Lời giảng: So Sánh Giữa Tôn Giáo Và Khoa Học

[0:08]Mời toàn niệm Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca

[0:22]Mâu Ni Phật.

[0:27]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:41]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:50]Kính mời đại chúng ngồi xuống. À Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng ta lại có duyên gặp nhau để trao đổi đạo lý ở chùa Tứ Kỳ này. Nhân đây cũng còn cái mùa Vu Lan, mọi người vẫn còn xôn xao đi lễ bái nơi này nơi kia ha, cầu nguyện cho cha mẹ, ông bà nhiều đời và để ta học lại cái hạnh hiếu mà loài người rất dễ bị bỏ quên.

[1:28]Hôm nay thì chúng ta nói với nhau một đề tài đạo lý khác hẳn, đó là sự

[1:35]so sánh giữa tôn giáo và khoa học. Đề tài này hơi khó, ráng nghe một chút.

[1:50]Cái sự khác nhau giữa tôn giáo và khoa học là cái gì?

[1:56]Là tôn giáo

[2:01]đặt cái nền tảng trên niềm tin, đúng không ạ? Tin không cần giải thích. Ví dụ như bây giờ ta đến một cái đền, cái người giữ đền nói với ta rằng cái đền này thiêng lắm, đền này có ông thánh rất thiêng, ai đến cầu nguyện gì là sẽ được, bệnh đến cầu nguyện khỏi, cầu tài được tài, cầu con được con, cầu chức được chức. Ừm mà ai đến đây mà ngang ngạnh về ông vặn cổ mà chết. Ta nghe ta sợ, ta tin rồi ta đến ta cúng. Nghe tin liền, không cần chứng minh, không cần giải thích tại sao, không hỏi không căn không vặn không gì hết, đó là tôn giáo. Và như vậy cái tín ngưỡng, cái tâm linh, cái tôn giáo bắt nguồn từ cái niềm tin.

[2:59]Ai càng dễ tin thì là tạo thành một môi trường dễ dàng để cho tôn giáo phát triển.

[3:08]Phải không ạ? Và những người ngồi đây, những người đang đến ở chùa Tứ Kỳ này,

[3:16]ta có phải là loại người dễ tin không? Có không? Có không? Có. Một phần ba trong đây là người có tinh thần khoa học, không dễ tin. Ai nói gì phải xét tới xét lui. Nhưng mà hai phần ba trong đây ai nói gì tin liền. Đúng không ạ? Nói đúng tim đen không? Nói có ông thầy bói kia linh lắm là sao? Là vay tiền đi coi liền. Nói cái phong thủy, ông thầy phong thủy ổng giỏi lắm, ổng sửa nhà một cái chồng tôi lên chức liền là tin liền phải không? Mời ổng tới nhà liền. Không cần thắc mắc, không cần phân tích lý luận xét tới xét lui. Hai phần ba trong đây là như vậy. Thầy nói có oan không ạ? Thật ra không phải hai, không phải hai phần ba đâu, sợ là bốn phần năm á.

[4:11]Mà nói bốn phần năm hơi ít, sợ chín phần mười á. Nói chín phần mười hơi ít, thầy sợ là 99%. Và cái tinh thần khoa học càng kém, con người càng dễ tin thì đó là vùng đất để cho tín ngưỡng tâm linh phát triển. Thì như vậy nếu mà con người dễ tin không suy xét tạo thành cái môi trường cho tín ngưỡng tâm linh phát triển, thì như vậy là cái tôn giáo đó, cái tín ngưỡng tâm linh đó với cái mê tín có xa không ạ? Không. Thì cái tín ngưỡng đó, cái tâm linh đó, tôn giáo đó cũng chính là mê tín, vì con người tin một cách không suy xét.

[5:00]Vì vậy trong bao nhiêu trăm nghìn năm lịch sử phát triển của nhân loại, người ta thấy rằng tôn giáo không đóng góp cho sự tiến bộ của loài người bao nhiêu, không đóng góp. Ví dụ như bây giờ để có được cái âm thanh, cái loa vang tiếng như thế này thì có phải là do người ta cầu nguyện mà có không hay là phải do những người, những nhà khoa học mày mò ở trong phòng thí nghiệm rồi chế tác đủ thứ mới ra được? Phải không ạ? Cho nên là mấy nghìn năm cầu nguyện không bao giờ có cái cái amply này hết.

[5:43]Nhưng mà khoa học nghiên cứu mấy trăm năm nay có liền, có ra cái hệ thống kỹ thuật này liền. Nên do đó cứ nhìn vào cái vẻ bên ngoài người ta thấy rằng là chính khoa học làm cho loài người phát triển, tiến bộ, văn minh, không phải tôn giáo. Đúng không ạ? Mới nhìn thấy vậy, mới nhìn là thấy vậy cũng không phủ nhận được điều đó. Tuy nhiên bởi cái cảm hứng của tôn giáo vậy chứ mà nhiều thứ phát triển bất ngờ. Ví dụ như có những đền đài, những đền thờ vì lý do tôn giáo người ta đã xây dựng lên những cung điện, những đền thờ, những cái tháp nguy nga không hiểu nổi. Ví dụ Kim tự tháp của Ai Cập, đến ngày nay cái việc xây dựng Kim tự tháp vẫn là một bí mật.

[6:39]Mặc dù người ta cố gắng dựng lại mô hình phát triển nhưng vẫn là bí mật. Khi tìm ra cái Kim tự tháp, nguyên nhân là gì? Nguyên nhân chỉ là nơi táng mộ của các vua Pharaon. Tức là ý nghĩa nó hoàn toàn là tâm linh, nhưng bởi cái cảm hứng tâm linh đó người ta đem hết kiến thức để xây dựng cái Kim tự tháp. Hoặc là cái đền Taj Mahal của Ấn Độ do ông vua ổng làm để thờ vợ ổng, thương quá, bây giờ trở thành một kỳ quan của thế giới luôn, một sự tiến bộ vượt bậc về kiến trúc, cũng chỉ vì là lòng thương vợ, tin rằng vợ mình còn tồn tại trong cõi giới đó mà xây một cái lăng mộ kinh khủng luôn, thành một kỳ quan của thế giới luôn, vân vân.

[7:24]Tức là cái cảm hứng của tôn giáo cũng đôi khi đã thúc đẩy như vậy. Hoặc là vào cái thời đại mà Hồi giáo thống trị ở Trung Đông thì các vua của Hồi giáo đã tài trợ cho rất nhiều công trình khoa học.

[7:44]Rất nhiều cái công trình khoa học toán học, số học kia nọ tồn tại tới ngày nay mà cả thế giới sử dụng lại xuất phát từ cái thế giới Hồi giáo, à rất là lạ như vậy. Ừ. Rồi à cái tổng quan như vậy bây giờ ta biết rằng á là con người phải dễ tin thì tôn giáo mới phát triển. Ví dụ cái từ buổi đầu bình minh của nhân loại, rồi con người mới đứng ra nhìn thấy trời mưa rơi xuống rồi mới hỏi, đứa bé mới hỏi bố mình: Bố bố, tại sao trên trời rơi mưa? Thì ông bố ổng trả lời là là do ông trời, vậy là trên trời có một vị thần, ha, một ông trời, một ông thượng đế gì đó, thả nước xuống để cho con người có nước mà làm ruộng.

[8:34]Cái từ cái câu trả lời đơn giản của một ông bố đối với cái con của mình cho nó xong chuyện tại chính ông bố ổng cũng chẳng biết. Ừ. Và đứa bé nó không thắc mắc nữa, nó tin. Nó tin cái lời của bố nó nói, tôn giáo bắt đầu phát triển từ cái niềm tin của em bé đối với bố mình như thế. Nhưng mà nếu đứa bé đó nó không có khuynh hướng tâm linh, lớn lên nó làm nông dân rồi xong chuyện, nhưng nếu đứa bé đó nó thông minh, từ cái niềm tin mà bố nó nói nó là ở trên trời ông trời ổng rải nước xuống rồi nó ngồi nó mơ mộng, nó suy luận tiếp, nó xây dựng tiếp những cái lý luận về cái niềm tin đó: À nếu mà có một ông trời ổng rải nước xuống

[9:15]thì như vậy phải chăng cũng chính ông trời đó đã làm cho dòng sông chảy, chính ông trời đó đã thắp ánh sao lên trong ban đêm, ha, đã đưa mặt trời lên trên khi mà bình minh tới, phải chăng? Tức là ngồi nó suy luận, nó mơ mộng rồi nó tạo thành một cái hệ thống lý luận để mà xây dựng tiếp, bồi đắp tiếp cái lý luận mà của bố nó nói từ cái thuở bé thơ. Và tôn giáo hình thành từ đó. Tức là từ một cái niềm tin ban đầu rồi cả một hệ thống lý luận về tôn giáo được dựng nên, nối truyền từ đời này qua đời kia. Đó là các kinh điển của các tôn giáo. Ví dụ như là kinh Cựu ước của Do Thái mà sau này bên Thiên Chúa, Hồi giáo đều sử dụng,

[10:01]đó là bộ kinh mà gồm rất nhiều người viết, bổ sung bổ sung mãi để thành cái lý luận về tôn giáo, tạo dựng nên cái niềm tin đối với thượng đế ở trên cao. Hoặc là hệ thống kinh Veda của Ấn Độ cũng vậy, nhiều người viết, nối tiếp nối tiếp tập trung lại rồi thành cái hệ thống lý luận về thần học của cái đạo Ấn Độ ngày đó, chứ không phải một người viết. Chỉ có trong đạo Phật thì hầu như chỉ một mình Đức Phật thuyết mà thành kinh, hoặc cái bài nào Đức Phật công nhận thì thành kinh, chứ còn không có nhiều người viết, còn những bộ luận thì do những vị tác giả khác. Trong đạo Phật thì cái tính nhất quán rất cao về lý luận, về đạo lý.

[10:46]Còn ở các tôn giáo khác thì từ cái niềm tin à ông trời rơi mưa mà cái lý luận thành ra có một ông trời trên cao tạo ra mọi điều trên quả đất này. Nó cứ phát triển càng lúc càng phức tạp, càng lúc càng phức tạp. Như vậy ta nói rằng từ cái niềm tin mà có ông trời ổng làm mưa rơi xuống thành cả một hệ thống tôn giáo, còn khoa học bắt đầu từ cái gì?

[11:14]Khoa học có bắt đầu từ niềm tin không? Có không? Có là cái gì? Niềm tin nào?

[11:26]Nếu ai nói rằng khoa học bắt đầu từ niềm tin, thì đó là người gì?

[11:34]Người rất giỏi khoa học, chứ không phải người nói sai đâu. Nhưng mà có một bà già cũng nói bậy, nói đại vô tình trúng làm thầy tưởng bà này là khoa học cao siêu.

[11:48]Vì sao khoa học phải bắt đầu từ niềm tin? À, câu này nghe lạ.

[11:55]Ai đây, ai tụi con ai là sinh viên, là thạc sĩ đâu giơ tay lên thầy coi thầy hỏi, thầy đố tụi con khoa học bắt đầu từ niềm tin nào? Ai? Nói đúng á là thầy cấp ngay cái bằng tiến sĩ luôn, khỏi thi khỏi học.

[12:11]Khoa học bắt đầu từ một niềm tin hết sức đơn giản. Vì sao vì gọi là niềm tin là không chứng minh được. Từ định đề Ơ-clít. Nhớ chưa? Từ định đề Ơ-clít. Định đề đó nói rằng từ một điểm ở ngoài một đường thẳng, ta chỉ có thể vẽ một đường song song với đường thẳng đó và chỉ một mà mà thôi, nhớ chưa ạ? Đây là toàn học giả, trí thức, giáo sư, bác sĩ không nhớ không ạ? Nhớ chưa? Và đã gọi là định đề thì có chứng minh được không? Không. Nhớ nha, định đề rồi không chứng minh được, chỉ làm sao? Tin, chấp nhận mà thôi. Hồi nhỏ khi thầy học tới định đề đó thầy cứ loay hoay thầy tìm cách chứng minh. Bao nhiêu lần chứng minh lên là ông thầy ổng gõ đầu cái cóc, cứ nói là sai.

[12:59]Sau này lớn lên chút mình trầm tĩnh lại mới hiểu một điều, bao nhiêu thế hệ giáo sư, nhà toán học chứng minh không được, mình là một người học sinh bày đặt đi chứng minh. Nhưng mà thôi thành thử thôi xếp lại, nhưng mà hiểu rằng khoa học đã dựng trên nền tảng đó. Bây giờ người ta thiết kế cả những tòa nhà cao tầng, rồi ta phóng được phi thuyền lên tới sao Hỏa, cũng từ cái định đề Ơ-clít này. Từ cái định đề mà không chứng minh được này, mà dựng lên cả một hệ thống khoa học vĩ đại luôn, tạo nên sự tiến bộ cho loài người không thể tưởng tượng được. Từ một niềm tin. Nói như vậy thưa thầy, khoa học cũng từ niềm tin,

[13:36]tôn giáo cũng từ niềm tin, thì có gì khác nhau? Khác nhau xa lắm. Vì cái niềm tin của khoa học á, từ cái niềm tin và của định đề Ơ-clít á, không chứng minh được nhưng người ta kiểm chứng thực tế thấy nó đúng.

[13:54]Từ cái câu nói đơn giản, định đề Ơ-clít là: "Từ một điểm ngoài một đường thẳng, ta chỉ có thể vẽ một đường song song với đường thẳng đó và chỉ một mà thôi." Câu đó nghe hiểu không ạ? Nghe giống tụng thần chú ha, nhưng nó hay vô cùng. Rồi người ta dựng lên hệ thống toán học, sau đó người ta kiểm chứng thực tế thấy đúng. Ví dụ người ta chứng minh rằng là có hình bình hành, từng cặp đối diện song song với nhau, hình vuông như thế, hình thoi như thế, hình tròn như thế, hệ thống hyperbol như thế, hệ thống parabol như thế, những hàm số như thế, kiểm chứng trong thực tế đúng hết. Cho nên cái niềm tin mà ban đầu không chứng minh được nhưng kiểm chứng thì đúng.

[14:32]Nhớ như vậy giùm thầy. Cái khác giữa niềm tin của khoa học và tôn giáo là như vậy. Của khoa học người ta chỉ bí ở định đề ban đầu không chứng minh được phải tin, phải chấp nhận, nhưng người ta kiểm chứng nó lại bằng vô số những định lý về sau, đúng hết. Trong thực tế đúng hết, nên ta dựng lên cả một hệ thống khoa học ngày nay. Còn tôn giáo thì sao? Nghe nói có ông Trời ổng rơi mưa xuống, tin liền. Tin liền, rồi kiểm chứng được không? Không. Kiểm chứng để đi tìm ông thần ở trên cao mà đổ nước rót xuống, được không? Mãi mãi tìm không ra. Mãi mãi tìm không ra. Không kiểm chứng được. Hoặc là nói rằng là:

[15:17]"Ờ, có ông thầy phong thủy tới sửa cái nhà tôi một cái là ông chồng tôi lên chức liền. Từ phó ổng lên được trưởng liền." Là là sao vậy? Nói là: "Khi mà ổng vừa đặt cái cửa lại nhà tôi á là ông trưởng phòng chết liền thế là chồng tôi phó lên trưởng phòng." Nói như vậy là ông thầy phong thủy hay. Nếu mà ổng đúng là ổng giết mất cái ông kia, ổng là sát nhân. Thì sau đó bắt đầu ta kiểm chứng, mời lại: "Nhà tôi à là cũng sửa giùm cái cửa." Sửa xong cái, chồng tôi sáng xuống chức luôn. Thì như vậy kiểm chứng có đúng thực tế không? Không. Tức là có trường hợp thì nó thấy có kết quả, mà có trường hợp không có kết quả.

[15:58]Tôn giáo là như vậy, tâm linh là như vậy. Tâm linh là người ta cũng tin, nhưng mà sau khi kiểm chứng lại cái tỷ lệ mà có hiệu quả nó không có nhiều. Nó chỉ chừng 1%, 5% chứ không có nhiều. Hoặc là mỗi khi mà ta xin ấn đền Trần mỗi năm mới nhớ không ạ? Đầu năm đi xin ấn đền Trần á, chen chúc nhau mà đánh nhau, mà bóp cổ nhau, mà nắm cổ nhau, mà tát nhau đó để mà vào mà được mà giành được cái ấn đền Trần. Thì khoảng chừng bao nhiêu người đi xin ạ? Bao nhiêu người? Vài trăm nghìn người đi xin.

[16:33]Như vậy có phải vài trăm nghìn người đó sau khi xin xong về lên chức hết không? Có không? Không. Bởi vì nếu vài trăm nghìn người mà lên chức một cái thì ở trên cao phải có vài trăm nghìn người đi xuống chức, phải không ạ? Thì mới có người mà đôn lên chứ. Nhưng mà có phải là một lúc mất chức hết mấy trăm nghìn người không? Không. Cho nên cái việc mà xin ấn đền Trần mấy trăm nghìn người xin thì đâu một, hai người lên à. Nhưng mà người ta cứ tin, không cần giải thích, không cần chứng minh và đó chính là tôn giáo. Trong đạo Phật có một cái đạo lý mà cũng bắt ta phải tin, đó là đạo lý gì?

[17:17]Luật nhân quả, đúng. Luật nhân quả cũng bắt ta phải tin, chứng minh được chưa? Chưa. Kiểm chứng có thấy có kết quả không? Nếu ai mà thấy có thì người đó là thánh. Tại người đó phải nhìn thấy hết kiếp này tới kiếp kia mới biết luật nhân quả nó đúng không. Tại vì chỉ A-la-hán á, phải không? Mới chứng đạo rồi mới nhìn thấy hết kiếp này tới kiếp kia mới biết là ờ đời trước, đời trước là cái con chó này trước nó chửi người ta làm chó, nó làm người chửi người ta làm chó, đời này bây giờ thấy nó chạy làm con chó chạy lăng quăng trong nhà. Tức là một vị đó mới nhìn thấy được thấu suốt nhiều kiếp thì mới biết là luật nhân quả đúng.

[17:56]Còn ta bây giờ không kiểm chứng được, đúng không ạ? Nhưng mà ta tin thôi. Phật dạy vậy. Ta kính Phật, ta tin Phật nên ta tin có có luật nhân quả. Rồi bây giờ các vị A-la-hán nói thế nên ta tin có luật nhân quả. Và khi tin có luật nhân quả rồi thì ta làm sao? Bắt đầu ta ứng dụng vào cuộc sống của mình. Ta thiết kế lại cuộc đời của mình. Nghĩa là trước kia ta không có thiết kế được cuộc đời của mình, ta vẽ bậy. Nghĩa là ta cứ cầm cái cọ mà ta vẽ, phất lên phất xuống, bắt đầu qua đời sau nó thành một cuộc đời rối rắm, ha. Khi thì khổ đau, khi thì hạnh phúc. Lại khi thì người ta yêu mình, khi người ta ruồng bỏ mình, đủ thứ á vì ta thiết kế tầm bậy.

[18:44]Bây giờ biết luật nhân quả rồi, ta thiết kế lại cuộc đời của mình. Nói là: "À, tôi muốn tôi đầu thai vào mẹ tôi phải như thế này, bố tôi phải như..." Tức mẹ tôi phải đẹp như tiên nga, bố tôi phải thông minh như Einstein, thiết kế và và biết gieo cái nhân gì để được như vậy, được luôn. Và khi tôi lớn lên khi tôi đi học thì tôi phải là học sinh giỏi, rồi bây giờ tôi phải gieo cái nhân gì? Bây giờ tôi phải tặng sách tặng vở cho học trò. Ai học giỏi tôi nâng đỡ thì kiếp sau tôi sẽ đi học giỏi, phải không? Lớn lên, tôi sẽ thi đậu vào trường bác sĩ. Thi đậu vào đại học y khoa thì bây giờ kiếp này phải làm sao?

[19:23]Nghĩa là tôi thích chữa bệnh cho người khác. Ai mà đi học về thầy thuốc thì tôi tôi giúp đỡ. Đó. Tức là bây giờ mình biết nhân quả mình thiết kế cuộc đời của mình ở kiếp sau. Và đúng kiếp sau như vậy, ngay chóc luôn. Sinh vào một cái mở mắt ra mẹ đẹp như tiên, bố giỏi như Einstein. Lớn lên đi học là học sinh giỏi vân vân. Đến đâu ai cũng yêu mến, bởi vì mình đã tin luật nhân quả mình thiết kế cuộc đời mình rồi. Đó là do mình tin, mình cũng không kiểm chứng được trừ bậc thánh. Nhưng Nhưng nó có một cái thế này, nó có một cái hay thế này. Là cái luật nhân quả nó có cái độc đáo là khi ta tin vào luật nhân quả,

[20:05]khi ta ứng dụng luật nhân quả cho cuộc đời mình thì ta không dám làm điều ác. Phải không ạ? Cái hay vậy, một cái hệ quả bất ngờ của cái niềm tin đối với luật nhân quả là như vậy, ta không dám làm điều ác. Vì hễ mỗi khi làm cho ai điều gì ta biết là nhân quả sẽ trở lại với mình, cho nên mình luôn luôn cân nhắc, cân nhắc. Ví dụ giận, giận quá chừng giận, tính chửi bậy, không không, mình chửi bậy mai mốt mặt mình nó xấu, thấy không? Nói mày là đồ quỷ thì kiếp sau mặt mình giống như quỷ, mày là con heo kiếp sau mặt mình giống như con con heo. Đó vậy, vậy không dám. Cho nên mà lại thích khen người khác, khen những điều đúng.

[20:48]À thấy ai làm điều gì hay, hồi trước kia mình cái tâm ganh tị mình ít có thích khen ai, ừ bây giờ bỗng nhiên mình cứ để ý ai làm cái điều gì hay cái mình mình mở lời mình khen. Vì chi vậy? Vì mình biết cái lời khen chân thành đó nó là cái nhân kích thích cho cái sự thành công của mình ở mai sau. Ừ ví dụ thấy đó một người tài giỏi, mình ca ngợi cái sự tài giỏi của người đó; thấy người đó làm một việc phúc đức, mình ca ngợi cái sự phúc đức của người đó; thấy người đó lên chức, được quyền, thành công, mình tán thán; thì những cái lời khen chân thành đó nó cũng kích thích làm cái nhân ươm xuống để cho mình dễ thành công về sau.

[21:31]Cái nhân quả và như vậy cuộc đời sao? Nó đẹp. Con người ta sống yêu thương nhau, khen ngợi nhau, tán thán nhau, ủng hộ nhau, nên cuộc đời đẹp. Nên vì vậy, cái niềm tin đối với luật nhân quả á thực sự chỉ những bậc thánh mới kiểm chứng được, thế chưa chứng minh này không được à nha. Nhưng mà bậc thánh kiểm chứng được, còn kẻ phàm phu chúng ta thì sao? Không kiểm chứng được. Nhưng có một cái hệ quả cực kỳ đẹp với cuộc đời là nếu mọi người tin, hiểu luật nhân quả, biết ứng dụng vào cuộc đời mình thì cuộc đời này rất là đẹp. Con người ta sống với nhau cẩn thận, sống với nhau tử tế, sống với nhau bớt xung đột, bớt làm khổ nhau.

[22:16]Lấy cái độc đáo của luật nhân quả là là như vậy. Và Phật cũng nói, Phật cũng nói như vậy, Phật cũng nói là người nào mà thường hay gieo rắc cái niềm tin về luật nhân quả cho chúng sinh thì người đó chết sinh lên cõi trời, vì phước rất là lớn. Cho nên nếu ta tin, ta hiểu luật nhân quả, ta khuyên bảo người khác, ta giải thích cho người khác nghe, ta đưa sách cho người khác đọc, ta đưa đĩa người khác nghe, xem, thì đó là ta gieo nhân lên trên cõi trời. Đó là một cái độc đáo về cái cái giáo lý của đạo Phật cũng là niềm tin, cũng chưa thể kiểm chứng hẳn, nhưng mà nó sinh ra một cái hệ quả rất là đẹp.

[22:59]Tuy nhiên, có một số nhân quả nó xuất hiện ngay trong đời này làm cho ta cũng kiểm chứng được. Có không ạ? Có khi ta quan sát ta cũng thấy. Ừ là ví dụ như là ta thấy có một đứa bé lúc nhỏ nó sống với bố mẹ nó ngoan, là bố mẹ sai bảo cái gì đều vâng lời làm, không dám làm buồn lòng bố mẹ, thì mấy mươi năm sau mình gặp lại mình thấy nó sống một cuộc đời thành công. Thành công, à nó có danh vọng, có uy tín, có tài sản. Rồi mình nhớ lại lúc trẻ là nó đối với bố mẹ nó nó ngoan, hiếu, và mình thấy dường như nó là nhân quả trong một đời. Nhân quả trong một đời là là thuở nhỏ nó sống tốt lớn lên nó thành công, là nhân quả trong một đời.

[23:52]Hoặc là cái mình thấy là có một cái trong làng có một cái người bị tật cái chân, à bị tật cái chân rồi cái có những người hay chọc, thấy người ta có tật cái chân cái cũng giả bộ đi cà nhắc cà nhắc để mà chọc người ta. Rồi mình bỏ làng mình đi mất, mình không không để ý, mình đi học mình đi làm công tác. Cái bao nhiêu năm quay lại làng thăm làng thì mình cái người mà bị tật cái chân chết rồi, nhưng mà cái người mà chọc người ta á thì thấy ổng tiếp tục ổng đi cà nhắc luôn. Hỏi làm sao vậy? Không biết sau này ổng té cái ổng đi cà nhắc luôn. Thế lúc đó mình mới sực nhớ lại, không ai nhớ nhưng mình nhớ.

[24:26]Mình nhớ hồi nhỏ cái ông này chuyên môn ổng chọc cái người què kia, bây giờ ổng bị què. Thì nó có những nhân quả ngay đời mà mình thấy được, chứ còn có những cái nhân quả mà nó lọt qua đời sau mình không kiểm chứng được. Tuy nhiên là rất nhiều cái nhân quả hiện đời chứ không phải là đợi tới đời sau đâu. Rất nhiều nhân quả hiện đời đã có. Đó, còn có những nỗi đau quá sức, có những hạnh phúc thành công vượt bực thì hầu hết là ở ở những kiếp trước. Còn có những cái điều be bé, nhỏ nhỏ trong hiện đời nó vẫn dễ hiện ra nhân quả để cho ta có thể kiểm chứng thực tế được chứ không phải là không, như vậy.

[25:05]Ừ.

[25:12]Tôn giáo chú trọng vào những cái niềm tin thế này, là thần thánh, tin vào thần thánh, tức là thần thánh đó có khi là con người chết đi rồi thành thần thánh hoặc là thần thánh có sẵn đâu trên cao. Đó là cái niềm tin thứ nhất. Cái niềm tin thứ hai là tin vào phép lạ, phép lạ do thần thánh đem tới cho con người. Đó là con người bó tay, không đủ sức nữa, cầu nguyện, cầu xin, cúng bái, dâng lễ và được thần thánh đoái hoài ban một cái phép lạ gì đó, à con người đạt được một cái lợi ích lớn. Đó, cho nên là bây giờ con người ta mới sau khi mà có cái niềm tin như vậy thì người ta ít có chịu phấn đấu trong cuộc sống.

[26:09]Ví dụ bây giờ mà muốn xây một cái nhà thì để bình thường á con người ta phải làm lụng cực khổ, dành giụm tiền của rồi mua vật liệu, thuê công nhân để làm cực khổ. Nhưng mà nếu tin vào thần thánh á thì người ta nghĩ rằng là không phải phấn đấu như vậy, chỉ cầu nguyện dâng lễ thôi. Rồi sẽ có ngày mà thần thánh cho người ta một cái nhà bằng một cái may mắn nào đó. Có không? Có không? Có không? Cũng có đó chứ không phải không đâu ạ. Cũng có là sao? Cũng có là ví dụ như có một cái người nào đó họ cái nhà họ tồi tàn à rồi họ cũng dành giụm mà mãi mà không xây cất được, cái họ cứ cầu nguyện. Cầu nguyện rồi bỗng nhiên có được cái dịp may

[27:01]được ai giúp đỡ, hoặc là bỗng nhiên có một cái vụ làm ăn nó trúng cái họ đủ tiền họ xây cái nhà. Và họ kết hợp cái việc mà họ xây được cái nhà với việc họ cầu nguyện ba bốn năm, họ nối hai cái đó lại, họ nói như vậy là do họ cầu nguyện mà được xây được cái nhà. Chứ còn nói hồi sức trước kia họ làm cực khổ cũng không dành giụm được, chính vì kết nối giữa cái cầu nguyện và cái việc xây nhà nên người ta tin rằng có cái phép lạ, có một sự ban ơn từ ở trên. Đó người ta kết nối nhưng mà thực sự có sự kết nối đó không? Thực sự là vì cầu nguyện mà có cái nhà không? Có không? Có, sao không có. Cũng có luôn nữa.

[27:44]Đây là cũng là điều rất lạ, nó cũng là cái nhân quả của người này, tức là người này coi vậy chứ đời xưa cũng đã góp vài bao xi măng cất chùa hay là góp vài bao xi măng mà giúp cho nhà ai mà xây cái nhà nào đó, nó cũng có nhốm nhốm một cái nhân đó rồi mà nó chưa đủ để thành cái nhà tại mình góp ít quá. Ví dụ như người ta người ta ta cất người ta góp cả 5000 bao xi măng để cho xây một cái chùa, người ta hiến cả miếng đất xây nên cái chùa; mình nghèo, cái đời trước mình nghèo quá, mình chỉ cõng được vài ít gạo hay 50 cục gạch hay là 100 cục gạch đến gắn vào cái chùa thôi, nó không đáng đâu, nhưng mà nó đã làm cái nhân

[28:22]để sau này mình có được căn nhà đàng hoàng chứ không phải là không. Hoặc là người ta xây trường học, mình cũng nghèo quá, mình cũng vác lại vài bao xi măng bỏ vào trong đó thì nó cũng không đáng là bao nhiêu, nhưng nó đã làm cái nhân nhốm nhốm để sau này mình được nhà cao cửa rộng. Rồi qua kiếp này, bởi vì cái nhân nó ít quá cho nên cái sức mình không đủ để làm thành cái nhà, nhưng mà cầu nguyện riết bỗng nhiên có được cái nhà, nó thực sự là cũng có sự giúp đỡ của ơn trên chứ không phải là không. Nhưng mà người ta quá tin vào cái sự ban ơn của thần thánh và chỉ tin vào cầu nguyện mà không phấn đấu,

[28:58]không làm phúc, à không không cố gắng bươn chải, làm lụng thì trở thành mê tín á. Tức là lệ thuộc quá nhiều vào yếu tố thần linh và phép lạ, ta trở thành mê tín. Còn bây giờ ta bác hẳn là không, tôi xây nhà là do sức của tôi. Thì người này sao? Cũng sai lầm. Ví dụ như ông đó ông đại gia, ổng xây được cả một cái tòa biệt thự to rồi ai hỏi là sao mà anh hay quá vậy, anh xây được nhà to, nói vì tôi tài giỏi, tôi làm thành công, tôi có tiền, tôi xây nhà to. Câu nói đó cũng sai nữa. Vì sao vậy? Sự thực là là do cái gì? Do phúc đời trước cả, tức là đời trước làm được những công đức lớn cả, chứ đừng có ai nói mà tài giỏi.

[29:45]Nên đây là cái mà nếu không luận ra chỗ này cho kỹ, con người ta dễ rơi vào vào mê tín. Tuy nhiên, đây a ta để ý thế này, nó trong cái niềm tin tâm linh của tôn giáo nó có hai cái loại niềm tin: một cái niềm tin là tin về nhân quả và một cái niềm tin là tin vào phép lạ của thần thánh, hai cái niềm tin nó khác nhau nha. Nếu tin vào nhân quả á thì người ta cố gắng gieo nhân lành, làm các điều công đức; còn nếu tin vào phép lạ của thần thánh thì người ta làm sao? Người ta cứ thích cầu nguyện,

[30:21]Và nó tạo thành hai cái khuynh hướng của các tôn giáo. Nếu ta thấy cái loại tôn giáo mà cứ quỳ cầu nguyện riết, cầu nguyện riết, thì ta biết ngay đó là loại nào, tin vào cái gì? Tin vào phép lạ của thần thánh nha. Còn ta thấy cái tôn giáo nào mà cái người tín đồ cứ đi làm phước riết, đi làm việc xã hội, cứ làm phước đắp đường, bắc cầu giúp người này nọ, thì đó là tin vào cái gì? Tin vào nhân quả. Nhớ hai loại đó. Thầy nhắc lại chỗ này chút xíu nha. Niềm tin của tôn giáo cũng có hai loại. Loại thứ nhất là tin vào... thầy ôn bài là phải nhớ liền để mà đi nói chuyện với người ta. Tin vào cái gì? Phép lạ của của thần thánh nha, thì cái người này thích làm sao, thích cái gì?

[31:09]Thích cầu nguyện, thích đi đền đi chùa cầu nguyện và nhảy múa gì đó ha, đại khái vậy, thích đó. Còn nếu mà niềm tin mà tin vào nhân quả, cái thứ hai là niềm tin vào nhân quả, thì người này thích đi làm cái gì? Thích làm những việc phúc. Thì trong hai loại niềm tin như vậy, ta chọn niềm tin nào? Số hai phải không? Thầy chọn cả hai.

[31:43]Ta nhớ như vậy thôi, cứ cứ để ý vậy, lát nữa ta nói tiếp vụ này. Bây giờ khoa học,

[31:53]khoa học thì lúc nào cũng đòi hỏi cái gì? Chứng minh, giải thích ha, suy luận, phân tích. Rồi, và

[32:05]làm cho con người ta thực tế và khôn ngoan. Không có xài niềm tin, không có cần tới niềm tin. Làm khoa học là không cần niềm tin. Chỉ có tin vào định đề Ơ-clít thôi, rồi sau đó quên nó luôn. Còn mọi cái về sau, bắt đầu là phải suy luận, phải phân tích. Ví dụ như bây giờ nói rằng thế này: nói là người ta có thể cầm cái điện thoại di động nói chuyện với nhau từ cái người này nói cách xa cả cả mấy ngàn cây số đều cầm điện thoại nói chuyện với nhau được. Bây giờ ta tin không? Tin không? Tin phải không? Tại vì ta sử dụng được hết rồi. Nhưng mà nếu ta chưa từng ta chưa từng cầm cái điện thoại để nói

[32:44]chuyện với ai hết mà ta nghe nói rằng là bây giờ khoa học chế được một cái máy có thể là cầm điện thoại là thấy hình nhau nói chuyện luôn dù cách xa mấy nghìn cây số, mình tin không? Mình không tin, mình nói giải thích tại sao. Thì người ta giải thích được liền phải không? Giải thích vệ tinh phát sóng thế nào, các trạm thu phát sóng thế nào vân vân, người ta giải thích được hết. Đó là khoa học. Tức là khoa học giải thích được, làm được, chứng minh được và kiểm chứng được, ứng dụng vào thực tế được. Bây giờ thì sao? Giờ thì ai cũng xài được điện thoại di động. Còn ngày xưa là ai mới được xài điện thoại di động? Chỉ có gì?

[33:17]Trong phim Star Trek á là những người mà phi hành gia liên hành tinh mới có được cái điện thoại di động thôi, còn không có ai có hết. Bây giờ thì ai có?

[33:33]Thấy cái bà bả gánh cái quang gánh ở trên đường đê đó, đầu này là mấy con gà, đằng sau là cái mớ rau, gánh ra chợ. Bỗng nhiên thấy bả dừng lại, bỏ quang gánh xuống, móc túi ra cái điện thoại di động móc nói chuyện xong, cất xong bắt đầu gánh quang gánh lên đi tiếp. Đến cái thời buổi mà ai cũng có điện thoại di động. Và chính cái sự phân tích, giải thích, lý luận, chứng minh, kiểm chứng, thực nghiệm, thí nghiệm đó mà khoa học tiến bộ. Ngày hôm nay cũng vậy, thì khoa học vẫn từng ngày tiến tới, từng ngày bước tới.

[34:06]Và thế giới đi về đâu?

[34:13]Thế giới đi về đâu?

[34:22]Ta cứ nghĩ rằng với cái sự tiến bộ của khoa học như vậy thì con người sẽ rất là hạnh phúc, phải không? Sung sướng, tiện nghi. Đúng không ạ? Cũng đúng. Ví dụ như ta đi từ nhà ta đến chùa Tứ Kỳ nghe pháp, ta đi bằng cái gì? Xe, phải không? Chứ có đi bộ không? Chắc ai gần quá mới đi bộ, còn không hầu hết đi xe. Và đó là thành tựu của gì? Khoa học kỹ thuật. Rõ ràng ta sung sướng hơn người xưa. Ông bà mình mà muốn đi nghe pháp phải đi bộ mấy trăm cây số á. Gần hơn nữa phải đi xe đạp á. Bây giờ ta đi taxi, ta đi xe ô tô, ta đi xe máy, phương tiện rất là rất là dễ dàng. Và con người không cần tới nghe nữa, làm sao?

[35:10]Đợi thầy giảng xong rồi có ai đó bỏ lên mạng, ở nhà bấm máy mở ra coi được rồi, khỏi cần tới luôn. Nên những cái tiện nghi đó cũng là lợi ích mà mà khoa học đem đến cho con người. Và trong lúc mà ví dụ như ta đang đang sống thanh bình ở đây để ta nghe giảng pháp, thì ở bên cách đây gần nửa vòng trái đất cũng bao nhiêu con người cũng đang đi chợ, tụ tập vui sướng, bỗng một trái bom phát nổ cái ầm, chết mấy trăm người. Đó là cũng gì? Khoa học kỹ thuật đem đến.

[35:45]Cũng khoa học kỹ thuật á, cũng điện thoại di động á. Ở đây ta cầm cái điện thoại di động để để ta nói chuyện với nhau, còn ở một xứ nào đó nó gài cái điện thoại di động để nó kích hoạt bom, nó khủng bố. Tức là cũng ứng dụng cái thành tựu khoa học kỹ thuật này để con người tàn sát nhau, làm khổ nhau.

[36:05]Rồi bên cạnh những người mà chế ra thuốc để chữa bệnh, cũng có những người bí mật chế cái gì? Chế tác nhân để gây bệnh, chế vi khuẩn để rắc rải rắc trong cái cộng đồng xã hội để gây bệnh, có không? Tức là cái người xây dựng cũng có mà người phá hoại cũng có. Người xây dựng làm cho cuộc sống tiện nghi hơn và cái người mà phá hoại cũng làm cho cuộc sống này điêu đứng, khổ sở hơn. Khoa học, vì khoa học cứ càng lúc càng tiến bộ và ta nghĩ rằng con người càng lúc càng tiện nghi, văn minh, nhưng sự thực thì sao? Sự thực thì có một cái gì ở phía sau đi theo?

[36:49]Có một cái gì nguy hiểm ở phía sau đi theo khoa học?

[36:56]Bên cạnh cái mà tiến bộ ha, tiện nghi, văn minh mà khoa học đem đến cho con người, thì có một cái nguy hiểm đi kèm theo khoa học và đe dọa con người, đúng không ạ? Chính những kỹ thuật cao siêu đó phục vụ con người, thì cũng những kỹ thuật cao siêu đó có thể tiêu diệt con người luôn, làm cho con người đau khổ luôn. Cho nên là nếu người nào mà chỉ tin có khoa học, thì sao?

[37:28]Thì sao? Thì sao? Cũng là một cái khiếm khuyết cực kỳ lớn trong tâm hồn mình, trong cuộc đời mình. Nếu thế giới này mà chỉ tin có khoa học, thì thế giới cũng lấp lửng lấp lửng đứng bên bờ của diệt vong, đúng không ạ? Vẫn biết bấm nút bom nguyên tử nổ lúc nào. Bao nhiêu cái phim khủng bố đã nói vậy. Những kẻ khủng bố đã tìm cách đột nhập vào cái hệ thống điều khiển bom hạt nhân để mà kích hoạt bấm nút và tiêu diệt các nước. May là sao? Có một anh hùng nào đó xuất hiện, đánh đấm, bắn giết quá chừng, rồi cái chặn đứng cái sự kích hoạt đó lại và cứu loài người. Trong phim rất nhiều phim đã làm như vậy.

[38:13]Cho nên, thực sự là khoa học kỹ thuật bên cạnh đem đến tiện nghi cho con người, cũng đem đến cho con người mối đe dọa diệt vong. Và nếu người nào là muốn cứu thế giới này, thì làm sao? Thì bên cạnh cái tiến bộ khoa học, ta cần một cái khác nữa đi theo. Một cái khác, cái gì đó bao dung hơn, nhân ái hơn, độ lượng hơn, tử tế để mà để mà xóa đi cái đe dọa của khoa học kỹ thuật đối với đối với loài người, đúng không ạ? Và cái đó là cái gì? Cái đó là cái gì?

[38:59]Cái đó là cái gì?

[39:02]Đạo đức, đúng không ạ? Ta cần đạo đức của những người mà làm khoa học kỹ thuật. Ta cần đạo đức của những người nắm quyền lực chính trị xã hội. Ta cần đạo đức của những người quyền lực giàu sang. Thì vì những người đó, những người mà nắm, nắm được công nghệ khoa học kỹ thuật là một quyền lực, những người nhiều tiền nhiều bạc là một quyền lực, những người mà nắm quyền lực chính trị là một quyền lực. Thì ba cái loại quyền lực đó đều cần cái gì? Cần đạo đức. Đúng như vậy, ba cái hạng người đó đều cần đạo đức. Vì ba hạng người đó mà không có đạo đức thì họ gây ảnh hưởng xấu lên cộng đồng con người rất lớn.

[39:49]Nếu một nhà khoa học kỹ thuật mà không đạo đức thì thế nào cũng dùng cái kiến thức của mình, kỹ năng của mình để phá hoại. Rất nhiều nhà khoa học đã phục vụ cho những tập đoàn độc ác, chế toàn thứ bậy bạ để giết người không? Có. Rồi cái người giàu sang cũng vậy. Người giàu sang là người mà có thể kinh doanh mở những tập đoàn lớn, thuê mướn nhiều người, ảnh hưởng vào trong cái đời sống công nhân, ảnh hưởng vào trong thị trường, ảnh hưởng vào xã hội và kinh tế. Nhưng nếu là người mưu mô thủ đoạn thì sẽ thao túng khuynh loát, làm cái hệ thống xã hội nghiêng ngửa, kinh tế nghiêng ngửa hết để thu lợi về cho cho mình.

[40:30]Cho nên ba hạng người đó đều cần đạo đức hết. Và cái gì đem đến cho con người đạo đức?

[40:38]Cái gì đem đến cho con người đạo đức?

[40:44]Có một hạng người, nha, chỉ vì thấy đạo đức là đẹp mà đi theo, không cần tới phần thưởng. Có một hạng người đó, hạng người trên đời đó. Họ nói sống như thế là đúng và không cần phần thưởng. Con người phải sống như thế vì đó là điều đúng phải đi theo. Trên đời này có một hạng người đó nữa. Và hạng người đó nhiều hay ít? Nhiều hay ít? Nếu ít, đất nước của ta đã không độc lập, hòa bình, thống nhất như ngày nay. Ta đi ngược lại vài mươi năm trước, nhìn lại cha ông mình, khi mà đất nước mình lầm than, nô lệ, nha, khi có những người anh hùng, lãnh tụ đứng lên khởi xướng, mà mọi người đứng lên để giành lại độc lập cho dân tộc.

[41:39]Và mọi người thấy rằng con người phải yêu nước, con người phải hy sinh, phải kết đoàn để chiến đấu, dù có khi phải bỏ cả cái tính mạng của mình. Và nhiều người làm sao? Đã từ bỏ cái gia đình thương yêu nhỏ bé của mình mà gia nhập vào hàng ngũ kháng chiến. Mà hồi đó đông lắm, đông lắm, ta mới đủ sức mạnh mà đánh bật quân thù giành lại cái Tổ quốc của mình. Mà khi ta gặp lại những bậc cha ông đó, ta ngồi nói chuyện với họ, ta hỏi họ vì sao mà họ dám nghĩ tới việc hy sinh cái tính mạng để mà đấu tranh giành độc lập cho Tổ quốc? Thì ta thấy một điều thế này: họ nói rằng vì con người sống phải yêu nước, thấy không?

[42:29]Vì đất nước lầm than, dân tình nguy khốn thì làm trai phải làm sao? Phải gánh vác, phải xông pha. Cái câu trả lời đó làm sao? Đẹp vô cùng. Họ không đòi hỏi một cái quả báo nào cả, và họ cũng chưa hiểu thần thánh, cũng chẳng tin nhân quả, chưa biết nhân quả nữa. Những người đó họ chưa biết nhân quả, mà nhiều khi cũng chưa kịp tin thần thánh, mà chỉ tin rằng đó là cuộc sống đẹp, đó là một cuộc sống chân chính, đó là trách nhiệm phải theo và người ta lên đường giúp nước. Có một loại người như vậy. Ví dụ người ta nhớ cái câu nói của anh hùng Lê Mã Lương á, anh hùng Thiếu tướng Lê Mã Lương, nói: "Cuộc sống đẹp nhất của người thanh niên là trên mặt trận chống lại quân thù".

[43:11]Lúc ông đang đánh hăng say ông nói câu đó. Và hỏi: "Vì sao?", vì ổng thấy như thế, chẳng cần ai dạy bảo, cũng chẳng biết thần thánh, cũng chẳng tin nhân quả. Có một hạng người như thế, và đất nước ta đã từng có một thế hệ sản sinh ra rất nhiều cái loại người như vậy: tin vào điều đẹp, tin vào điều đúng, không cần thần thánh, chẳng cần nhân quả. Và có một hạng người tương tự như vậy, tin vào điều đẹp để mà đi theo, đó là loại người đi theo đạo Nho của Khổng Tử. Khổng Tử cũng lại dạy một cái chân lý đẹp mà bỗng nhiên người ta chiêm ngưỡng cái đẹp đó và người ta sống theo, không cần biết thần thánh nhiều.

[43:51]Khổng Tử cũng dạy như vậy, ví dụ như nói là: "Cái người quân tử là người có tài mà không kiêu căng, học mãi mà không bao giờ biết chán, yêu cái đẹp mà không có cầu kỳ". À, có những cái câu nói nghe làm sao? Rất là sâu sắc. Và người ta thấy cái cái lối sống đẹp quá người ta theo, chẳng cần thần thánh trên cao, chẳng cần luật nhân quả luôn. Đó, Khổng Tử dạy được cái đó là cái loại đạo đức. Nhưng mà ngày hôm nay, cái đạo đức cái triết lý đẹp để sống mà không cần tới tâm linh đó bắt đầu nó hiếm, hiếm. Con người ta lúc nào cũng đòi phần thưởng. Rồi, và đây là cái hạng thứ hai là cái hạng người chấp

[44:35]nhận sống đạo đức nhưng mà xòe tay xin phần thưởng. Hạng người này mới là đông. Tất cả chúng ta đều hầu hết là hạng người thứ hai này: "Tôi đồng ý sống đạo đức nhưng cho phần thưởng". Có không ạ? Tất cả chúng ta. Cái hạng người này hơi đông. Là sao? Ví dụ bây giờ, ví dụ cái người đó họ chưa tin nhân quả, họ tin vào thần thánh, thì họ nói là, họ quỳ xuống trước một đền thánh, nói: "Dạ, ngày hôm qua con có cho cái bà ăn mày đó một ký gạo, thì xin Thần Thánh thưởng cho con ngày mai con mua tờ vé số con trúng được tỷ". Xin liền. Tức là ta làm được một điều thiện, ta báo công lên Thần Thánh và xin phần thưởng ngay. Có không? Có.

[45:27]Tức là, đó, có đạo đức tức là giúp người là một đạo đức, nhưng mà nghĩ tới phần thưởng liền. Và phần thưởng nó đến từ đâu? Đến từ Thần Thánh trên cao. Đó một loại tôn giáo như vậy. Còn trong đạo Phật, thì sao? Có phần thưởng không? Có không? Có. Mà đạo Phật mới là nói về phần thưởng rất là rõ mà nói rất công bằng qua cái gì? Qua luật nhân quả. Bây giờ, ví dụ như bây giờ ta đi ra ngoài đường, ta thấy một người bị tai nạn, bỗng nhiên họ đi đâu té xe, chẳng ai tông họ, không biết vì lý do gì đó, tự nhiên họ xây xẩm rồi họ té. Ta dừng xe lại, ta đến ta sơ cứu rồi ta cất công ta đưa họ vào bệnh viện để cấp cứu họ.

[46:13]Thì lúc đó ta có quỳ trước Phật nói: "Hồi chiều con mới đưa người đi bệnh viện cứu giờ Phật thưởng con cái gì?", có không? Không. Nhưng mà mình vui phải không ạ? Mình vui là bởi vì: thứ nhất, mình cứu được người, đó là cuộc sống đẹp; thứ hai, mình vui vì gì? Mình tin rằng quả báo sẽ sẽ đến, quả báo lành sẽ đến với ta. Là thứ nhất, đời ta có khi sẽ tránh được tai nạn, mà nếu lỡ ta có gặp nguy khốn sẽ có người giúp đỡ ta. Đó, cho nên ta cũng tin vào phần thưởng. Và như vậy bây giờ ta sẽ phân tích ba hạng người, nha, ba hạng người có đạo đức. Một hạng người thứ nhất: tin vào đạo đức là cái điều đẹp mà con người phải sống.

[47:04]Thứ nhất. Hạng người thứ hai: sống đạo đức bởi vì tin vào có phần thưởng của của Thần Thánh trên cao. Hạng người thứ ba: sống đạo đức vì tin vào luật nhân quả. Ba hạng người. Đây là ba cách để người ta sống đạo đức. Thì nếu ai mà lọt được trong ba cái loại này thì người đó sẽ có cuộc sống đạo đức. Mà đây là ta nói tới những nhà khoa học, những nhà giàu có, những người nắm những chức vụ cao cần đạo đức. Nhưng mà đạo đức sẽ đến theo ba con đường. Con đường thứ nhất, nhắc lại là gì, thuộc bài chưa? Con đường thứ nhất là gì? Là tự sống đạo đức vì thấy đạo đức là lẽ phải, là cái đẹp phải đi theo, không cần gì nữa.

[47:58]Cái hạng người này rất là độc đáo nha, hạng người này rất là hay. Hạng người thứ hai là sống đạo đức vì tin có có có phần thưởng của Thần Thánh trên cao. Hạng người thứ ba là sống đạo đức vì tin vào luật nhân quả. Đó. Khai thác được ba cái này, ta sẽ đem đến đạo đức cho xã hội. Đúng không ạ? Đúng không ạ? Vậy ở đây chúng ta trong ba hạng người này ta thuộc hạng người nào?

[48:33]Hạng người thứ mấy? Thứ ba. Ba. Thôi bây giờ thầy kiểm tra thực tế nè, nghe nói nè. Bây giờ ai là người thứ nhất tin vào đạo đức là cuộc sống đẹp phải theo, đưa tay lên thầy xem coi thầy đánh giá thử. Cả ngoài sân luôn.

[48:59]Chà, hay à ta. Rồi rồi rồi rồi, thầy cảm ơn. Ai tin rằng ta phải sống đạo đức vì tin rằng có phần thưởng của Thần Thánh trên cao thì giơ tay lên. Rất ít. Ai tin rằng ai nghĩ rằng ta phải sống đạo đức vì có sự phần thưởng công bằng từ luật nhân quả giơ tay lên. Giơ hết. Hà, hay ha. Còn thầy tin cả ba, thầy theo cả ba.

[49:36]Ví dụ thế này: ví dụ như khi mà thầy vào trong nhà vệ sinh, thầy mở nước ra thầy rửa mặt, thì thầy, thầy rửa rất là ít, tiết kiệm nước. Thầy đếm từng bốc nước vậy đó, sợ mình xài nhiều, vì thầy nghĩ rằng phải tiết kiệm nước cho mọi người, không dám xài nhiều. Và cái việc mà thầy nghĩ rằng mình bớt một chút nước thì sẽ có người khác được xài, đó có phải đạo đức không? Đạo đức. Và thầy tin rằng cái đạo đức đó, dù không lúc đó không ai biết, không ai nhìn thấy, nhưng nó là một đạo đức đẹp của tâm hồn và thầy phải theo, không cần quả báo. Cho nên đó là thầy thuộc loại người thứ nhất, đúng không ạ?

[50:15]Nhưng không, chưa hết. Và thầy cũng nghĩ rằng theo cái nhân quả mà nếu thầy biết tiết kiệm nước như vậy, kiếp sau thầy không có sinh vô sa mạc. Và ví dụ thầy sinh vào chỗ nào nó không bị thiếu nước, vì mình nghĩ tới nước cho người khác. Mình nghĩ mình nhường nước, mình xài ít ít lại để còn người khác xài. Cho nên đời này qua những đời sau thì thầy không bị thiếu nước mà xài, đó là nhân quả. Nên thầy thuộc loại người thứ, thứ ba. Và trong cái nhân quả này, và thầy cũng nghĩ rằng là nếu mà thần thánh đọc được cái tâm của thầy, biết rằng thầy tiết kiệm nước cho mọi người, thì chắc thần thánh cũng thương thầy lắm.

[51:00]Vậy thầy thuộc loại người thứ mấy? Thứ hai. Vậy là đủ luôn, ba trong một, ba trong một. Và thầy mong rằng mọi người cũng ba trong một như thầy. Cho nên cũng ba trong một, ha. Cuộc đời này có những cái lối sống đẹp, tự nó đẹp mà ta phải đi theo, ví dụ như ta chiêm ngưỡng một bức tranh đẹp, phải không ạ? Một người họ có những nét vẽ xuất thần, đẹp, ta đứng ta chiêm ngưỡng, ta yêu cái đẹp đó. Và yêu cái đẹp đó không cần thắc mắc, không điều kiện. Giống như ta nghe một bài nhạc hay, vì bài nhạc đó hay ta thích, ta hát lại. Và cái ta chiêm ngưỡng cái khúc nhạc đó, ta thưởng thức khúc nhạc đó, ta hát theo khúc nhạc đó vì nó hay,

[51:43]đâu cũng chẳng ai bắt buộc ta cả, và cũng chẳng cần phần thưởng của ai cả. Đạo đức cũng vậy, một cái cuộc sống đẹp, tự nó là đã là phần thưởng, không cần tới luật nhân quả, không cần tới thần thánh. Ví dụ như ta đi trên đường ta lái xe vậy, tới khúc đằng kia

[52:04]hai xe tới gần nhau, ta ta nhớm ga chút xíu là ta tăng ta đi qua được, nhưng mà ta nghĩ thôi, mình nhớm ga chút thì có thể mình qua được, nhưng mà cái người kia họ sẽ bị mất một giây, giật mình. Họ dễ băn khoăn. Thôi, ta giảm ga ta nhường họ đi trước. Thì cái giảm ga chút xíu nhường họ đi trước á, lúc đó nó là cái gì? Nó là đạo đức, nó là cuộc sống đẹp á. Vì mình có sự nhường nhịn, không muốn cho ai giật mình, và cũng mong rằng trên đường phố đi với nhau nhường nhau một chút, nhường nhau một chút, phố đỡ kẹt xe, đỡ tai nạn, mọi người được an vui, và đó là cuộc sống đẹp. Cái đẹp đó, cái đẹp ở trên cái gọi là cái văn hóa giao

[52:46]thông đó, nó giống như một khúc nhạc hay mà ta được nghe, nó giống như một bức tranh đẹp mà ta được thưởng ngoạn, không cần ai ép mình cả, phải không? Không cần ai phải lấy roi đe dọa mình, không cần ai lấy quả báo là là hù dọa mình, bởi vì nó là đẹp và ta phải sống theo. Đúng như vậy không ạ? Và mọi người cảm thấy tâm mình đã từng có điều này chưa? Có chưa? Thầy tin rằng mọi người có điều này. Thầy tin rằng là không cần phải học đạo, không cần phải học đạo, trong người ai cũng sẵn có cái, cái lương tri này, khi thấy một cái điều đẹp, một đạo lý đẹp đều đều đi theo, phải không ạ? Và đó cũng chính vì điều đó mà đất nước ta hòa bình, độc lập, thống nhất.

[53:34]Vì có bao nhiêu cái lớp cha anh của chúng ta thời trai tráng đã hy sinh cuộc sống mình để đấu tranh vì độc lập, tự do cho dân tộc. Cái đó có nhiều lắm, không ít đâu, nhưng mà nếu không ai nhắc, ta quên à. Không ai nhắc, thế là ta làm sao? Tiếp tục sống ích kỷ, mê tín, cầu tài, cầu lợi cho mình. Mà cái dịch, cái cầu tài cầu lợi sao? Nó cũng lây như là virus vậy á. Nhớ nha. Cái đạo lý đẹp nó cũng lây lan. Ví dụ một người đứng lên nói từ giã bố mẹ, nói: "Nay đất nước nguy khốn, bố mẹ ở lại ráng tự lo, con không lo cho bố mẹ được, con giờ phải lên đường chiến đấu vì Tổ quốc", cái người đó đi. Cái mấy người trai làng sao nói: "Ủa, cái thằng, cái thằng Nam đâu mất rồi?", nói:

[54:21]"Nó đã lên đường cầm gươm đi diệt thù, chiến đấu vì Tổ quốc", thì sao? Mấy trai làng còn lại làm sao? Cũng sao? Sôi sục lên, vì nó cũng lây lan. Cái đạo đức, cái điều đẹp nó cũng lây lan. Thì chúng ta cũng vậy, cứ mỗi người mà chúng ta sống tốt một chút, nó cũng như virus, nó lây lan những cái điều đẹp vào cộng đồng loài người. Và chúng ta cũng vậy, vì cái điều đẹp mà ta, vì ta sống, vì cái sự cao thượng mà ta bước vào cuộc đời, chẳng cần một áp lực nào, chẳng cần sự dụ dỗ nào, chẳng cần sự mời gọi của ai, chẳng cần phần thưởng luôn. Trong lòng chúng ta ai cũng có sẵn điều này, và không cần tôn giáo, chẳng cần tôn giáo.

[55:01]Nhưng mà ta phải biết nhân quả, vì ta biết cái nhân đó nó đi về đâu thôi. Đó là trí tuệ. Khi mà ta biết nhân quả thì nó không phải niềm tin đâu, mà nó là trí tuệ. Nhưng mà ta phải yêu cái đẹp, yêu cái sự cao thượng để sống, chứ không cần phải áp lực gì hết cả, nó lây lan. Rồi bắt đầu cái xấu nó cũng lây như vậy. Mình đang ngồi ở nhà, mình đang tính đi làm việc thiện, rồi ai rủ mình đi làm việc thiện, bỗng nhiên có người nói: "Trời ơi, cái đền kia linh quá, cái bà đó bả lại bả cầu sao bả về nhà bả trúng số được một tỷ liền". Thế là làm sao? Ta lật đật khăn gói, mua nhang, mua đèn chạy lại cầu liền.

[55:38]Nó cũng lây như vậy. Cho nên nếu một người mê tín thì làm sao? Nó cũng lây lan cái mê tín cho rất nhiều người khác. Cho nên vì vậy, trách nhiệm của ta là làm sao? Chặn những cái sự mê tín đó lại, làm cho cho con người ta sống có đạo đức, và cái đạo đức đó là gì? Cái đạo đức đó là cái đẹp, mà tự nó đã là hạnh phúc, không cần áp lực nào. Cũng giống như một nhà toán học, ví dụ như bây giờ ta gặp ông Ngô Bảo Châu, Giáo sư Ngô Bảo Châu, vừa được giải thưởng danh giá của toán học thế giới, thì ta hỏi tại sao một người mà có thể say mê toán học, những con số khô khan như vậy? Ví dụ như nói rằng là là x lũy thừa m cộng y lũy thừa

[56:28]m thì cái kết quả là cái m đó không được lớn hơn 2. Mình nói: "Cái định lý Fermat này để làm cái gì? Khô khan, cuối cùng cũng chả kết quả gì". Mà người ta tốn hai trăm năm để chứng minh nó. Tốn hai trăm năm để chứng minh nó, chứng minh ra xong chẳng áp dụng gì trong cuộc sống mà người ta cứ say mê. Bây giờ ta hỏi nhà toán học: "Vì sao anh say mê như vậy? Chỉ là những con số và chứng minh cái định lý nói nó là không có ích lợi gì hết". Vì sao? Vì người ta thấy, ờ, cái sự logic của nó: hai cộng hai là bốn, bốn trừ một thành ba, ba nhân năm thành mười lăm. Cứ cái logic của nó làm người ta yêu mà không cần điều kiện.

[57:14]Ta gặp nhà toán học ta sẽ thấy họ cũng yêu như vậy, giống như một nhà, một nhà nhạc sĩ mà yêu cái cái giai điệu, họa sĩ yêu yêu những đường nét, thì cũng vậy, một con người đạo đức họ yêu cái đạo đức của cuộc sống này mà không cần bất cứ một áp lực nào. Và ta đi tìm con người này, ta đi tìm con người này, và ta đi tìm cái điều đó cho, cho chính mình, ta phải yêu cái đạo đức này. Nên bây giờ mà nói tới, bây giờ cái điểm mà chung cần giữa khoa học và tôn giáo là cái gì? Nếu bây giờ có ai hỏi ta, ta nói rằng là khoa học với tôn giáo khác nhau. Tôn giáo thì cần niệm, niềm tin; khoa học thì cần chứng minh, logic.

[58:02]Hai cái giống như khác nhau, nhưng sự thật hai cái đó cần nhau, phải không ạ? Hai cái đó cần, cần nhau vì cái gì? Vì nếu khoa học mà không có cái đạo đức thì làm sao? Khoa học là sự hủy diệt. Khoa học là sự hủy diệt. Nếu tôn giáo mà không có đạo đức thì tôn giáo là cái gì?

[58:28]Sự mê tín rườm rà vô ích, đúng không ạ? Và như vậy cả tôn giáo và khoa học đều cần cái gì? Đạo đức. Đúng như vậy, cả tôn giáo và khoa học đều cần đạo đức cả. Vậy đạo đức là một cái phạm trù gì đó mà sao nó vừa là chung của cả tôn giáo, của cả khoa học, của cả xã hội này, của cả loài người này, của mọi con người, của mọi trái tim, nó cần cho trong trái tim của tất cả, nó vượt lên tất cả, nó bao trùm tất cả, nó nằm ở dưới tất cả, nó ở trong tất cả và là sự sống của tất cả. Nên đạo đức nó không lệ thuộc vào tôn giáo. Có những người khoác bộ đồ tu nhưng mà cuộc sống rất kém đạo đức. Như vậy giữa cái tôn giáo, cái tâm linh của họ với cái đạo đức vẫn là gì?

[59:19]Chưa phải là một rồi nha. Anh là thầy tu kệ anh chứ chưa chắc anh có đạo đức á. Rồi anh là tín đồ của Phật giáo đó đi mà chưa chắc anh có đạo đức, vì đạo đức vẫn là một cái gì rất độc lập của con người, không lệ thuộc vào tôn giáo, không lệ thuộc vào khoa học, mà nó là thuộc về lương tri, trí tuệ gì đó. Rồi khoa học cũng vậy, khoa học là gì? Logic, cũng chẳng bao giờ nói tới nói tới đạo đức. Đó, nên một nhà khoa học có thể là chế tạo cái thuốc chữa bệnh nhưng cũng có thể chế tạo thuốc độc để giết người. Cho nên anh là một người trí thức, à hiểu biết rất nhiều, bằng cấp rất cao, chế tạo ra được nhiều cái, chưa bảo đảm anh là người đạo đức.

[1:00:02]Không hề nói rằng đó là người trí thức thì sẽ là người đạo đức cả, chưa bao giờ phải không ạ? Không hề bảo đảm điều đó. Giờ thấy ví dụ như là người ta học cái đạo đức y khoa, phải bổ sung thêm à, phải có thêm đạo đức y khoa, nếu không người bác sĩ ra vẫn lợi dụng bệnh nhân, chữa bệnh cầm chừng, đủ thứ chuyện. Thầy giáo có đạo đức không? Có không? Chưa chắc có luôn. Vì sao vậy? Vì thầy giáo cũng giống như thầy tu, giống như thầy bói, cũng giống như thầy thuốc, đạo đức vẫn là một cái gì hết sức độc lập, chẳng dính gì con người cả, và làm sao? Ta vẫn phải tự mình trau dồi. Cho nên ta nói về sự khác biệt giữa tôn giáo và khoa

[1:00:48]học để ta hiểu một điều gì, ta rút ra một điều gì? Ta rút ra một điều là cái mà con người cần nhất là cái gì? Đạo đức. À! Đây là điều ta mới rút ra là cái quan trọng nha. Ví dụ bây giờ ta đến một ngôi chùa, ta lễ bái, ta tu hành, ta đừng nghĩ rằng ngay đó là ta đã có đạo đức rồi nếu nơi ngôi chùa đó không dạy ta đạo đức. Nha, nếu ngôi chùa đó không dạy ta đạo đức thì cái việc mà ta đi chùa đó vẫn không làm tăng trưởng được đạo đức. Hoặc là một người đi vào cái ngành khoa học, học miệt mài đủ thứ cũng chưa hề chắc rằng vì người đó có tri thức, có bằng cấp cao mà có đạo đức, không có. Thế tại sao cái Đạo Khổng mà được tôn sùng cả mấy nghìn năm ở Á Đông? Vì lý do gì?

[1:01:38]Vì lý do gì? Chỉ vì đó là một cái đạo chuyên dạy đạo đức, chuyên dạy đạo đức. Đó, mà được người ta tôn sùng. Rồi vì sao một số tôn giáo vẫn được người ta tôn sùng? Vì lồng trong các lý thuyết về thần thánh người ta vẫn phải dạy về dạy về đạo đức. Đó, chính cái yếu tố đạo đức lồng trong tôn giáo làm cho người ta có cảm giác rằng tôn giáo chính là đạo đức. Luôn luôn người ta có cảm giác như vậy, tôn giáo chính là đạo đức, nói đạo nào cũng tốt, đạo nào cũng dạy người ta ăn hiền ở lành, chưa chắc đâu, không hề chắc, vì cái khái niệm về thần linh, khái niệm về thần thánh, về phép lạ vẫn không liên quan đến đạo đức.

[1:02:26]Nên rất nhiều người tuy làm công tác tôn giáo mà chưa chắc là có đạo đức, mặc dù tôn giáo với đạo đức rất gần, rất gần nhau. Nhưng mà trong đạo Phật của ta thì đặc biệt có một điều là đạo đức là yếu tố then chốt, xuyên suốt. Đạo Phật được độc đáo cái đó, vì căn bản là gì? Từ luật nhân quả, hễ mình làm cho ai cái gì mai mốt cũng trở lại với mình à, liệu mà, liệu mà sống, liệu mà làm, liệu mà đối xử với nhau. Luật nhân quả sao, công bằng một cách lạnh lùng như vậy nên ta liệu mà sống với nhau. Và như vậy nó đã thúc đẩy cái gì? Cái đạo đức rồi ngay từ ban đầu. Nhưng mà đỉnh cao của đạo Phật nữa là cái gì?

[1:03:14]Đỉnh cao tột cùng của đạo Phật là cái gì?

[1:03:22]Đỉnh cao tột cùng của đạo Phật là gì? Là là quên rồi.

[1:03:32]Vô ngã, nha. Các vị thánh chứng trong đạo Phật tột cùng là chứng được cái vô ngã, không còn cái ta. Đức Phật giác ngộ là gì? Không còn cái ta, nha. Mà khi vô ngã hoàn toàn, tức là đạo đức tuyệt đối đã thành tựu. Các vị thánh chứng là chứng cái vô ngã, cho nên vì vậy các ngài không còn cái ta, và khi không còn cái ta, tức là không còn ích kỷ. Không còn ích kỷ nghĩa là gì? Lòng từ bi tràn ngập vô biên. Cho nên trong đạo Phật yếu tố đạo đức là xuyên suốt, là then chốt. Nên ta đi theo đạo Phật ta yên tâm ta đã đặt đúng cái con đường mà cả nhân loại này đều cần, tất cả chúng sinh trong pháp giới đều cần là đạo đức.

[1:04:24]Vì đó. Nhưng nói là tại sao, nói thưa thầy có những người cũng theo đạo Phật mà con thấy không có đạo đức?

[1:04:35]Là vì sao? Vì hai điều, cũng hai điều. Thứ nhất là vì họ không suy nghiệm nhân quả kỹ, phải không ạ? Vẫn gây hại người khác, hưởng thụ nhiều. Trong lúc mà họ gây hại người khác, họ quên mất nhân quả sẽ đem điều đó đến cho họ. Hoặc khi họ hưởng thụ nhiều, họ quên mất nhân quả rằng họ sẽ hết sạch cái phước của họ. Hưởng một cái gì cũng là mất phước hết trơn, nên hai cái đó quên, là nhân quả họ quên, nên họ không đạo đức. Cái thứ ba nữa là họ quên hướng về cái mục tiêu vô ngã, không có ngày đêm tu tập cái tâm linh để lắng tâm trong thiền định mà hướng về vô ngã. Cho nên cái bản ngã sao? Cứ cứ cuồn cuộn nổi lên.

[1:05:28]Và cái bản ngã cuồn cuộn nổi lên đó, họ cứ sân si, hơn thua, kiêu mạn, ích kỷ, hưởng thụ. Thế ta nhìn vô ta thấy họ làm sao? Kém, kém đạo đức, kém đạo đức. Đó là lý do vậy. Cho nên vậy cái lỗi người này là sao? Được gặp Phật pháp, được sống trong môi trường đạo Phật, vậy mà đã đi ngược lại hoàn toàn đạo lý của đạo Phật. Đó là một đạo lý vốn lấy đạo đức làm làm nền tảng, làm then chốt, làm xuyên suốt, là đỉnh cao là đạo đức. Nên rất là tiếc, rất là tiếc cho mọi người.

[1:06:10]Và bây giờ nói thế này, cái sự khác nhau giữa khoa học và tôn giáo, ta nói khác một lát ta thấy từ từ nó có những điểm giống nhau. Giống nhau là cũng có một phần niềm tin, cũng có suy luận, cũng có lý luận và cũng đều cần cái gì? Cần đạo đức cả, chứ đạo đức không tự có từ trong niềm tin tôn giáo, đạo đức không tự có từ trong cái kiến thức khoa học, đạo đức không tự có, mà đạo đức vẫn là cái gì? Phải được dạy dỗ, được khuyến khích, nha, được hướng dẫn chứ không phải là dễ đâu, ừ.

[1:06:53]Có cái là cái niềm tin của tôn giáo có khi bị lạm dụng, có khi bị lạm dụng. Ví dụ ta thấy đây có những cái niềm tin bị lạm dụng thế này, ví dụ như ông thầy thuốc ổng đưa mình thuốc uống, ổng nói thế này: "Anh uống mà anh không tin là không hết bệnh này nha." Ổng bắt mình phải tin khi uống, thì cái đó khoa học hay là tôn giáo? Cái đó cái đó thành ra mê tín rồi đó, lạm dụng niềm tin. Mình phải trả lời ổng thế này: "Nếu mà thuốc anh hay á, tôi không cần tin, tôi uống vẫn phải hết thì tôi mới đúng là thuốc hay, chứ còn anh bắt tôi phải tin uống mới hết thì thuốc anh chưa phải thật hay." Đúng không ạ?

[1:07:36]Có một lần thầy nói chuyện với một những người làm công tác kỹ thuật trong một cái tập đoàn viễn thông lớn ở Việt Nam, thì cái người kia mới hỏi thầy là: "Như vậy là cái những điều mà thầy nói nãy giờ có phải là niềm tin không?" Không, thầy nói không, thầy nói: "Thầy ghét niềm tin." Thầy ghét niềm tin là vì sao vậy? Bởi vì đạo Phật là đạo của trí tuệ. Khi ta hiểu đến tột cùng mọi điều, họ hiểu lần hiểu lần hiểu cho ra hết rồi thì ta biết đây là đạo lý phải sống, đây là con đường phải theo chứ không phải là một niềm tin. Vì niềm tin là ta chấp nhận điều gì mà ta chứng minh không được thì ta đành phải tin.

[1:08:16]Tin tức là không thấy rõ mà đành phải chấp nhận, đúng không ạ? Ví dụ nói ông trời, "Tôi tin ông trời." "Anh có thấy không?" "Không." "Nhưng mà sao anh tin?" "Nói đành phải chấp nhận vì nếu không có ông trời làm sao có mưa rơi?" Nói câu mà mình mình bó tay luôn. Nói là: "Mà sao anh biết là có ông trời?" "Phải tin thôi." Nói: "Tại sao vậy? Tại sao anh chấp nhận có ông trời?" "Vì nếu không có ông trời làm sao có trăng soi ha khi chiều lên? Làm sao lại có sương phủ trong những chiều thu, buổi sáng mùa thu? Là nếu không có ông trời làm sao sóng biển đánh dào dạt?" Gì cũng đổ thừa ông trời. Tức là chấp nhận nhưng mà giải thích giải thích không được, đành chấp nhận.

[1:08:57]Còn nếu mà ta không đi bằng con đường niềm tin thì không, cái gì lý giải cho ra. Mưa rơi, tại sao mưa rơi? Sóng xô, tại sao sóng xô? Tại sao sương phủ phủ vào buổi chiều thu? Tại sao trăng lên vào buổi trăng tròn vào buổi trăng rằm? Tất cả đều phải được giải thích rõ ràng chứ không có mà tin rồi đổ thừa, không có. Nên cái đây là đừng để niềm tin bị lạm dụng, hoặc là thế này:

[1:09:28]Có một cái người cái họ bị họ bị hơi như là suy sụp, thất vọng, mất phương hướng để sống. Đến nhà tâm lý, cái nhà tâm lý đó mới nói thế này, nói: "Bây giờ anh cái tinh thần anh kém quá, giờ mỗi ngày anh nói câu này cho tôi. Ừ, mỗi ngày anh phải mở cửa ra anh nhìn bầu trời, nhìn ánh xa ánh nắng lên, bắt đầu anh vươn vai và anh nói rằng: Tôi tin rằng tôi sẽ thành đạt, tôi tin rằng tôi sẽ thành đạt. Anh nói vậy cho tôi mỗi ngày". Và họ chữa bằng cái liệu pháp tâm lý là bằng niềm tin, tức là tự tin rằng mình sẽ thành đạt thì tự nhiên anh sẽ sống anh phấn khởi hơn, anh có sức mạnh hơn, anh không còn bị suy sụp mà ảo não như vậy nữa.

[1:10:18]Có kết quả không? Có kết quả không? Ai biết? Ai nói rằng làm như vậy thì người này sẽ bắt đầu phấn chấn lên, có niềm tin, có sự sống, thì giơ tay lên thầy coi. Để coi thầy đếm coi được bao nhiêu người. Nhiều quá! Và những người này thầy cho zero điểm, không điểm. Câu trả lời sai. Không không có kết quả, vì nó sai nhân quả.

[1:10:55]Sai rồi. Đừng nói rằng là à tôi tin rằng tôi sẽ thành đạt bỗng nhiên mình có sức mạnh nha. Câu đó sai. Mà cứ càng vươn vai ra bầu trời, cứ vỗ ngực: "Tôi tin rằng tôi sẽ thành đạt", thì vài tháng sau tự tử chết mất. Vì đó là gì? Cái niềm tin nó là nó không có cơ sở. Không lý giải, không có cơ sở. Mà ta phải bằng trí tuệ. Trí tuệ là cái gì? Thành đạt hay không là do cái gì? Do cái gì? Phước. Do cái gì? Tài năng. Do cái gì? Cơ hội. Do cái gì? Do ta có sự tương tác tốt, liên hệ tốt với với cộng đồng, với nhiều người, phải không ạ? Tức là nhiều yếu tố, chứ không phải đứng vươn vai thành công vỗ ngực "tôi tin tôi tin" là là nó thành đạt nó sẽ tới,

[1:11:49]và nó gây ra một cái ảo tưởng và thực sự đó chính là mê tín. Nên cái liệu pháp tâm lý mà cứ vươn vai mà tin rằng mình sẽ thành đạt, thực sự sẽ thất bại. Vậy ta làm sao? Ví dụ bây giờ ta gặp một người ủ rũ ha, mất phương hướng sống, thì ta làm sao để cho người đó có tinh thần phấn chấn mà vui sống, mà phấn đấu trở lại?

[1:12:13]Ai giơ tay lên trả lời coi.

[1:12:18]Mấy con à, con mới hai tuổi mày đặt giơ tay lên trả lời.

[1:12:30]Hồi à cách đây hơn 10 năm, cũng có một người hỏi thầy câu đó. Nói rằng: "Thưa thầy, con có người bạn, cái người này bị trầm cảm, mất phương hướng thì con không biết làm sao". Thầy mới trả lời thế này: "Thứ nhất, kêu anh đó tập rải lòng yêu thương mọi người.

[1:12:51]Anh trầm cảm bởi vì anh ích kỷ thôi. Anh mất phương hướng bởi vì anh cứ lo cho bản thân anh. Tự nhiên nó phát sinh cái hệ quả, tự nhiên mình cứ buồn rầu rầu và dễ thất vọng. Còn cái người mà mất cái ích kỷ đó, chỉ yêu thương con người, thì bây giờ nói bây giờ nghèo, sống dù có đói rách vẫn không buồn, nhớ như vậy. Cái buồn nó chỉ bám vào một tâm hồn ích kỷ mà thôi. Còn nếu cái người mà không ích kỷ, cái nỗi buồn nó bám không dính, trơn tuột, bám không được". Bỗng nhiên như vừa rồi thầy giảng ở một cái tập đoàn kỹ thuật ở trong Sài Gòn cũng vậy. Thầy nói: "Cái đau khổ nó không bám được vào tâm hồn của một người

[1:13:36]vô ngã, vị tha, giống như con virus mà gài vô cái máy mà MacBook nó không không vung vẫy được vì nó không hiểu. Khi tâm hồn mà ta không có ích kỷ, nỗi buồn không xâm chiếm được. Ví dụ như là có ta có thể nghèo hết, mất hết, mất hết danh dự, mất hết uy tín, mất hết tài sản, bị tàn phá hết, mà không bao giờ ai có thể tìm thấy được ta có một nét buồn trên gương mặt này. Bởi vì ta không sống cho mình, ta không sống ích kỷ, nhớ như vậy". Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai là tìm những việc be bé, chút chút mà làm phước, làm lợi cho con người, dù là nhặt giùm một cái rác, dù quét giùm một khúc đường, chút đi, rồi ta sẽ thấy sao?

[1:14:22]Sức mạnh tinh thần ta trỗi dậy. Nên sức mạnh tinh thần ta trỗi dậy bằng hai điều: một là tâm ta yêu thương con người; hai, tay chân ta làm được điều phụng sự cho con người. Khi có hai điều đó, bỗng nhiên sức mạnh tinh thần ta trỗi dậy, nhớ như vậy. Cho nên, trong tôn giáo cũng như trong khoa học, ta cần lắm những tâm hồn vị tha, vô ngã, và đó là con đường mà Đức Phật dạy cho ta.

[1:14:59]Thầy không biết đến một lúc nào khoa học sẽ gặp điều này, chứng minh điều này, tìm thấy điều này, nhưng thầy tin ở một hành tinh xa xôi nào đó, cái nền khoa học của họ đã tìm thấy điều này rồi.

[1:15:16]Thầy tin rằng ở một hành tinh xa xôi nào đó, cái nền văn minh của họ đã tìm thấy điều này rồi, nghĩa là các nhà khoa học, các nhà toán học sau khi tính toán, tìm tòi, tìm riết, tìm riết, tìm riết, họ tìm vào tâm con người và họ thấy được đạo đức. À, không ngờ rằng là khi tôn giáo mà đến tột cùng của lẽ phải, tôn giáo đó đi con đường đạo đức. Khi khoa học mà đến tột cùng của chân lý, của trí tuệ, khoa học đó cũng tìm thấy đạo đức. À, bây giờ thì giữa khoa học và đạo đức vẫn còn khoảng cách rất là xa. Bây giờ người ta tìm thấy gen, à tìm thấy tế bào, tìm thấy nguyên tử, tìm thấy lượng tử, hiệu ứng nano gì đủ thứ hết, nhưng mà ta vẫn chưa nghe,

[1:16:11]ta vẫn chưa nghe các nhà khoa học khám phá ra rằng là nếu một tâm hồn vị tha, tâm hồn đó sẽ không đau khổ. Các nhà khoa học chưa đi tới cái câu kết luận đó. Cho nên giữa khoa học và đạo đức vẫn còn một khoảng cách rất xa, và ta không biết bao nhiêu trăm năm nữa khoa học mới đi tới. Còn trong tôn giáo cũng vậy, nếu một tôn giáo nào mà đạt được đến tột cùng của chân lý thì tôn giáo đó cũng sẽ tìm thấy rằng sự cứu rỗi chính là chính là chính là đạo đức. Sự cứu rỗi chính là đạo đức, cái hạnh phúc chính là đạo đức. Còn thần linh, còn phép lạ chỉ là gì? Thực sự chỉ là chất xúc tác, chỉ là chất xúc tác.

[1:17:06]Ta tôn kính thần thánh, đó là xúc tác để tạo thành đạo đức cho ta. Ta tin vào phép lạ, nó cũng chỉ là chất xúc tác tạo thành đạo đức cho ta. Mà cái mục tiêu chính của tôn giáo là gì? Phải là xây dựng được đạo đức cho con người, tìm thấy được đạo đức mới là lẽ sống, còn thần linh và phép lạ chỉ là chất xúc tác. Cho nên, nếu ai rủ ta đi chùa, đi đền, đi miếu mà họ nói nhiều về thần linh, nói nhiều về phép lạ, nói nhiều về sự may rủi, nói nhiều về sự phò độ, thì ta biết ngay người này là làm sao? Chưa, chưa đi tới tận cùng của tâm linh, vẫn còn đang vướng víu về niềm tin và mê tín. Cho nên ta hãy nói với họ thế này, ví dụ có ai đó nói nè:

[1:18:00]"Nè nè, chị đi cái đền này với em, ông thần này linh lắm, cầu gì được nấy", thì ta hãy nói thế này, nói: "Này chị, thần thánh và phép lạ chỉ là chất xúc tác mà thôi. Còn cái điều mà ta cần tìm từ nơi đó chính là chính là đạo đức của tâm hồn mình. Nếu đến vì nó linh thì ta sẽ tìm thấy được nơi vị đó cái đạo đức của cuộc sống, chứ còn cái phép lạ, cái sự ban ơn coi vậy chỉ là tạm thời, không phải là vĩnh viễn, chỉ là chất xúc tác để cho ta bước lên thôi. Chị đừng có quá mà lệ thuộc vào điều này". Đó, ta hãy nói với bạn ta như vậy để nâng nâng cái ý nghĩa của tôn giáo, tâm linh cho tới tới tột cùng của cái lẽ phải.

[1:18:52]Một nhà khoa học cũng vậy, ví dụ khi ta gặp một nhà khoa học làm những công tác khoa học, chế điều này, tính toán điều kia, à nhìn vũ trụ, nhìn xuống lòng đất, lòng biển và nói khoa học đã tiến bộ thế này thế kia, thì ta cũng chỉ nói điều này: "Tôi cũng mong cho các anh tiến bộ hơn nữa, nhanh hơn nữa, nhanh hơn nữa cho đến ngày nào các anh tìm giùm tôi một điều này: con người chỉ hạnh phúc khi nào con người không còn ích kỷ. Tìm giùm tôi cái điều đó. Ngày nào anh tìm được điều đó là ngày đó khoa học anh đã đã đến được tột đỉnh của của chân lý vũ trụ này". Vậy. Ai được phần thưởng đó? Hở? Được thưởng.

[1:19:34]Những người mà họ mê tín khoa học, khoa học cũng có cái mê tín nha, thì họ thường cái gì? Cái gì mà không giải thích được thì bác, bác. Ví dụ thế này, bây giờ nói cái người kia họ nhìn thấy dĩa bay. À, nói à: "Tôi nhìn thấy một cái cái đĩa sáng nó bay qua bầu trời với một cái quỹ đạo, với một cái đường đi không giải thích được, không phải của máy bay. Vì thứ nhất là nó bay nó muốn bay bay, nó muốn ngừng ngừng. Vì nếu mà ở Trái Đất mình mà muốn ngừng thì phải làm sao? Phải có trực thăng, chong chóng quay ở trên phải không ạ? Còn đây nó muốn bay bay, muốn ngừng ngừng, bay lên xuống theo những quỹ đạo mà nó không phải là quỹ đạo của những

[1:20:20]thiết bị bay của loài người, và tôi nghĩ nó là dĩa bay." Cái người kia mới nói là: "Anh có hình không, đưa coi." Đưa cái hình ra: "Tôi quay được đoạn phim." Cái nó nói: "Hình này có thể ghép, và cái đường bay này không giải thích được, khoa học ngày nay chưa chứng minh được." Bác: "Như vậy hiện tượng anh thấy chỉ là ảo giác." Bác một điều mà người ta thấy có thực, vì khoa học không chứng minh được. Hễ không chứng minh được là bác, giống như quái vật hồ Loch Ness của Anh vậy. Bên Anh có một cái hồ Loch Ness lớn lắm, lâu lâu người ta thấy một con quái vật to khổng lồ nó ngó cái đầu lên hoặc nó bơi rẽ nước, nhiều người chụp hình được.

[1:20:59]Nhưng mà những nhà khoa học thì không bao giờ thấy, cho nên riết rồi các những nhà khoa học mới bèn kết luận: "Đó chỉ là gì? Ảo giác. Và do cái nếp gấp nếp gãy ở dưới lòng hồ á, nó phản ánh dọi lên trên mặt nước làm cho người mọi người bị ảo giác là có một con quái vật." Nhà khoa học vừa tuyên bố xong, tháng sau có ông đó ổng đi chơi cũng một nhà khoa học ổng đi ổng bấm máy ổng chụp cái, chụp dính cái con quái vật đó vô trong máy ổng. Lần này hết cãi luôn, vì hình chụp đàng hoàng bởi một nhà khoa học. Nên các nhà khoa học có cái tật là hễ cái gì mình không chứng minh được thì bác nó không có. Đây cũng là một loại mê tín không cầu tiến bộ.

[1:21:38]Phải tin rằng khoa học chưa biết hết, phải tin rằng điều đó thì ta mới tiến bộ, giống như Newton nói: "Những điều ta biết chỉ là một giọt nước, những điều ta chưa biết là cả một đại dương." Phải như Newton mới được, nhưng mà nhiều người lại mê tín khoa học. Ví dụ như bây giờ nói chứ: "Trời ơi, nhà đó có ma á nha. Tôi vô nhà đó tôi ngủ cái ban đêm cái tự nhiên có cái tiếng chân nó đi hoài, mở cửa ra không thấy ai. Rồi một lát cái cửa nó mở, mở cái tôi trùm mền lại cái lại lay lay cái chân tôi, bật đèn thức dậy thì không thấy ai." Có ai bị cái này chưa cà?

[1:22:17]Có ai bị ma đè chưa? Rồi, có. Có ai bị ma nhát chưa?

[1:22:27]Mà bây giờ mình đem những cái chuyện đó ra cái mình nói với nhà khoa học, cái nói làm sao? "Ừm, ảo giác, không có, cái này khoa học không chứng minh được." Đây cũng là một cái một cái trở ngại lớn của khoa học. Hễ cái gì mình chưa chứng minh được cái mình nói nó không có, nên đây cũng là một cái gì? Một cái kiêu căng của nhà khoa học. Kiêu căng nó không... mà khoa học là gì? Là sự thật. Cái gì có thật anh cứ ghi nhận đi, chứng minh được hay chưa chứng minh được tính sau, nhưng mà phải ghi nhận cái đã. Còn ở đây cứ bác, không ghi nhận, đó cũng là một cái gì? Cái cố chấp và kiêu căng. Chúng ta nhớ lại cái câu kết luận của Nguyễn Du trong Truyện Kiều.

[1:23:11]Cái câu gì? "Thiện căn ở tại lòng ta, Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài."

[1:23:26]Tức là cả một cái Truyện Kiều dài dằng dặc, nhiều tình tiết đau khổ đủ thứ hết, với cái ngòi bút của Nguyễn Du tạo nên những vần thơ trác tuyệt, ừm, và tạo thành giống như là tiêu biểu cho một cái nền văn học của Việt Nam bởi những câu Kiều bóng bẩy, du dương gì đó, vâng. Nhưng rồi, rồi những nhân vật trong Truyện Kiều khổ đau rồi sung sướng, khi thăng khi trầm, à những cái éo le, những tình huống, những tâm lý phức tạp diễn biến rồi Kiều đi tu. Được một cái sư bà vớt dưới dòng sông lên cho đi tu, phải không? Thì bà ngộ ra một điều là: "Thiện căn ở tại lòng ta, Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài." Nghĩa là gì?

[1:24:19]Nghĩa là bà Kiều này bà hiểu ra một điều rằng là lúc nhỏ bà có cái tâm kiêu mạn bởi tài và sắc của mình. Đúng không ạ?

[1:24:34]Bà rất là đẹp, nghe không? "Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh." Kìa, bà tự hào về cái sắc đẹp của mình. Rồi bà là người ăn hay nói giỏi, văn thơ, đàn hát, phải không? Bà tự hào về cái tài của mình. Nhưng cái bà mới thấy rằng cái tự hào vì sắc và tài đó đẩy cuộc đời của bà đi vào vào khốn đốn, bế tắc và khổ đau đến nỗi phải nhảy xuống sông tự tử luôn. Cho đến khi mà ngộ đạo ra rồi, sống một cuộc đời thanh bần, an lạc rồi, mới hiểu rằng cái hạnh phúc nó lại không phải là ỷ vào cái tài cái sắc đó, mà chính là gì? Chữ tâm. "Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài." Mà chữ tâm này là cái gì? Hả, bí hiểm, Nguyễn Du ổng nín, ổng không nói nữa.

[1:25:27]Lẽ ra ổng phải viết thêm một cái Truyện Kiều thứ hai, tập hai, để giải thích giùm mình cái chữ tâm này lại. Ổng nói: "Chữ tâm nó bằng ba chữ tài", tâm là gì? Vì tâm nhiều thứ lắm. Nhưng mà ổng tới đó ổng nín, ổng gấp vở lại ổng không viết nữa, làm bây giờ chúng ta phải ngồi mà vắt óc nói chuyện với nhau. Và nhiều người bước vào trong nhà ta thấy viết chữ tâm chữ Nho, phải không ạ? Và nhiều người cũng nói chuyện với nhau, ông bố nói chuyện với con, nói: "Bây giờ con đã tốt nghiệp đại học rồi, con sẽ bước vào làm việc, nhưng bố cần con nhớ một điều này: con lúc nào phải nhớ giữ cái tâm của mình."

[1:25:59]Có những ông bố đã dạy con những cái câu đẹp như vậy, nhưng mà con không biết chữ tâm là gì, chết liền á, bởi vì ông Nguyễn Du không viết tiếp. Nhưng mà ta cứ đem cái tâm đó mà ta nhắc nhau, mà thành ra một cái đạo lý đẹp của người Việt Nam. Phải không? Và mỗi người tùy theo cái trí tuệ của mình mà hiểu cái tâm nó là là gì, hiểu cái tâm nó là gì. Vậy cái chữ tâm mà Nguyễn Du ám chỉ là là cái gì?

[1:26:27]"Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài." Chữ tâm mà Nguyễn Du ám chỉ là cái gì? Tâm đức, đúng như vậy, tâm đạo đức, hay nói rõ luôn là tâm lý đạo đức. Chính nó đó. Phải không? Hiểu một điều: "Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài", nhưng mà sự thực cái tâm của Nguyễn Du ổng nói nhiều hơn, ổng nói nhiều hơn. Vì ổng giấu một chữ tâm làm cho ta cứ phải tư duy và ý của Nguyễn Du để cho ta tư duy thêm vài trăm năm nữa, và đừng có nói ra. Hôm nay ta nói ra, ta đã phản bội Nguyễn Du. Mà không nói ra thì ta thì ta khó chịu. Mà nói ra ta phản bội Nguyễn Du, vì Nguyễn Du không muốn ta giải thích, cứ để cho mọi người cứ mãi mãi mà hỏi coi Nguyễn Du nói:

[1:27:20]"Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài", vậy tâm này là tâm gì? Hồi nãy mình vừa mới tâm đức, mà tâm đức chưa đủ đâu. Cái tâm này Nguyễn Du nói nhiều lắm, cho nên bây giờ thôi thì không nói thì khó chịu mà nói thì phản bội, thôi ta nói phân nửa. Nói phân nửa, nghĩa là sao? Thứ nhất, cái tâm này là tâm đức, đúng vậy, là đạo đức. Tâm này là tâm gì nữa? Tâm linh. À, cái phân nửa còn lại này mới là cái ghê gớm. Cái phân nửa còn lại này là mới cái ghê gớm, bởi vì con người ta không phải sống mãi ở cái cõi đời phàm phu, tầm thường, vô thường và mong manh này. Cuộc đời này coi vậy chứ vô thường, mong manh, sớm còn tối mất.

[1:28:12]À, trẻ thì đẹp, già thì cũng đẹp lão, không sao hết.

[1:28:19]Tiền nay ở tay người này, mai ở tay người kia. Quyền lực nay của người này, mai thuộc về người khác. Và thấy cái nhà đẹp như vậy, không biết nhiều khi dưới lòng đất nó có cái hố tử thần bữa nào sụp cả cái nhà mất bây giờ. Trái Đất giòn bở, mong manh. Nên trong cái cuộc đời này như vậy đó, vô thường, nó tạm bợ, cái mong manh, thì cái tâm cái tâm của ta hiện nay là cái tâm của một thế giới gì? Vật chất, tầm thường và mong manh. Và Nguyễn Du muốn ta làm sao? Bước lên một cái tâm khác, đó là tâm tâm linh, nhớ, tâm linh. Cái tâm đó cao siêu hơn, linh mẫn hơn, thiêng liêng hơn, kỳ diệu hơn và cao siêu hơn, đó là tâm linh giải thoát của những bậc Thánh.

[1:29:10]Cái tâm linh mà các Thiền sư chứng ngộ rồi mới thấy rằng cả vũ trụ này nằm trong lòng bàn tay. Cái tâm đó mà khi một Thiền sư chứng ngộ rằng mới nói rằng: "Ngày xưa tôi nghèo không có đất để cắm dùi, ngày nay tôi nghèo cái dùi cũng không luôn." Cái tâm đó là cái mà khi một Thiền sư ngộ đạo rồi thì mới thấy rằng: "Thế nào là đại ý Phật pháp? Là cây tùng ở trước sân." Đó là cái tâm mà khi một vị A-la-hán chứng ngộ rằng, tuyên bố rằng: "Tâm ta nay sáng chói hơn ngàn ánh mặt trời, ba minh ta làm được, lời Phật dạy làm xong." Đó là cái tâm mà Nguyễn Du muốn gởi gắm lại nghìn đời cho tất cả chúng ta.

[1:30:01]Và hôm nay khi chúng ta nói với nhau về tôn giáo và khoa học, tôn giáo chú trọng cái gì? Niềm tin. Khoa học chú trọng cái gì? Lý trí, chứng minh, giải thích khoa học, logic, lý trí.

[1:30:21]Trong cái tôn giáo đó và khoa học đó, cả hai đều cần cái gì? Đạo đức. Riêng Phật giáo thì đạo đức đã là gì? Xuyên suốt, then chốt ha và là đỉnh cao bởi cái giáo lý gì? Nhân quả mà đỉnh cao là vô ngã. Giỏi lắm! Để đến với đạo đức, ta có ba hạng người. Cái người thứ nhất: đi theo con đường đạo đức bởi vì thấy rằng đạo đức là đẹp và tự mình yêu thích cái đẹp đó mà theo, không cần áp lực, không cần dụ dỗ, không cần phần thưởng. Hạng thứ hai, sống đạo đức bởi vì tin rằng đạo đức có phần thưởng từ thần thánh. Hạng thứ ba, sống đạo đức vì tin rằng đạo đức có quả báo từ nơi luật nhân quả. Ba hạng người. Và chúng ta là hạng người thứ mấy?

[1:31:19]Ba trong một chứ đừng nói ba, ba trong một.

[1:31:26]Rồi,

[1:31:31]trong cái sự khác nhau, giống nhau của khoa học và tôn giáo đó, ta chợt nhớ tới cái câu hai câu kết của của Nguyễn Du ha, rất là đẹp: "Thiện căn ở tại lòng ta, Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài." Và chữ tâm này là một bí ẩn mà Nguyễn Du mãi mãi gửi gắm lại cho hậu thế qua cái câu nói: "Bất tri tam bách thiên niên hậu, Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?" Không biết ba ngàn ba trăm năm sau nữa ai là người khóc vì Tố Như. Khóc là vì hiểu được chữ tâm này. Và chữ tâm này là gì? Tâm này thứ nhất là tâm tâm đức, tâm đạo đức và cái tâm này là tâm tâm linh cao siêu từ trong thiền định. Bởi vậy một ngày nào đó nếu chùa Tứ Kỳ này mở cái khóa thiền hằng tuần,

[1:32:23]hằng tháng thì tất cả mọi người ta phải về đây mà tu tu thiền nha. Chúc như vậy. Rồi, thầy chúc cho mọi người tinh tấn, an vui ha, hưởng bắt đầu bước vào một mùa thu đẹp của Hà Nội. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:32:46]Thôi ta đứng lên hồi hướng. Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,

[1:33:04]đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.