[0:03]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:16]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:29]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:41]Dạ, xin mời toàn thể đại chúng an tọa.
[0:47]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Hòa thượng pháp sư, kính thưa chư Tôn đức Tăng Ni, kính thưa toàn thể quý đạo tràng Phật tử hiện diện hôm nay. Hôm nay, ngày rằm tháng 7, Vu Lan về, hằng năm chúng ta đều trân trọng tổ chức ngày đại lễ để bày tỏ tấm lòng hiếu thảo của mình, tấm lòng tri ân, báo ơn đến với cha mẹ, ông bà, tổ tiên. Thông qua đó, chúng ta nhớ đến ơn của Thầy, Tổ, của Đức Phật, rồi của quốc gia, đất nước, và của tất cả mọi ân tình mà chúng ta đã đi qua, nhờ đó mà chúng ta sống, phát triển, tồn tại tốt đẹp cho đến hôm nay. Và hôm nay tại chùa Từ Tân, chúng ta được hân hoan
[1:45]đón mừng Hòa thượng pháp sư Thượng Chân Hạ Quang là một người rất là thân thương, đáng kính của chúng ta trong nhiều năm qua. Đặc biệt hôm nay, ngày rằm tháng 7, là ngày không phù hợp để thầy xuống đây thuyết pháp. Nhưng mà do thương thầy trụ trì Từ Tân bệnh duyên yếu đuối, cho nên xuống để chia sẻ, để chia sẻ
[2:18]gánh bớt những cái nỗi nhọc nhằn của thân thể, quả thực rất là cảm động. Nãy giờ ngồi mỏi vô cùng luôn. Thì quý vị nhìn bề ngoài thì thấy thầy đâu có bệnh gì đâu, nói còn sang sảng đúng không? Nhưng mà thực ra đó là những cố gắng, là những cố gắng. Ăn là không ngon, rồi ngủ không yên, cho nên khi mà trách nhiệm lo tổ chức lễ Vu Lan là trách nhiệm lớn, cho nên bắt buộc mình phải gồng mình đứng lên, không thể lùi bước được. Cho nên mình có hai chương trình giảng: tối 14, rồi hôm nay buổi trưa chúng ta đã giảng một thời về Bát Cơm Hiếu Đạo, tối hôm nay thầy giảng nữa thì cũng được thôi, nhưng mà quả thực là hơi quá sức của mình.
[3:07]Thành thử hôm nay chúng ta rất là vui, cả thầy lẫn trò, và tất cả mọi người đều vui có được sự có mặt của thầy Phật Quang ở đây rất là tuyệt vời. Xin quý vị cho một tràng pháo tay.
[3:22]Và bây giờ thầy chỉ được xin phép là ngồi đây cùng bên là thầy Phật Quang. Dạ, xin trân trọng cung thỉnh thầy ban đạo từ cho đại chúng. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[3:39]Nói chung ai cũng hết hơi hết trơn á. Hôm trước tại mấy ngày trước á, Nam á mới gọi điện lên cô Trầm Khổ, nói: "Sư bác là là mệt quắm rồi, gần chết rồi, không làm lễ được." Cái nói phải kêu sư phụ chạy về giảng giúp chứ không là bỏ cái buổi cái cái theo cái truyền thống của chùa Từ Tân mọi năm. Làm thì nghe thì sốt ruột á. Dù sao cũng ông anh mình, mà nói có cái gì cũng hết sức là sốt ruột. Tới chừng chiều lên thấy mặt ổng tỉnh rụi à, khỏe re à. Trời ơi, mặt đẹp trai như thường, không có gì hết trơn.
[4:16]Nãy nghe thầy khen, cái nay ổng than, ổng than ổng mệt lắm, mỏi lắm. Thiệt ra cũng cũng chưa có gì cả, vẫn còn anh hùng vô cùng. Thôi, lên đây rồi hai anh em ngồi chung với nhau nói chuyện Phật tử. Tại mọi năm thì hình như nói là cái buổi tối hôm nay đó, nó nói chuyện nó có tính cách nội bộ, đầm ấm cho vui trong nhà, chứ không không phải là cái chuyện gì lớn lao, to tát. Nên hôm nay cũng vậy, ai có mặt hôm nay thì ta hiểu giùm cái là là mình nói chuyện cho vui nha. Nói chuyện cho vui thôi chứ không có gì mà thuyết pháp đạo từ nghe ghê gớm cả. Hôm nay cũng vậy á, ta nói về lòng hiếu một chút. Hiếu là gì?
[4:57]Bốn điều. Hiếu là cái tình cảm mình đối với bố mẹ, thái độ đối với bố mẹ, đạo đức mình đối với bố mẹ, hiếu là như vậy. Thì mỗi người hiểu hiếu sao ta hiểu. Đạo Nho của Khổng Tử thì xem cái đạo hiếu là rất là quan trọng. Và đạo Phật của ta đó, khi mà đến với Á Đông thì cũng lấy cái đạo hiếu làm nền tảng, thậm chí tạo ra luôn cái lễ Vu Lan luôn, các nước không có à. Chỉ có các nước Á Đông ảnh hưởng của Trung Quốc á, ảnh hưởng của bài kinh Vu Lan Bồn. Bài kinh Vu Lan Bồn bên Ấn Độ cũng chẳng có, chỉ có Trung Hoa có à. Đạo Phật cũng lấy đạo hiếu làm nền tảng. Nói cái đạo đức con người thì nhiều lắm, tại sao mà chỉ chăm chăm đạo hiếu?
[5:47]Bởi vì ý của chư Tổ rất là sâu sắc: có đạo hiếu rồi ta sẽ có những cái đạo đức khác, ý là như vậy. Nhưng điều đó rất là nhân văn. Bây giờ vậy, một người mà chỉ muốn chiếm một quốc gia thì làm sao xóa được cái đạo hiếu thôi. Người ta đừng thờ cha mẹ người ta nữa, người ta đừng có hiếu với bố mẹ người ta nữa, người ta đừng thờ ông bà tổ tiên người ta nữa thì người ta mất tổ quốc liền, và mình có thể chiếm cái nước đó được, mình có thể chiếm nó được. Nên ta thấy những cái đạo nào mà tới mình mà kêu dẹp bàn thờ ông bà cha mẹ tổ tiên là mình biết là nó là một lực lượng muốn xâm chiếm nước mình. Còn cái việc mà ta khuyến khích cái đạo hiếu,
[6:32]khuyến khích việc thờ kính đối với cha mẹ tổ tiên, tức là ta đang bảo vệ đất nước mình. Coi nó đơn giản vậy chứ nhiều chuyện lớn ở phía sau cái lòng hiếu đối với bố mẹ lắm. Nói về đạo đức, thì đạo hiếu cũng là một cái nền tảng, mà nói về chính trị quốc gia, yêu nước bảo vệ đất nước thì đạo hiếu cũng là một nền tảng. Nên đạo hiếu lớn chuyện lắm. Mà bây giờ mình hiểu hiếu là cái gì? Bốn điều: Một, biết ơn bố mẹ. Hai, thương bố mẹ. Ba, kính bố mẹ. Bốn, đền ơn bố mẹ. Bốn cái đó. Nhắc lại, hiếu là gì? Bốn điều: Một, biết ơn. Hai, thương. Ba, kính. Bốn, đền ơn. Đền ơn là hành động rồi đó. Thương cũng là có hình đưa đến hành động, kính cũng đưa đến hành động.
[7:25]Biết ơn mới là cái tâm lý, thái độ thôi, chứ chưa phải là hành động. Nhưng cái tâm lý thương sẽ có biểu hiện của hành động, tâm lý kính có biểu hiện của hành động, và đền ơn là những hành động rất cụ thể. Bốn điều đó hợp lại, ta gọi là hiếu. Thứ nhất là cái biết ơn. Cái biết ơn coi vậy chứ không dễ nha, tại vì có điều lạ thế này: có những người á, biết suy nghĩ á, lớn lên cái nghĩ tới bố mẹ, cái thương. "Hằng đêm con thắp đèn trời, cầu cho cha mẹ sống đời với con." Là những người đó họ biết ơn, họ có cái đạo đức, có cái trí tuệ, họ nhớ tới cái lúc mà mình được cha mẹ nuôi dưỡng, chăm sóc, dạy dỗ từ nhỏ.
[8:06]Nhưng có những người không à nha. Không biết cha mẹ mắc nợ gì đó, mới là cha mẹ phải hầu hạ nó, phải nghe lời nó, phải chiều chuộng nó, phải để lại gia tài cho nó, xin cái gì phải được cái đó, và nó xem như đó là bổn phận của cha mẹ đối với nó, rất lạ lùng. Có những trường hợp ngược lại. Thì nếu nói trên cái đạo đức thì đây là đứa này nó không biết ơn bố mẹ, cái thái độ sai. Còn nếu nói theo nghiệp quả, chắc bố mẹ mắc mắc nợ nó, cho nên nó có thái độ kỳ lạ. Và nó xem như là bố mẹ chiều nó và vâng lời nó là một điều bình thường trong cuộc sống, là một điều như là bổn phận cha mẹ phải làm đối với con vậy.
[8:42]Đây là một điều lạ. Nên coi vậy chứ cái việc mà người con đủ trí tuệ, đủ đạo đức để biết ơn bố mẹ mình coi vậy chứ không phải là nhiều, lạ như vậy. Mà biết ơn đã là đạo đức vì sao vậy? Vì con người ta vốn quên ơn. Nhớ như vậy. Cái bản năng tự nhiên của con người là vô ơn, nhớ như vậy. Khi ta giúp ai điều gì á, mình nhớ suốt đời, còn ai giúp mình, mình quên chớp mắt liền. Đó là điều hết sức tự nhiên trong cuộc sống. Ví dụ như bây giờ mà thầy mà cho sư phụ Từ Tân mấy đồng là giờ nhớ không sót một đồng nào. Nhưng mà sư phụ Từ Tân mà cho lại đồng nào không nhớ, ổng phải nhắc gần chết mình mới nhớ, mà nhớ không rõ nữa.
[9:27]Ví dụ như là hồi lúc mà thầy mới lên núi, lúc thầy mới lên núi trên không có gì hết trơn, nghèo khổ, có cái chòi lá, thầy Từ Tân ổng thấy ổng tội quá, ổng mới tìm cách ổng dụ Phật tử đi lên chơi, ổng nói: "Trên đây đẹp lắm," ổng dắt lên leo núi cực thấy mồ luôn. Mục đích chi vậy? Để ổng cho Phật tử nhìn thấy thảm quá rồi Phật tử cúng dường. Tức là ổng dụ Phật tử cúng dường ổng không nói, ổng lặng lẽ vậy đó. Thì cái trong cái thâm ý của thầy ổng cũng không có nói rõ là muốn dắt Phật tử lên để cho Phật tử cúng dường một cái một cái mảnh đất mà mới ban đầu mới tạo dựng cái đạo, chỉ có một cái chòi, cỏ và đá, cây cũng không có nữa.
[10:04]Dòng suối vậy, rồi thầy cũng than: "Trời, tiếng suối chảy sao nó ồn quá vậy!" Thì cái tâm tình bí mật của sư phụ Từ Tân nằm trong đó, nằm giấu kín trong lòng thầy cũng không ai biết, và thầy cũng không cần nhớ. Thầy cũng không nhớ luôn tại vì thầy là người vô ơn. Ai làm cái gì ơn cho mình, mình không nhớ đâu, quên liền à. Nhưng mà thầy cho thầy Từ Tân mấy đồng là nhớ à: cho thầy, kỳ đó cho miếng sâm nha, kỳ đó cho thầy miếng linh chi, nhớ vanh vách, không sót gì hết. Cái tâm lý con người là như vậy. Cho nên cha mẹ mình nuôi mình cực lắm, từng miếng ăn, giấc ngủ, từng viên thuốc, miếng cháo lúc mình bệnh, bồng mình đi bác sĩ
[10:38]đồ làm sao đủ thứ hết trơn, mình quên liền. Mà mình chỉ nhớ cái gì? Nhớ cái gì? Chỉ nhớ người yêu. Nhớ người dưng. Lớn lên chút là cái tình cảm nam nữ cực mạnh, nó là một bản năng cực mạnh, thế là trên đời chỉ có hai điều làm người ta tự tử thôi: một là vì gì? Yêu. Hai là gì? Cá độ bóng đá thôi. Không ai chết vì cha mẹ mình cả. Không ai chết vì cha mẹ rồi.
[11:09]Do đó, cái đầu tiên mà mình trong bốn điều hiếu được cái biết ơn đầu tiên đó là người có đạo đức rồi. Và bổn phận của lễ Vu Lan là cái gì? Trách nhiệm của lễ Vu Lan, chức năng của lễ Vu Lan là cái gì? Là xây dựng cái quan niệm đầu tiên này: biết ơn cha mẹ. Tại không có cái này, không có gì cả. Nên các chùa cứ phải vất vả mà cứ tổ chức lễ Vu Lan hoài hàng năm là như vậy để nhắc cái điều này. Buông ra một cái là quên liền, buông ra một cái là quên bố mẹ, quên ơn bố mẹ liền. Nên cứ phải nhắc lễ Vu Lan hoài, hoài là vậy. Mà nhiều cái lễ Vu Lan cũng vô duyên lắm. Nhiều chùa cũng vô duyên lắm. Vu Lan cứ nói tới mẹ không, không nói tới cha.
[11:44]Cha buồn quá, bỏ chùa không tới chùa. Chùa riết còn mấy bà già không à. Cho nên là ơn cha, ơn mẹ cả hai chứ không có mẹ sao có cha, không có cha sao có mẹ, phải không ạ? Thì thầy cũng ráng hết hết sức lực phê bình điều này nên phải có cha, có mẹ hết như vậy. Thì nghe có cha nữa thì mấy ông cha này ổng mới tới chùa. Nói mẹ riết mấy ổng nản cũng bỏ chùa không đi luôn à. Nó vậy, cái tâm lý là như vậy. Cha mẹ đồng đều chứ làm sao được. Ừm. Thì có lý do nói là, nói: "Tại vì mẹ đẻ con ra thì chắc chắn là mẹ là mẹ của con nhưng mà không chắc bố là bố của con cho nên thôi mình..." Nói tại sao nhà nước mình chỉ là tuyên
[12:25]dương "Mẹ Việt Nam anh hùng", thế còn "Cha Việt Nam anh hùng" bỏ đâu? Nói: "Vì không chắc á."
[12:32]Thật là khổ, khổ ghê vậy đó. Ủa, còn có cái vụ đó nữa, thiệt là khổ vậy đó. Nhưng mà thôi bây giờ thì không biết thì cứ là sao? Nói theo luật là theo suy đoán vô tội. Thầy xin trân trọng giới thiệu thầy có Tiến sĩ Nhung, đây là Tiến sĩ, là giảng viên trường Đại học Luật Hà Nội về tới đây để dự lễ Vu Lan của chúng ta. Xin mời cô Nhung đứng lên cho. Cô Nhung là cô giáo của thầy, là cô giáo chủ nhiệm lớp Luật của thầy nha, cho nên thầy vừa mới dùng ngôn ngữ của luật để nói chuyện như vậy. Đó là bây giờ không biết con ai thì theo luật của Nhà nước ta là suy đoán vô tội, cứ nói là con của ổng. Khi chưa chứng minh ổng là con của ai thì cứ phải nói là con
[13:09]của ổng, thì vẫn phải trách nhiệm với với cha mình, chứ không cứ nói không chắc rồi cái bỏ cha qua một bên là bậy à. Nên như vậy suy đoán vô tội, người mẹ vô tội và đứa con đúng là của ổng, cứ như vậy, cứ như vậy mà sống. Nghe nói bắt đầu ổng hồi hộp rồi ổng đòi đi thử gen con ổng là chết rồi nha. Thì cái lễ Vu Lan là để nhớ biết ơn. Biết ơn rồi ta xuất hiện cái tình cảm thứ hai là thương. Thương làm cái gì nó nó nó nó bình đẳng, ngang nhau. Kính là mình đặt cha mẹ ở bậc trên, còn thương đặt cha mẹ hơi ngang ngang đó nha. Nhưng bởi vì tại sao ta phải phân ra hai tình cảm vậy: thương và kính? Nói tại sao phân hai tình cảm vậy?
[13:49]Đây, cái chuyện này có thật, vì nó là thực tế cuộc sống. Có có một lần á thầy đến cái chùa của một cái sư bà, lúc đó sư bà còn ni sư à, đến chào sư bà, đang ngồi nói chuyện sư bà thì có một cái sư cô còn nhỏ đi đâu học về, thiệt đó, thầy mới thấy trong đời á, quăng cái tập cái rét lên bàn, chạy vô sà lên đó ôm sư bà ngồi lên lòng sư bà luôn. Ngồi thì hơi hơi kỳ, vì trong chùa đó mấy cái đó không có. Trong chùa nghiêm túc lắm, về gặp là cúi đầu chào ha, vâng dạ rồi khó khúm núm rồi đi rồi để sách vở đàng hoàng. Cái sư cô quăng cái vở cái rét, chạy lại nhảy lên lòng sư bà ngồi. Lúc đó còn ni sư chắc còn khỏe, giờ ngồi lên bà chết liền tại chỗ á.
[14:30]Cái thầy cứ giương mắt thầy nhìn nhìn, nhưng lúc đó thầy chợt hiểu ra một điều là cô thương sư bà, trong thương này nó có cái ngang ngang. Tình cảm nó hơi ngang ngang bằng bằng chứ nó không có đặt sư bà lên kính. Còn kính là sư bà ở bậc trên không có dám khúm núm á, nhưng mà thương cái nó ngang ngang. Trong cái tình cảm mà người con đối với cha mẹ nó có cái thương là cái gì? Hơi ngang ngang. Nhiều lúc mình vòi vĩnh cha mẹ, mình nũng nịu, mình nhõng nhẽo thì cái đó đúng là ngang ngang, có không ạ? Mà cái đó nó cần không? Cần lắm á, làm cho cuộc đời nó nhẹ nhàng, nó đẹp đi. Chứ còn lúc nào mình cũng kính, đặt cha mẹ ở bậc trên,
[15:10]coi coi vậy chứ cái tâm lý có áp lực, nó nặng nặng. Còn nhiều khi coi cha mẹ giống như ngang mình một chút mà nó dễ thương giống như bạn mình vậy, nên nó cái thương, cái đó cũng rất là dễ thương, cũng cần lắm, nhưng đừng lạm dụng. Lúc nào cũng coi bố mẹ như bạn mình chết liền á, là bắt đầu hỗn á. Cho nên cái tình thương phải có, à nó dễ thương, nó nhẹ nhàng, không có gì cao kỳ, không có gì cách biệt, vì tình thương nó là như vậy. Khi tình thương đến rồi nó xóa cái ranh giới bớt đi. Còn mà không có tình thương ta sẽ có những cái ranh giới, ví dụ chỉ có lòng kính trọng thôi thì có ranh giới liền.
[15:48]Nhưng mà nhờ có cái tình thương cho nên cái ranh giới nó xóa bớt. Nói cho ta sống trong cuộc đời này vậy, giữa chúng ta đều có những cái ranh giới nhất định. Ví dụ bây giờ như là các Phật tử đối với thầy, rõ ràng chúng ta có cái ranh giới, đúng không ạ? Có cái ranh giới. Không có đối xử ngang bằng được. Là dù có thương thầy gì thì thương, nhưng không được tới gần thầy, không được đụng thầy. Đụng thầy thầy khóc liền á, không được. Nó vậy. Đó coi như Nhưng mà thầy với thầy Từ Tân anh em nhau cái nó vượt qua liền, nó ngang ngang rồi nó xóa cái ranh giới ra, nhờ cái tình thương. Còn cái lòng kính trọng cái nó tạo ra một cái ranh giới,
[16:26]nên con cái với bố mẹ vậy, cần có tình thương là để nó xóa bớt cái ranh giới, chứ còn trong nhà Nho sợ lắm, những người mà đã sống trong gia đình mà Nho giáo đúng ngày xưa là sợ liền. Ví dụ như ông bố ăn cơm là vợ ông không được ngồi ăn cùng, con gái không được ngồi ăn cùng, chỉ con trai trưởng nào mà ổng cho phép được ngồi ăn, còn không phải đứng hầu. Chuyện đó vẫn còn cách đây vài mươi năm là vẫn còn ở Sài Gòn mình á. Còn cái vùng mà Hội An, Quảng Nam, Đà Nẵng là chuyện đó thường xuyên rồi nha, những nhà Nho như vậy. Là nhiều khi ông ông ngồi ăn cơm mà vợ ông phải đứng hầu, bới cơm cho ông, ông ăn xong rồi bưng cơm ra nhà bếp ăn.
[17:08]Đâu có được ngủ cùng với ông, cái giường ông ngủ là ông ngủ, chừng nào mà ông cần chuyện gì thì ông mới kêu lên. Nó có ranh giới như vậy, cái nhà Nho như vậy, mà con cái sợ bố mẹ một phép, tức là chỉ đối bằng cái kính thôi, không có thương, không có thương, ừ nó cũng cũng khắt khe. Còn đạo Phật ta nhẹ nhàng hơn nên ta có cái tình yêu thương một chút. Nhưng mà nếu không có kính thì cũng không thành cái cái cái mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái, nên cái thứ ba, cái tình cảm thứ ba là cái kính, kính trọng, tôn trọng, đặt cha mẹ mình ở trên cao, chứ không có coi ngang bằng. Cái thương coi cha mẹ mình ngang bằng để mình gần gũi,
[17:46]nhưng cái kính đặt bố mẹ mình ở trên mức cao để phải lễ phép, phải dạ thưa, đưa cái gì phải hai tay, có cái thái độ đúng mực, bố mẹ nói phải vâng lời. Đó cái đó là cái kính, điều đó hết sức cần thiết. Chứ nếu bỏ cái kính rồi cái mình hư liền cái đạo hiếu liền, tại trong cái đạo hiếu phải có cái kính trọng ở trỏng. Và cái thứ tư là cái đền ơn. Đền ơn là hành động. Đền ơn là bù đắp lại cho bố mẹ những ngày tháng đã nuôi mình rất là vất vả. Nhưng mà cái đền ơn này á của người Phật tử khác với những người không phải Phật tử. Khác là sao? Ví dụ như những người khác á họ khi mà có lòng thương kính bố mẹ, biết ơn bố mẹ, có lòng hiếu với bố mẹ,
[18:30]họ dễ trở thành cảm tính, dễ trở thành cảm tính, không nghĩ xa xôi. Nhưng mà trong đạo Phật thì nghĩ rất là xa. Cái đền ơn á của người đời không hiểu đạo, miễn làm sao cho ba mẹ mình vui. Còn cái đền ơn ở trong đạo á, làm sao cho ba mẹ mình giác ngộ, hai cái khác nhau. Và hai cái cách đền ơn đó, nó tạo ra những cái động thái, những hành động phục vụ khác nhau hẳn. Ví dụ như có cái chuyện có cái cô bác sĩ ở Quảng Bình, cô quen với một cái bà cụ đó trong cái gia đình đó mà bị chẩn đoán là ung thư giai đoạn bốn, chuẩn bị chết, bác sĩ ở bệnh viện ở Hà Nội trả về. Thì cô mới khuyến khích cái bà cụ ăn theo phương pháp trái cây thôi.
[19:19]Tức là chỉ ăn trái cây, không ăn cơm, chỉ ăn trái cây thôi, tuyệt đối không ăn thứ gì khác. Vậy á. Thì từ một người là phải chích morphin để đừng đau cho tới khi chết, thì chỉ ăn được hai bữa, bắt đầu bà hết đau và không chích morphin nữa, bắt đầu đứng lên đi được, khỏe mạnh, bắt đầu có dấu hiệu là phục hồi. Mặc dầu chưa có chẩn đoán là có hết ung thư không, vì mới hai ngày. Ung thư thì đâu có dễ trị, nhưng đầu tiên là không còn đau, không cần phải chích morphin nữa là một cái thành công rất lớn, chứ còn không là phải chích morphin một ngày mấy mũi, ngưng chích hết thuốc là đau đớn liền. Đó, ung thư đau lắm.
[19:53]Thì đây là ăn chỉ ăn trái cây thôi, không ăn thứ gì khác thì bà hết đau liền, hết chích morphin liền. Thì có mấy người con ở đâu xa về, hỏi: "Mẹ làm sao?" Thương mẹ quá, ôm mẹ khóc lóc này kia nọ. Hỏi: "Sao mấy nay là bác sĩ không cho ăn gì, chỉ ăn trái cây?" Ồ, chưởi chửi, ổng chửi tàn mạt, chửi không còn chữ nào chửi. Cái ra lật đật ra chợ mua liền mấy con bồ câu về cắt cổ, nhổ lông, nướng rô-ti gì cho mẹ ăn. Ăn một bữa thứ nhất qua bữa hôm sau bà chết tại chỗ liền. Chết liền tại chỗ, qua ngày hôm sau chết liền. Khiếp như vậy! Trong khi ăn trái cây không, bắt đầu đang phục hồi, thương mẹ quá mua bồ câu về cho ăn một ngày một qua ngày hôm sau chết liền.
[20:33]Câu chuyện không có hậu, nhưng mà đó cho ta hai bài học. Một bài học là: khi không còn cách chữa ung thư nữa, ta chỉ ăn trái cây không rất có hy vọng. Thứ hai: thương mẹ kiểu cảm tính, muốn cho mẹ ngon, muốn cho mẹ vui, cái gì cũng thỏa mãn cái miệng cho nó ngon, giết mẹ mình liền, trong chớp mắt liền. Hay là ổng cố ý giết cà? Không biết được. Đó nên ta nói cái lối của người đời, cái gọi là đền ơn cho bố mẹ, làm cho bố mẹ vui, thỏa lòng, sung sướng, ăn no, thực ra là làm cho bố mẹ gì? Tổn phước. Và như trong trường hợp bà cụ ở Quảng Bình, giết bả liền trong lập tức một ngày một, chết liền. Đó là lối đền ơn không biết đạo.
[21:13]Còn người Phật tử ta đền ơn biết đạo khác, ta suy nghĩ sâu xa hơn, có lý trí hơn, có đạo lý hơn. Ta có nghe câu chuyện Hòa thượng Cua chưa kìa? Có chưa? Ở ngoài Bắc có câu chuyện Hòa thượng Cua nổi tiếng. Tức là có bà mẹ đó một mẹ một con, bà đi mua giỏ cua về để làm giã giã nát ra nấu canh cua. Ở ngoài Bắc là mình thầy cũng không biết nấu canh làm sao, chắc là hình như cũng phải giết hết đại khái vậy. Thì cái khi đem về để giỏ cua đó, cái cậu bé con mới xách cái giỏ cua đem ra đồng thả. Bà mẹ bà tức quá, bả mới vác roi bả rượt. Rượt thì cậu bé sợ ăn đòn cắm đầu chạy, chạy mãi chạy mãi chạy mãi,
[21:53]chạy mất luôn, không bao giờ quay lại, đi tu luôn, tìm một chùa tu. Tới bà mẹ mất con lãng nhách á, thì bả sống một mình cô độc mãi như vậy, cứ đi bán vặt ở ngoài chợ để sống qua ngày. Thì còn cậu bé đi tu, tu lần lần cho tới khi hòa thượng và chứng đạo luôn, đắc đạo có thần thông. Tới lúc mới quay về lại tìm mẹ mình. Thì ổng biết ổng đến đúng ngay cái bà đang bán rau ở bên lề đường, vì ổng biết là mẹ mình mà, chính xác. Qua 40 50 năm rồi không còn cái nét, không còn giống nữa. Cái ổng đứng đó ổng hỏi bà bán rau về, bà mới kể chuyện: "Thưa sư, tôi có đứa con, tôi đánh nó cái nó chạy mất luôn tới giờ không bao giờ quay lại." Nói: "Giờ ai nuôi?" Nói:
[22:33]"Không ai nuôi." "Thôi bây giờ bà về chùa làm công quả nha. Tôi để ở trong chùa lo liệu cho bà." Cái bà thôi bà về, cái ổng dắt bà về chùa, tuyệt đối không nói với đệ tử đó là mẹ mình. Và ổng không cho bà biết mình là con bà. Thế là bà cứ chăm chỉ quét chùa như vậy, rồi sau này bà chết rồi ổng lo liệu đại khái công việc thế sau. Nhưng mà ở đây là cái thái độ của một con người rất thương mẹ mình, nhưng mà không nói để chi vậy? Giữ cho bà cái cái tâm khiêm hạ. Giữ cho bà cái tâm khiêm hạ, tại vì mẹ của ông trụ trì dễ lên mây ở lắm. Nói thật. Có một lần vì thầy gặp cũng Thượng tọa, giờ ổng cũng Hòa thượng rồi,
[23:13]ổng ở chung với mẹ, mẹ ổng cũng tu, mà ổng nghiêm với mẹ lắm. Thầy thầy hiểu, thầy hiểu cái cái sự cứng rắn, phải kềm nén như vậy, để chi? Để cho mẹ mình không lên mây. Chứ mà thấy con mình làm trụ trì rồi là mấy bà mẹ lên mây ở sao. Nên ổng không cho ai biết đó là mẹ mình, để cho bà tu hành khiêm hạ. Nên ta thấy cái báo hiếu ở trong đạo nó vậy, nó kềm nén lắm, không có cảm tính, nó có lý trí, có đạo lý, mặc dù là yêu thương là vô hạn nhưng phải kiềm chế. Thì hôm nay cũng vậy, khi ta nói về cái cái Vu Lan, nói về lòng hiếu, ta cũng phân nó làm hai liền. Một lại là thương kính, đền ơn bố mẹ kiểu cảm tính của
[23:54]người đời và làm cho bố mẹ mình hết phước luôn. Hoặc là như bà cụ ở Quảng Bình chết liền trong một ngày. Còn ta nói tới cái hiếu ở trong đạo, ta đền ơn bố mẹ, thương yêu, kính trọng bố mẹ theo một cách khác. Không quá sức như Hòa thượng Cua, tại ông Hòa thượng Cua ổng đắc đạo mới đủ sức, có cái bản lĩnh mà mà kềm nén như vậy, còn mình không bằng, nhưng mà mình cũng rất khéo léo, rất khôn ngoan. Rất khôn ngoan thì khôn ngoan như thế nào? Bây giờ thầy muốn xin ý kiến mọi người, bây giờ mình biết đạo rồi mình sẽ đền ơn báo hiếu bố mẹ mình theo cách nào? Thầy xin ý kiến nha. Rồi khi mà mọi người nói hết rồi thì Sư phụ Từ Tân sẽ tổng kết lại.
[24:38]Lấy micro đưa đi con. Ai giơ tay trả lời đi, micro sẽ đưa tới. Cứ giơ tay đứng lên. Chạy dưới kia, tuốt dưới kia có người giơ tay. Con nói rất gọn nha con. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy và cùng toàn thể quý vị Phật tử. Thì theo câu hỏi của thầy á thì con xin trả lời rằng là như hiện trạng của con thì con là một người Phật tử ở xa quê, cho nên là bằng cách báo ơn đối với mẹ cha của con thì hằng ngày con khuyên cha mẹ hãy đi chùa, tụng kinh, rồi ăn chay và lên chùa làm công quả là nhiều.
[25:17]Dạ con xin hết ạ. Rồi cảm ơn con. Ở xa quê, mỗi ngày khuyên cha mẹ tu. Khuyên bằng gì? Bằng điện thoại, nhắn tin hay kêu cha mẹ vô Facebook rồi add friend? Có người giơ tay đây con. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con xin mạo muội trả lời câu hỏi của Hòa thượng. Nếu là một người con mà Phật tử có hiếu với cha mẹ thì phải hướng dẫn cha mẹ thực hành chánh pháp, quy y Tam bảo, làm những việc thiện lành, bố thí, cúng dường, phóng sanh, làm những việc à có đức để lại cho mai sau và trong cái khi mà qua đời này rồi ấy thì được sanh về cõi lành. Nam Mô A Di Đà Phật. Rồi cảm ơn. Rồi cảm ơn. Ai nữa không?
[26:15]Nhớ là dặn nha, không kính thưa, không lặp lại câu hỏi nha. Vâng, đứng lên là trả lời liền. Dạ. Kính thưa thầy, à con là hiện đang là sinh viên ạ. À theo con thì à là một Phật tử để báo hiếu cha mẹ thì à lúc mà thưa thầy là theo con cách thứ nhất là à lúc mà niệm ừ lúc cầu xin Phật á thì xin Phật à gia hộ cho cha mẹ khỏe mạnh và sớm biết Phật đạo. Cái việc thứ hai á là con phải cố gắng chăm lo học hành và đảm bảo cho bố mẹ một cuộc sống ổn định thì sau đó mới có thể đưa khiến cho bố mẹ thảnh thơi có thể đi chùa hoặc là tìm hiểu giáo lý của đạo Phật. Rồi cách thứ ba là à
[27:04]làm những việc thiện và có thể hồi hướng cho cha mẹ ạ. Rồi cảm ơn con. Ai muốn trả lời nữa? Bên đây có người giơ tay kìa con. Dạ, Mô Phật! Con chào thầy. À theo con thì con sẽ thỉnh những đĩa của sư phụ để cho bố mẹ con nghe ạ. Dạ, xin hết ạ. Cảm ơn con. Ở sau lưng bên kia có người giơ tay kìa. Dạ, kính bạch thầy, thì con a từ khi con biết a đến sư phụ đến thầy, con a lúc nào cũng dụ bố mẹ con nghe bài pháp của sư phụ hết. À thứ hai là khi con làm được những điều công đức và con cúng dường này con hồi hướng công đức đó về cho cha mẹ con, sớm biết về Phật pháp, đi đúng con đường Bát Chánh Đạo. À rồi rồi, cảm ơn.
[27:52]Đứng đó được rồi. Thật ra khi mà thầy hỏi như vậy á, thầy hỏi cho nhiều người nói, bởi vì mỗi người có một hoàn cảnh cha mẹ khác nhau. Gia đình hạnh phúc hay không hạnh phúc, cha mẹ mình hiền hay không hiền, có cha mẹ cũng không được hiền lắm đâu, có cha mẹ biết đạo rồi hướng dẫn mình, có cha mẹ chưa hề biết đạo. Nên thầy muốn nghe nhiều người về mỗi hoàn cảnh của mình nó khác nhau như vậy. Dạ, con kính bạch thầy ạ. À thưa thầy, con vừa được à thầy dạy, thầy dạy chúng con là đối với cha mẹ, điều hiếu hạnh đầu tiên là chúng ta phải biết ơn, thương, kính và đền ơn. Chính sự biết ơn thì chúng ta mới có lòng thương.
[28:29]Và tình thương bao càng lớn bao nhiêu và chúng ta phải có lòng kính trọng, và kính trọng bao nhiêu và chúng ta phải biết đền đáp công ơn sinh thành của cha mẹ. Đối với con thì bố con đã mất rồi, và mẹ chồng con, bố chồng con cũng đã mất rồi, con chỉ còn mẹ và năm nay mẹ con 96 tuổi. Đối với con việc thiết thực đầu tiên là con phải đến thăm mẹ con thường xuyên, chăm sóc mẹ con, tắm cho mẹ con à sinh hoạt, à rồi à chăm sóc mẹ con những bữa ăn nhẹ nhàng với những gì có thể, à và bữa ăn đấy thanh bạch nhất để mẹ con được giữ gìn sức khỏe. Niềm vui của mẹ con là được gần các con cái và điều con cần
[29:03]làm là thường xuyên và đến thăm mẹ con được nhiều hơn ạ. Con xin hết ạ.
[29:11]Cũng là một trường hợp, một ý kiến. Ai có ý kiến gì nữa? Dạ, mổ bạch thầy! Con nghĩ là nếu như bố mẹ của mình là người chưa biết đạo thì trước tiên mình phải là người biết đi tu, tu trước. Mình tham gia những khóa tu mà thầy tổ chức cũng như những khóa của sư phụ ở đây. Dạ, để rồi mình sẽ hướng dẫn cho bố mẹ. Mô Phật! Cảm ơn. Bây giờ ta sẽ nghe Sư phụ Từ Tân tổng kết nha. À nãy giờ đó, thầy nghe lõm bõm thôi. Bởi vì à à cái cái lỗ tai của mình bây giờ nó nửa điếc nửa là nghe, cho nên là nghe lõm bõm. Nhưng mà thật ra cũng chẳng cần nghe. Lý do là ai nói cũng đúng. Và tổng kết tất cả những cái ý kiến của quý vị lại thì
[30:03]thành câu trả lời hoàn hảo, là mỗi người một góc. Cho nên là thầy biết, bởi vì ở đây đều giỏi cả, đều là có cái cái cái cái phương thức à cả. Cho nên á là những điều quý vị nói đó thì nãy giờ đó là gom lại tất cả thì trở thành đó là những vấn đề toàn diện để chúng ta báo hiếu cha mẹ. Còn siêu hơn nữa đó thì phải làm chuyện khác cao hơn. Nhất nhân đắc đạo, cửu huyền thăng, cửu huyền siêu, tức là một người mà tu đó mà mà được đắc đạo đó thì cửu huyền còn siêu, huống chi là cha mẹ mình. Cho nên là ráng tu cho tốt á thì tu cho tới nơi, tu cho thành tựu đạo quả thì thành tựu như Hòa thượng Cua đó thì quả thực là tuyệt vời nha.
[30:51]Mô Phật! Cảm ơn thầy. Mình hiếu kính bố mẹ mình, nhưng mà nếu không có ông bà thì không có bố mẹ. Cho nên buộc mình cũng phải có cái lòng hiếu đối với ông bà. Rồi trên ông bà lại có những cái ông bà cố, tổ gì từ từ lên cao dần, cao dần và tới khi cao lắm, cao lắm là mình không nhớ, không biết và chẳng bao giờ thương kính nữa. Qua nhiều trung gian rồi cái tình cảm ta phai nhạt, đó là nguyên tắc, và cũng không ai ép buộc chúng ta phải nhớ cho hết. Nhưng mà trong đạo Phật thì có câu là "cửu huyền thất tổ", gợi ra một khái niệm nhiều tầng tổ tiên, từ sau bố mẹ, trước bố mẹ, này ông bà rồi cố rồi cao
[31:40]tằng cụ kỵ gì đó, đại khái là tùy theo cái cái xưng, nhưng mà gợi ý chứ trong lòng chúng ta không còn nhớ. Bởi vì qua nhiều trung gian gián tiếp quá, nên cái tình cảm đậm đà là nơi bố mẹ mình, người trực tiếp sinh ra, nuôi mình, dạy mình, chăm sóc, lo lắng đủ thứ. Còn người nghĩ xa hơn thì nghĩ à, nếu không có ông bà mình nuôi dạy bố mẹ mình thì ngày nay không có bố mẹ mình. Không có bố mẹ mình thì không có cái tình yêu thương, cái sự có mặt của mình vân vân. Vì nghĩ như vậy nên mình phải thương ông bà mình. Như vậy cái mà thương ông bà là cái gì? Cái do suy luận của lý trí của những người biết nghĩ.
[32:25]Còn người không biết nghĩ mà không gặp mặt ông bà, ông cố, ông tổ gì rồi là không quan tâm. Còn cái người mà không gặp, nhiều khi không gặp được mặt ông bà mình, không được gặp ông bà cố mình, cụ mình, nhưng mà vẫn nghĩ tới, thì cái đó thuộc về cái gì? Ta gọi là người biết nghĩ. Mà tại sao biết nghĩ xa như vậy? Biết nghĩ tới cái gián tiếp mà chính ta cũng không gặp mặt, không bao giờ ta nhận được một cái ơn nghĩa trực tiếp từ các ông bà cố, bà cụ, kỵ gì của mình. Mà tại sao ta vẫn nghĩ tới? Cái vẫn nghĩ tới, vẫn biết nghĩ tới là thuộc về cái gì? Một tư duy cao cấp rồi, khác, đúng không ạ? Tư duy cao cấp.
[33:01]Cái người bình thường mình chỉ biết ơn bố mẹ mình là cái tầng thứ nhất thôi. Qua tới ông bà mình là bắt đầu nhạt nhạt rồi đó. Còn cái người mà nghĩ luôn tới ông bà, nghĩ luôn tới ông bà cố, cụ, kỵ là người rất biết nghĩ. Cái rất biết nghĩ đó là gì? Rất có trí tuệ, rất có đạo đức, mới nghĩ xa như vậy. Và nghĩ xa được như vậy, mới thương kính được xa như vậy. Cái mà người khác không thương kính được, mình thương kính được. Nên cái người đạo đức là như vậy, thương kính được những điều mà người khác không thương kính nổi. Và do ta nghĩ xa được, thấy được xa và trái tim mình cũng rất là lớn. Mình có trách nhiệm đối với ông bà tổ tiên nhiều đời.
[33:43]Mà cái hay là trong đạo Phật điều đó được nêu ra, cửu huyền thất tổ. Có thể ta là người không đủ trí, không đủ đức để nghĩ tới điều đó, nhưng ta đến với đạo Phật buộc ta phải nghĩ tới, vì trong đạo Phật đưa đạo lý đó ra một cách chính thức, khái niệm về cửu huyền thất tổ, cái này mới ghê gớm. Nên là trong đạo Phật, khái niệm về cửu huyền thất tổ là một khái niệm của trí tuệ và của đạo đức, nó đi ngược hẳn với bản năng. Đây là một điều rất là hay. Bây giờ ta muốn đánh giá một người đạo đức ở mức độ nào thì ta xem, thứ nhất là người đó có hiếu với cha mẹ hay không, vì đó là nền tảng. Nếu người đó không có hiếu với bố mẹ thì người
[34:25]đó không có đạo đức gì cả, đó là khẳng định. Vì ta chơi với người đó, họ có thể là rất vui vẻ, tử tế với mình, nhưng nếu về nhà mà ta thấy với bố mẹ họ, họ vùng vằng rồi là thôi đừng tin con người đó. Như vậy cái mà họ tử tế với mình là một trò đóng kịch, là tính một cái gì khác, người đó không có thật. Nên muốn đánh giá một con người kỹ lưỡng, đạo đức căn bản là cứ lòng hiếu kính với bố mẹ. Từ cái hiếu kính bố mẹ này mới có cái đạo đức ra nhiều thứ khác trên cuộc đời. Vậy căn bản nhất là hiếu kính bố mẹ, cao nhất là cái gì?
[35:01]Nhớ, cái cao nhất là cái mà ta phải dùng bằng trí tuệ rất lớn mới có thể thấy được, đạt đến được, và đạo đức nó cũng đi theo cái trí tuệ đó luôn. Trí tuệ ta nhìn thấy trách nhiệm tới đâu thì đạo đức yêu kính của ta nó cũng đi theo tới đó. Căn bản nhất là bố mẹ vì trực tiếp nuôi dạy mình, mình phải yêu thương, là nền tảng rồi, nhưng mà lớn nhất là tới đâu? Để ta có cái bậc thang: đây là người có đạo đức căn bản, đây là người có đạo đức cực kỳ tuyệt vời, và từ cái căn bản tới cái tuyệt vời đó nó có nhiều nấc. Nhưng bây giờ ta định là cái căn bản là hiếu rồi nè, cái cao nhất, cái tuyệt vời nhất là cái gì?
[35:43]Với một người không có tôn giáo thì cái đạo đức cao nhất của một con người có thể đạt được là lòng yêu nước, nhớ như vậy. Căn bản là bố mẹ và cao nhất là lòng yêu nước. Ở trung gian thì nhiều cấp bậc khác: gia quyến, họ hàng, bạn bè, láng giềng, đồng nghiệp, đồng đội gì gì đó, đó là cái theo cái cuộc sống họ đưa họ tới đâu và họ có trách nhiệm tới đó thì là người đó có đạo đức. Nơi gia đình thì hiếu kính bố mẹ, khi mở rộng ra những cái cộng đồng mà họ bước bước tới đâu thì cái trách nhiệm thương yêu của họ lan tới đó liền, đó là người có đạo đức lớn dần, lớn dần. Giống như ngày hôm qua và anh hùng Phạm Tuân nói như vậy,
[36:30]MC mới hỏi, người dẫn chương trình mới hỏi bác Phạm Tuân là: "Khi bác lên vũ trụ, bác nghĩ cái gì? Có nhớ quê hương mình không?" Bác trả lời rất thành thực: "Đi đâu chơi thì nhớ cái cổng nhà mình, chạy về nhà cho kịp; ra khỏi tỉnh của mình thì nhớ về cái tỉnh của mình; đi sang nước ngoài học, nhớ về quê hương của mình; bay lên vũ trụ rồi thì chỉ nhớ về Trái Đất. Lúc đó mới nghĩ Trái Đất là quê hương mình, chứ không còn nghĩ tới ngôi nhà nữa." Đến khi mà cái phi thuyền đáp được xuống trên cái sa mạc và nó nảy nó văng, nó trượt tới năm bảy cây kilômét nó mới dừng lại, mà khi dừng lại rồi thì mọi người reo mừng lên, với ông Gorbatko đó, reo mừng lên là:
[37:11]"Ta đã về tới quê hương rồi, về tới Trái Đất rồi!" Lúc đó cái ranh giới dân tộc không còn, lúc đó chỉ có Trái Đất toàn Trái Đất là một quê hương, nói rất là cảm động, và đó là cái tâm lý thật, ông diễn tả là tâm lý thật. Thì ở đây á ta không bay lên vũ trụ, nhưng ta thông cảm, ta hiểu cái tâm lý của một con người đã vượt khỏi tầng khí quyển để yêu được cả cái nhân loại này. Còn bây giờ ta đứng ở dưới đất, cái căn bản của ta là hiếu kính bố mẹ, rồi cái cuộc đời đưa đẩy ta tới đâu thì theo cái cộng đồng mà ta đến, ta có trách nhiệm, ta có yêu thương thì ta là người có cái đạo đức lớn dần, lớn dần, lớn dần.
[37:50]Nhưng có một cái đó là đất nước lúc nào ta cũng ở trong đó, lúc nào ta cũng đang ở trong cái cộng đồng của đất nước này, nhưng mà nhiều khi ta không không yêu. Ví dụ bây giờ nói mình rời gia đình mình cái mình đến lớp học, cái mình thương được lớp học của mình, thương thầy cô giáo, thương bạn bè là mình đạo đức mình đã phát triển. Khi mình đi làm, mình thương được đồng nghiệp, thương cơ quan, ví dụ mình làm thầy cô giáo thì mình thương học trò, ví dụ như cô giáo Nhung đây vậy, phải thương thầy vì thầy là học trò, đừng có bao giờ cho điểm thấp thầy chết à, nó vậy, ví dụ. Thấy không? Ví dụ cái người lính ở chiến đấu và thương đồng đội
[38:22]vân vân, thế là mình đi tới những cộng đồng này, cộng đồng kia thì tình yêu thương mình mở rộng, mở rộng dần, nhưng có một cái cộng đồng luôn luôn mình ở trong mà mình quên mất là đất nước của mình. Lẽ ra mình phải yêu thương ngay từ đầu, nhưng thường người ta khó yêu thương được đất nước này. Do đó, cái căn bản là thương bố mẹ, cái lớn là thương đất nước, nó tùy vào cái trí tuệ của con người nữa. Cái người có trí lớn mới thương được cái đất nước này, người có cái trái tim lớn mới thương được đất nước này. Mà cái trí lớn đó, cái trái tim lớn đó, cái khát vọng lớn đó ta gọi là gì? Chí lớn, mộng ước lớn, tham vọng lớn, khát vọng lớn.
[39:08]Mà trong cái bài Mẹ tôi của Trần Tiến có cái câu là là mẹ thương mẹ ngồi bên cái giường của ba đó, nhìn ba: "Thương cha chí lớn không thành." À. Tức là cái gia đình rất là bình thường, cái người cha trong gia đình nuôi nhiều ước mộng nhưng mà không thành được, và người vợ thông cảm được cái khát vọng của người chồng của mình. Và người chồng không thành nhưng bà không bao giờ hết cái tình yêu thương đó, bà ngưỡng mộ cái chí lớn của chồng mình từ buổi đầu, cho đến khi ông không thành, nhưng sao? Vẫn thương, thương cái chí đó. Người có chí là người đáng yêu, người đàn ông có chí là người đàn ông đáng yêu, nhưng mà không phải ai có chí rồi cũng thành được,
[39:51]thì cái "thương cha chí lớn không thành" là cứ thương thôi, có cái chí lớn là được rồi, mà không thành còn thương hơn nữa. Thì cái chí lớn là gì? Cái chúng ta cái tim chúng ta lớn, cái trí chúng ta lớn, ta nhìn được cả cái đất nước này, ta yêu thương được cả cái đất nước này. Mà để có cái trái tim lớn, cái trí tuệ lớn để thành cái chí lớn yêu nước á, ta cũng phải bắt đầu từ cái căn bản là tình yêu thương bố mẹ. Nên đánh giá đạo đức một con người, ta đánh giá căn bản là lòng hiếu kính với bố mẹ và đánh giá cái lòng yêu nước của người đó, xem người đó yêu nước được tới mức độ nào hay họ chưa thể yêu nước,
[40:31]chỉ yêu được những cộng đồng nho nhỏ của họ thôi. Ví dụ bây giờ thầy bước vào đạo, thầy yêu đạo thầy thôi, thầy yêu tăng đoàn của thầy thôi, yêu giáo hội thôi, yêu những cái tình huynh đệ thầy thôi thì vẫn chưa yêu được cái đất nước này, vì cái đất nước này nhiều đạo lắm, nhiều tôn giáo, nhiều dân tộc nằm lẫn ở trong đây. Nên như vậy là thầy cũng rất là tốt á, khi thầy tới cái cộng đồng nào thầy thương cái cộng đồng đó, khi thầy bước vào thế giới tu hành thầy thương cái cộng đồng của những người tu sĩ thì như vậy là thầy cũng rất là tốt, nhưng mà vẫn chưa thương được đất nước mình nghĩa là cái trí mình vẫn chưa lớn.
[41:06]Nên ở đây cái đạo đức của con người nó nhiều tầng bậc như vậy, và ta đánh giá cái tầng bậc đạo đức của một con người cũng căn cứ theo cái tình yêu của họ đến được tới mức độ nào, họ đã vươn tới được cả cái đất nước hay chưa. Ta không nói nhân loại, nhân loại lớn quá, chưa thực tế lắm, trước hết là đất nước của ta cái đã. Cái căn bản phải có tình yêu kính bố mẹ, không có, vất đi. Không có, người này không phải con người à nha, thầy nói thẳng một câu á, không có lòng hiếu kính bố mẹ, người này không phải con người. Có lòng hiếu kính bố mẹ để làm được một con người, và để làm con người cực kỳ hoàn hảo thì phải có được
[41:44]tới cái lòng yêu yêu nước, nó như vậy. Còn trung gian thì nhiều cái cộng đồng mà cuộc đời đưa đẩy ta đi qua. Ta thấy thế này, nước mắt chảy xuống. À. Ông bà mình nói một câu rất hay, rất đơn giản mà thể hiện được hết, nước mắt là chảy xuống. Nước mắt là tượng trưng cho cái gì? Cảm tình, cảm xúc, sự yêu thương chảy xuống. Tình yêu thương chỉ đi xuống chứ không đi lên. Ta chỉ thương con mình, chứ ta rất khó thương bố mẹ mình. Bây giờ ta hỏi trăm cặp vợ chồng đều như vậy. Đẻ ra đứa con rồi coi nó như là ông vua, nhưng mà bố mẹ chứ quên trước quên sau à, bữa nhớ bữa không à, là một điều tự nhiên vì nước mắt chảy xuống đó là bản năng.
[42:30]Nên thương con là bản năng, nhưng thương cha mẹ là đạo đức. À. Vậy đạo đức là gì? Là điều lật ngược lại bản năng, cưỡng lại bản năng. Để con người sống theo bản năng, con người quên bố mẹ liền. Nhưng mà nhờ có những bậc thánh hiền xuất hiện trên cuộc đời này nhắc chúng ta, dạy chúng ta về lòng hiếu nên ta có cái đạo đức đi ngược lại bản năng. Thương con là một bản năng nhưng thương cha mẹ là một đạo đức. Và ta nhớ đạo đức là ngược với bản năng, cưỡng lại bản năng. Nếu bây giờ, ví dụ bây giờ nói thả cuộc đời này ra, thả cho tự do cho bản năng thì ta thấy lập tức là nam nữ quan hệ bừa bãi liền. Vì bản năng mà.
[43:13]Con người ta là cứ người nam thích người nữ và người nữ thích người nam. Thả ra đừng dạy gì hết, xã hội hỗn loạn liền. Nhưng sao? Con người có đạo đức kìm chế lại. Người ta chỉ yêu thương trong luật pháp, trong đạo lý chứ không có bừa bãi mà gặp ai cũng mê, cũng thương, cũng cũng quan hệ, không có chuyện đó. Nhờ như vậy bây giờ ví dụ người nào ở trên cao họ nhìn xuống cái thế giới loài người, họ thấy con người à người nam ngồi cạnh người nữ, người nữ ngồi cạnh người nam không có chuyện gì sai lầm xảy ra cả. Mặc dù là bản năng thì người nam và người nữ thích nhau, nhưng mà trong thế giới loài người nè,
[43:48]người nam nữ ở lẫn với nhau vậy không có chuyện gì xảy ra cả. Vì sao? Vì con người còn có đạo đức. Cái đạo đức nó bẻ ngược lại bản năng, nên con người sống trong cái tốt lành, là thanh tịnh là nhờ như vậy. Nhớ: Thương con là bản năng, nhưng thương cha mẹ là đạo đức. Thương gia đình là bản năng, thương đất nước là đạo đức, nhớ như vậy. Tự nhiên là ta thương gia đình mình, cái nơi gắn bó mình, ăn từng miếng cơm với nhau, nấu từng bữa cơm, ngủ trên cái giường sống trong một không khí. Gia đình gắn bó vậy nên ta thương gia đình mình là một bản năng. Nhưng mà thương đất nước được là một đạo đạo đức rất
[44:28]lớn, phải là những con người rất có trí tuệ, rất có trái tim mới thương được đất nước của mình. Đây.
[44:41]Vừa rồi có hai đứa em gái thể lên thăm thầy, sau đó nó hỏi lại ngày sinh tháng đẻ của thầy. Rồi thầy nói là: "Ngày xưa mẹ tính lộn giờ, anh sinh giờ Dần chứ không phải giờ Sửu." Cái nó ghi chép xong về cái tối đến nó nói là: "Thế thầy có muốn nghe tử vi không? Mới vừa về coi đây." Cái nói: "Đâu nói nghe coi." Mở ra. Nói: "Bà coi tử vi bả nói rằng: Thầy con rất đông nhưng mà tại sao rất nhiều dòng con? Tức là từ nhiều bà mẹ khác nhau. Nghĩa là sao? Ông này là sao đây?" Cái tử vi ổng lại rất nhiều con mà con này của rất nhiều bà mẹ khác nhau. "Vậy ông này là loại gì?" Tại nó lúc nó coi nó không nói là ông thầy, không nói là:
[45:22]"Ông anh tôi là ông thầy đi tu." Không nói như vậy, là rất nhiều con. Đại khái thôi cái chuyện vui chút xíu. Thầy cũng nhìn thấy nhiều con, con của rất nhiều bà.
[45:40]Có một câu chuyện, câu chuyện này chắc là câu chuyện không biết câu chuyện thật hay chuyện không thật, nhưng mà nghe được kể thôi. Có người đó chết cái xuống Diêm Vương luận tội. Khi Diêm Vương luận cái tội người này là có cái tội lừa đảo. Trong cái tội lừa đảo đó đã làm cho một cái gia đình đó rơi vào khốn đốn, khổ sở. Vì cái tội đó nên phải xuống Diêm Vương để chịu tội. Nhưng khi xét tội đó thì bất ngờ có một cái tình tiết gọi là trong luật gọi là tình tiết giảm nhẹ, một cái tình tiết xảy ra là người này cực kỳ có hiếu với bố mẹ mình. Ổng ăn hiếp ai, ổng quậy ai, ổng lừa ai không biết, ổng làm khổ ai không biết, nhưng mà tới bố mẹ mình là một phép.
[46:27]Về bố mẹ là thương yêu, có hiếu, chăm sóc bố mẹ từng chút. Thế là Diêm Vương sau khi mà xét qua cái tội rồi mới nói: "Cái thằng này cái tội này đáng lẽ đọa địa ngục, bị giam cầm dưới ngục tối, nhưng mà vì cái lòng hiếu của nó đặc biệt hơn người. Người ta cũng không chăm sóc bố mẹ người ta đến được như nó. Thôi cân qua sớt lại cho nó về làm người, cho nó được làm người. Chỉ có một điều là trước khi lên làm người thì bắt nó phải tu, nó phải thề là lên làm người nó phải tu tâm sửa tánh lại, nó phải về Từ Tân nó tu Bát Quan Trai, tu dự khóa thiền, nhưng mà đừng có lừa đảo người ta nữa và làm công quả phụng sự, trả lại cái nợ mà nó đã lừa người ta quá nhiều,
[47:11]nên không bị đọa, không bị đọa súc sanh, không bị đọa địa ngục." Đó là cũng gì? Cũng nhờ có cái lòng hiếu mà bù lại những cái tội khác là là như vậy. Đó là nói cái người chết rồi. Còn bây giờ cái người mà mình không lừa đảo, không lừa đảo ai cả, sống đàng hoàng và đặc biệt mình rất có hiếu thì cái quả báo của mình là thường cái người đó cuối đời được nhiều hạnh phúc, may mắn. Chỉ vì có hiếu với bố mẹ. Chỉ vì có hiếu với bố mẹ mà cuối đời được nhiều hạnh phúc, may mắn. Cái nhân quả là như vậy. Tuy nhiên như nãy ta vừa nói, cái có hiếu của một người không biết đạo khác với cái có hiếu của một người biết đạo.
[47:55]Ta biết đạo thì ta cố gắng giúp cho bố mẹ mình cái sự giác ngộ, vì đó mới là cái cao quý. Còn ta không biết đạo thì ta chỉ giúp bố mẹ mình vui nhất thời, no nhất thời. Và cái nhất thời tạm bợ nó đi qua coi chừng làm cho bố mẹ mình lại tổn phước nhiều hơn. Nói: "Mẹ thích cái gì?" À nói: "Giờ mẹ thích coi người ta đánh nhau." Thuê hai ba đứa võ sĩ lại đánh nhau bầm mặt bầm mày cho bố mẹ coi cho vui. Thích coi đá gà, đem mấy con gà về đó cho bố mẹ mình coi nó đá nhau cho nó vui thì thỏa mãn cái sở thích của bố mẹ, nhiều khi làm cho bố mẹ mình bị tổn bị tổn phước. Nên ở đây cái người mà hiểu đạo thì ta không có cảm tính,
[48:44]không chiều bố mẹ làm cho bố mẹ tổn phước, mà giúp cho bố mẹ mình giác ngộ, đó mới là cái điều điều quý, điều lớn về sau. Thôi, như vậy nha. Bây giờ sư phụ Từ Tân chắc tổng kết vài điều rồi cho mọi người nghỉ nha, 8:30 rồi. Vừa rồi chúng ta đã được nghe những đạo lý rất là rất là hay, rất là cần, khai mở được cái tầm nhìn của chúng ta về cái đạo lý về hiếu đạo. Và trong đó đó, cái đoạn cuối đó là quý vị thấy là mình hiếu thảo với cha mẹ là cái đạo đức cơ bản. Nhưng mà đạo đức đỉnh cao đó là là sao? Là yêu nước. Điều này khi nghe qua đó thì có thể chúng ta chưa thấy. Nhưng mà khi mà chúng ta tư duy sâu sắc để thấu rõ được cái mối quan
[49:44]hệ giữa cái tình yêu thương trong phạm vi nhỏ cha mẹ, nó có mối quan hệ rất là chặt chẽ, lan tỏa rất là xa, đó là tình yêu đất nước. Và nếu như chúng ta đẩy xa hơn nữa thì cái tình yêu cha mẹ đó sẽ vượt qua cái ranh giới của đất nước, chúng ta đạt tới chỗ là yêu thương tất cả chúng sinh. Bởi là dưới cái nhìn của Phật đã cho chúng ta biết là cha mẹ của ta đời này là như vậy đấy, nhưng mà đời trước, đời trước nữa vô tận về những kiếp về trước thì vô số cha mẹ là những người mà làm cha làm mẹ cho mình. Và mình cũng đã từng làm cha làm mẹ của rất nhiều người, rất nhiều chúng sinh. Cho nên trong mối quan hệ vô tận đó,
[50:40]trùng trùng điệp điệp đó thì cái tâm của chúng ta nó sẽ phải mở rất rộng. Và khi chúng ta sử dụng ta ta phát triển được cái trí tuệ qua cái tình yêu thương, tuy là ban đầu nhỏ bé nhưng nhờ trí tuệ đưa cái tình yêu thương đó khắp ra khắp nơi, khắp chốn và khắp cả muôn loài. Đó là cái gợi ý mà rất là là là đặc biệt. Nếu không thì chúng ta cũng chỉ sụt sùi trong cha mẹ ích kỷ của mình, và tâm hồn mình cũng chỉ loay hoay ở trong một cái gia đình nhỏ bé mà thôi. Thì đó là những điều mà chúng ta hãy tư duy để chúng ta có thể mở ra những bầu trời mới, cao rộng hơn để chúng ta có thể đạt được những giá trị trí tuệ cao cấp hơn nữa của một người Phật tử hướng đến.
[51:32]Giờ đây, chúng ta khép lại chương trình buổi thuyết pháp tối hôm nay, và một lần nữa, thay mặt cho đạo tràng Phật tử Từ Tân, xin chân thành cảm ơn sư phụ Phật Quang đã đến, đã cho đạo tràng hôm nay những lời pháp nhũ quý báu. Xin cảm ơn tất cả quý vị các đạo tràng đã đến tham dự hôm nay. Và xin mời quý vị hồi hướng. Dạ, xin mời đại chúng đứng lên để chúng ta hồi hướng. Nguyện đem công đức này
[52:13]hướng về khắp tất cả,
[52:21]đệ tử và chúng sanh
[52:29]đều trọn thành Phật đạo.