Các ngài tu tập đến cái trình độ hóa giải sạch sẽ cái bản
[57:51]ngã của mình không còn chấp ngã nữa thì tự nhiên lòng thương yêu đối với mọi loài mọi vật là không bờ không bến. Còn chưa đạt được trình độ đó, cái bản ngã chúng ta còn thì chúng ta có thể thương yêu mọi người nhưng mà nó không có trọn vẹn, nó chưa hẳn là lòng từ bi, chưa hẳn là lòng từ bi. Cái lòng từ bi thật sự đó, tức là cái tình thương thật sự á nó đòi hỏi sự hiểu biết, đòi hỏi sự hiểu biết, sự thông cảm. Thầy ví dụ thế này: Như một người tụi con gặp một người bệnh đau đớn, rên la rồi tụi con thấy lòng xót xa cho họ, phải không? Khi mình gặp một người trong cái cảnh khổ hoạn nạn thì mình xót xa ray rứt cho họ
[58:47]là mình tốt đó, mình là người tốt mình mới có cái lòng như vậy. Nhưng mà tụi con có biết được họ đau cỡ nào không? Biết không? Biết không? Không thể biết, mình chỉ đoán thôi phải không? Mình nhìn cái vẻ mặt nhăn nhó, họ rên la rồi mình đoán: "Ờ, chắc người này đau đớn lắm." Vậy thôi, mình không biết được cái mức độ đau họ cỡ nào. Nhưng một vị thánh, một người đã nhập định được vào sâu trong bản thể thì các vị cảm nhận được cái sự đau của người kia như chính mình đau. Các vị cảm nhận được. Cảm nhận được, thầy dùng cái chữ cảm nhận, tức là hiểu biết được, thông cảm được nên nên thương yêu.
[59:34]Cảm nhận được cái đau khổ của chúng sinh cho nên lòng thương xót nó thật là tràn ngập. Không như mình, mình thấy người ta đau khổ mình cũng thương xót nhưng nó hạn chế vì mình không cảm nhận được cái nỗi đau của người kia, mình chỉ đoán thôi. Còn một bậc thánh thì các ngài cảm nhận được cái nỗi đau của chúng sinh như chính mình đau khổ nên cái lòng từ bi đó là vô hạn. Tụi con nên hiểu điều đó. Cho nên chúng ta dùng cái câu lạc bộ mình Hiểu và Thương là cái ý nghĩa rất hay. Thầy rất thích cái chữ hiểu và thương là như vậy đó. Chúng ta hiểu được nhau, thông cảm được tâm hồn của nhau, cho nên thương yêu nhau được.
[1:00:20]Còn mình với nhau vẫn là một bức tường vô hình ngăn cách thì cái lòng thương không thể nào trọn vẹn được. Tụi con kết bạn với nhau mà không hiểu nhau thì không có lòng thương. Những người thương nhau là những người nhìn nhau không nói mà biết nhau muốn gì, nghĩ gì hết. Nó có một cái đồng cảm sâu sắc như vậy nên có lòng thương yêu. Đó là lòng thương yêu là nơi cái đồng cảm. Cái lòng thương xót là khi mình thông cảm được cái nỗi đau của người khác. Ở đây chữ từ là thương yêu bình thường, chữ bi là thương xót. Thầy định nghĩa hai chữ từ bi lại thôi. Chữ từ tức là lòng thương yêu do đồng cảm, do mình hiểu được tâm hồn của nhau nên thương nhau, đó là từ.
[1:01:11]Còn bi nghĩa là mình hiểu được cái nỗi đau của nhau cho nên thương xót, đó là bi. Thì cái từ bi á nó vô hạn hay là nó hữu hạn tùy cái mức độ cảm nhận của mình. Nếu cái mức cảm nhận của mình đối với tâm hồn của mọi người là vô hạn, mình hiểu được hết, hiểu được hết, nên lòng thương yêu của mình nó cũng trải rộng vô hạn vô biên, là cái lòng từ vô biên. Cái bi cũng vậy, nếu mình cảm nhận cái nỗi đau của người khác một cách hạn chế thì cái lòng bi, cái lòng thương xót nó cũng hạn chế, ít ỏi. Còn nếu mình cảm nhận được cái nỗi đau của mọi người vô hạn, tận cùng, rõ rệt thì cái bi nơi lòng mình nó cũng là không bờ không bến.
[1:01:59]Cho nên chỉ có những bậc thánh cảm nhận được tâm hồn của tất cả chúng sinh, cảm nhận được nỗi đau của tất cả chúng sinh thì vị đó có cái lòng từ bi là vô hạn, thương yêu tất cả chúng sinh. Cho nên từ đây về sau vậy tụi con tập thương yêu mọi người nghĩa là cái gì? Tập đồng cảm, thông cảm được tâm hồn của họ. Khi mình thấy một người nào làm một điều gì mà mình gọi là sai đó thì mình khoan buộc tội, khoan buộc tội trước, mà cố gắng thông cảm, bênh vực họ cái đã, bênh vực họ cái đã.
[1:02:44]Có khi ví dụ như mình thấy người ta làm một việc sai thì mình thấy lỗi mười phần, nhưng thôi mình cố gắng bênh vực giùm cho họ ở trong lòng mình á, mình làm luật sư, mình bênh vực họ, tìm ra những lý do chống chế, bào chữa giùm cho họ, có khi mình thấy cái tội họ còn chừng bảy phần, sáu phần, hay có khi chỉ còn một, hai phần thôi, mình thông cảm được. Đó, như vậy là thương yêu đó. Như vậy là thương yêu. Mình thông cảm được trước cái lỗi lầm, trước những cái sai phạm của người khác, đó là lòng thương yêu. Tụi con làm điều này được không? Được không? Thông minh mà. Được phải không? Nó hơi khó. Từ đây về sau đòi hỏi mình bình tĩnh lại trước lỗi lầm của người khác. Vậy thôi.
[1:03:34]Để mình hiểu họ hơn, thương họ hơn.
[1:03:39]Đạo Phật có nêu ra bốn yếu tố là từ, bi, hỷ, xả. Từ, bi, hỷ, xả. Hỷ là vui mừng, xả là tha thứ. Thầy để tụi con định nghĩa, thầy không nói. Thầy chỉ nói cái từ bi thôi. Từ là lòng thương yêu trong sự đồng cảm giữa các tâm hồn với nhau. Bi là sự thương xót khi mình cảm nhận được cái nỗi đau của nhau. Đó. Còn hỷ là vui mừng, vui mừng với nhau là cái gì, xả là tha thứ, tha thứ với nhau vì sao thì thầy để tụi con tự suy nghĩ.
[1:04:17]Bây giờ thầy nói về một loại tình cảm là lòng yêu nước. Lòng yêu nước. Ngày xưa đó cái không gian nó nó hẹp hòi, nó ngắn ngủi, người ta không có sự giao lưu rộng rãi giữa các quốc gia với nhau. Như mình ở Việt Nam thì mình không biết bên Pháp, bên Mỹ là ai. Thậm chí bên Lào, bên Miên đồ mình không có rành lắm. Cho nên nói yêu nước là nói yêu tất cả cái cộng đồng con người mà mình có thể biết được, có thể giao lưu, có quan hệ. Phải không? Tụi con đồng ý về điểm này của thầy không? Như vậy ngày xưa mình nói yêu nước á tức là yêu cái cộng đồng con người mà mình có giao lưu, có quan hệ, có nhận thức.
[1:05:06]Chịu không? Thầy định nghĩa vậy tụi con chịu không? Tụi con chịu chưa? Chịu chưa? Bây giờ thầy nói lại. Ngày xưa đó nói cái lòng yêu nước tức là yêu cái cộng đồng con người mà mình có tương quan ở trong đó, có giao lưu, có nhận thức được. Ví dụ mình nói mình yêu nước Việt Nam bởi vì cái cộng đồng con người đó nói một thứ ngôn ngữ Việt Nam mình hiểu được. Cái việc làm của họ có ảnh hưởng tới mình, việc làm của mình có ảnh hưởng tới họ. Khi bị xâm lăng thì mình bị ảnh hưởng chung. Đó là có tương quan, có giao lưu, có nhận thức nên nói lòng yêu nước là yêu như vậy. Con chịu chưa? Chịu chưa? Dám là không chịu lắm á.
[1:05:57]Bây giờ tụi con thấy với cái định nghĩa đó mà mình nói yêu nước tức là yêu cái nước Việt Nam mình thôi thì nó còn đúng nữa không? Còn đúng không? Khi mà khi mà cái cộng đồng con người bây giờ nó đã lớn hơn ngày xưa, phải không? Cái cộng đồng con người bây giờ là cả thế giới. Bởi vì hôm nay làm sao? Người các nước có thể hiểu nhau trên ngôn ngữ được không? Hiểu được không? Hiểu được. Một cái sự kiện xảy ra ở một nơi xa, một đất nước nào đó có ảnh hưởng tới mình không? Có, phải không? Phi Luật Tân mà phun núi lửa một cái là Việt Nam có ảnh hưởng liền. Nghĩa là giá thị trường giá gạo nó chênh lệch liền. Ừ.
[1:06:45]Rồi ví dụ như là thị trường chứng khoán ở New York mà tuột giá cái là thị trường chứng khoán ở Hồng Kông có chuyện liền, xảy ra vấn đề liền. Đó. Cho nên một sự kiện xảy ra ở một nơi nào trên thế giới dường như đều ảnh hưởng tới khắp nơi trên thế giới hết. Ngôn ngữ có thể hiểu được, còn cái cộng đồng, cái nhận thức thì mình có nhận thức được không? Mình biết hết gì nữa, bởi vì tin tức hằng ngày thu qua vệ tinh á là mình biết hết. Như vậy cái cộng đồng con người ngày hôm nay là cả thế giới, không còn đất nước riêng lẻ nữa. Cho nên nói lòng yêu nước như ngày xưa thì bây giờ mình phải nói là lòng yêu thương cả nhân loại nó mới đúng, nó mới đúng.
[1:07:27]Mà cũng vậy, qua thế kỷ 21 sắp tới thì cái giao lưu quốc tế nó càng ngày nó càng gắn bó chặt chẽ, con người ta càng ràng buộc, quan hệ chằng chịt với nhau, không có tách rời nữa. Nói là một quốc gia chứ trong đó nó xen kẽ bao nhiêu là quốc gia trong đó. Như mình thấy nội cái liên doanh với nước ngoài, nước ngoài qua đây đầu tư, rồi mình có qua các nước học hỏi hay đầu tư các nước, ví dụ vậy. Nên cái biên giới quốc gia bây giờ nó hơi mờ nhạt, đến nỗi như Âu châu bây giờ người ta xóa ranh giới, Bắc Mỹ bây giờ xóa ranh giới, châu Á - Thái Bình Dương đang chuẩn bị, đang có cái hướng để xóa ranh giới luôn.
[1:08:04]Đó, lần lần người ta đang xóa ranh giới. Cho nên ngày nay nói lòng yêu nước tức là cái lòng yêu thương cả nhân loại. Tụi con cũng vậy, tụi con còn rất là trẻ, vài năm nữa là tụi con bước sang thế kỷ 21 thì tụi con nên chuẩn bị từ bây giờ cái tinh thần quốc tế, chứ đừng dừng lại ở cái lòng yêu nước sẽ bị lạc hậu. Đây là một lời khuyên của thầy. Hôm nào mà có thì giờ, thầy sẽ nói về cái cái giáo dục để chuẩn bị cho một con người bước vào thế kỷ 21, nhất là những đứa con trẻ nhỏ đó, bước vào thế kỷ 21 như thế nào mới có thể thành công được ở thế kỷ sắp tới, chứ thế kỷ 21 sắp tới phức tạp ghê gớm lắm, phức tạp ghê gớm lắm.
[1:08:53]Như bây giờ chúng ta thấy như máy vi tính ha, tụi con học máy vi tính rồi phải không? Học rồi phải không? Có học chưa? Tụi con nhỏ quá thì chưa, nhưng những anh, bạn lớn là có học hết. Là nó có từng chương trình, phải không? Hoặc là chương trình DOS, Windows, Excel, hay là những trình như FoxPro, Pascal gì đó, thì những chương trình đó đều là do con người viết, phải không? Viết, rồi mình chỉ vào máy để điều hành thôi. Nhưng sau này rô-bốt nó viết luôn chương trình cho mình. Sau này bắt đầu có rồi. Nào giờ mình tưởng cái viết chương trình á, viết cái phần mềm á là do con người thôi, con người làm chủ, máy vi tính thực hiện.
[1:09:37]Nhưng sắp sửa máy vi tính nó viết luôn, nó giành luôn con người cái quyền đó luôn. Thế kỷ 21 sắp tới sẽ rất là phức tạp. Hôm nào thì chúng ta sẽ bàn nhau tiếp để tụi con mà có hành trang bước vào thế kỷ 21. Bây giờ thì hôm nay thầy dừng lại. Thầy chỉ mong rằng là từ đây tụi con có cái tình cảm chân chính, đúng đắn và rộng lớn để thương yêu tất cả mọi người, để mang cái cả cuộc đời mình làm lợi ích cho mọi người. Và nếu tụi con có kết hợp được nửa cuộc đời với ai thì ráng tìm cái người nào nó có cùng cái bản chất đó, có đạo đức, có thông minh để có cái tình yêu trong sáng mà cùng làm lợi ích cho cuộc đời.
[1:10:23]Nhớ. Tụi con thắc mắc gì không?
[1:10:29]Có ai thắc mắc gì không? Thầy mời, lên đây. A Di Đà Phật, kính bạch thầy. Hôm nay bài học tình thương đến với con rất là hay, nhưng mà qua bài tình thương này, con có một thắc mắc như vầy: qua cái câu mà thầy có nói là sửa lại giàn thiên lý nơi sân nhà trước khi trồng cây cổ thụ nơi cánh đồng xa xăm, đó là một cái trong cái tình anh chị em, bây giờ chuyển qua cái lòng từ bi thì nếu như con không sửa giàn thiên lý trước sân nhà để mà con chuẩn bị trồng cây cổ thụ nơi cánh đồng xa xăm, thì điều đó con có làm đúng với bản chất của con hay không? Và cái tình cảm đó con dành cho cái tất cả cộng đồng hoặc
[1:11:27]là những người đang cùng khổ thì đúng hay sai hả thầy?
[1:11:34]Thầy nói như thế này nha. Ví dụ như là gia đình mình là nơi gần gũi nhất, là nơi có điều kiện nhất để mình bày tỏ lòng thân yêu, phải không? Mà mình không thể bày tỏ được thì làm sao mình có thể bày tỏ với một người ở xa hơn, khó điều kiện hơn? Điều kiện khó khăn hơn, phải không? Đó. Trừ trường hợp mà con không có điều kiện để trồng giàn thiên lý nơi sân nhà, mà chỉ có điều kiện để trồng cây cổ thụ nơi cánh đồng xa, thì trường hợp con là đúng. Ví dụ như là con không thể gần anh chị em mình được, anh chị em thì ở xa, không gần được, mà mình chỉ gần được hàng xóm láng giềng, bạn bè và những người tật nguyền trong xã hội thôi, thì điều đó là đúng.
[1:12:19]Bởi vì mình không có nơi để trồng giàn thiên lý, mà chỉ trồng được cây cổ thụ, phải không? Còn nếu mình có điều kiện mà mình không làm, thì người đó thầy không tin rằng người đó sẽ trồng được cây cổ thụ ở cánh đồng xa. Phải không? Người gần nhất mà mình không biểu lộ được tình thương yêu, thì người xa xôi nếu có nói thì không tin. Chỉ là một điều hứa suông thôi. Trừ trường hợp mình không có điều kiện. Thầy trả lời vậy con chịu không? Có ai hỏi gì nữa không? Con. Dạ thưa thầy, nếu mình bị một người bạn ruồng bỏ thì mình nên xử sự như thế nào ạ? Khi mình bị một người bạn ruồng bỏ thì mình nên xử sự như thế nào?
[1:13:06]Bị bạn ruồng bỏ, ruồng bỏ. Cái chữ ruồng bỏ thì nghe sao ghê quá nha. Ruồng bỏ. Nó có nhiều lý do thế này con. Ví dụ như nếu nói theo nhân duyên có khi là hết duyên rồi, phải không? Rồi cũng có khi là mình coi cái lỗi của mình, trước hết mình xét cái lỗi của mình. Nếu nói theo nhân quả, trường hợp thứ nhất có khi mình đã hết duyên với người đó. Bây giờ nếu trên trường hợp thứ hai mình xét lại cái lỗi mình, có khi mình có phạm một cái gì sai lầm hay chăng. Nếu mình xét lại mình có sai lầm thì mình sửa. Đó. Mà nếu mình xét thật kỹ mà mình vẫn không sai lầm mà tại người bạn đó ruồng bỏ thì thôi mình cứ bình thản, phải không?
[1:13:52]Miễn mình không có lỗi là mình yên tâm rồi. Mình yên tâm rồi. Nhưng mà cái người bạn đó ruồng bỏ hay không ruồng bỏ thì mình mình có ghét người đó không? Con nghĩ mình ghét người đó không? Dạ không. Ờ vậy là được rồi. Thôi bây giờ họ thương mình hay họ ghét mình gì đó, miễn mình không ghét họ là đúng cái đã. Chỉ cần vậy thôi. Thầy không trả lời nhiều. Người ta thương hay ghét mình điều đó thầy không quan trọng, mà quan trọng rằng mình không ghét người ta, vẫn thương người ta được, đủ. Đủ. Chịu chưa? Ai hỏi gì nữa không? Hết giờ.
[1:14:38]Thôi há! Hẹn kỳ sau gặp lại. Nếu kỳ sau mà thầy chuẩn bị được thì thầy sẽ nói về: chúng ta phải chuẩn bị những gì để bước vào thế kỷ 21? Nhất là tụi con còn trẻ, còn nhiều thời gian. Thầy chào há!