Lời giảng: Sự Tương Quan Giữa Hành Vi Và Tâm Niệm

[0:08]Nơi cách đây trên 700 năm, một thời huy hoàng nhất của Phật giáo nhà Trần. Nhưng đến thời điểm bây giờ, thế kỷ 21, một thời gian trôi qua, Phật giáo tỉnh Quảng Ninh chúng con vẫn chưa có Ban Trị sự Phật giáo. Đó là một cái khuyết điểm lớn lao cho Phật giáo nước nhà, cũng thật là một cái bất hạnh cho Phật tử của tỉnh Quảng Ninh. Hôm nay, chúng con có đầy đủ phước duyên được đón tiếp Thượng tọa về nơi trụ xứ chúng con để có một thời nói chuyện giảng cho các Phật tử chúng con để thấm sâu giáo lý Phật đà, đó là hành trang để bước đường cho chúng con vào Phật đạo. Ngưỡng bái trên đức của Thượng tọa từ bi hoan hỷ

[1:06]ban những lời pháp nhũ, những lời vàng ngọc cho chư Tăng, Phật tử Quảng Ninh chúng con nói riêng và chư Tăng, Phật tử chùa Phả Thiên nói riêng để thấm nhuần giáo lý Phật đà là một hành trang để bước vào Phật đạo. Ngưỡng mong Thượng tọa từ bi ai nạp, hoan hỷ ban bố cho đạo tràng chúng con những lời pháp nhũ. Nam Mô Hoan Hỷ Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh. A Di Đà Phật.

[1:46]A xin mời tất cả các đạo hữu cùng các quý thầy hướng về Tam Bảo chúng ta niệm Phật hồng danh cầu gia bị. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[2:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[2:20]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[2:31]Xin thỉnh Thượng tọa an tọa, các đạo hữu chúng ta biên tọa. A Di Đà Phật. Thầy chắc thầy ngồi đây nào để chứng minh nghe, ngồi chứng minh.

[2:45]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa thầy trụ trì, kính thưa quý Phật tử, hôm nay thật là một cái phúc duyên lớn là trên bước đường chúng tôi đi lang thang về thăm quê hương miền Bắc thì được duyên lành để thăm cái chốn thiền, chốn thánh địa Phả Thiên này.

[3:11]Thì khi bước vào chúng tôi rất là ngạc nhiên, tại vì hôm giờ chúng tôi cũng đi qua một số chùa cũng có giảng giải. Thì bước vào đây rồi cái điều chúng tôi buột miệng nói câu này. Khi nói câu này thì quý Phật tử nghe xong để bụng, đừng có nói cho ai nghe hết, vì nói câu này có thể nghe ra mít lòng người khác. Chúng tôi ngạc nhiên buột miệng nói coi chừng chùa này là nhất miền Bắc. Và tại vì thật ra mình cũng đi chưa hết, mà với những chùa mình đã ghé qua, đã biết thì coi chừng chùa này là nhất miền Bắc. Nên khen như vậy thì quý Phật tử biết, đừng đồn ra ngoài nha, đồn ra mít lòng. Thỉnh thầy ngồi đi thầy.

[3:51]Nhưng mà sau đó thì có một cái chuyện buồn, có chuyện buồn là thầy trụ trì vừa mới nói vậy đó. Vừa mới nói giống như thầy nói rằng cái ở đây chưa đủ để thành lập một Ban Trị sự trong khi là số Phật tử mà mến đạo đông đảo như thế này. Thì chúng tôi mới chợt nhớ lại có một lần có một người hỏi chúng tôi là: "Thưa thầy, trong số những người Phật tử, cư sĩ mà nếu là một người Phật tử ưu tú thì nên chọn cái nghề nào? Nên chọn nghề nào?" Vì trong Bát Chánh Đạo mà Phật dạy thì có cái chánh mạng là chọn một cái nghề để nuôi sống mình, làm ra tiền á một cách chân chính cũng là một cái phúc trên con đường tu tập.

[4:33]"Bây giờ Phật tử chúng con thì có người cao, người thấp, người hay, người dở, người thuần đạo và người chưa thuần đạo. Giờ nếu chúng con thuần đạo, ưu tú, giỏi giắn, sắc sảo, thông minh thì chúng con nên chọn nghề nào?" Thì chúng tôi mới trả lời: "Có hai cái nghề để chọn cho cái người Phật tử ưu tú. Thứ nhất, là nếu đó là người Phật tử ưu tú mà đã lỡ có người yêu, nghĩa là phải lập gia đình thì người đó nên làm công chức. Vì sao vậy? Vì người này không thể đi tu được, vì có người lỡ có người yêu hay là có vợ rồi thôi, đành phải làm cái nghề mà thích hợp nhất cho một người Phật tử là làm công chức, cán bộ." Chi vậy?

[5:15]Bởi vì cái người đó đó ăn lương của nhà nước tức là tiền thuế của dân rồi suốt ngày lo cho dân cho nước. Mà điều đó rất là thích hợp với đạo Phật của ta. Vì đạo Phật của ta là đạo vô ngã vị tha, mà bây giờ mình sống nhờ cái đồng tiền của nhân dân, của nhà nước thì mình đem hết cuộc đời mình để mà lo cho dân cho nước theo cái đạo lý vô ngã vị tha của Phật là thích hợp nhất. Đó là nghề thứ nhất. Còn trường hợp thứ hai, là nếu cái người Phật tử ưu tú đó có thể sống một đời độc thân, không cần phải lập gia đình thì người đó nên nhanh chóng đi tu. Đi tu để làm một tu sĩ tốt, làm một tu sĩ tốt mà phụ với

[5:58]thầy trụ trì chùa Phả Thiên mà giáo hóa chúng sinh. Chúng tôi có trả lời câu đó. Nên bây giờ trong số những Phật tử chúng ta ở đây ai cảm thấy mình là Phật tử ưu tú mà ai cảm thấy mình không cần cái đời sống hôn nhân thì hãy nhanh chóng xuất gia theo làm đệ tử thầy trụ trì đây mà phụ giúp thầy xây dựng Phật pháp ở ở Quảng Ninh ta như vậy. Quý Phật tử nghĩ vậy có lý không ta? Trả lời vậy có lý không? Nghe được không? Được ha. Rồi, cho tràng pháo tay. Đúng rồi. À như vậy là ráng nha, ráng trở thành Phật tử ưu tú để mà đi tu theo thầy đi tu. Còn ai mà phải sống đời hôn nhân thì cái nghề thích hợp nhất là làm công chức.

[6:46]Vì chỉ có cái tinh thần vô ngã vị tha, chúng ta sống nhờ đồng lương của dân, chúng ta lo cho dân là hay nhất. Sáng mai đó sáng mai cái chương trình làm việc của đoàn của chúng tôi là chắc xin phép được xin quay ít cái khúc phim để dựng lại cái bài Sám cầu siêu độ chúng sinh ở địa ngục. Quý Phật tử đã xem chưa nhỉ? Có phải không? Thì khi vào đây thầy trụ trì thầy khen, khen mà thầy phê bình một chút. Thầy nói rằng cái bài Sám địa ngục dựng phim thì hay nhưng mà thiếu một cái trầm trọng là thiếu cái nghĩa trang của chùa Phả Thiên. Tượng trưng rằng là khi về, khi người ta nghỉ ngơi ta về nương tựa được nơi đất Phật thì đó là cái chỗ an lành nhất.

[7:35]Cho nên phải có cái cảnh nghĩa trang của chùa Phả Thiên. Mà chúng tôi cũng vậy, đang định dựng lại cái phim Sám địa ngục vì hôm trước làm có một số điểm cũng chưa có đồng ý lắm. Thì may mắn ra đây dựng lại rất là hay. Nghĩa là khi mà đầu tiên rẽ vào cái ngõ đi vào chùa thì hơi thấy rùng rợn một chút. Nhưng mà khi vào chùa rồi thì thấy một cái cõi giới thanh bình và mới thấy cái ý nghĩa hay. Cho nên ngày mai chúng ta nếu mà ai ở lại đó thì chúng ta được đông người như vậy để chúng ta dựng cái bộ phim cho cái khúc đó cho hoành tráng một chút nha. Quý Phật tử cố gắng tham gia. Biết đâu sau này mình thành ngôi sao già cũng được, không sao hết.

[8:11]Hôm nay thì chúng ta trao đổi với nhau đề tài đạo lý là "Sự tương quan giữa hành vi và tâm niệm". Sự tương quan giữa hành vi và tâm niệm. Vì con người chúng ta vậy, chúng ta thường có hai cái hoạt động. Chúng ta thường có hai hoạt động là một á là cái hành vi bên ngoài mà ai cũng trông thấy và hai là cái hoạt động những tâm niệm bên trong mà không ai thấy. Trên nguyên tắc á thì chúng ta nghĩ cái gì thì chúng ta sẽ làm cái điều đó. Nghĩa là tâm sao sẽ làm ra như vậy. Nhưng mà sự thực không đơn giản, phải không? Có những lúc là thấy làm như là người tốt nhưng mà trong tâm thì thì lại không phải là người tốt.

[8:52]Do đó hôm nay chúng ta nghiên cứu cái ta bàn với nhau là cái sự tương quan giữa hành vi và tâm niệm để chúng ta trở thành một người Phật tử rất là chân chính. Vì sao? Vì người đệ tử Phật chân chính là một người mà có một nội tâm thánh thiện bên trong và có những hành vi cao đẹp ở bên ngoài. Đó là sự phấn đấu của chúng ta. Nhưng mà để làm sao có được một cái nội tâm thánh thiện bên trong và có những hành vi cao đẹp bên ngoài thì không phải đơn giản, không phải đơn giản. Bởi vì sống qua suốt nhiều năm trong cuộc đời này có những vị cũng đã sống đến 70, 80 tuổi hoặc có những vị 20 tuổi, 30 tuổi. Thì nhìn lại cuộc đời mình thì cũng thấy là mình chúng

[9:34]ta ai cũng đã từng có nhiều lỗi lầm, phải không? Ai cũng muốn mình tốt, không ai muốn mình xấu đâu. Nhưng mà trong thực tế cuộc sống của bao nhiêu năm trôi qua khi nhìn lại chúng ta biết rằng mình có nhiều lỗi lầm. Nghĩa là có những lúc tâm chúng ta đã nghĩ sai hoặc là có những lúc chúng ta đã có cái hành động sai. Vì vậy chúng ta đi tìm nguyên nhân, chúng ta đi tìm cách khắc phục để làm sao trong cái những quãng đời còn lại chúng ta luôn luôn có những cái suy nghĩ, những cái nội tâm thật là thánh thiện, đạo đức và những cái hành động phát ra bên ngoài cũng vậy, cư xử với mọi người đều là những điều cao thượng.

[10:13]Mà nếu tích lũy được cả hai cái điều đó trong suốt cái cuộc sống còn lại của mình thì mình biết chắc một điều, biết chắc một điều là cái quả báo của cái tương lai trở lại thật là huy hoàng, tốt đẹp. Mình nói ở tương lai là hoặc là ngay trong kiếp này chúng ta hưởng hoặc là qua nhiều kiếp sau chúng ta hưởng. Vì chúng ta theo Đức Phật, chúng ta tin có luân hồi là luôn luôn chúng ta có tái sinh. Cái quả báo nào mà càng lâu mới có đó thì cái quả báo càng lớn. Nhớ như vậy. Nên chúng ta tin vào điều đó. Nghĩa là ví dụ như chúng ta làm tốt chúng ta giúp ai đó 100.000... Thì nếu mà 10 năm sau chúng ta hưởng quả báo thì có khi mình được chừng 10 triệu.

[10:56]Mình mình nói một con số đi vậy thôi. Nhưng mà nếu 100.000 đó mình để luôn ba kiếp sau mình mới hưởng thì có khi mình thành một người nhà giàu gần như mấy chục năm, sống sung sướng mấy chục năm cũng chỉ 100.000 đó thôi. Giúp một người mà đúng nghĩa, đúng chỗ, chính đáng, xứng đáng công việc, mà càng lâu hưởng phước thì cái phước càng lớn. Như vậy. Và để trong suốt cuộc đời còn lại chúng ta mỗi một hành vi gì cũng đều là một hành vi đạo đức, một hành vi cao đẹp thì không phải dễ. Chúng ta phải tu sửa rất nhiều. Phải biết phương pháp chứ không phải là không. Và đây là hôm nay chúng ta mổ xẻ với nhau như vậy nha.

[11:32]Trong cái hai cái hoạt động đó, một là cái nội tâm bên trong và hai là hành vi bên ngoài, thì chúng ta đồng ý với nhau rằng cái bản chất thật sự của con người đó nằm ở tâm niệm bên trong, phải không? Cái mà người ngoài không thấy được thì đó mới là bản chất thật của ta. Còn bên ngoài có khi mình che đậy. Nhưng mà cái tâm mình tốt thì con người mình là người tốt, tâm mình xấu thì con người mình là xấu. Ví dụ như con người lén ăn cắp, ăn trộm không ai biết thì mọi người vẫn tưởng đó là người người tốt, nhưng mà trong tâm người đó là người xấu. Cho nên cái bản chất là nằm trong tâm. Tuy nhiên là chúng ta ứng xử ra hành vi bên ngoài là để làm gì?

[12:16]Là để xác lập cái mối liên kết với cộng đồng. Tức là chúng ta sống với mọi người thì chúng ta có cái giao tiếp, chúng ta có cái đối xử, có cái trao đổi, có cái mua bán, có cái cư xử với nhau. Thì những cái hành vi ở bên ngoài đó là để xác lập thành cái mối liên kết với cộng đồng. Chứ còn nếu mà chúng ta không có cái những hành vi, không có trao đổi nè, không có đối xử, không có giao tiếp, thì chúng ta giống như không tồn tại trong cái cộng đồng, trong cuộc đời này vậy. Chúng ta sở dĩ được công nhận là có tồn tại trong cuộc đời này bởi vì chúng ta có mối liên kết giữa người và người, phải không?

[13:04]Ví dụ mình gặp một người à công an, khi người ta hỏi cái giấy mình có trình ra cái tờ giấy để chứng minh mình là một con người có giấy tờ, có hợp pháp ở trong cái xã hội, trong đất nước này. Thì cái việc mà mình có được cái tờ giấy đó cũng là gì? Từ quá trình từ nhỏ tới lớn mình đã hợp pháp, đã tồn tại trong cái cuộc sống. Còn nếu có một người ví dụ họ có sinh ra, họ không giao tiếp với ai hết, không trao đổi với ai hết, không nói chuyện với ai, không giao tiếp với ai, thì người đó tuy có cha mẹ đẻ ra cuộc đời này nhưng mà giống như không hề có mặt, không hề có mặt. Cho nên do đó, sở dĩ chúng ta sinh ra thì gọi là mình có sống trên

[13:43]cuộc đời nhưng mà để thật sự tồn tại trong cuộc đời, trong lòng con người, để mọi người công nhận sự có mặt của mình thì chính là do hành động của mình, những điều mình làm đối với con người. Nhớ như vậy. Những điều mình làm đối với con người thì làm cho chúng ta trở nên tồn tại. Còn nếu mà chúng ta làm mà chỉ làm cho mình, ví dụ như có một cái ốc đảo, một người nào đó họ tự nấu lấy họ ăn, họ trồng cây lấy họ ăn, không hề tiếp xúc với ai hết và cũng chẳng làm đụng chạm gì tới ai hết, thì người đó giống như là bị bỏ quên và không ai công nhận là người đó có tồn tại. Sở dĩ chúng ta có tồn tại vì chúng ta có làm cái gì đó đụng

[14:21]chạm, liên quan, giao tiếp, trao đổi với con người. À do đó, khi mà chúng ta có những hành động cư xử với con người, đối xử với con người thì bắt đầu nó lại nảy sinh ra là chúng ta cư xử thích hợp hay không thích hợp. Ví dụ như gặp một người lớn, lớn tuổi hơn mình, mình có kính trọng hay không? Tức là khi chúng ta gặp một người lớn tuổi, chúng ta biết lễ độ, chúng ta biết kính trọng thì cái cư xử đó được mọi người chấp nhận, thì như vậy cái giá trị chúng ta là được được xác nhận, chúng ta là người có giá trị. Còn ví dụ nếu mình gặp người lớn tuổi hơn mình mà mình nói xấc xược, vô lễ, thì cái cư xử đó không được mọi người chấp

[15:07]nhận, thì người ta xem mình có cái giá trị thấp và người ta loại mình ra khỏi cái trái tim người ta. Nghĩa là tự mình cũng đào thải mình bởi vì mình đã đối xử sai lầm với người khác. Hoặc là ừm đối với những người nghèo khổ trong đời, à ví dụ mình là người hơi khá giả, mình gặp cái người nghèo khổ trong đời rồi mình hất hủi, mình khinh thường người ta, thì cái cư xử đó gọi là một cư xử sai lầm. Mà khi mình cư xử sai lầm thì người khác họ xem cái giá trị của mình là thấp và họ đưa mình ra khỏi cái trái tim của họ. Như vậy. Còn ví dụ như khi mình gặp người nghèo khổ khốn cùng mà mình giúp đỡ, mình ân cần, mình từ ái,

[15:51]mình độ lượng thì cái việc cư xử chính xác như thế chúng ta được mọi người công nhận, xác nhận và người ta xem cái giá trị của mình là có giá trị là cao và mình đứng vững trong trái tim của mọi người. Nên do đó là cái việc mà cư xử với mọi người nó tạo nên một cái giá trị của chúng ta trong cái cộng đồng con người. Mà không phải là chỉ một hai việc như vậy, suốt cuộc đời chúng ta từng chút từng chút một làm cho tạo thành cái giá trị của chúng ta trong cộng đồng con người. Ví dụ như là chồng với vợ cũng vậy nữa, bổn phận của người chồng là bảo bọc gia đình, là dạy răn con cái mình. Nhưng mà nếu đó là một người chồng đối xử với vợ tàn nhẫn,

[16:39]không chung thủy, rồi bê tha, không lo dạy con, thì bên ngoài họ nhìn vào họ cho rằng cái hành vi đó là hành vi cư xử sai giữa người và người, và họ cho cái giá trị người đó thấp và người đó tự đào thải mình ra khỏi trái tim của mọi người. Như vậy. Còn nếu đó là một người mà biết lo lắng cho gia đình, bảo bọc, tử tế vợ con, biết dạy răn con cái, thì cư xử như thế người ta cho là đúng và người ta xác nhận cái giá trị mình đối với cộng đồng. Và suốt cuộc đời như vậy là chúng ta gặp vô số con người trong vô số trường hợp, với cha mình, với mẹ mình, với ông bà, tổ tiên, hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp, người lạ, người quen, người nghèo, người giàu, người có chức,

[17:21]không có chức, đủ thứ điều người trong cuộc sống này, và đòi hỏi chúng ta luôn luôn phải có một cái cư xử đúng, luôn luôn phải có cư xử đúng. Nhưng nhưng là mấy mươi năm qua rất nhiều lần ta đã cư xử sai lầm, đúng không? Nói câu này có oan không? Có oan không? Có oan không? Nghĩa là mấy mươi năm qua là chúng ta đã có nhiều lần chúng ta đã cư xử sai với con người, có không? Có phải không? Và đó là điều mà nếu nói trong Phật pháp là chúng ta tạo cái tội, có khi tội nó nhỏ thôi chứ không lớn lắm, phải không? Chỉ khi nào mà mình giết người, mình lừa đảo, gian xảo thì cái tội đó mới nặng, chứ còn chúng ta chỉ nhiều

[18:09]khi nguýt một cái thôi, trề môi một cái thì cái đó không nặng tội, nhưng mà cũng là một cư xử cư xử sai, cư xử sai. Đó. Nào giờ mình có hay nguýt ai chưa? Có không? Có thỉnh thoảng nguýt ai không? Già rồi thì bớt nguýt, nhưng mà trẻ trẻ coi chừng có. Mình có kên ai không? Thỉnh thoảng có, phải không? Ví dụ vậy. Thì cái đó không thành cái tội nặng nhưng cũng là một cái cư xử sai chút chút. Và nếu trong suốt cuộc đời chúng ta cứ nhiều lần như vậy thì phước chúng ta bị giảm, tội chúng ta tăng, cái giá trị của mình trong trái tim con người cũng bị nhạt nhòa dần, nhạt nhòa. Như vậy. Nên là chúng ta là đệ tử Phật, chúng ta cẩn thận trong cái cư xử với con người.

[18:53]Bởi vì những cái hành vi đó, hành vi cư xử với con người nó tạo thành phúc, tạo thành tội. Đó. Quên tắt máy di động khi mà nghe giảng cũng là một cư xử hơi sai chút xíu, chút xíu, không nhiều lắm, chút xíu. À tuy nhiên là để cho chúng ta luôn luôn có cái trí tuệ minh mẫn mà suốt cuộc sống còn lại chúng ta trong mọi tình huống, trong mọi con người chúng ta đều cư xử chính xác, thì đòi hỏi trái tim chúng ta phải phải lớn, trí chúng ta phải phải sáng. Ừ. Nghĩa là chúng ta đủ thông minh để phán đoán được tình huống, chúng ta đủ trái tim để thương yêu mọi người, mọi loài. Thì có được hai điều đó thì đó trong mọi tình huống là

[19:40]chúng ta nói một câu nói chính xác và thích hợp. Chúng ta cất một cái bàn tay, nhấc cái bàn chân, đưa một ánh mắt nhìn, tất cả đều thích hợp, vừa đủ, và đều đem lại an vui, đem lại hạnh phúc cho người khác. Như vậy. Nghĩa là dù người đó họ có thể chưa hoan hỷ, người đó có thể họ hẹp hòi, có thể họ ganh tị, nhưng mà khi gặp ta, họ thấy ta vậy, từ một nụ cười, từ một ánh mắt, từ một lời nói, cái gì nó cũng chuẩn mực, chính xác từng ly từng tí thì họ cũng phải mềm lòng lại, cũng mềm lòng lại. Như vậy. Ở đây chúng ta ừm phân tích cái mối tương quan giữa hành vi bên ngoài và tâm niệm bên trong để chúng ta biết cái cách tu dưỡng

[20:27]để thế nào cả hai điều đó đều rất là tốt, rất là tốt. Thông thường á thì chúng ta có thể nói rằng hành vi là biểu hiện của của tâm niệm, phải không? Là thường tâm chúng ta tốt thì hành vi chúng ta tốt, tâm ta xấu thì hành vi chúng ta xấu, nhưng trong thực tế thì giữa hành vi và tâm niệm nhiều khi không có tương đương với nhau. Có không? Ví dụ như là trong lòng mình mình không ưa người đó, ừ nhưng mà mình lại làm ra vẻ giống như là ân cần, có không? Hơi nhiều đấy, hơi nhiều. Hơi nhiều. Là nhiều khi trong lòng mình chả ưa, vì sau lưng người đó mình có thể nói những câu là không đẹp, tệ, nhưng mà gặp người đó thì mình vẫn:

[21:15]"Sao, bác khỏe không? Trời ơi, em nhớ bác quá!" vân vân như vậy. Mà sự thật là mong đừng bao giờ thấy cái mặt cái tay đó, ví dụ vậy. Đó, có những cái là giữa hành vi bên ngoài. Hoặc là có những lúc, ví dụ như cha mẹ đối với con cái là khi thấy con mình có sai lầm đem về quát mắng, nghiêm khắc thì cái hành vi giống như là dữ, nhưng mà tâm thì rất là rất là thương. À cho nên tuy nói nguyên tắc thì tâm sao là hành vi như vậy, nhưng trong thực tế thì đôi khi hai cái điều đó hai điều đó nó ngược nhau. Khi mà chúng ta nói về hành vi và tâm niệm á, là mục tiêu chính của chúng ta là để tu dưỡng, là để tu dưỡng cho mình, nhưng mà thực sự nó cũng là một cái

[22:00]khôn ngoan cho cuộc sống của mình, là khi chúng ta giao tiếp với ai thì chúng ta chỉ biết cái hành vi người đó thôi, nhưng mà chúng ta đều luôn luôn muốn biết là cái bản chất thật của người đó. Phải không? Muốn biết bản chất thật người đó để mình có cái cư xử thích hợp. Ví dụ bây giờ họ gặp mình họ cũng chào, họ chào thì chào nhưng mình sống lâu năm trong cuộc đời mình chả tin ai hết, vì mình biết đằng sau cái nụ cười đon đả đó có thể ẩn giấu một cái tâm niệm ích kỷ, ác độc, ganh tị. Ví dụ vậy, nên mình luôn luôn dè dặt. Sống càng lâu là tự nhiên đâm ra hoài nghi nhiều. Nhỏ đó thì mới dễ tin, lớn lên từ từ hết tin.

[22:38]Và chúng ta cũng có một cái nhu cầu rất là lớn là làm sao biết được bản chất con người. Làm sao biết được, ví dụ mình chơi với ai thì luôn luôn mình đánh giá người đó, trong tâm người đó là người tốt hay xấu, mình luôn luôn phân loại người đó là tốt hay xấu để mình chơi cho thích hợp. Ví dụ biết người đó là người tốt thì mình mình gắn bó hơn, phải không? Nghĩa là hễ cho mượn tiền mình cho liền, rủ chơi hụi mình chơi liền, ví dụ vậy. Còn nếu mà biết người đó là xấu thì mình xả lả, lịch sự cho vui thôi, tránh không gắn bó, không thân tình, không làm ăn chung. Đó vậy, chúng ta có cái nhu cầu rất lớn về việc là muốn biết cái bản chất người khác.

[23:16]Có không? Có. Luôn chơi với ai cũng muốn biết người đó thật sự tốt hay là hay là người xấu, phải không? Luôn luôn như vậy. Và chúng ta có nhiều cái phương pháp cũng như nhiều cái kinh nghiệm để biết được cái bản chất trong tâm người khác. Ờ ông bà mình cũng truyền dạy lại là ví dụ thế này, là

[23:37]thường á nhiều người có kinh nghiệm thế này, ví dụ khi mình gặp cái người nào đầu tiên á, trong giây phút đầu tiên mà mình chưa biết gì về người đó, bỗng nhiên mình có một cái cảm giác về người đó thì thường cảm giác đó chính xác. Như vừa mới gặp người đó, bỗng nhiên mình nghi nghi, nghi nghi, ngờ ngợ, không tin. Thường thường cái linh linh tính ban đầu nó hay đúng, có không? Có. Nhất là phụ nữ, phụ nữ cái này nhạy hơn người nam. Trời cho phụ nữ một cái linh tính là biết đánh giá con người. Còn người nam á thì lý trí rất là mạnh. Người nam thì đôi khi cái linh tính đó lại không có, nhưng mà người nam thì có cái khôn ngoan khác để bù lại.

[24:17]Còn người nữ thì tâm hồn mềm yếu hơn, cho nên tạo hóa phải ban cho cái trực giác, chứ không nếu mà phụ nữ không có cái trực giác đó thì bị đàn ông dụ hết. Cho nên trời cho cái trực giác để mình giữ được thân. Nhưng mà đôi khi phụ nữ cũng mềm lòng vậy, ví dụ có một người đàn ông vừa gặp, mình ngờ ngợ, thấy nghi, nhưng mà sau đó ổng ngọt ngào quá cái mình bị dụ mất tiêu, cũng có trường hợp đó nữa. Cái mình đã không tin vào cái linh tính ban đầu của mình, cũng có trường hợp, đó là một cách. Rồi ví dụ như là mình

[24:50]chơi với ai mà mình đâm ra hồ nghi, ví dụ có khi thấy người đó như tốt, có khi thấy người đó như xấu, không biết là thực hư như thế nào thì mình làm cách nào? Ở đây có ai biết cách nào để biết người đó tốt hay xấu? Có ai nghĩ, có ai đề xuất được ý kiến nào? Hả? Muốn cách nào? Có người nào vô xin xăm không?

[25:17]Ờ ông bà chúng ta để lại một cái môn là môn nhân tướng học, tức là nhìn cái gương mặt hay là nhìn tính cách con người đó là có thể to- đoán ra được cái cái bản chất. Ví dụ dù họ nói ngọt, nói ngon như vậy, nhưng mà nhìn vào cái tướng của họ có những cái tướng phá, mình biết là bên trong bên trong không có tốt. Mà thế nào mới là cái tướng xấu? Thì thứ nhất là vì chúng tôi không phải là thầy bói, nên chúng tôi không muốn nói. Thứ hai là mình không có đào sâu về cái môn đoán tướng người nên không nói. Và thứ ba là chúng tôi sợ nói cái tướng nào ra nó đụng nhằm cái người trong đây thì một lát ra là có chuyện, cho nên không nói.

[25:59]Không nói, nghĩa là ai biết gì thì biết, không biết thì thôi không dám nói, không dám nói. Ví dụ như là chúng tôi nói như cái người hói đầu khó chịu, hói đầu ví dụ không ngờ trong đây có người hói đầu, lát ra mít lòng. Mà sự thật người hói đầu không có khó chịu, nhưng mà mình nói bậy kẹt lắm, ví dụ vậy. Cho nên thôi, cái môn nhân tướng học cũng là một cái môn để xét đoán con người. Rồi ở người xưa, người xưa vậy như ông Khổng Minh Gia Cát Lượng á, thì ông có để lại những cái bí quyết để thử những cái người thuộc hạ của ông là người tốt hay xấu. Ừ, tức là giao cho cái việc khó để thử coi cái người đó

[26:39]chịu cực, chịu khó như thế nào, rồi có những lúc giả vờ cho người của phe địch tới mua chuộc để xem người đó có trung thành hay không, rồi phục rượu người đó say để xem trong lúc say người đó bộc lộ cái bản chất mình như thế nào. Đó là cái đó những bí quyết của cái người làm tướng thì ở bên ngoài nếu ai khôn ngoan cứ áp dụng thì áp dụng, ha. Rồi ông bà mình thì có cái câu, cái câu thế này là: "Thức đêm mới biết đêm đêm dài, ở lâu mới biết lòng người người trước sau." Nghĩa là ông bà mình thì không có biết coi bói, cũng không có cái biết cái cách mà thử người như là Khổng Minh, nhưng mà ông bà mình dùng thời gian, dùng thời gian.

[27:22]Thì cái dùng thời gian đó là một cái gì nó nhẹ nhàng, dĩ nhiên đôi lúc chúng ta có cái nhu cầu gấp. Ví dụ người ta rủ làm ăn chung mà mình phải đợi người ta hai ba năm nữa rồi coi coi người ta tốt xấu mới làm ăn chung thì nhiều khi cơ hội đi qua, mình nóng ruột muốn biết liền, nhưng mà không phải dễ là vậy. Thôi thôi tùy duyên. Thì ở đây là cũng có cái nhân quả bí mật chi phối, là nếu chúng ta mắc cái nợ gì với người đó, đến lúc họ lại họ đòi nợ thì họ dụ mình nghe, khiến mình nghe đưa tiền họ chạy mất tiêu. Còn nếu chúng ta có cái duyên lành với người đó, họ đến họ rủ hợp tác làm ăn thì hợp tác làm ăn lại

[27:56]thành công, đó là do cái nhân quả đời xưa. Nên do đó người Phật tử chúng ta đúng là mình cũng có cái nhu cầu biết người chứ không phải là không, nhưng mà mình cũng có một cái nó nhẹ nhàng vì mình tin vào nhân quả. Chúng ta có thể bị lừa, thôi đó là điều mình phải phải trả vay, và hoặc có khi chúng ta được sự giúp đỡ thì âu đó cũng là cái quả phúc của một cái đời nào trở lại. Và bổn phận của chúng ta là cứ tiếp tục thương yêu con người, và đôi khi chúng ta biết người đó xấu nhưng mà mình không có ghét. Cái hay của đạo Phật là chỗ này. Cái hay của đạo Phật là đôi khi mình nhìn ra được người đó chứ không phải là không nhìn ra.

[28:37]Mình nhìn ra được tính cách của người đó, ưu điểm ở chỗ nào, khuyết điểm ở chỗ nào. Ví dụ như mình biết cái người đó khi mà được giao công việc thì rất là ân cần, rất là tận tụy, là nhiệt tình để làm cho bằng được. Đó, đó là khi được giao việc. Nhưng mà nếu người đó gặp lợi thì sẽ có động lòng tham. Ví dụ mình biết người ưu điểm thế này, khuyết điểm thế kia, nhưng tuy nhiên trên cái tinh thần đạo lý của Phật dạy, chúng ta không ghét ai hết. Phật dạy chúng ta không ghét ai hết, biết người đó có nhược điểm thì mình tránh đừng để cho cái nhược điểm nó xảy ra thôi, chứ còn cái ưu điểm người đó mình chúng mình vẫn vẫn vun đắp để cho

[29:18]người ta được tốt lên, chứ không bao giờ vì biết người đó xấu rồi mình nói xấu sau lưng, hoặc là mình trong tâm có một chút ác cảm khởi lên. Nhớ như vậy, bởi vì nếu mà mình có một chút ghét khởi lên thì ngay lúc đó mình đã rời xa cái con đường của Phật dạy. Nhớ con đường của Phật dạy là luôn luôn thương yêu, luôn luôn thương yêu. Có những lúc chúng ta phải nghiêm khắc là để cho người đó biết lỗi thôi, chứ không phải chúng ta nghiêm khắc, chúng ta làm mặt ngầu vì chúng ta ghét, hai điều đó khác nhau. Nhớ như vậy. Chúng ta nghiêm khắc vì để cho người đó biết đó là lỗi, đừng làm nữa, chứ lòng mình không bao giờ ghét.

[29:59]Và chúng ta tập cái tâm mà không ghét ai hết bao lâu thì xong? Bao lâu quý Phật tử? Bao lâu thì chúng ta đạt được được cái trình độ là không bao giờ ghét ai nữa?

[30:16]Bao lâu? Hết đời. Cái câu nói rất là khiêm tốn. Cái câu nói là mình phải tu hết một đời mới không còn ghét ai nữa, câu nói đó rất chính xác và rất là khiêm tốn. Tuy nhiên, tuy nhiên thật ra nó không đến nỗi quá đáng như vậy, là chúng ta quyết tâm xét tâm mình từng giờ từng phút thì chỉ cần ba năm thôi. Cứ mỗi ngày vậy chúng ta đều lạy Phật, phát cái lời nguyện là xin Phật gia hộ cho con là cho lòng con thương yêu được tất cả chúng sinh, xin cho con không bao giờ có một chút ác cảm với bất cứ ai, dù đó là người người xấu. Và mỗi ngày chúng ta đều tâm nguyện như vậy với Phật thì rồi trong đời sống mình sẽ xét nét cái tâm mình.

[31:02]Hễ có ai làm gì mình bực mình mình khởi ghét cái mình sám hối buông xuống liền, và nguyện: "Con xin thương người này, con xin thương người này." Đó như vậy, chừng ba năm rồi là từ đó dường như mình không còn ghét ai nữa. Và suốt cuộc đời còn lại là mình chỉ có cái phát triển tiếp tục cái lòng thương yêu mà thôi, không ghét ai hết. Đó, ba năm thôi. Bây giờ chúng ta quay lại nói về sự tu dưỡng bản thân mình, là trong Phật pháp chúng ta chú trọng nhiều đến cái đạo đức chân thật. Chúng ta nhớ cái giới mà

[31:39]giới thứ mấy là giới không nói dối? Giới thứ mấy? Giới thứ Trời! Không nhớ hả? Thứ tư, nha, giới thứ tư. Khi quy y chúng ta thọ trì năm giới cấm: thứ nhất là không không sát sinh, ha; thứ hai là không không trộm cắp; thứ ba là không không có tà hạnh, tà dâm; thứ tư là không không nói bậy, không nói bậy chứ không phải nói dối. Nói dối là một phần của nói bậy. Ví dụ bây giờ mình chửi tạt vô mặt người ta đó mình người mình mắng người ta là: "Đồ trâu, đồ chó!" thì cái đó không phải nói dối mà đó là ác ngữ, và cái ác ngữ đó cũng nằm trong giới thứ tư, cho nên giới thứ tư nó hơi nó nhiều phần và nói dối thuộc một phần của giới thứ tư.

[32:32]À vậy, và khi quy y là Thầy bổn sư của ta đã dạy cho ta giữ năm giới đó, phải không? Và cho nên trong đạo Phật chúng ta là chúng ta chú trọng nhiều đến cái đạo đức chân thật là sống làm sao là không có gì phải gian dối hết, không có gì phải nói dối hết. Nhưng mà dễ không? Dễ không? Có dễ là nói thật luôn luôn suốt đời không? Vì sao khó? Vì sao khó?

[33:05]Bởi vì có những điều chúng ta biết rằng chúng ta làm không tốt, phải không? Mà chúng ta biết nó không tốt đó, nhưng mà chúng ta đã lỡ làm nên chúng ta phải phải giấu. Và giấu đó tức là dối. Tức là như vậy. Cho nên vì vậy, để cho có thể chúng ta sống được một đời chân thật thì chúng ta đừng có làm gì? Sai lầm. Làm sai lầm, phải không? Chỉ có con người nào mà sống làm đúng thì không giấu gì hết, không cần gì phải che đậy. Mà nói dối có sướng không? Nói dối không có sướng. Là ở chỗ nào? Nó cực là phải phải sắp xếp trong đầu. Sắp xếp trong đầu. Phải tính toán làm sao cho ăn khớp. Tại vì cái điều mà mình nói nó không đúng với sự thật,

[33:59]cho nên mà muốn người ta tin thì phải nói như là thật. Mà muốn người ta tin là như thật á, mình phải dàn xếp, mình phải tả chuyện này, kể chuyện kia rồi mong rằng người ta đừng có mà phát hiện ra cái điều mình nói dối. À ví dụ như là cái người công an bắt cái người tình nghi nói là: "Đêm hôm qua cái gia đình đó bị ăn trộm vào viếng." Thì cái người công an sau khi họ nghiên cứu điều tra mọi dấu vết thì họ phát hiện một cái người tình nghi là một cái anh chàng ở cách đó ba căn nhà. Thì người công an mới mời cái anh chàng đó lên hỏi: "Vào đêm đó, giờ đó anh đi đâu?" Thì đúng là anh trộm rồi đó, người tình nghi bị đúng luôn.

[34:38]Cái người kia phải nói dối thôi. Nói: "Dạ à đêm đó tôi ngủ ở nhà." À thì cái người nói: "Ai thấy anh ngủ ở nhà?" Nói: "Tôi ngủ ở nhà tôi đâu có khai báo làm chi cần ai biết." Thì cũng nói ngang lại, có cái cách trả lời. Rồi nói: "Nhưng mà tại sao giờ đó anh ngủ mà có người còn thấy anh đi ngang cổng người ta?" Giờ công an họ có những biện pháp nghiệp vụ họ chặn đầu hỏi thì người này phải bắt đầu phải động não trả lời, phải sắp xếp thế này thế kia, nói không có thế này thế kia. Thì cái mà nói dối á nó làm nó làm mình phải cực động não và sẽ quên trước quên sau. Mà cái mà động não là mình mệt. Thì ta gánh mấy đôi nước về cho đổ đầy lu nước ở chùa,

[35:19]vậy chứ mà không mệt bằng ngồi sắp xếp cái nói dối trong đầu cho nó ăn khớp. Ví dụ như ông chồng vậy. Ông chồng đi giống như là hôm nay nhậu nhẹt đâu bừa bãi về, bà vợ hỏi: "Anh đi đâu?" "Không, anh có bạn lại cơ quan ngồi đó uống tí rượu, không có gì hết, rồi về." Nhưng mà sự thật là bỏ đi đâu quán bia ôm hay gì đó không biết. Bắt đầu bà vợ hỏi tới, phải sắp xếp: "Anh uống tí rượu với ông nào?" thì bắt đầu phải kể ông này, ông kia. Nói: "Bây giờ đưa gọi điện thoại cho ông đó." "Ồ, ông đó ông đi vắng, ông tắt điện thoại rồi, không gọi được." Nghĩa là cứ phải tìm cách che đậy. Và cái cái mà nói dối như vậy làm mệt cái đầu.

[35:56]Mà cái người mà cứ phải nói dối lâu ngày, cái đầu cứ phải vận động một cách sai, tức là mình tưởng tượng, mình dựng rồi mình sắp xếp cái câu chuyện để cho sai đó, sau này nó có cái quả báo. Quả báo xảy ra là cái đầu làm sao? Bị hư. Cái đầu bị hư, nhớ. Mà cái đầu bị hư nghĩa là người đó làm sao? Người đó? Người đó? Tâm thần. Cái não bị hư tức là tâm thần. À ở đây chúng ta mới phát hiện ra cái người bệnh tâm thần á thì có nhiều cái nguyên nhân mà không ngờ có một cái nguyên nhân là nói dối quá nhiều. Khi mình nói dối quá nhiều, sau này mình sẽ bị điên. Đó. Bị điên thì có nhiều nguyên nhân lắm. Nó có một cái nguyên nhân rõ nét nhất là kiêu ngạo.

[36:41]Cái người nào mà kiêu ngạo, thấy mình là hơn cuộc đời, người đó rất dễ bị tâm thần, dễ bị điên. Hầu hết những người bị điên đều do kiêu ngạo. Chúng ta gặp nhiều người chúng ta biết. Bây giờ ví dụ chúng ta vào bệnh viện tâm thần, chúng ta cứ nói chuyện nhẹ nhàng với một người bị điên thì hết 95% chúng ta sẽ nghe người đó xưng hùng xưng tướng. Người đó xưng hùng xưng tướng, họ thấy mình như thánh như thần hoặc tưởng tượng mình như là là Tổng bí thư, Thủ tướng hoặc là họ tưởng tượng thấy mình là một ngôi sao ca nhạc nổi tiếng cả thế giới. Tức cái hoang tưởng của họ luôn luôn là cái gì nó thuộc về cái kiêu ngạo và bộ não bị hư liền.

[37:21]Nên do đó là cái người nào mà sống trên đời khiêm tốn, lúc nào cũng biết tôn trọng người khác, luôn luôn thấy mình chưa bao giờ là hoàn hảo, chưa bao giờ thật sự giỏi, thật sự tốt thì cái người đó bộ não rất là tốt, người đó không bị điên. Còn người kiêu ngạo điên liền. Đó là một nguyên nhân quan trọng. Còn nguyên nhân mà chúng ta vừa nói nữa là cái người thường xuyên nói dối. À khi nói dối cứ phải sắp trong não phải động não sắp xếp cái sự kiện cho nó ăn khớp rồi phải ráng mà nhớ, tức là nhớ cái điều mình đã nói dối để lần sau nói lại cho nó ăn khớp, chứ lần sau nói lại trật, phải không? Thì chính cái mà ráng điều đó làm bộ não bị hư sau này, mắc cái quả báo liền.

[38:00]Cho nên vì vậy, những người mà sống chân thật là những người sẽ có được cái bộ não lành mạnh. Bộ não lành mạnh. À và ngoài cái mà chúng ta được cái phước lành bởi chúng ta luôn luôn làm điều đúng và không có phải nói dối, chúng ta được phước lành, chúng ta được cái bộ não sẽ rất là ổn định, rất là tốt nữa. Đó là cái cái phước của cái đạo đức chân thật. Nên sống thành thật á vừa là đạo đức mà vừa là hạnh phúc. Tức là tâm mình như thế nào thì hành động bên ngoài như thế đó thì đó là vừa đạo đức mà vừa là hạnh phúc. Ví dụ có những lúc chúng ta lỡ mình làm một điều sai thì khi có người khác hỏi, mình nhận liền, mình chấp nhận liền.

[38:50]Thì cái mà nhận đó cũng là một sự sự chân thật, cũng là một đạo đức. Nghĩa là trước đó tuy mình có làm điều sai nhưng mình đã biết đó là lỗi, không che đậy và sám hối để lần sau không phạm nữa thì người đó cũng được cái đạo đức chân thật, sau này cũng được hạnh phúc, cũng được an vui. Chỉ sợ là mình lầm lỗi rồi che đậy để làm tiếp nữa thì như vậy sẽ phá hư bộ não, hư cuộc đời của mình hết luôn. Mình nhớ như vậy.

[39:22]Tiêu chuẩn lý tưởng cho cái sự tu tập của người đệ tử Phật là gì? Là một cái nội tâm hiền thiện và những hành vi cao đẹp. Thông thường á thì khi muốn có cái hành vi cao đẹp, chúng ta phải có một cái nội tâm hiền thiện, đó là nguyên tắc. Nhưng thật sự là đôi khi cái hành vi bên ngoài chúng ta cứ làm cho tốt, bỗng nhiên tâm chúng ta tốt theo. Ồ, nó hai chiều. Nghĩa là cái tâm á nó tạo ra cái hành vi, nhưng mà đôi khi cái hành vi nó cũng củng cố lại cái tâm niệm của mình. Cho nên chúng ta sẽ xét trong hai trường hợp đó. Bây giờ thứ nhất, chúng ta sẽ nói về cái cái giá trị của những hành vi tốt đẹp.

[40:09]Cái những cái hành vi mà chúng ta làm điều tốt trên cuộc đời này á, chúng ta cư xử tốt với mọi người, chúng ta làm nên những điều phúc thì nó có những cái ý nghĩa, những giá trị như thế này: Thứ nhất là nó tạo thành cái phước cho mai sau.

[40:25]Luôn luôn là cái hành vi tạo thành cái phúc lành cho mai sau. Nếu tâm mình tốt mà mình chưa làm điều tốt gì cho ai hết thì vẫn không có phúc nha, vẫn không có phúc. Ví dụ thế này: ví dụ cái người đó tâm họ hiền lành, không ghét ai, à ai cũng thương được nhưng mà chưa bao giờ cho ai một đồng nào, chưa bao giờ vác cái mai, cái xẻng, cái cuốc ra lấp lại cái hố trên đường, chưa bao giờ vào chùa là quét cái chùa một lần nào. Nghĩa là tâm thì rất hiền, không có gì xấu, nhưng mà đôi tay chưa bao giờ làm được một việc phúc thì người đó đời sau làm một người hiền mà nghèo, không có phúc gì hết. Cho nên cái phúc chúng ta có được là phải do hành

[41:14]động thực tế đem lại lợi cho con người. Còn nếu chỉ cái tâm tốt mà không làm cái gì đem lợi cho cuộc đời, cho con người thì không có phúc, không có phúc, nhớ. Trong cái luật nhân quả nó quy định điều đó rất là rõ. Cho nên có người sẽ hỏi, nói: "À thầy nói là nhân quả, ai gieo nhân gì được quả đó. Thế tại sao con thấy là có những người hiền mà nghèo, mà có những người dữ mà giàu? Vậy có phải là ngược với nhân quả không?" Sự thật cái cái câu hỏi đó là hay đó, nhưng mà bởi vì xét không hết cái nhân quả. Như chúng ta vừa nói, có những người rất hiền, tâm không hề xấu, nhưng không bao giờ bắt tay làm một việc phước nào

[41:57]cả thì kiếp sau vậy, họ cũng tiếp tục là người hiền nhưng mà rất nghèo, rất nghèo. Đó, đây là điều chúng ta để ý. Nên không phải là ai hiền cũng giàu đâu. Chỉ những người vừa hiền mà vừa siêng năng làm phúc thì kiếp sau vừa hiền mà vừa giàu. À tức là những người đó là thực sự ví dụ thấy cái hàng xóm mình nghèo, đến hỏi thăm tại sao nghèo, rồi trước mắt mình đem ít gạo mình mình giúp, rồi giúp cho người đó có biết một cái nghề, giới thiệu người đó công ăn việc làm. Tức là mình cứu người ta thực sự, cái gia đình người ta và bản thân người ta có cái nghề nuôi sống. Hoặc là mình thấy cái em học sinh đó

[42:39]đậu đại học rồi, nhưng mà hoàn cảnh gia đình quá khó khăn không thể học được, thế là mình có vừa giúp, vừa kêu gọi giúp, tức là mình có cái hành động thực tế để có lợi cho người khác, chứ không phải là chỉ chép miệng: "Tội nghiệp ghê. Trời! Thằng bé nó học giỏi mà nó không có tiền đi học đại học." Mình than một câu rồi thôi mình quên luôn, thì cũng không có phúc gì xảy ra hết. Phải thực sự tìm cách giúp. Mình không đủ sức cũng kêu thêm vài ba người phụ là cấp cái học bổng cho em đó trong làng mình để nó đi học đại học, rồi sau này nó ấm tấm thân, rồi nó có khi nó cũng giúp được cái đất nước này.

[43:10]Đó, mình nghĩ như vậy. Hoặc là mình cũng phải vào chùa thực tế, ví dụ thầy mình xây cất, hoặc là mình đóng góp được một vài bao xi măng, hay là mình cũng phải đến bưng hồ, phụ khiêng cát đồ vậy. Tức là phải có cái hành động cụ thể nó tác động vào trong cuộc đời, đem cái lợi vào con người thì mới thành cái phúc lành mai sau. Nên cái hành động rất là quan trọng. Đó là cái hành vi, hành vi làm lợi cho cuộc đời rất là quan trọng, chứ còn chỉ nghĩ trong đầu mà không làm gì hết thì không có phúc, hoặc đọc nhiều kinh, nhiều quyển, biết nhân biết quả mà không làm gì hết thì cũng không có phúc gì cả. Cho nên trước hết, hành vi là tạo thành phúc, giá trị thứ nhất.

[43:53]Cái giá trị thứ hai á là cái hành vi nó củng cố lại cái tâm niệm của chúng ta. Hành vi củng cố tâm niệm cho ta. Ví dụ như là mình nghĩ rằng là sống trên đời con người ta phải thương yêu nhau. Mình nghĩ như vậy trong đầu. Và điều suy nghĩ đó rất là đúng, phải không? Vì Phật dạy chúng ta phải từ bi mà, sống trên đời phải thương yêu nhau. Mình nghĩ thôi mà không làm thì cái tâm từ bi mình cũng không thành tựu. Dần dần mai mốt nó mất liền, tự nhiên mình rồi mình cũng không còn thương ai nữa, mặc dù lúc đó mình vừa nghĩ đến điều đó. Ví dụ mình vào chùa mình tụng một bài kinh nói về tâm từ bi thì mình thấy hay thật nha. Ồ, hay thật!

[44:37]Đúng là sống trên đời người ta phải thương nhau, hay thật. Nhưng mà rồi sau đó mình không làm điều gì để gọi là thương người thì cái mà mình nghĩ rằng hay đó, cái đạo lý từ bi mình mà vừa thấy hay hôm trước á, cái nó phai nhòa, nó mất liền. Nhưng mà sau đó nếu mình làm, à, bắt đầu mình chọn một hành động để gọi là thương người, thương người, mình nghĩ: À, đạo lý từ bi hay thật, sống trên đời phải thương nhau, đúng, bây giờ ta phải làm cái gì đó để chứng tỏ rằng ta thương người. Thì khi về nhà, trước hết là hỏi thăm cha mẹ mình trước. Hồi nào giờ cha mẹ mình mình cũng hơi thờ ơ, bây giờ về mình hỏi:

[45:13]Sao, sức khỏe mẹ có tốt không? Lúc này mẹ thích ăn cái gì không? Trời lạnh mẹ có đủ ấm không? Mẹ mà thích ăn gì, mình đi mua cái món đó. À, đó là thương cha mẹ mình trước. Rồi hoặc là con cái, nào giờ nhiều khi mình cũng thờ ơ với nó. Rồi cái bạn bè nó chơi với ai, người xấu người tốt mình chẳng để ý nữa. Hôm nọ mình lại gọi con mình lại: Con, trong lớp con là con chơi với ai? Rồi cái thằng bé đó nó tính khí nó ra sao, nhà nó ở đâu, bữa nào con đến nhà nó chơi cho bố tới với? Vậy. Thế là mình bỏ một ngày, hôm đó là ngày thứ Bảy, Chủ nhật nghỉ, cái mình kêu con mình chở lại tới nhà đứa bạn nó, xem cha mẹ nó là ai mà con mình

[45:50]chơi, con mình nó giao du, nó thân tình, rồi tính khí nó như thế nào, bằng con mắt của người lớn mình, mình nhìn thấy rõ ràng. Thì lúc đó bỗng nhiên con mình nó giật mình: Bữa nay tự nhiên bố mình lại quan tâm thương mình và quan tâm tới bạn mình, rồi bố vừa là bố dạy mình mà vừa thân tình với mình như một người bạn. Thì đó là cái tình thương bắt đầu mình thể hiện với con cái. Mình kèm con mình trong cái cuộc sống này. Hoặc là cái người hàng xóm lâu nay là mình đi qua mình biết cái người đó nghèo á, rồi đôi khi mình thấy người đó cứ thấy cái mặc bộ đồ đó mặc hoài, biết là người này ít có đồ đạc,

[46:23]rồi đôi khi thấy người đó có những lúc mặt mày xanh xao gầy gầy, mình cũng nhìn thoáng, thì bởi mình biết người này chắc hay bệnh và có khi cũng thiếu thốn. À, biết nhưng mà trước đây mình không làm cái gì hết. Nhưng hôm nay mình nghe lời Phật dạy là sống phải thương yêu nhau, rồi bỗng nhiên một hôm mình sang mình thăm. Cái người kia thì họ cũng ngại ngùng bởi vì nhà họ không khá giả, nhưng mình nói: Em muốn vào thăm bác một chút, vào chơi rồi uống nước trà nói chuyện. Thì khi nói chuyện mình dò xét gia thế, mình biết người ta khó khăn, thế là mình có cái hướng giúp đỡ rõ ràng. Hoặc là mình trước mắt mình chia sẻ cái vật dụng:

[47:00]À, thấy nhà bác ở mà nực nội như vậy thiếu cái quạt, ở nhà em có dư cái quạt, gửi qua cho bác. Nói dư thật ra là mình mua cái mới đem tặng người ta. Rồi cái thằng bé con nhà bên người ta học mà không có đèn, nó học rất là vất vả, cái nói: À, nhà em có dư một cái đèn, để sang lắp cho cháu để cháu ngồi cháu học cho sáng, như vậy. Rồi ngồi chơi cái phát hiện ra là thằng bé đi học mà quần áo nó không có lành lặn. À, mình nói: À, em có mua mấy xấp vải mà không biết làm việc gì, để gửi cho cháu may bộ đồ. Đó, tức là từ khi mà chúng ta nghe nói về lòng từ bi, chúng ta làm. Khi chúng ta làm được việc đó thì cái tâm từ bi nó cứng trở lại

[47:38]liền, chứ nó không tan theo mây theo gió theo thời gian. Còn nếu mà mình chỉ nghe nói về lòng từ bi mà mình không làm gì hết, mặc dầu biết phải từ bi, phải thương yêu là hay á. Ví dụ mình nói là: Trên đời có đẹp gì hơn thế, ha? Người thương người, sống để sống để thương nhau. Biết là hay, nhưng rồi mình không làm điều gì để mình bày tỏ lòng thương người thì cái hay đó mất. Hai ba bữa tiêu liền, quên liền. Và ai mà nói nặng mình, mình ghét lại liền. Ai mà ăn gian mình, mình tức lại liền, là mình sẵn sàng ghét trở lại con người. Còn khi mình đã làm được việc rồi thì tự nhiên cái lòng thương người nó củng cố, nó đứng lại liền, nó không mất nữa.

[48:17]Cho nên ở đây, hành vi nó có một giá trị thứ hai nữa là củng cố lại cái tâm niệm của mình, củng cố lại. Chứ nếu không làm là cái tâm đó sẽ mất, cái tâm tốt đó sẽ mất. Cũng giống như là chúng ta đi trên đường phố vậy, chúng ta đến một cái thành phố xa lạ, rồi mà mình ngồi cho người khác chở đi, ví dụ như là chúng ta về thành phố Hà Nội, về thủ đô Hà Nội, ừ, có một người bạn chúng ta chở chúng ta đi trên chiếc xe, nói: À, thưa thầy, đây là đường Thanh Niên nọ, đường Tràng Thi, đường Tràng Tiền, chỗ này có kem, ở kia là Lăng Bác, vân vân, hay Hồ Gươm, Hồ Tây. Thì mình thấy đẹp đẹp, nhưng mà rồi kêu mình đi lại, mình sao nhớ không?

[48:58]Quên liền, quên liền. Nhưng mà nếu cái người đó ngồi đằng sau bắt mình cầm tay lái, à nói: Rồi rồi, bác rẽ phải nhé, đây là phố Trần Hưng Đạo, đến đây là bác rẽ trái nhé, đây Trần Bình Trọng, ví dụ vậy. Tự mình cầm tay lái thì tự nhiên mình rất dễ nhớ đường, đúng không? Đúng không? Vì vậy, mình muốn cho ai mà dễ thuộc đường á, mình đừng có chở người ta đi mà bắt người ta cầm tay lái. À, rồi lại ngồi đằng sau mình nhắc, nói: Đường sắp tới đường cấm nha, bác đừng quẹo phải nha, bác quẹo phải là em không có tiền đóng phạt cho công an đâu đấy, như vậy. Thế là, đằng sau thấy người kia tự cầm tay lái rồi họ sẽ thuộc đường nhiều hơn.

[49:32]Nên chính cái mà tự cầm lái, mình sẽ nhớ đường. Cũng vậy, chính chúng ta chịu cực làm những điều thiện thì cái tâm thiện của chúng ta được củng cố rất là vững chắc. Mọi người đồng ý không? Đồng ý không? Đó. Vì vậy, chúng ta đi chùa là để củng cố cái thiện tâm của mình, phải không? Chúng ta nghe quý thầy dạy, chúng ta cùng tụng cái lời Phật dạy là để tạo nên được cái tâm thiện. Nhưng mà sau khi rời khỏi chùa, mình không làm gì hết, không làm điều thiện nào hết thì cái tâm thiện mà ở trong chùa mang về nó làm sao? Nó có được củng cố không? Không, không. Giống như là chúng ta đến chùa chúng ta vác được bao xi măng,

[50:17]bao cát về, nhưng mà để đó chúng ta không xây thì cát và xi măng để đó làm sao? Gió thổi từ từ nó nó bay đi, nó bay đi mất hết. Chứ còn nếu chúng ta đến chùa chúng ta vác xi măng, vác gạch, vác cát về, rồi chúng ta xây lên ngôi nhà, chịu cực bắt tay xây ngôi nhà thì chúng ta có cái nhà từ từ, từ từ có thành cái nhà rõ ràng, gió thổi không bay nữa. Thì cũng vậy đó. Nói mà đến chùa vác xi măng, vác gạch, vác cát về là quý Phật tử đừng có hiểu nghĩa đen mà chạy vô đây mà vác xi măng, vác cát về nha. Có khi thầy trụ trì thưa công an đấy, dầu thầy từ bi nhưng thầy sẽ thưa. Mà phải hiểu rằng chúng ta vác cát là vác cái cát từ bi, phải không?

[51:00]Vác xi măng là cái xi măng trí tuệ, à vác gạch là cái gạch đạo lý, đó. Chúng ta về bắt tay là phải làm, phải xây lên liền chứ đừng có để, để là gió thổi bay đi. Ờ đó, nên mỗi ngày chúng ta đến chùa siêng như thế là điều rất tốt rồi, chúng ta định được hướng trong tâm hồn mình rồi. Nhưng mà hãy nhớ là gió dễ cuốn bay đi lắm, nhất là gió Quảng Ninh, gió Quảng Ninh hơi lạnh đó, lâu lâu cứ trở lạnh đột ngột, rất dễ cuốn bay đi. Vì vậy, chịu khó về nhà phải làm một điều gì đó, phải làm điều gì đó thực sự cho con người, cho cuộc đời. Đó, phải giúp người, thương đời. Ngay cả nhiều khi chúng ta nhặt một đoạn rác trên đường cũng là một việc thiện.

[51:43]À, vì mình thấy cái đoạn đường đó lâu nay người ta không ý thức, người ta xả rác nhiều quá, một ngày nọ mình quyết tâm, một ngày Chủ nhật nghỉ mình kêu cả gia đình mình đi nhặt hết rác, những cái bao ni lông, những cái giấy vụn. Đúng nhất là bao ni lông nó không phân hủy, nó nằm nó rất là trướng cái thành phố. Chúng ta chịu khó nhặt rồi đem đi bỏ vào thùng rác đàng hoàng. Chúng ta cứ làm nhiều lần như vậy thì người khác không dám xả rác nữa, không dám xả rác nữa. Đó cũng là một điều thiện, ít nhất cũng là một điều thiện, phải không? Ít nhất, còn những điều khác hay hơn. Cho nên là cái giá trị thứ nhất của cái hành vi là tạo

[52:18]lên cái phúc thật sự cho chúng ta đời sau, là đời sau chúng ta giàu sang, sung sướng hay may mắn, bởi vì đời này chúng ta đã làm được điều phúc cho con người. Cái giá trị thứ hai của hành vi là củng cố được cái thiện tâm của chúng ta. Những việc làm thiện củng cố vững chắc tâm thiện, không để bị cái gió cuốn đi: gió thời gian, gió cuộc đời, gió cái hoàn cảnh cuốn đi. Gió hoàn cảnh là sao? Là ví dụ như là chúng ta học được cái đạo lý từ bi rồi, phải thương con người rồi, nhưng mà chúng ta lỡ rớt vào một cái môi trường chung quanh chúng ta mọi người đều ganh tị, đấu tranh giành giật với nhau. Rồi chúng ta dễ bị cái hoàn cảnh đó cuốn rồi chúng ta cũng

[53:00]sống như vậy, cũng hơn thua, đấu tranh, giành giật. Đó là cái hoàn cảnh cuốn cái tâm thiện chúng ta đi, mà trước đó khi đến chùa chúng ta nhớ có học được rồi, sống chúng ta hiền lành, nhẫn nhục, chịu đựng, hy sinh, phụng sự. Nhưng mà vì chung quanh chúng ta ai cũng giành giật, xâu xé cái mình bị ảnh hưởng liền. Nhưng mà nếu trước đó chúng ta có làm được những điều thiện, điều phúc thì bây giờ mình rớt vào cái hoàn cảnh mà mọi người đấu tranh, giằng xé mình đứng vững, không lung lay, không bao giờ bị xấu theo hoàn cảnh. Cho nên cái giá trị của việc làm là củng cố cái thiện tâm của chúng ta vững chắc.

[53:35]Như vậy. Cái thứ ba nữa là thế này: cái giá trị của một cái hành vi bắt chước điều thiện mà mặc dù là tâm mình chưa thiện, à cái đây nha. Hồi nãy là chúng ta nói là chúng ta có biết cái điều thiện nhưng mà sợ nó mất đi theo thời gian nên mình lật đật mình lo làm điều thiện để giữ cái điều mà chúng ta ta yêu quý điều thiện. Bây giờ trường hợp thứ ba là ví dụ như tâm mình chưa phải là tốt nhưng mà mình bắt chước người ta, bắt chước cái điều tốt của người khác thì tự nhiên nó định hình cái tốt của tâm luôn. Đây là giá trị của sự bắt chước, bắt chước điều tốt là như thế này.

[54:16]Bắt chước là tốt hay xấu?

[54:22]Bắt chước là tốt hay xấu?

[54:26]Bắt chước điều xấu là là xấu, nhưng bắt chước điều tốt là là tốt. Vì sao vậy? Vì khi chúng ta bắt chước ai có nghĩa là chúng ta khâm phục người đó, phải không? Chúng ta khâm phục người đó, chúng ta mới bắt chước. Ví dụ như là chúng ta đến chùa, chúng ta thấy quý thầy hiền lành, nhẫn nhục, khiêm hạ, bỗng nhiên mình cũng bắt chước, à thế là mình về nhà mình cũng sống hiền lành, nhẫn nhục, khiêm hạ, đó là bắt chước á. Nhưng vì sao mình bắt chước? Bởi vì mình biết điều đó hay và mình khâm phục ông thầy, phải không? Mình khâm phục, mình mới bắt chước, còn không khâm phục, không bắt chước. Ví dụ bây giờ mình nghe người ta hát một bài nhạc,

[55:05]bỗng nhiên mình bắt chước hát theo thì vì sao? Vì biết hay, người ta hát hát hay, mình khâm phục, mình mới bắt bắt chước. Cho nên, bắt chước điều tốt là một đạo đức, trong đó nó có một cái điều là khiêm hạ. Chúng ta khiêm hạ nghĩa là chúng ta tôn trọng con người. Chúng ta tôn trọng ai điều gì, chúng ta mới bắt chước điều đó. Cho nên, bắt chước điều tốt là đạo đức, là khiêm hạ, mà hễ nó là đạo đức, là điều tốt rồi thì chắc chắn nó sẽ đưa đến điều phước, nó sẽ tạo ra một cái phước gì đó. Và cái phước đó là gì? Đó là chúng ta sẽ đạt được giống như vậy. Và trong lịch sử không hiếm những điều đó. Chúng tôi nhớ cái câu chuyện:

[55:52]ở Việt Nam chúng ta có một kiến trúc sư rất là nổi tiếng là ông Ngô Viết Thụ. Ngô Viết Thụ là một kiến trúc sư nổi tiếng. Hồi đó ông sang Ý, ông học về ngành kiến trúc sư thì khi tốt nghiệp, ông được cái giải là Khôi nguyên của La Mã, tức là hạng nhất, thủ khoa đó, mình gọi là thủ khoa, mà ở cái trường kiến trúc của Ý là cái trường mà các sinh viên toàn thế giới về đó học, bởi vì kiến trúc của Ý rất là giỏi từ hồi xưa tới bây giờ. Chúng ta hãy nhìn những cái công trình mà họ xây bây giờ trở thành những kỳ quan của thế giới chứ không phải không. Người Việt Nam mình sang đó học và đến khi đậu là đậu

[56:28]đầu, mà đậu đầu của của Ý, của La Mã thì phải hiểu là đậu đầu của thế giới, chúng ta phải hiểu như vậy. Mà tại sao ông được như vậy? Hỏi cái bí quyết thì chỉ có một điều duy nhất là hai chữ bắt chước. À, là ông cứ luôn luôn vào trong cái thư viện, ông tìm lại những cái bản vẽ mà của những những đàn anh đã học cách đó mấy chục năm, mấy trăm năm. Ông lựa những bản vẽ nào mà được chấm điểm tối đa, ông ngồi ông ông xem kĩ lại rồi ông vẽ lại. Vẽ lại cho y chang, nghĩa là vẽ lại, vẽ gọi là chép lại toàn bộ, không để sót điểm nào, bắt chước từng cái chút nhỏ như vậy. Và khi chép xong rồi, gấp lại, cất để dành, rồi ông lại tiếp tục.

[57:11]Nghĩa là ngoài những giờ học, những giờ khác ông lại tìm những cái bản vẽ của những bậc đàn anh mà điểm tối đa để lại trong thư viện, ông vẽ lại, tức là ông chỉ bắt chước thôi. Nhưng mà không ngờ là cái bắt chước ban đầu đó, cái bắt chước ban đầu đó lần lần nó tạo cho ông thành một cái cái bản lĩnh kì lạ, một khả năng kì lạ trong việc mà tạo hình, tại vì kiến trúc tức là tạo hình. Tạo hình bố trí không gian, tạo hình nghệ thuật, sắp xếp kĩ thuật, là một người kiến trúc sư phải như vậy. Mà không ngờ là khi ông bắt chước, bỗng nhiên cái cái giỏi của người khác trở thành cái giỏi của ông. Cái bắt chước lạ như vậy. Thì cũng vậy, có một lần vậy, chúng tôi nghe một cái người

[57:48]nào giờ không bao giờ chơi nhạc, nhưng bỗng nhiên cái người đó có một cái ý tưởng là muốn trở thành một nhạc sĩ nổi tiếng, nên bắt đầu học nhạc, và người này rất là thông minh. Chơi nhạc trong vòng hơn một năm là đánh được những bài nhạc khó đánh và bắt đầu soạn nhạc luôn. Giỏi như vậy, chỉ hơn một năm thôi. Thì khi tôi nghe một người khác kể lại, à nói rằng cái người đó, cái người tên là, ví dụ tên là Tâm đi, ví dụ cái người Tâm đó học nhạc hơn một năm mà bây giờ bắt đầu soạn nhạc, thì cái câu trả lời của tôi thế này, tôi nói rằng: "Thì bảo đảm đó là những bài nhạc dở."

[58:29]Tại sao vậy?

[58:33]Dầu chưa nghe bài nào, chỉ nghe nói là ổng đã bắt đầu soạn nhạc, biết ngay là nhạc dở.

[58:41]Bởi vì một điều là cái thời gian một năm mấy của ổng á là thời gian mà ổng bắt chước, ổng đánh lại những cái nhạc của những nhạc sĩ thiên tài trên thế giới chưa nhiều. Thời gian bắt chước chưa nhiều, phải không? Một năm mấy chưa nhiều. Một người muốn soạn nhạc hay thì phải mất 5 năm tới 10 năm, tối ngày đi đánh những bài nhạc hay của các nhạc sĩ tài ba trên thế giới, 5 năm, 10 năm. Khi mình đánh lại một bài nhạc của ai tức là mình bắt chước chứ gì nữa, phải không? Tức là mình bắt chước, tức là bắt chước. Đó, thì mà chúng ta phải bắt chước có bề dày như vậy, phải 5 năm, 10 năm, tấu lên những bài nhạc hay của những nhạc sĩ tài

[59:20]ba thì dần dần chúng ta mới bắt đầu có được cái bài nhạc hay của mình. Còn chỉ mới hơn một năm thì chưa đủ, cái công đức của sự bắt chước nó chưa đủ. Và đúng như vậy, cái người đó sau này khi tung cái số bài nhạc đó ra, nhờ những ca sĩ rất là nổi tiếng hát, nhưng mà rồi cũng nhanh chóng chìm vào quên lãng, bởi vì cái vị đó không có ngờ rằng cái thời gian bắt chước mình chưa đủ. Và chính bản thân của chúng tôi cũng vậy, chúng tôi nhớ hồi nhỏ mình học lúc mà còn học cấp 1 thì dĩ nhiên là mới nhỏ học lên thì không có giỏi văn, nhưng mà cứ đọc, cứ đọc đọc những bài văn hay, đọc tới đọc lui đọc nhiều lần và đọc như muốn thuộc luôn.

[1:00:00]Đến khi mà vào lớp, ông thầy cho viết văn, ông thầy cho viết văn mà cho cái đề tài đúng như là mình đã đã được đọc thì cứ chép y như cái mình đã đọc. Nhớ được nhiêu chép nhiêu, còn không nhớ thì thì cứ thêm mắm dặm muối. Thì đúng là trong thời gian đó hoàn toàn chỉ là bắt chước thôi, chỉ là bắt chước những bài văn hay, những bài văn mẫu, bài văn hay. Nhưng mà sau cái thời gian bắt chước, bỗng nhiên mình có cái trớn của mình, có cái trớn đi tới luôn, tự bắt đầu mình viết ra những bài văn hay luôn. Đó, nãy giờ hơi tự khen mình viết văn hay, nhưng có thể nó dở, nhưng mà đại khái như vậy. Là cái công đức mà bắt chước những điều tốt,

[1:00:38]bỗng nhiên nó định hình lại được cái khả năng của mình. Và vì vậy, cũng vậy, khi chúng ta bắt chước cái việc làm thiện của những người khác thì lâu ngày chúng ta thật sự là người tạo nên những điều thiện, mặc dù ban đầu chỉ là bắt chước. Ví dụ bây giờ thầy trụ trì nói với chúng ta rằng: có một cái xóm nghèo ở cái vùng núi cao, những người dân tộc ít người, và thầy muốn tổ chức tổ chức là các Phật tử mình đóng góp gạo, tiền, đường, sữa, quần áo đi thăm cái bản làng đó một chút, thì chúng ta cũng chẳng có nghĩ điều gì, nhưng mà khi thấy thầy rủ làm và mọi người cũng hăm hở đem lại gạo, áo, tiền bạc để đóng góp và tham gia

[1:01:22]cùng đi với thầy, mình cũng bắt chước, mình cũng bưng gạo, quần áo, tiền bạc, đường, sữa lại, góp vào, đi. Tức là chỉ bắt chước thôi chứ mình cũng chả biết gì, cứ đi làm. Làm một lần thì cũng chưa thấm, nhưng mà 3 năm, 3 năm cứ đi làm những điều như thế, hoặc là một người bạn đạo của mình, mình đi ngang đạp xe ton ton đi thấy ổng ổng đứng ổng cuốc ngoài đường nói: "Bác làm gì thế?", nói: "Cái đoạn đường này bị hư, cho nên tôi cuốc lại cho mọi người đi cho đỡ nguy hiểm, đêm hôm không bị vấp té", cái thế mình dừng xe lại cái mình chạy xuống mình bưng đất với ổng, tức là mình cũng bắt chước á, phải không?

[1:01:54]Cứ như vậy, bắt chước như vậy, bắt chước như thế 3 năm, 5 năm thì sau này chính mình lại là con người con người thủ lĩnh của việc làm thiện luôn. Nghĩa là luôn luôn mình nghĩ ra điều thiện, tạo nên điều thiện, làm những điều thiện và sẽ có nhiều người tham gia bắt chước cùng với mình. Đó, và vì vậy chúng ta thấy là cái hành vi mà bắt chước điều thiện nó định hình nội tâm của chúng ta. Đó là tính chất thứ ba của hành vi. Hồi nãy chúng ta nói đó, cái giá trị thứ nhất của cái hành vi thiện là tạo nên cái phước lành cho kiếp sau. Cái tính chất thứ hai nữa là khi chúng ta nghĩ ra điều tốt, chúng ta phải làm để giữ điều tốt đó lại cho tâm mình, còn nếu không nó bay mất.

[1:02:32]Và cái thứ ba nữa là khi chúng ta bắt chước những hành vi tốt thì chúng ta định hình được nội tâm của ta, ta trở thành người tốt luôn, thật sự luôn, chứ không phải là bắt chước nữa. Đó là ba cái.

[1:02:46]Bây giờ chúng ta nói về tâm niệm. Nói về tâm niệm. Những tính chất của tâm niệm thì nhiều nhưng chúng ta kể ra vài điều thôi. Là thế này, khi tâm chúng ta nghĩ cái điều ác á, dù chúng ta chưa làm thì thế nào cũng có ngày làm. Mà có khi vài trăm năm nữa mới làm, lạ lùng như vậy. Ví dụ như là chúng ta lái xe đi trên đường, chợt có một thằng bé nó không biết nó tập lái xe hay là nó phách lối hay là nó ẩu á, ừ nó chạy ép mình cái suýt biến lủi trong lề luôn, tí nữa té. Thắng kịp thời mình không té nhưng mà lảo đảo, thằng bé đâm đầu chạy mất. Lúc đó mình mới giận, trong bụng mình mới nói thế này, chặn đầu nó được nắm tóc nó mà tát cho nó một trận thụi cho nó vài thoi.

[1:03:34]Trong đầu mình khởi nghĩ cái điều đó một chút. Nhưng mà nghĩ có làm được không? Không, vì thằng nhỏ nó chạy mất rồi nó thốc xe nó chạy mất nó khỏe quá, nó rú ga nó chạy mất tiêu. Nên mình đứng hậm hực nhưng mình chỉ nghĩ thôi, nghĩ là tao bắt được mày tao túm lấy tóc mày tao dọng cho vài cái vô bụng, mình nghĩ chứ không có làm thì nó chạy mất. Nhưng mà rồi làm không? Có ngày làm. Lạ như vậy, bởi vì tâm niệm là một cái nhân của hành động. À, chúng ta thấy là nó cái chuỗi nhân quả như thế này, là chúng ta cái ý nghĩ là nhân, hành động là quả, rồi cái hành động đó nó lại là nhân, sau này cái quả báo cái quả báo khổ vui nó lại là quả một lần nữa.

[1:04:12]Cho nên nó qua ba giai đoạn, qua ba cái bước như vậy mới thành cái quả báo thực sự. Ví dụ như mình thấy người đó họ giàu là vì trước đó họ có làm điều phúc, mà trước khi họ làm điều phúc thì họ đã có ý nghĩ thiện, phải không? Ý nghĩ về điều thiện. Nên cái ý nghĩ đi trước rồi tới hành động, rồi có hành động rồi mới có cái quả báo. Thì như vậy khi mà mình bực thằng bé đó mình nghĩ trong đầu: "Tao mà túm được đầu mày tao dọng cho vài cái vô bụng", ví dụ vậy. Hay mình nghĩ mình giận quá mình nghĩ rồi thôi, rồi thằng bé đó nó cũng chạy mất chả gặp lại, chả biết con nhà ai thôi bỏ qua mình tưởng là hết, không.

[1:04:48]Năm kiếp sau bất ngờ gặp lại thằng nhỏ. Thì khi gặp lại thằng nhỏ đó thì chuyện không đáng gì. Lúc đó chuyện không đáng gì bỗng nhiên mình đang đứng nó đi ngang nó đạp chân mình một cái thôi, nó dẫm lên cái bàn chân mình. Thì tự nhiên bỗng như một cái sân kỳ lạ chưa từng có nào giờ con người mình không hề có, bỗng nhiên một cái nỗi nóng bực thổi lên mình chụm cổ túm cổ quay lại mình dọng mấy cái vô bụng liền. Mà trong khi một cái đạp bàn chân không hề có lý do rõ ràng. Khi mình dọng nó vài bụng xong mình cũng đứng ngơ ngẩn nói: "Ủa, tại sao mình phản ứng quá mạnh?" Trước đây chưa bao giờ mình là con người hung dữ như vậy, nhưng mà tại sao nó chỉ dẫm tới bàn

[1:05:24]chân mình một cái mà mình túm áo mình dọng nó mấy cái vô bụng. Đâu có ngờ rằng bởi vì năm kiếp trước đã có một lần mình muốn muốn dọng vào bụng nó. Nên chúng ta thấy là khi một ý nghĩ ác khởi lên rồi sẽ có ngày mình làm, đừng tưởng nha. Mình tưởng mình nguôi ngoai mình quên mình bỏ qua rồi mình không làm là hết, không, có ngày làm. Mà khi có ngày làm thì sao? Quả báo sẽ xảy ra. Thì có ngày nó kiếm đường nó đón đường nó lấy cây nó đập vào đầu mình mấy cái trở lại. Thế là nhân quả cứ vậy nối nhau. Vậy phải làm sao? Bây giờ xin chúng ta hồi tưởng lại trong suốt cuộc đời của mình vừa rồi đã có mấy lần mình muốn đánh người khác chưa?

[1:06:03]Có chưa? Mà không đánh được phải không? Muốn thôi, bực phải không? Muốn vả gãy răng chúng bay có chưa? Có muốn vả gãy răng ai chưa? Giận quá tao đốt nhà mày, có nói câu đó chưa? Có chưa? Có khi có rồi, tức là mình mở lên miệng là có rồi. Mà mình đã quên rồi phải không? Và cũng đã không làm phải không? Xin yên chí, xin yên chí, xin hãy hãy vui mừng, kiếp nào sẽ làm. Kiếp nào đó là cầm mồi quẹt đốt nhà người ta thật sự đấy. Bởi vì có một lần nói tức quá tao được tao đốt nhà nó. Yên chí, yên chí sẽ được, hãy đợi đấy. Ngày nào đó sẽ đốt nhà người ta thật. Vậy bây giờ nào giờ mình lỡ nghĩ như vậy nhiều quá rồi bây giờ làm sao phải xoá?

[1:06:49]Bây giờ làm sao phải xoá? Vì nếu không xoá sẽ có ngày mình làm. Mà khi mình làm rồi thì sao? Nếu mà công an mà không bắt được mình thì quả báo của luật nhân quả cũng xử mình công bằng, phải không? Phải xử. Bây giờ là phải tìm cách xoá những lúc mình đã giận, mình khởi lên một ý nghĩ, ý nghĩ bậy. Có không? Các bà thì ít nhưng mà các ông có thể có nhiều đấy. Giờ phải làm sao xoá? Nó có hai trường hợp thế này, trường hợp là khi mình vừa nghĩ cái ý nghĩ sai như thế mình biết liền, biết liền nó là sai. Là hồi nãy á cái thằng bé nó chèn xe mình, mình đòi dọng đánh nó, lát chiều mình về nhà mình nhớ lại mình nói hồi nãy mình khởi ý nghĩ sai.

[1:07:33]Và mình sợ rằng kiếp nào đó mình sẽ đánh nó thật. Bây giờ mình mới nguyện trước Phật, nói lạy Phật: "Hồi sáng nay con có khởi một ý nghĩ ác là muốn đánh thằng bé. Con xin sám hối ý nghĩ đó, sẽ không bao giờ thực hiện điều đó nữa. Và con chỉ mong cho thằng bé đó nó trở nên người tốt, nó đàng hoàng, không có chạy lạng lách như thế." Mình nói một câu, thế là xoá mất liền, mất liền, mất. Năm kiếp sau gặp lại thằng bé đó. À, nhân quả nó không không chừa ai, thằng bé nó cũng dẫm vào chân mình một cái. À, thay vì đó nếu mà mình không có niệm Phật thì mình túm áo mình dọng liền. Nhưng vì mình đã có cái lời nguyện thì nó dẫm chân mình một cái, cái mình vỗ vai:

[1:08:17]"Cháu này, bác nói cháu nghe, cháu cẩn thận nhé. Cháu đi cháu cẩn thận đừng dẫm chân ai nha, cháu là con ai, ngoan không, đi chùa nhá." Mà tại sao mình lại kiên nhẫn như vậy? Tại sao nó dẫm chân mình mà mình lại kiên nhẫn, ân cần khuyên bảo? Bởi vì năm kiếp trước mình đã có nguyện với Phật là cầu cho thằng bé trở thành người tốt. À, chính vì mình cái tâm niệm cầu cho nó trở thành người tốt, cho nên năm kiếp sau gặp lại nó, tự nhiên mình ân cần mình dạy dỗ, mà tự nhiên nó đứng nó nghe, nó thương. À, nhân quả như thế. Nên bây giờ đó là trường hợp mà chúng ta phát hiện ra liền trong vòng một, hai ngày, nên chúng ta sám hối với Phật,

[1:08:55]xoá cái tâm niệm ác thay vào tâm niệm thiện và kết cái duyên lành với nhau. Còn trường hợp bây giờ như chúng ta bây giờ, cả cuộc đời qua đã quá nhiều lần mình nghĩ cái ý nghĩ dữ phải không? Bây giờ mình biết rồi mà quên rồi, nhưng mà biết là có, đúng không? Đúng không? Thì giờ cũng phải sám hối với Phật nha. Sám hối lạy Phật: "Là trong suốt cuộc đời của con vừa qua, đã có nhiều lần con khởi ác tâm với người. Con khởi ác tâm với người, đã có nhiều lần con muốn hại người. Đã có nhiều lần con muốn đánh người, à muốn hạ nhục người. Bây giờ nhiều quá và lâu quá con không còn nhớ nữa. Và con e sợ điều đó sẽ xảy ra trong trong vị lai, một kiếp nào khác.

[1:09:46]Và con không muốn điều đó xảy ra." Không biết năm kiếp trước có làm gì không ta? Bao giờ thì cũng thế.

[1:09:56]"Và con muốn điều đó không xảy ra trong tương lai. Xin Phật cho con sám hối hết những cái ý nghĩ ác tâm từ trước, dù con còn nhớ hay con không còn nhớ." Ha? "Dù cái ý nghĩ ác đó là thoáng qua hoặc kéo dài. Xin cho con kết duyên lành với những chúng sinh mà con đã khởi ác tâm. Xin cho con nếu gặp lại những chúng sinh đó là con biết kiên nhẫn, biết thương yêu và sẽ đưa người đó về với Phật đạo." Mỗi ngày chúng ta sám hối như thế. Thì chúng ta sám hối như thế trong suốt chừng 3 tháng tới 5 tháng liên tiếp thôi chứ không cần suốt đời. Chỉ cần suốt 3 tháng chúng ta hay đọc cái câu lời nguyện đó thì trong suốt cả mấy chục năm đời sống đã qua có bao

[1:10:48]nhiêu lần chúng ta khởi ác tâm nó xoá sạch hết luôn. Mất luôn. Thế mà những kiếp sau này mình gặp lại những người mà mình đã từng giận á, mình không có phản ứng nữa mà mình lại đến ân cần, mình nói chuyện nhỏ nhẹ, rủ người ta đi chùa, đưa người ta một quyển kinh, hay đưa người ta một cái băng giảng để người ta nghe, vân vân, là như vậy. Cho nên cái cái tính chất của tâm là như vậy. Cũng ngược lại cũng vậy, là khi tâm chúng ta ước ao điều thiện thì sẽ có lúc làm. Sẽ có lúc làm, không biết kiếp này hay là vài trăm kiếp khác. À, như vậy. Mà ví dụ thế này. Ví dụ như là một cái người đó cái họ thấy đi trên đường phố

[1:11:34]có nhiều người nghèo không nhà không nhà, cái là hai, ba người vợ chồng con cái cứ trời mưa thì ngồi ở cái mái hiên của ai đó, quấn những cái áo tơi chịu lạnh rồi rồi đợi mà nó bớt tạt hắt thì ngả lưng đâu đó ngủ đỡ, sáng mai người ta mở cửa người ta đuổi đi thì lại dắt díu nhau đi ra công viên để ngồi chờ đêm đến cái hốc nào đó để ở tiếp, những người không nhà. Thì khi mình thấy những điều đó thì lòng thương xót thì trong đầu có cái ý nghĩ thế này, nghĩ là ước gì tôi có tiền, ước gì tôi có khả năng tôi xây nhà

[1:12:12]cho cái người mà không nhà ở, để họ có được cái mái che mưa che nắng. Nghĩ rồi thôi bỏ qua, tại đâu có tiền đâu mà xây, chỉ nghĩ thôi. Nhưng rồi có ngày, có ngày. Ngày đó là ngày gì, ngày đó là ngày gì không biết, thì xảy ra những tình huống như thế này, thì người đó cũng cũng không làm được nhiều việc phúc cho nên kiếp sau cũng không làm cái chức lớn, làm chức nhỏ thôi nhưng mà chức đó như thế này, bỗng nhiên có một cái ông đó ổng làm cái chức là ví dụ như là giám đốc Sở Nhà Đất của thành phố, giám đốc Sở Nhà Đất của tỉnh, thì ổng có một cái chủ trương là xây nhà cho người nghèo, cho người thu nhập thấp

[1:12:55]và thu gom những người không có nhà về cho định cư ở, tạo công ăn việc làm. Là cái chủ trương của tỉnh mà của Sở gì đó. Và còn cái người mà khởi cái tâm niệm á, do không có phước làm lớn chỉ làm chức nhỏ thôi nhưng lại được giao một cái chức là thư ký trong đó. Giao chức thư ký thường trực phụ tá để sai, đây là ông tỉnh ông sai, ông lãnh đạo lớn sai, "Rồi, bây giờ chú mày nha, bây giờ là tao có cái chương trình này, bây giờ tao giao cho chú mày rồi chú mày điều nghiên khu đất nào để xây nhà cho cái người vô gia cư." Thấy không ạ? "Và chú mày đi kêu kiến trúc sư rồi xây dựng thiết kế trình cho tao coi." Đó, tự nhiên mình dính vào cái công việc đó,

[1:13:35]tự nhiên mình bị lôi vào cái công việc mà mình đã quên mất. Không ngờ là bởi vì năm kiếp trước đã có lần mình động cái tâm, mình nghĩ đến việc là xây nhà cho người không nhà. Thì cái năm kiếp sau bỗng nhiên mình rớt vào cái chức phụ tá trong cái chương trình xây nhà cho người nghèo của tỉnh, và ở trong đó mình làm rất là nhiệt tình. Mà mình không biết tại sao mình nhiệt tình á, nào giờ cái gì mình cũng làm biếng hết mà riêng cái việc mà cái xây nhà cho người nghèo thì thôi ôi làm quên ăn, quên ngủ, làm ngày làm đêm. Vì không ngờ là bởi vì năm kiếp trước đã có lần khởi ý nghĩ đó, nên chúng ta thấy nhân quả là vậy, cái tâm niệm là vậy đó.

[1:14:07]Cái điều gì mình nghĩ, những điều tốt mình nghĩ mình nhiều khi quên, không có điều kiện làm rồi sẽ có lúc làm, là như vậy. Mà có một điều này nữa là

[1:14:20]không phải là chúng ta muốn làm điều tốt là luôn luôn làm được đâu, không phải, không phải. Ví dụ như là có một người giáo viên khi lớn tuổi rồi ông về hưu, nhưng mà ông biết sức khỏe mình còn tốt, ông vẫn còn muốn dạy học và muốn đóng góp vào xã hội, thì lúc đó ông mới mở một cái lớp học tình thương, ông vận động tiền bạc của bạn bè mở một lớp học tình thương, mà lớp đó dành cho những người lớn tuổi, lao động phổ thông, lúc nhỏ đã học qua ít, bây giờ là muốn học thêm, thì tối đến cái lớp đó dạy để làm sao ít nhất là cũng được cái lớp chín, và ông cũng nhờ bên Sở Giáo dục phụ giúp để cho người ta có được cái bằng

[1:15:12]đàng hoàng, có được kiến thức và cái bằng đàng hoàng, là ông thấy sức khỏe ông còn, nhiệt tình ông còn, và ông kêu gọi bạn bè hoặc là những viên chức bên Sở Giáo dục phụ giúp ông. Đó là cái ý tốt, nhưng mà không phải luôn luôn làm được liền, không phải là điều mình muốn làm điều thiện thì trời Phật cho mình làm liền, thì bỗng nhiên có người phá, có người cản, có người gièm pha. Có người nói, "À, ông này muốn háo danh." Nói xấu gièm pha rồi không cho cung cấp tiền bạc, không ai phụ tiền để xây cái nhà, không ai phụ tiền để đóng bàn, đóng ghế, mua bảng hoặc là phụ kêu giáo viên. Tức là nói ra nói vào thì ông đi kêu rất vất vả,

[1:15:50]ngày trước á ông gặp người bạn ông kêu là bạn về phụ ông dạy cái lớp học tình thương, ngày trước họ hoan hỉ, qua bữa sau lại họ quay lưng họ không thèm tham gia, vì có người mới đi đến nói xấu ông sau lưng. Hôm trước ông lên Sở Giáo dục tỉnh ông xin thì Sở còn hứa là sẽ trợ cấp mấy cái bàn, qua hôm sau lên xin cái họ cười nhạt, họ nói hết kinh phí, bởi vì có người ở đâu mới đến nói xấu ổng, người ta không tin ổng nữa. Tức là làm rất là vất vả, mà ổng cứ theo đuổi ổng làm cho đến ngày ổng làm được. Cho nên chúng ta thấy là muốn làm điều thiện không phải luôn luôn làm được, không phải luôn luôn.

[1:16:24]Có khi chúng ta bị nhiều chướng ngại, nhưng mà tại sao chúng ta muốn làm điều thiện thì lẽ ra trời Phật phải giúp mình, phải không? Nhưng mà tại sao mình muốn làm điều thiện thì lại bị trở ngại? Tại sao? Ai biết? Tại vì: Thứ nhất, cái nghiệp quá khứ hiện ra cản đường mình. Thứ hai, là những chướng ngại trên con đường làm việc thiện giúp mình nung đúc lập trường. Chứ mình làm điều thiện dễ quá cái mình không có ý chí, cái lập trường nó không cứng. Tức là ví dụ mình muốn mở lớp học tình thương, mình xin đâu được hết trơn rồi mở lớp dạy liền, cái tâm thiện của mình rất là yếu. Còn khó khăn vô cùng mà vẫn quyết tâm vượt qua hết để làm,

[1:17:19]thì cũng làm được cái lớp học tình thương mà cái tâm thiện của mình được tăng lên gấp 10 lần, là chính nhờ cái cái chướng ngại, cái khó khăn. Cho nên cái sự chướng ngại luôn luôn là một điều vô cùng quý giá trên cuộc đời này. Chúng ta đừng thấy nghịch cảnh mà sợ nha, hãy biết ơn nghịch cảnh. Thì chúng ta trở lại nói cái thứ nhất là khi chúng ta muốn làm điều thiện mà hay gặp chướng ngại bởi vì đó là nghiệp quá khứ hiện ra. Nghĩa là trong đời xưa cũng đã có lần chúng ta gây khó khăn cho ai đó. Trong lúc trước đã có lần chúng ta tự cao, khinh thường ai đó nên phước mình bị tổn giảm.

[1:18:01]Trong đời xưa đã có lần nào đó mình thờ ơ trước cái nỗi khổ của người khác, một lần nào đó không biết, kiếp nào đó. Thì những lần như vậy cái nó tạo thành cái quả báo, cho nên ngày hôm nay dù chúng ta có thiện chí muốn làm cái điều thiện mà chướng ngại vẫn xảy ra, vẫn ngăn trở đủ đường hết. Mà nếu mình vượt qua được thì cái công đức rất là lớn bởi vì thiện tâm của ta được tăng lên gấp 10 lần. Còn nếu mình làm việc thiện dễ quá thì phát tâm một, làm xong rồi thì thiện tâm cũng chỉ là một. Nhưng mà chính nhờ chướng ngại thì chúng ta phát tâm làm việc thiện một, mà khi làm xong rồi thiện tâm ta là 10.

[1:18:44]Mà chính cái thiện tâm 10 này đó mới là cái mà trời Phật ghi nhận, ghi nhận để đưa chúng ta đến một cái quả báo cực kỳ xứng đáng, cực kỳ xứng đáng, như vậy.

[1:19:01]Bây giờ chúng ta muốn biết tâm mình là thiện hay là ác, phải không? Lúc nào mình cũng nghĩ mình tâm mình là là thiện. Mà chắc không? Chắc không? Không, không chắc đâu. Mình nghĩ mình là thiện thôi chứ người khác nhìn vô họ chê rề. Cho nên khi mà chúng ta học đạo lý nhiều mới phát hiện ra là mình còn rất nhiều điều xấu. Nghĩa là người nào mà tu giỏi đó, đến Phật pháp lâu ngày mà học giỏi tu giỏi thì mới chợt phát hiện ra là mình rất là xấu, mình rất là xấu, còn nhiều điều xấu, đúng không? Đúng không? Ai đến với chùa mà càng đến chùa thấy, "Ồ, tôi tốt quá, tôi tốt quá" là người đó tu sai. Tu sai, bảo đảm sai.

[1:19:49]Bởi vì chỉ có một người không có một lỗi nhỏ đó là ai? Phật. Còn tất cả chúng ta đều còn lỗi lầm, còn lỗi mà không thấy tức là trong đạo Phật gọi là si mê. Nên vì vậy khi chúng ta đến với đạo, chúng ta tu tập mà trí tuệ chúng ta tiến lên dần dần, tự nhiên mình cứ càng lúc càng thấy sai, càng thấy lỗi. Đó. Và khi mà chúng ta biết rằng mình còn nhiều điều bất thiện thì chúng ta mới có cách để vượt qua. Cho nên cái trước hết là thấy được cái tâm của mình trước, thấy được cái tâm của mình là sai hay là đúng, thiện hay là ác trước thì mới có thể sửa cái tâm đó được. Chưa biết tâm đó thiện hay là ác thì làm sao mà sửa, phải không?

[1:20:39]Nên phải biết tâm đó trước. Nhưng mà muốn biết được cái tâm đó thì phải? Thì phải làm sao? Thoát ra khỏi cái tâm đó. Muốn biết tâm của mình thì mình phải thoát ra khỏi tâm của mình. Giống như ông bà ta hay nói thế này: Việc người thì sáng mà việc mình thì thì quáng, hoặc là người ngoài cuộc bao giờ cũng cũng sáng suốt. Đó, cái gì mà chúng ta thoát ra khỏi, chúng ta nhìn nó rõ hơn. Thì cũng vậy, chúng ta thoát khỏi cái tâm mình thì chúng ta sẽ biết tâm mình rõ hơn. Mà thoát khỏi tâm mình nghĩa là gì? Đây là phương pháp tu tập thiền định, tu tập thiền định. Tức là chúng ta sẽ ngồi kiết già giống như Phật, hoặc là trong đời sống đi đứng nằm

[1:21:29]ngồi, nhưng mà quan trọng nhất là những giờ phút chúng ta ngồi kiết già giống như Phật thế, thì quý thầy sẽ dạy cho quý Phật tử, quý thầy quý cô đó, nếu học thì chúng ta tìm thầy trụ trì cũng có thể dạy được vì ai cũng phải biết ngồi thiền. Mà khi ngồi thiền thì có nhiều phương pháp, nhưng trong đó có một cái phương pháp thế này: là thoát ra khỏi tâm. Thoát ra khỏi tâm nghĩa là làm sao? Nghĩa là khi tâm mình khởi lên bất cứ ý nghĩ nào, mình đều không chấp nhận. Không chấp nhận thì mới biết được cái ý nghĩ đó là sai hay là đúng, thiện hay là ác. Ví dụ mình khởi lên ý nghĩ thì mình đều thoát ra, buông bỏ, không chấp nhận hết.

[1:22:09]Đôi khi kể cả đó là ý nghĩ thiện nữa. Vì nhiều khi làm sao? Nhiều khi mình cho là thiện chứ nó chưa chắc là thiện. Chừng nào mình thoát ra khỏi tâm mình, tâm mình vắng lặng thật sự thì hễ tâm thiện khởi lên biết là tâm thiện, tâm ác khởi lên biết là tâm ác. Còn trước đó, khi mà tâm ác khởi lên mà nó dụ mình, mình vẫn tưởng là tâm thiện. Chỉ khi nào mà mình thoát ra khỏi tâm, tâm niệm nào khởi lên mình cũng buông bỏ hết, giữ tâm vắng lặng, là khi tâm được vắng lặng, thanh tịnh thì lúc đó mình mới biết rõ tâm mình thiện hay là ác. Lúc đó sẽ dễ sửa hơn. Và như vậy là trong khi tu tập để đạt được cái hoàn thiện của nội tâm,

[1:22:52]chúng ta phải tu tập thiền định để thoát ra khỏi mọi cái tâm niệm của mình. Nghĩa là tâm nào khởi lên cũng buông bỏ hết, cũng thoát ra khỏi cái tâm đó, không chạy theo cái tâm niệm đó, không chạy theo ý nghĩ đó. Ý nghĩ đó khởi lên tính dẫn mình đi, mình buông bỏ liền, không không chạy theo, giữ tâm vắng lặng thôi. Và không ngờ tâm vắng lặng đó làm cho ta rất là sáng suốt, là mình biết rõ tâm mình còn bao nhiêu lỗi, biết rất chính xác. Còn ý nghĩ nào khởi lên mình đều trôi theo, cứ suy nghĩ tiếp suy nghĩ tiếp thì mình không bao giờ thoát ra khỏi tâm và không bao giờ đánh giá được đúng cái tâm của mình.

[1:23:26]Chỉ khi nào chúng ta đủ sức mạnh, đủ bản lĩnh thoát ra khỏi tâm thì mới gọi là người sáng suốt. Nhưng mà tâm vắng lặng là gì? Tâm vắng lặng là gì? Chúng ta đừng tưởng tâm vắng lặng là không có gì hết nha. Đừng tưởng như vậy.

[1:23:47]Ví dụ thế này, mình nói tâm tôi trống không, bất động, không có gì hết. Coi chừng người đó nói sai á. Vì sao vậy? Bởi vì tâm vắng lặng là tâm của bậc thánh. Chỉ có bậc thánh tâm mới vắng lặng được. Mà để làm được một bậc thánh có tâm vắng lặng thì công đức phải dày vô cùng, đạo đức phải dày vô cùng. Cũng giống như thế này, giống như khi một cơn bão lớn cuốn qua thì chúng ta sẽ thấy rất nhiều nhà cửa bị bị ngã sập, nhiều những cây yếu bị xô ngã, cả những cột đèn, cột điện ngoài đường vậy bị gãy đổ luôn. Có những cơn bão lớn mà xô ngã, tàn phá. Nhưng mà nếu có một cái cây cổ thụ đứng vững chắc, giông bão thổi qua ầm ầm ầm cứ đứng

[1:24:33]đó, hết giông bão rồi vươn xanh trở lại, tức là cây đó bất động trước giông bão thì có nghĩa là làm sao? Có nghĩa cây đó như thế nào? Rễ cây bám rất là chắc dưới lòng đất, rất là sâu, thân cây rất là cứng và dẻo, phải không? Gió thổi dẻo như vậy không gãy, dẻo uốn qua uốn lại không gãy, rễ bám cực kỳ sâu mà cực kỳ cứng thì cây đó mới bất động trước giông bão cuộc đời. Thì cũng vậy, tâm chúng ta nếu mà cái rễ công đức bám không sâu, chúng ta không làm được nhiều điều phúc, cái thân cây tâm của chúng ta không dẻo không cứng, cái đạo đức chúng ta không dẻo không cứng thì giông bão cuộc đời thổi tới, chúng ta bật ngã liền.

[1:25:15]Chúng ta đau khổ, chúng ta phiền muộn, chúng ta than trách, khổ sở, ai oán. Còn nếu cái tâm chúng ta có rễ công đức bám sâu vào lòng, cái thân đạo đức chúng ta thật là cứng và dẻo thì bao nhiêu giông bão cuộc đời thổi đến, chúng ta vẫn an nhiên bất động. Cho nên cái tâm mà để gọi là tâm vắng lặng của thánh á lại không phải là không có gì, mà tâm đó là tâm đã được tích lũy, xây dựng bởi vô số điều thiện. Nghĩa là chúng ta sống trên đời, chúng ta biết thương yêu con người, làm lợi ích cho cuộc đời thì đó là rễ công đức bám sâu vào, thì sau này giông bão cuộc đời đánh, tâm chúng ta không ngã, chúng ta vững vàng.

[1:25:58]Còn nếu chúng ta sống một cuộc đời nhàn nhã, không làm gì hết, người đó sẽ là con người yếu đuối, yếu đuối. Nên có một lần vậy, có một người đến hỏi chúng tôi: Thưa thầy, con hay yếu đuối, rụt rè, nhút nhát, con phải làm sao để sửa cái tính đó? Mới: Con hãy làm thật nhiều việc phước, hãy thương yêu con người, hãy giúp đỡ con người thì tự nhiên tâm mạnh lên liền, tinh thần mạnh lên liền. Bởi vì rễ công đức bám sâu rồi thì cây nó không bị dễ lay nữa. Gió thổi không ngã, bão thổi không ngã, mà công đức dày chừng nào thì càng vững chắc, càng bất động chừng nấy. Cho nên nói tâm vắng lặng hay là nói cái tâm thiền định mà thoát

[1:26:39]ra khỏi tâm, mình nghe giống như hư vô, nhưng không phải. Cái tâm bất động, tâm vắng lặng như hư vô đó lại có cái rễ công đức bám rất sâu, bám rất sâu vào cuộc đời. Nghĩa là chúng ta phải làm được rất nhiều phúc thì tâm chúng ta mới vững, còn cái người mà tâm yếu đuối bởi vì người đó làm phúc ít, đó như vậy như vậy.

[1:27:03]Và chúng ta biết rằng thiền định là sự chín muồi của cái tâm tốt và hành vi tốt. Khi mà tâm chúng ta thánh thiện, hành vi chúng ta cao đẹp, chúng ta cư xử với ai cũng thích hợp, cũng đúng với đạo lý thì đó là lúc chúng ta sẽ thành tựu được thiền định. Chúng ta hãy siêng năng bắt chân ngồi tập thiền như Đức Phật và tâm chúng ta sẽ nhanh chóng đi vào trong vắng lặng, trong bất động. Và nếu được như vậy thì đó là chúng ta tiến đến rất gần cái quả vị thánh mà Phật đã dạy. Vì sao vậy? Bởi vì tất cả các vị thánh giác ngộ đều phải có cái nội tâm vắng lặng. Cái nội tâm vắng lặng là một điều mà được thế giới chú ý hiện nay.

[1:27:52]Có nhiều nước trên thế giới đã chính thức đưa cái môn thiền định vào trong trường học, bắt học sinh phải học. Vì họ biết rằng là con người ta biết luyện tập cơ thể bằng cái thể dục, nhưng mà cái đầu thì không ai biết luyện cho nó yên tĩnh. Cho nên con người sống càng lớn tuổi thì càng căng thẳng do như làm việc nhiều quá mà không có những lúc thiền định để tâm vắng lặng, thư giãn lại. Do đó thiền định chưa nói gì tâm linh sâu xa thì nó đã là một môn vệ sinh cho cái thần kinh của mình, vệ sinh cho thần kinh não, và nhiều nước trên thế giới đã bắt đầu áp dụng đưa vào trường học. Chúng ta mong ước là sau này cả thế giới là môn thiền định được đưa vào trường

[1:28:33]học phổ thông dạy hết, để cho con người ta sẽ sống một đời sống lành mạnh. Chỉ tiếc là hiện nay là tuy có nhiều nước đưa cái môn thiền định vào trường, nhưng mà phương pháp thì chưa có chuẩn. Mỗi nơi cứ dạy mỗi cách, chưa có chuẩn. Sau này thì hy vọng là thế giới sẽ có một phương pháp thật chuẩn mà nhất là đạo Phật chúng ta sẽ đóng góp được rất là nhiều. Hôm nay chúng ta có duyên gặp nhau, chúng ta trao đổi về đề tài là sự tương quan giữa hành vi và tâm niệm, thì cái đề tài hôm nay hơi trừu tượng, hơi khó chứ không phải dễ, nhưng mà chúng tôi chọn đề tài này bởi vì chúng tôi tin rằng Phật tử chùa Phả Thiên là những người mà có cái bề dày tu tập

[1:29:13]nên nghe bài này không có đến nỗi ngủ, còn ai ngủ thì sẽ ngủ ngon ha.

[1:29:21]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý đạo hữu, trong tương lai, luật pháp Việt Nam phải theo kịp các nước trong vấn đề bảo vệ bản quyền để gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới WTO, nghĩa là những băng đĩa, xuất phẩm văn hóa phải có giấy phép và được in bao bì cẩn thận đúng quy định. Chùa Phật Quang chúng tôi đang thực hiện vấn đề xin phép nhà xuất bản đối với các xuất phẩm băng, đĩa, tiếng, hình bài giảng để phù hợp với tình hình chung. Do vậy, chi phí thực hiện phải tăng lên vì phải đóng thuế, làm bìa nhãn. Chúng tôi kính mong quý Phật tử hãy vui lòng chia sẻ với chúng tôi về chi phí đó khi thỉnh mua các băng đĩa của chùa.

[1:30:06]Giáo pháp là vô giá, không có tiền bạc nào so sánh được. Vì vậy, quý Phật tử hãy chọn thỉnh băng đĩa có bìa nhãn đẹp, in logo nhà xuất bản, có số giấy phép hẳn hoi, giá cao hơn một chút. Làm như vậy là giúp cho chúng tôi có điều kiện để duy trì sự sản xuất lâu dài, đừng vì rẻ hơn một chút mà thỉnh những băng đĩa không có bìa nhãn, giấy phép. Tâm lý chung, ai cũng chú trọng nội dung bên trong, không cần thiết phải tốn thêm vài ngàn cho bìa nhãn bên ngoài, nhưng xin quý Phật tử hãy nghĩ đến công lao khó nhọc của những người làm nên xuất phẩm gốc, có đăng ký giấy phép ở nhà xuất bản, có đóng thuế trên mỗi đơn vị sản phẩm

[1:30:49]mà ủng hộ bằng cách chấp nhận trả thêm tiền để thỉnh băng đĩa có giấy phép. Đó cũng là công đức trong việc ủng hộ chùa Phật Quang làm được Phật sự lâu dài và cũng là theo kịp với đời sống văn minh thế giới khi luật bản quyền đang áp dụng khắp nơi. Xin kính chúc quý đạo hữu nhiều an lạc và phước lành. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.