[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thì nếu theo dân gian là lễ Thượng nguyên, cái Rằm của tháng Giêng. Còn trong đạo Phật mình thì cũng không có lễ gì đặc biệt. Tuy nhiên, vì với người Việt Nam ta, cái ngày Rằm tháng Giêng cũng là cái ngày được xem như là linh thiêng, nên ta cũng dành thời gian để đến chùa. Nên có một cái câu ông bà mình nói là đi lễ quanh năm không bằng ngày Rằm tháng Giêng. Chẳng hiểu sao. Chẳng hiểu sao. Nhưng mà vì vậy, vì vậy thôi ta cũng thuận theo ông bà mình và cũng xem như ngày Rằm tháng Giêng là cái ngày tốt lành mà ta lại về trở lại ngôi chùa để lễ Phật rồi lại nghe Pháp.
[0:52]Thì nhân quý Phật tử về đây lễ Phật nên thầy cũng có một vài lời đạo lý để trao đổi làm cái món quà. Cái bài này thầy nói cũng nhiều rồi, nhưng hôm nay xin được nói lại là bài Tinh Tấn Hành Thiền để nhắc nhở về cái sự tu tập thiền định. Và theo đạo Phật thì đương nhiên là ta biết rằng Đức Phật ta đắc đạo là do tọa thiền, nhập định. Nên vì vậy mà ít nhiều gì trong lòng ta cũng có một khái niệm về việc tu tập thiền định. Có những cái tông phái trong đạo Phật là chuyên ròng tu tập thiền định, có những tông phái thì ít quan tâm hơn. Nhưng mà rồi cái xu thế cuối cùng ta đành cũng phải tu tập thiền định nếu mình muốn đắc đạo, vì chẳng còn con đường nào khác.
[1:45]Và hiện nay cũng vậy, trên khắp thế giới, các nhà tri thức đều đổ xô đi tìm về nghiên cứu thiền định. Vì theo những tài liệu mà họ nghiên cứu được, họ thấy thiền định có cái gì đó rất là mở ra một con đường tâm linh và nâng loài người lên thành một cái bước tiến bộ, phát triển cao hơn, hơn là con người mà cái nấc thang tiến hóa đã dừng lại ngang đây. Tức là nếu nói rằng sự thực có cái tiến hóa giữa các loài, từ những cái loài giun dế lên tới cái loài chim rồi chó rồi khỉ rồi tới người, thì ngang đến con người, cái sự tiến hóa đã dừng lại. Là cái sự thông minh của chúng ta ngày hôm nay so với cái sự thông minh của ông cha ta vào mấy ngàn năm xưa không hề khác biệt.
[2:37]Chỉ có một cái là ta có kỹ thuật hơn thôi. Giờ ta có nhiều phương tiện hơn, còn cái mức độ thông minh, cái chỉ số thông minh ta không hề thông minh hơn. Nên vì vậy các nhà tri thức có mơ hồ cảm thấy rằng là chính cái thiền định này đã nâng con người lên một bước cao hơn. Nên không phải là vì cái môi trường nó ép con người mà con người sẽ tiến bộ hơn, không có. Có thể rằng vào thời xa xưa, có mấy triệu năm trước thì cái môi trường nó đã ép các loài sinh vật, buộc cái loài sinh vật này nó tiến bộ hơn, nó tiến hóa lên để thành một loài khác, nó thích ứng với môi trường sống. Nhưng trong bao nhiêu triệu năm qua thì ta không thấy được cái dấu hiệu
[3:25]là có một cái ảnh hưởng của môi trường để khiến con người, ép con người tiến hóa lên thành một bậc thánh cao siêu, không hề có. Con người cứ lặn hụp, đau khổ, cứ thăng trầm lên xuống. Có khi trở nên rất là tốt nhưng cũng có khi đọa lạc thành những người rất là tầm thường. Cứ trôi lăn, cứ lặn hụp như thế này, cứ thăng trầm lên xuống thế này, chứ không có cái dấu hiệu rõ ràng là vì phải đấu tranh với cuộc sống, là phải đối tiếp với nhau, con người tự ép mình nâng lên thành một bậc thánh, không hề có chuyện đó. Tức là khi tốt, khi xấu, khi tốt, khi xấu, cứ vậy hoài mà cứ phải lăn trôi, trầm luân trong luân hồi sinh tử mãi.
[4:08]Cho nên rồi để phá vỡ cái thế bế tắc đó, cứ mà trôi lên lặn xuống như vậy, thì rất nhiều các vị thánh triết, các vị đạo sĩ đã đưa ra những cái đạo lý, những triết thuyết để dạy con người từ suốt nhiều nghìn năm qua. Nhưng trong số những vị mà thánh triết đó, những vị đạo sĩ đó thì có một đạo sĩ lỗi lạc là Gotama, mà ta gọi là Phật Thích Ca, đã đưa ra được một hệ thống giáo lý, một phương pháp tu tập độc đáo, đặc biệt, chuẩn xác khiến cho rất nhiều người nương tựa được cái đạo lý này mà tâm hồn mình thăng hoa lên, cuộc sống mình thăng hoa lên. Và ngày hôm nay, khi mà các nền văn hóa trên thế giới hội nhập
[4:54]với nhau dễ dàng, tiếp cận với nhau dễ dàng thì người ta lại càng thấy rằng những lời dạy của Phật thật là thật là độc đáo. Đến nỗi như có một số các vị ở các tôn giáo bạn, như có những vị ở Thiên Chúa giáo, những vị ở Tin Lành, những vị ở Hồi giáo, đều cũng nghiên cứu Phật giáo và đặc biệt là cũng có thực hành thiền định. Ta rất là tán thán tinh thần của những vị này ở các tôn giáo bạn. Vì sao vậy? Bởi vì các vị này đã đập vỡ được cái thành kiến ngăn chia giữa các tôn giáo. Các vị cảm thấy rằng cái gì nó hay thì ta đều phải tiếp thu, đón nhận và nghiên cứu chứ không có phải vì cái thành kiến tôn
[5:41]giáo này, tôn giáo kia mà tự mình ngăn mình với các chân lý. Cũng vậy, ví dụ như chúng ta là một người đạo Phật nhưng mà nếu ví dụ ta thấy cái người của tôn giáo bạn họ có những điểm hay trong cái sinh hoạt, trong cái tổ chức, trong cái nề nếp của họ, ta cũng phải học hỏi và bắt chước. Ví dụ như vừa rồi có một vị thầy lên đây thăm chùa mình, vị thầy đó cũng dắt theo một số đệ tử. Ở trong đó có cũng có Tăng, có Ni. Thì có một cái sư cô lại học hiệu trưởng trường mầm non rồi đi xuất gia, hình như ông thầy ông định hướng cho á, để sau này có thể mở những nhà trẻ giống như là các sơ bên Thiên Chúa giáo.
[6:27]Đó là điều đó là ta đã bắt chước tôn giáo bạn. Tức là thấy tôn giáo bạn có cái điều hay, ta cũng thành tâm học hỏi và ta cũng yêu quý cái điều hay, điều tốt của tôn giáo bạn như vậy. Thì ngược lại cũng vậy, ngày nay các tôn giáo bạn cũng nhìn thấy trong đạo Phật có một điều gì đó tốt lành nên các vị cũng đã bỏ công nghiên cứu, mà nhất là về thiền định, nhất là về thiền định. Có nhiều linh mục, nhiều sơ, nhiều mục sư đã lặng lẽ nghiên cứu, thực hành thiền định. Và khi mà các vị đó lặng lẽ nghiên cứu, thực hành thiền định thì các vị đó cảm thấy rằng mình hiểu được Lời Chúa sâu sắc hơn. Đây là điều đặc biệt như vậy.
[7:13]Rõ ràng là không phải cái thiền định chỉ có lợi ích cho người của đạo Phật mà thiền định lợi ích cho người của tất cả các tôn giáo bạn. Nó giống như một cơn mưa rơi xuống thì cây nào cũng được tưới mát, cũng được tăng trưởng, được lớn lên, thì cũng vậy. Thiền định không phải là của riêng đạo Phật. Cái tâm hư vô, cái tâm thanh tịnh không suy nghĩ đó, cái tâm bất động, bình thản đó, nó có lợi cho tất cả mọi người chúng ta. Dù chúng ta có tôn giáo hay không có tôn giáo, dù chúng ta là người tri thức hay không tri thức, dù chúng ta là đạo Phật hay là ở đạo khác cũng vậy, thì cái tâm an tịnh, bình yên,
[7:58]hư vô đó đều đem đến cho chúng ta lợi ích rất nhiều. Nên vì vậy mà cái những thời gian sắp tới, thời đại sắp tới, các nhà nghiên cứu về xã hội học và khoa học đều đồng ý với nhau rằng thời đại tới sẽ là thời đại của tâm linh. Mặc dù khoa học cứ tiến bộ, phi thuyền cứ bay lên cao, những con chip của máy tính cứ tiếp tục xử lý nhanh hơn, những cái phim 3D cứ tiếp tục ra đời, những cái dòng điện thoại tinh xảo hơn càng lúc càng xuất hiện, mặc, nhưng mà tâm linh vẫn sẽ tiếp tục tiến bộ như vũ bão và tiến nhanh hơn trong những thế kỷ khác. Đây là thời đại rất là lạ. Và có lẽ chính cái sự kết hợp giữa cái thiền định tâm linh
[8:44]và cái sự tiến bộ của khoa học mà hành tinh của ta có cơ may sẽ trở thành, bước vào một cái thời đại văn minh mới rất đặc biệt nếu chúng ta nhanh chóng kịp thời bảo vệ được cái môi trường sống của mình. Nghĩa là song song với sự tiến bộ về tâm linh, về khoa học, ta còn phải bảo vệ cái môi trường sống, trồng lại những cánh rừng xanh, bảo vệ những đầm lầy, bảo vệ những dòng nước, bảo vệ không khí, là xử lý được rác thải, vân vân. Nếu làm tốt được những điều đó rồi, cộng với cái sự tiến bộ khoa học và nhất là sự tiến bộ của tâm linh thì chắc chắn hành tinh của ta sẽ không thua gì những hành tinh trong phim ảo, giả tưởng.
[9:27]Chứ còn mình chưa biết có hành tinh nào thật hay không. Và cái việc mà tu tập thiền định, nó trở thành như là một cái dấu hiệu của con người trong thời đại văn minh mới. Bây giờ thì ta thấy có vẻ bình thường, nhưng chỉ chừng 10 năm nữa thôi, rồi 20 năm nữa thôi, khi gặp nhau người ta sẽ thắc mắc ở trong đầu: không biết người này có tu thiền hay không. Bây giờ gặp nhau thắc mắc cái gì ạ?
[9:56]Bây giờ ví dụ như mình gặp một người khách lạ, mình tay bắt tay chào hỏi à "It's nice to meet you", rất vui được gặp anh. Rồi à thì trong đầu mình thắc mắc cái gì về người khách lạ này?
[10:13]Ta sẽ thắc mắc người này có giàu không, phải không, kinh tế có khá không, có biết sử dụng vi tính không, nói được mấy ngoại ngữ, có ghiền chơi game không, ví dụ vậy. Bây giờ đó người ta gặp nhau đó thì người ta tự hỏi trong đầu cái đó. Hỏi cái đẳng cấp, cái đẳng cấp người này thuộc kinh tế lương tháng bao nhiêu tiền, cái kiến thức người này là sử dụng vi tính thành thạo tới đâu, nói được ngoại ngữ gì, vân vân. Đó, thì à đó là cái thắc mắc của thời đại này. Nhưng mà 10 năm sau 20 năm sau, vừa gặp nhau, bắt tay nhau thì trong đầu thắc mắc không biết người này có tu thiền hay không. Thời đại tới á, có tu thiền hay không có tu thiền á,
[10:57]mới đánh giá cái con người là văn minh hay không văn minh. Đó là sự thật. Đây là lời tiên đoán của ông thầy trụ trì chùa Phật Quang năm 2010. Nếu mà không đúng thì nếu không đúng thì thôi kệ ổng ha, cũng đừng thắc mắc gì. Nhưng mà hy vọng sẽ là rất đúng. Tức là sau này người ta đánh giá nhau qua cái việc có tu thiền hay không. Nên vì vậy, chi bằng từ bây giờ để đón cái nền văn minh mới của nhân loại đó, ta hãy tinh tấn thực hành thiền định từ bây giờ. Ai bây giờ chưa biết ngồi thiền giơ tay lên? Sao nhiều dữ vậy trời? Vậy thì xin mời lát nữa sau buổi giảng ai chưa biết ngồi thiền hãy vào chánh điện.
[11:46]Không bắt quỳ nhang đâu. Quý thầy quý cô sẽ hướng dẫn nghe nha, hướng dẫn ngồi thiền, chớ trong 10 năm nữa mà không biết ngồi thiền là mình rất quê. Khi gặp ai hỏi "Anh có ngồi thiền không?", mình lắc đầu "Dạ không", ta rất quê. Thôi bây giờ ta phải thực hành ngồi thiền để 10 năm sau mà mình gặp mọi người trên thế giới này, người nước này người nước kia, người ta hỏi "Anh có thực hành thiền định không?", mình có thể ngẩng cao đầu trả lời rất khiêm tốn: "Dạ thưa có ạ" vậy đó, là ta đã bước vào cái thời đại của những con người văn minh, vì cái văn minh sắp tới là có tu tập thiền định, nên ta không thể làm người lạc hậu được.
[12:25]Thì cái tu thiền dễ không ạ? Dễ không? Không, thiền không hề dễ, vì nếu dễ thì đã không nâng được con người lên thành một tầm cao mới. Chính vì thiền rất là khó cho nên thiền mới làm cái gì đó rất là hay để nâng con người lên một tầm cao mới, do đó thực hành thiền không hề là là dễ chút nào, thiền rất khó. Mà càng lớn tuổi thì càng khó vì chân mình đau, còn càng nhỏ tuổi thì càng dễ ngồi, dễ ngồi thôi chứ tâm lại không có triết lý, tâm lại không có trí tuệ. Cái người lớn á có trí tuệ, mình biết cách dụng công, cái dụng tâm, còn nhưng mà chân thì lại khó ngồi, còn người nhỏ bắt chân dẻo dễ lên,
[13:12]nhưng mà cái dụng tâm thì không tinh tế, cho nên mỗi độ tuổi đều có cái khó của nó. Thì cái hay nhất là làm sao ta cố gắng tập ngồi sớm, rồi ngồi phương pháp đơn giản, nhưng đến khi mà cái công phu sâu rồi thì từ cái minh triết, cái trí tuệ trong tâm ta mở ra dần mở ra dần thì cái sự dụng công của ta sẽ sẽ rất là là hay. Ừm. Thì à đầu tiên á, cái thực hành thiền nó khó bởi vì ta quen cử động, quen nhúc nhích, bây giờ bắt cái chân chéo lại ngồi không được nhúc nhích, nhiều khi ngứa mà không được cho gãi, vân vân. Rồi khi nhớ ai mà không được nói chuyện, à điện thoại thì phải tắt, vân vân đủ thứ rồi ta cảm thấy khó chịu. Đó.
[13:57]Và cái thời gian khó chịu đó nó sẽ kéo nhiều khi khá dài, có người tới 3 năm, có người 5 năm, nhưng mà có người chừng 6 tháng thôi, tâm bắt đầu à bắt đầu an tĩnh, mà tâm an tĩnh rồi thì hạnh phúc mở ra. Đây là điều rất là lạ. Điều rất là lạ là ta cứ ngỡ rằng ta vui, ta hạnh phúc trong những cái lạc thú của trần gian. Những cái lạc thú trần gian là những cái gì? Ta gặp bạn bè nói chuyện là vui, ta xem phim là vui, ta nhậu là vui, ta hát vui, ta nhảy giật giật là vui, ta đua xe là vui, ta đi chơi là vui, du lịch là vui, rồi bồ bịch là vui, vân vân. Nhưng không, đến khi mà ta vào được thiền định rồi ta mới
[14:38]phát hiện tất cả những trò vui mà ta hiểu từ trước đến giờ, sự thực chỉ là đồ bỏ đi, là loại rác rưởi, không cần. Mà cái sự an tĩnh của tâm hồn mới là cái hạnh phúc lớn vượt ngoài tất cả, mà lúc không cần ai giải thích, không cần ai so sánh, tự ta biết liền, tự ta cảm nhận được liền. Mà lúc đó nếu có một người nào đó đưa ta nói: "Tôi cho anh 10 tỷ để anh bỏ cái hạnh phúc trong thiền này đi", mình không màng. Lúc đó mình hiểu rằng cái hạnh phúc trong thiền định, cái sự an tĩnh của tâm hồn này nó là vô giá, còn cái 10 tỷ 20 tỷ của thế gian xài rồi cũng hết, còn cái an tĩnh này thật sự là vô giá.
[15:20]Còn cái người mà chưa đạt được cái sự an tĩnh của tâm hồn thì ngồi thiền rất là bứt rứt, rất là khó chịu. Nhưng mà nếu ai có cái căn lành từ đời xưa, có cái ý chí, có cái kiên nhẫn và có cái phương pháp đúng, gặp được thầy lành bạn tốt hướng dẫn cho mình mà đạt được sự an tĩnh rồi thì không có gì có thể đánh đổi được. Đây là điều thật sự. Mà lúc đó không cần ai nhắc mình, không cần ai so sánh đâu, tự mình biết rất rõ không gì đánh đổi được. Nên do đó là nếu mà ta có đủ niềm tin về điều này thì ta mới kiên nhẫn mà thực hành thiền định khó khăn này, còn nếu chưa thì ta sẽ thấy khó chịu. Nên vì vậy, thầy cũng thường hay nhắc những phật tử thế này:
[16:07]Có những người tu 3 năm chưa được an tĩnh, tâm vẫn loạn, mà không hiểu cứ tu thì thầy cho rằng người này đời xưa đã có thiện căn lớn. Thiện căn lớn vì sao? Vì rõ ràng là mình chưa được kết quả, tâm không an tĩnh mà vẫn có cái gì nó thúc đẩy bí mật khiến cho mình cứ phải tu tập hoài. Thì cái gì bí mật thúc đẩy mình phải tu tập hoài, đó chính là cái thiện căn đời trước á. Tức là đời trước đã có lần mình đảnh lễ một vị thánh nào đó, nên cái công đức đó rớt trong tâm mình, nó đi theo mình hết kiếp này sang kiếp kia, nó thúc đẩy mình cứ phải tu, mặc dù cái phước mình chưa đủ để khai mở tâm linh, nhưng cái phước mà lễ kính bậc thánh
[16:49]nào đó nó nằm trong tâm mình nó cứ ép mình cứ phải tu hoài, mình không bỏ thời khóa dù mình tu chưa kết quả, nhưng rồi sẽ được. Ngày nào đó công viên quả mãn cộng với những cái đức hạnh trong đời sống, cộng với những cái công đức mà ta yêu thương giúp đỡ con người đánh vỡ tâm ta ra, tâm ta bắt đầu mở ra, đi vào một thế giới mới của sự an tĩnh hư vô thật là không gì hạnh phúc bằng, không gì hạnh phúc bằng. Và thiền có một cái công năng nữa là xác chứng lại những đạo lý ta đã học. Ví dụ bây giờ ta có thể nghe rất nhiều giáo lý của Phật dạy, của quý thầy dạy, nhưng mà để xác chứng được cái đạo lý có trong tâm mình
[17:35]hay không thì phải đi qua con đường thiền định, không còn con đường nào khác hết. Ví dụ thế này, ví dụ trong trong đạo Phật có một cái đạo lý là dạy ta không được sân, sân tức là giận hờn đó, giận hờn, bực bội, căm thù, oán ghét, sân. Dạy ta điều đó thì ta có thể nghe hiểu liền. Ví dụ Phật nói ta là: "Con không được nổi sân. Giữa những người sân hận, ta sống không sân hận. Là dù thế gian có sân hận, ta giữ lòng không sân hận." Cái đạo lý rất là đẹp, ta nghe hiểu liền. Ta cũng ước mơ điều đó, ta cũng hiểu điều đó, nhưng trong ta không có điều đó. Ta vẫn sân, ta vẫn bực, ta vẫn giận vì cuộc đời này nó
[18:21]đa đoan, nó phức tạp, nó mâu thuẫn và nó ác độc quá cho nên ta giận. Thì bây giờ phải làm sao để mà được như Phật dạy: "Giữa những người sân hận, ta sống không sân hận"? Thực sự chỉ có con đường thiền định. Đầu tiên thì ta dùng cái tâm lý đạo đức để ráng giữ cho mình không sân, nhưng đó chỉ là ráng giữ và kềm chế thôi. Tức là nhờ ta lý luận, ta nói rằng à cái sân này cái nóng tánh này là ngọn lửa sân đốt cháy cả rừng công đức, đó sân là mình có động loạn, sân là phiền não, như vậy là ta sẽ phạm sai lầm. Ta lý luận như vậy nên ta lạy Phật, ta sám hối, xin Phật gia hộ con giữ gìn tâm con dù gặp chuyện trái ý nghịch lòng con vẫn không nổi sân.
[19:05]Thì đó là nhờ lễ Phật, nhờ lý luận cái tâm lý đạo đức mà ta không sân, nhưng cái không sân đó kềm kềm thôi, chưa thật sự là không sân. Vì người ta chửi tạt vô mặt mình, mình kềm không giận, nhưng trong thẳm sâu mình vẫn ấm ức. Nhưng mà không đỏ mặt lên, không chửi lại đã là người rất giỏi. Tức là đó là một người đệ tử Phật rất tốt rồi. Người ta chửi mình không tự ái, không nổi giận, không chửi lại là giỏi lắm, nhưng chưa phải hết sân. Chỉ có những người ở trong thiền định khi mà đạt được cái chánh niệm tỉnh giác, ví dụ như khi ta ngồi thiền ta biết rõ toàn thân, ta theo dõi hơi thở vào, hơi thở ra, ta biết thân này là vô thường,
[19:50]à sinh diệt, ngày nào đó sẽ chết, sẽ tàn hoại, cả xương cũng thành bột bay luôn. Ta nghiệm như vậy rồi ta theo dõi hơi thở vào, hơi thở ra không quên. Chứ ban đầu hơi thở ta sẽ bị quên. Ví dụ mình à Phật dạy mình biết hơi thở vào, biết rõ; hơi thở ra, biết rõ. Thì mình cũng ráng mình biết, biết một lát cái vọng tưởng khởi lên, quên mất cái hơi thở, mình nhớ chuyện khác. Cái mình không đạt được chánh niệm tỉnh giác. Cái mình ráng quay lại, nhớ trở lại hơi thở, trở lại biết rõ toàn thân, cái mình bỏ cái chuyện đời. Cái theo dõi hơi thở. Theo dõi được chút xíu, bỗng nhiên cái chuyện đời trong thẳm sâu lại khởi lên lại, gọi là vọng tưởng á.
[20:30]Trong nhà Thiền gọi là vọng tưởng, vọng tưởng khởi lên, thế là ta nhớ chuyện đời, cái ta lại quên hơi thở. Thì mà cứ khi nhớ khi quên thì ta chưa đạt được chánh niệm tỉnh giác, nên ta không nhổ được cái gốc sân. Còn nếu mà cái công đức ta đầy đủ, do đời sống của ta đối với mọi người rất là tốt, lúc nào cũng lễ kính Phật, yêu thương con người, giữ tâm khiêm hạ và làm được nhiều công đức lành, cái phước nó dày. Dày nó rớt vào trong tâm ta, nó tạo thành sức mạnh tiềm tàng, tiềm tàng nó giữ cái nhớ của ta lại. Nhớ nó giữ cái nhớ ta. Lúc đó ta biết hơi thở vào, biết hơi thở ra, vọng tưởng chợt khởi lên nhưng có cái sức mạnh bí mật giữ
[21:10]ta lại nhớ hơi thở, không cho ta quên, chạy theo vọng tưởng, chạy theo chuyện đời, thế là ta giữ được hơi thở. Khi ta vượt qua được vài lần như vậy, bỗng nhiên ta cứ giữ được hơi thở, nhớ được hơi thở hoài không mất. Nhớ được khoảng dài kéo dài được 5 phút, kéo dài được 10 phút, kéo dài được 20 phút, tâm ta vỡ ra bước vào một cái thế giới mới. Bước vào một trạng thái mới, rỗng rang, tỉnh sáng lên, cái hạnh phúc lên liền. Nhưng chưa, cứ phải duy trì như vậy, cứ duy trì như vậy mà trong suốt cái thời thiền của ta 1 tiếng hay 2 tiếng hay 3 tiếng vậy, mà cái nhớ nó không mất, lúc nào cũng nhớ hơi thở vào,
[21:48]hơi thở ra, vọng tưởng có thể còn, những cái lý luận có thể còn, nhưng không lôi tâm ta đi được, ta vẫn giữ được nhớ được hơi thở không không mất, thì bỗng nhiên nó vào cái tâm mình từ từ nó trống như là một cái thùng không đáy, mất tiêu cái sân luôn. Không hề mình trừ diệt cái sân, bỗng nhiên cái sân mất luôn. Thì mình không biết đâu, mình không biết là mình đã mất cái sân. Mình chỉ thấy lòng rỗng rang như cái thùng không đáy. Rồi lúc ở trong đời sống rồi mới thấy, trong đời sống đụng chuyện một cái mình không cần kềm chế, không cần lý luận mà không một hạt bụi sân hay hận nào khởi lên được trong tâm mình.
[22:27]Nó thanh thản chẳng kềm chế gì nữa hết trơn, mất cái sân. Lúc đó ta mới thấy là cái thiền nó xác chứng lại cái đạo lý ta đã học. Tức là Phật dạy: Giữa những người sân hận, ta sống không sân hận, lúc này ta mới đạt được. Là thật sự dù thế gian có ác độc, có phiền muộn, có phức tạp, có lừa lọc, có ngang trái, lòng mình sống thanh thản như mây trời, chẳng bận lòng gì nữa. Thật sự không còn sân hận, không còn buồn giận vì bất cứ chuyện gì nữa. Sống như vậy đẹp không? Rất là đẹp, phải không? Rồi ví dụ như là Phật dạy ta là cái đạo lý từ bi, yêu thương con người. Thì ta nghe như vậy ta hiểu ta phải yêu thương tất cả chúng
[23:12]sinh, mặc dù là trong lòng mình vẫn còn cái ích kỷ. Ờ trong cuộc sống khi gặp chuyện thì mình thấy mình nghĩ về phần mình nhiều hơn, cái lo cho mình trước rồi thiên hạ mình lo sau. Cứ như vậy, nhưng mà vì Phật dạy mình phải yêu thương con người nên mình đã cân nhắc, mình đã cân nhắc. Ví dụ như bây giờ mình bước vô chùa cái mình xin phần cơm, mình nói: À thưa thưa thầy, con đến chùa gặp bữa. Thôi cũng chùa trong rừng xa, bây giờ đi ra ngoài ăn cũng bất tiện. Thôi tụi con cũng xin mấy phần cơm ăn. Tụi con đi nhóm 5 người, xin tụi con 5 phần cơm. Cái là quý thầy quý cô mới sắp cho mình 5 phần cơm bưng ra rồi.
[23:52]Bưng ra rồi cái mình chợt thấy có một nhóm mấy người đi tới sau mình nữa. Thì lúc đó thì lẽ ra hồn ai nấy giữ, phần ai nấy lo, ai muốn ăn cứ vô chùa mà xin, còn phần này mình xin thì mình ngồi mình ăn. Nhưng mà vì mình nhớ lời Phật dạy là phải yêu thương con người, lúc đó mình mới đấu tranh nha. Một bên là mình muốn thôi muốn ăn cứ vô trong ăn. Còn mình bây giờ cơm này tui xin tui ăn. Nhưng mà nó áy náy, áy náy cái lương tâm. Áy náy lương tâm là Phật dạy mình phải yêu thương con người mà chưa ít có khi nào mình có dịp để mình yêu thương giúp đỡ ai. Thôi bây giờ cũng làm chút xíu, chút xíu cơm này của chùa cũng chẳng
[24:28]phải của mình, thôi mình lịch sự mình mời cái người đến sau trước. Cái mình nói: Thôi thôi, anh đến sau có vẻ anh mệt. Thôi đây có cơm anh ăn trước, còn tui tui sẽ xin lại phần sau. Thì mình thực hành được một chút đó cũng đã là biểu lộ được một chút cái tình yêu thương với con người. Có ai làm vậy chưa? Chút xíu thôi, coi là được chưa? Đó là chưa bỏ tiền bỏ của mình đó, toàn cơm chùa thôi.
[24:54]Còn cái người nào mà trong đời sống thực sự là tiền của mình, công của mình mà vẫn san sẻ giúp đỡ người khác được thì cái điều đó là ta đã thực hành được cái lòng từ bi mà Phật dạy. Nhưng mà coi vậy chứ nó đấu tranh dữ lắm. Mỗi lần mà móc muốn móc túi mà cho ai tiền á cái tay nó nó đưa vô rồi nó lấy ra, đưa vô lấy ra, ruột mình đau từng khúc, vậy đó. Muốn cho ai được một đồng ruột đau từng khúc, thọt ra thọt vô hoài. Nhưng mà cuối cùng cái đạo lý thắng, lời Phật dạy thắng, thôi đành mà phải đau khổ mà rút cái số tiền ra mình lì xì ai vào ngày Tết vì đạo lý đã thắng. Chứ còn nếu cái ích kỷ mà nó thắng thì nó lạnh lùng quay lưng đi luôn, đó.
[25:35]Nhưng mà đến khi ta vào được thiền, khi ta vào sâu được trong thiền định lòng mình rỗng rang ra một cái, ích kỷ nó đi đâu mất không hay. Và lúc đó thực sự là trước mặt mọi người, mình gặp mọi người, mình chỉ muốn làm cái gì cho mọi người vui lòng, đem được cái lợi ích gì cho mọi người, không nghĩ gì cho mình cả. Tài sản thế gian cảm thấy vô nghĩa liền, phút chốc bỗng như tro bụi, không quan trọng, chỉ sử dụng sao cho đúng thôi, cho đúng để lợi ích con người, đừng phí phạm thôi, chứ chẳng còn sống cho mình nữa. Lúc đó là cái lòng từ bi mà Phật dạy ta nó thực sự nó trở thành cuộc sống, trở thành cái mạch sống của ta, chứ không còn phải là sự dao động đấu tranh giữa
[26:20]cái ích kỷ và cái vị tha nữa, mà nó trở thành bản chất của sự sống của ta. Dĩ nhiên ta không phung phí, ta không liều mạng mà cứ hốt gạo đem cho hàng xóm hết rồi mình ở nhà nhịn đói, không có chuyện đó. Tức là sử dụng phải hợp lý. Nhưng mà thẳm sâu trong lòng ta chỉ còn tình yêu thương con người và chỉ muốn rằng cả cái cuộc sống này chỉ sống vì mọi người. Cuộc sống như vậy đẹp không ạ? Cuộc sống rất là đẹp, đúng không ạ? Dạ. Và như vậy cái thiền định đã xác chứng lại những đạo lý mà Phật dạy ta. Chứ còn nếu ta chưa đi được vào thiền định thì bao nhiêu lời Phật dạy vẫn tiếp tục nằm trên sách vở, trên đầu môi chót lưỡi và trong sự dao động đấu tranh
[27:09]của tư tưởng mình chứ không có thành một cái cuộc sống đẹp thực sự. Nên bây giờ ta có nghe bao nhiêu lời Phật dạy rất là hay, đọc bao nhiêu bài kinh Bát Nhã, Pháp Hoa, A Di Đà gì cũng vậy, mà nếu trong lòng mình không bước được vào thiền định thì tất cả những đạo lý đó chỉ là bề ngoài và ta chưa bước được vào cửa đạo. Nên vì vậy là ta phải dùng thiền để xác chứng lại những đạo lý mà ta đã học từ nơi Phật. Ví dụ như nói rằng là bố thí Ba-la-mật, bố thí Ba-la-mật là gì? Là không phải có nhiêu đem cho sạch, mà cho người đúng đối tượng, đúng số lượng, cho hợp lý, cho đúng thời. Lúc đó nên cho hay lúc đó không nên cho,
[27:58]cái người đó nên cho hay người đó không nên cho, cho số lượng bao nhiêu là vừa, không không ít hơn, không nhiều hơn, và đặc biệt là không chấp công. Không thấy có mình vừa rồi mới ban ơn cho người khác, không thấy, quên luôn. Đó gọi là bố thí Ba-la-mật. Bố thí rốt ráo, bố thí có trí tuệ và bố thí buông xả, không chấp công.
[28:25]Thầy nói vậy nắm được chưa ạ? Thầy nói lại một lần nữa nha, cái này rất là hay. Cái bố thí Ba-la-mật này rất là hay, nên thầy nói lại một lần nữa. Là ta bố thí đúng người, tức là người đó đáng bố thí, đáng giúp đỡ. Cái người đó đúng lúc đó cần được giúp đỡ chứ không phải lúc khác. Nghĩa là qua lúc khác là không cần, không nên, không nên bố thí, đúng lúc. Và bố thí giúp đỡ người đó đúng số lượng, ngang đó là vừa rồi, không nhiều hơn, không ít hơn so với số tiền mình có, so với nhu cầu người đó cần, cân đối vừa. Ba điều, thêm điều thứ tư: và quên công, không chấp công mình. Đó là bố thí Ba-la-mật.
[29:09]Chứ bố thí Ba-la-mật nhiều người hiểu lầm là có nhiêu đem cho sạch, đem hết cho hết người cho sạch rồi
[29:18]Tưởng đó là bố thí ba la mật, không phải. Không phải. Hồi đó có một lần thầy cũng hiểu lầm cái bố thí ba la mật á. Thầy tu ở trong cốc mình và cũng không thích giữ tiền, không thích có tài sản, chỉ vừa đủ ngày bữa cơm ăn. Hôm đó có ai cho thầy mấy mấy trăm đồng á, mấy trăm đồng. Hồi đó mấy trăm đồng lớn. Mấy trăm đồng thầy đang ở trong cốc tu, cái thoáng thấy một đứa bé đi ngang đi ngang mà thầy biết đứa bé này gia đình nó nghèo, cái thầy kêu vô thầy lấy hết cho nó luôn. Thầy cho nó xong nó vừa lấy rồi, thì một đứa bé nghèo thứ hai vừa bước tới, thầy hết tiền. Và tới bây giờ thầy vẫn còn ân hận vì cái chuyện không khéo đó.
[29:55]Chứ nếu lúc đó thầy khéo chút xíu thầy chia ra một chút thì hai đứa vui, đằng kia có nó được một đứa nó vui một đứa kia nó giận thầy luôn tới giờ, bỏ thầy vĩnh viễn không bao giờ thăm thầy nữa. Mấy chục năm rồi không bao giờ thăm thầy này, tại vì cho tiền kia mà lúc thầy hết tiền không có đòi lại chia ra được nữa. Thì nó bỏ thầy luôn tới giờ, nên thầy thầy mới hiểu sai về cái bố thí ba la mật. Nó không phải vậy. Rồi nhiều thứ nữa, thì những cái mà ta vừa có trí tuệ mà vừa không chấp công là nó đi trong thiền định nó đi ra. Cái thiền định làm cho ta có cái sáng suốt, ta bố thí vừa chừng với cái mình có,
[30:30]với cái người kia cần, lúc đó người đó cần, đúng đối tượng người đó cần được bố thí, và bố thí xong quên, không nhớ. Còn thầy vừa mới kể câu chuyện mà thầy nhớ tới mấy chục năm nay là thầy cũng hơi dở, đáng lẽ quên rồi đó. Nên hỏi nói trước thầy có bố thí thôi không? Không nhớ, thì mới hay, còn giờ thầy vẫn còn nhớ câu chuyện đó là thầy vẫn còn bị dở, chưa có ba la mật. Nhưng mà thôi, nhớ một chút để để kể cho quý Phật tử hiểu như vậy. Có những lúc ta xử lý không đúng, không đúng, không có trí tuệ mà cứ tưởng mình giỏi, và do ta hiểu lầm đạo lý. Nên vì vậy, cái người mà rốt ráo trong đạo Phật lại là một người
[31:07]có cái gì đó rất bình thường, làm cái gì đó rất bình thường. Ví dụ cái người mà tinh tấn tu trong đạo Phật, ta nhìn vô ta lại không thấy người đó có cái vẻ nghiêm khắc, khắc khổ, chầm dầm hay là lạnh lùng. Ta nhìn vô ta thấy người đó rất nhẹ nhàng, rất bình thường. Coi chừng đó mới là người đại tinh tấn á. Còn cái người lúc nào cũng làm ra vẻ nghiêm khắc tu hành, không phải, coi chừng người đó bị sai, dằn ép cái gì. Nên cái đúng của đạo Phật là một cái gì đó nó trung dung, vừa phải. Cái gì đó trung dung vừa phải mà lại rất là đúng con đường, nó mở ra những con đường. Ở trong đạo Phật là như vậy, và trong cuộc sống cũng là như vậy.
[31:47]Đừng bao giờ để có một cái gì nó thiên vị, quá đáng, thành ra cực đoan. Cái này hôm trước thầy có nói trong ngày Tết cái triết lý về sự trung dung, nên hôm nay không nhắc lại. Nếu ai muốn nghe thì ta thỉnh đĩa nghe, nha. Thì nãy ta vừa nói là cái thiền xác chứng lại cái đạo lý mà ta đã học được từ nơi Phật. Mà chỉ có thiền thì mới xác chứng điều đó, còn nếu không có thiền thì mọi đạo lý ta đã học cũng chỉ là lý thuyết đầu môi chót lưỡi mà thôi. Nha. Và bây giờ thì thầy nói về cái cách ngồi một chút xíu. Cách ngồi, cái này thì những ai mà theo học thầy nhiều năm thì biết rồi, bây giờ thì thầy nói lại cho những người mà nãy giơ
[32:30]tay chưa biết á, lát vô trong chánh điện ngồi tập nha. Thì ta bắt chân ngồi kiết già. Biết ngồi kiết già không ạ? Nghĩa là ngồi giống như xếp bằng nhưng mà chân trái bắt bỏ lên trên đùi phải, rồi sau đó cái chân phải ở ngoài bọc vắt lên trên đùi trái. Hai tay để như bàn tay phải dưới bàn tay trái lên ngửa lên trên. Như vậy là hai lòng bàn chân, hai lòng bàn tay đều ngửa lên trời và nằm một chỗ rất gần nhau và gần nơi cái bụng. Cho nên có năm cái tâm gom lại một chỗ: hai lòng bàn chân, hai lòng bàn tay và cái rốn của ta nó nằm dồn lại một chỗ. Đây là một cái kỹ thuật, một kỹ thuật mà mười phương ba đời chư Phật đều áp dụng, và người ta vẫn học cái đó.
[33:23]Thì gom năm cái tâm đó lại một chỗ, đó. Ngồi dựng lưng cho thẳng nhưng đừng thẳng quá, vừa chừng, cái gì cũng vừa chừng, đó. Mắt nhìn xuống, mở ra nhưng mà nhìn xuống. Sau này khi nào ta vào định sâu rồi mới nhắm lại, ban đầu cứ mở mắt nhìn xuống, hai vai xuôi đều, toàn thân ta buông lỏng. Cái buông lỏng toàn thân rất quan trọng. Rồi khi bắt đầu vào thiền ta phát nguyện, ta niệm Phật, ta khởi lên ba cái tâm niệm: một cái tâm là nguyện lòng tôn kính Phật tuyệt đối, tâm thứ hai là nguyện trải lòng yêu thương khắp tất cả chúng sinh, tâm thứ ba là nguyện giữ tâm khiêm hạ tột cùng. Và nếu là người xuất gia thì ta tác ý cái tâm thứ tư
[34:12]là nguyện giữ gìn giới luật, nghiêm trì giới luật. Sau khi tác ý ba hoặc bốn tâm đó rồi thì ta bắt đầu biết rõ toàn thân, biết rõ toàn thân của mình. Kiểm soát từ trên xuống dưới xem coi cái thân mình có chỗ nào gồng cứng hay chỗ nào nhúc nhích hay không để giữ thân mềm mại mà bất động. Thầy nhắc lại, là kiểm soát toàn thân để giữ thân mềm mại, buông lỏng mà không nhúc nhích, đó là cái điều thân. Rồi sau khi bắt đầu một thời gian dài như vậy, ta có thể ngồi đi qua cả tháng như vậy, bắt đầu bước vào cái quán thân vô thường là suy nghiệm cái thân này từ trên đầu: gân, xương, tóc, da đi xuống dần xuống dần cho tới chân,
[35:01]nó được cấu tạo bởi thịt, xương, máu, mủ và những thứ này nó biến đổi từng giây, từng phút, từng ngày, từng giờ. Ngày nào đó sẽ bệnh và sẽ chết. Nếu mà đừng bị Sida, ung thư thì ta sẽ sống được 70, 80 tuổi rồi cũng chết, còn nếu có ung thư, Sida thì mau hơn chút xíu, mau hơn chút xíu. Còn nếu có những bệnh lạ lạ như cùi hủi đồ, phong đòn gánh đồ thì nó lại mau hơn chút nữa, vậy thôi. Cái thân này vậy. Mà khi nó chết rồi thì tất cả mục rã, thối hôi, sình trướng, tan hoại, còn chút xương cứng, rồi ngày nào cái xương cứng đó cũng mục rã thành bụi bay luôn. Nè ta suy nghiệm như vậy. Ta suy nghiệm đó là một sự thật chứ không có tưởng tượng.
[35:47]Ngày nào nó sẽ như vậy. Và đạo Phật là cái đạo của sự thật, ta nhìn điều này là một sự thật. Và ta suy nghiệm cái điều này, ta cứ ngồi thiền ta cứ vậy, biết rõ toàn thân, giữ thân mềm mại bất động, suy nghiệm cái sự vô thường của thân. Vài tháng, qua vài tháng, cái suy nghiệm cái vô thường của thân nó có cái hay thế này: là lúc đó ta chưa chứng thiền đâu, đó chỉ mới bước ban đầu, nhưng bỗng nhiên trong cuộc sống ta thay đổi, người ta thay đổi. Cái người nào mà sống gần mình họ sẽ thấy mình thay đổi từng ngày, từng ngày, từng ngày. Trước đây mình là người ích kỷ, giờ bỗng nhiên hết ích kỷ. Trước đây mình ham trưng diện, bỗng nhiên mình hết trưng diện.
[36:29]Và trước đây mình cứ dễ phiền não, bây giờ lòng mình hiền lành hơn. Rất là rõ, mà lúc đó là thầy nói mới bước ban đầu chưa có chứng thiền định nha, mới có suy nghiệm sâu về cái sự vô thường của thân xác thôi. Vậy mà tâm lý bí mật bên trong đã thay đổi, chính mình cũng không biết nữa. Chỉ có những người bên ngoài họ nhìn mình họ mới thấy được là mình đã thay đổi từng ngày trong cái cách sống, hay như vậy.
[36:58]Cho đến khi mà mình thuần, tức là khi ngồi xuống khi mà quán cái thân vô thường trong một sát na thôi, tích tắc cái thôi là mình đã hiểu hết toàn bộ cái tiến trình vô thường của thân, thấy luôn cái xương mục rã tan chỉ trong tích tắc. Và thời gian còn lại là gì? Thời gian còn lại tâm trống rỗng. Tâm trống rỗng lâu lâu cái mình lại khởi lên nhắc cái thân vô thường mà chỉ trong một sát na thôi là cả một diễn trình vô thường nó hiện ra hết, và nó giữ tâm mình rất là tỉnh sáng, không suy nghĩ. Vậy mà vẫn chưa phải là thiền. Cho đến khi thuần cái này rồi, bắt đầu thuần rồi ta bước vào cái theo dõi hơi thở.
[37:37]Ta thấy hơi thở vào ta biết rõ hơi thở vào, hơi thở ra ta biết rõ hơi thở ra, biết mà không điều khiển. Biết hơi thở vào, biết hơi thở ra mà không điều khiển. Đâu ngồi thử, thầy ngồi im theo dõi giùm thầy thử.
[37:55]Nhìn xuống đừng nhìn thầy. Thấy hơi thở vào, thấy hơi thở ra, biết mà không điều khiển.
[38:12]Rất nhiều người không làm được điều này. Vì sao vậy? Bởi vì mình vừa biết hơi thở cái, mình điều khiển liền. Hễ mình vừa để ý hơi thở, thế là mình chủ động điều khiển hơi thở vào, chủ động điều khiển hơi thở ra. Có không ạ? Tất cả mọi người đều bị điều này, mà Phật buộc ta phải tách điều này ra. Tức là hơi thở vào, hơi thở ra ta biết mà ta không điều khiển. Đây là cái chỗ rất tế nhị, mà là cái con đường Thiền của Phật.
[38:47]Mà ta phải thực hành thời gian cũng phải cả cả tháng á, ta mới làm được điều này. Còn không, vừa để ý hơi thở là tự nhiên nó điều khiển luôn. Bây giờ ta phải tách ra: biết hơi thở vào, biết hơi thở ra nhưng không điều khiển. "Nó không điều khiển, nó nín sao?" Đó, nó nín là do mình điều khiển nó mới nín. Chứ còn mình buông lỏng là nó tự nó thở. Vì nếu nó không thở, thân này nó sẽ chết. Nên thân này buộc nó phải thở, còn ta chỉ thanh thản biết mà thôi. Ta không cần thở, ta chỉ biết cái thân nó đang thở chứ ta không điều khiển hơi thở. Được không ạ? Thử để ý lại một phút nữa nè. Nhìn mắt nhìn xuống đi.
[39:31]Để ý nè. Biết hơi thở vào, biết hơi thở ra, không điều khiển.
[39:44]Thả lỏng toàn thân, tự nó sẽ thở vào, tự nó sẽ thở ra. Không điều khiển.
[39:57]Bắt đầu thấy dễ chịu phải không? Khi nào mà ta ngồi đúng tư thế, đúng phương pháp mà ngồi lâu, mà mình đã đi qua cái quá trình biết rõ toàn thân, biết thân vô thường, rồi bắt đầu đi vào hơi thở, mà nắm được cái hơi thở là hiểu được, thực hành được cái biết mà không điều khiển, ta buông lỏng toàn thân, ta thấy tâm mình an tĩnh dần dần, an tĩnh dần dần và mọi điều kỳ diệu sẽ bắt đầu mở ra. Thì bắt đầu Phật dạy thêm câu nữa: Cảm giác toàn thân hơi thở vào, cảm giác toàn thân khi hơi thở ra. Tức là ta vừa biết hơi thở vào, vừa biết hơi thở ra, vừa biết rõ toàn thân.
[40:40]Đây là cái cái cái cái yếu chỉ, cái chìa khóa kế tiếp rất là quan trọng để đi vào Thiền. Làm lại giùm thầy. Ngồi yên làm lại. Mắt nhìn xuống. Vừa biết hơi thở vào, vừa biết hơi thở ra, và biết toàn thân, buông lỏng toàn thân, không điều khiển hơi thở.
[41:03]Đứng cũng tập được. Đi cũng tập được.
[41:17]Vừa biết hơi thở vào, biết hơi thở ra, không điều khiển, vừa biết rõ toàn thân.
[41:29]Được chưa ạ? Được chưa? Thôi về nhà tập nha, giờ nghe thầy nói tiếp. Chứ cái này thực hành lâu dài lắm. Mà khi thực hành được rồi, mình say sưa. Mình cứ say sưa rồi lúc đó là tự mình giữ gìn cái thời khóa mình tu mỗi ngày. Lúc đó ai rủ mình làm chuyện gì không làm, cứ thích ngồi Thiền thôi, là đúng rồi. Đó là cái thiền ngồi đó. Mà thật ra khi vào sâu rồi á, nó còn nhiều thứ nữa, lúc đó phải đến gặp thầy để thầy hướng dẫn tiếp. Nhưng mà tạm thời ngang đây nó là yếu chỉ căn bản nhất, cánh cửa mở vào. Tức là nhiêu chìa khóa nó có mấy cái đó, mở là vô phòng được rồi đó. Còn trong phòng đó ta sẽ gặp cái gì gặp cái gì thì
[42:06]sau này khi thực hành tới thì hỏi thầy tiếp, nha. Nhưng mà nếu thực hành được như vậy là tâm ta bắt đầu an tĩnh dần dần và mọi đạo lý ta xác chứng được trong đời sống của mình. Bây giờ vậy trong đời sống ta tu Thiền như thế nào? Trong đời sống vẫn phải tinh tấn tu Thiền chứ không được để tâm loạn. Vì nếu mà trong đời sống ta không giữ được tâm tu Thiền, để tâm loạn thì khi ngồi thiền tâm rất khó nhiếp. Nó ảnh hưởng cả cái đời sống đánh vào trong lúc ngồi thiền của mình. Nên vì vậy mà ta phải thiền lúc ngồi và thiền trong đời sống bình thường. Lúc ta làm việc cũng phải biết thiền, lúc ta nói chuyện cũng phải thiền, lúc đi đứng nằm ngồi gì cũng phải thiền hết.
[42:48]Là bây giờ ta gặp một người bạn, tay bắt mặt mừng nhưng đừng quên biết toàn thân. Đó, cái giữ chánh niệm trong đời sống tức là lúc nào cũng biết toàn thân. Dù á: "Ồ, lúc này anh khỏe không?", "Dạ cảm ơn anh, tôi khỏe." Tay thì bắt, miệng thì cười, mắt thì nhìn người ta, nhưng tâm âm thầm biết toàn thân mình, không chạy ra bên ngoài. Được không? Giả vờ đó quay qua bắt tay ai nói chuyện coi giữ toàn thân thiệt. Quay bên cạnh bắt tay thực hành, nhưng mà sự thực vẫn biết toàn thân mình. Hoặc là ta đi cũng vậy, ta đang đi công việc, đi lững thững, nhưng mà mọi người tưởng là ta suy nghĩ gì không, ta vừa đi mà vừa biết rõ toàn thân mình như trong lúc ngồi thiền vậy.
[43:30]Hoặc là lúc ta làm việc. Như ví dụ cái người mà lao động tay chân á, ta chẻ củi, ta đạp xe, ta cưa, ta xây hồ, ta sửa điện, thì trong đó tuy nó có một chút bận tâm để mà phải sắp xếp công việc, nhưng mà ta vẫn chia một cái tâm là biết toàn thân của mình. Đây là thiền trong công việc. Vẫn chia bớt một cái tâm để mà biết toàn thân, không quên cái thân của mình. Được không ạ? Ví dụ bây giờ đang ngồi nhìn thầy, đang nghe, nhưng mà vừa nghe, mắt thì nhìn, tai nghe, nhưng vẫn chia bớt một cái tâm để biết toàn thân mình. Được không ạ? Làm thử coi. Đừng vỗ tay nữa, đừng có. Chi mau vỗ tay. Vỗ tay kích động không à, hổng được.
[44:19]Thử làm theo thầy nha, để tập cái này thiền trong đời sống nè. Tai đang nghe thầy giảng, mắt đang nhìn thầy, nhưng mà vẫn biết toàn thân. Dễ không? Được không? Được thôi, phải không? Cái này rất là dễ. Rồi nhưng mà khó là cái này nè. Ví dụ những người mà làm việc đầu óc trí thức á, đang phải đọc một cuốn sách, nghiên cứu một cái văn bản, kiểm tra một cái số liệu, hay là người mà chuyên viên lập trình vi tính, phải lập ra những cái dòng lệnh, phải viết một cái phần mềm, thì thường là đầu óc phải tính toán tối đa, những người làm việc đầu óc, thì xin hãy cố gắng vì lòng tôn kính Phật, vì lòng thương tưởng tới chúng
[44:58]sinh, ta vẫn phải chia bớt một tâm để biết toàn thân mình. Chỗ này là khó nhất á, nhưng vẫn phải làm, vẫn phải tu, không thể bỏ, không có bỏ cái chánh niệm trong đời sống là cái biết rõ toàn thân. Còn những người khi mà đi mình không nói chuyện gì, biết toàn thân rất dễ. Hoặc là mình lao động tay chân đóng đóng đinh cốp cốp cốp vẫn biết toàn thân cũng dễ, hay đạp xe biết toàn thân dễ. Nhưng mà khi nói chuyện là bắt đầu khó rồi. Nói chuyện hỏi thăm là trong đầu mình phải tính toán câu nói, nhưng vẫn phải chia cái tâm để biết rõ toàn thân, là khó. Còn cái người mà chuyên sâu tri thức á, đọc cuốn sách, hay chấm bài, hay giảng bài,
[45:38]hoặc là lập phần mềm vi tính, thì biết rõ toàn thân rất là khó, nhưng vẫn phải biết rõ toàn thân để giữ chánh niệm. Còn cái người nào mê chơi game như hồi nãy đó, vừa chơi game mà vừa biết toàn thân luôn, được không? Chơi game mà biết toàn thân là phải bỏ game liền á. Thì đây là cái chánh niệm trong đời sống. Mà phải thực hành được như vậy thì khi ta vào trong ngồi thiền, thiền định sẽ nhanh chóng đi vào sâu. Còn nếu trong đời sống hàng ngày mà ta quên cái biết toàn thân, làm việc gì là lao theo việc đó, chạy theo những cái danh lợi thế gian, thì khi ta bắt chân ngồi thiền tâm loạn lên, nhiếp không vô.
[46:17]Nhiếp không vô rồi cái mình mất niềm tin. Mình mất niềm tin về sự tu hành, cái lần lần mình trở nên dãi đãi rồi bỏ thiền luôn. Mà bỏ thiền nghĩa là mình chấp nhận trôi lăn trong luân hồi mãi mãi, chấp nhận là một người lạc hậu so với sự tiến bộ của thời đại trong tương lai. Vì vậy là ta cố gắng trong đời sống phải giữ chánh niệm. Làm điều gì cũng cố gắng nhớ toàn thân mình, biết toàn thân, để khi bắt đầu bước chân vào ngồi thiền thì nhanh chóng nhiếp ch... nhiếp tâm vào an tĩnh. Mà nhiếp tâm được vào an tĩnh rồi thì mình có niềm tin. Mình có niềm tin, từ đó mình tinh tấn tu hoài. Cho nên cái tinh tấn của cái người tu Thiền có
[46:58]kết quả, họ tinh tấn tự nhiên vì họ thích. Còn cái người chưa được kết quả mà ráng ngồi, nó có cái khó chịu, cái mệt mỏi, nhưng mà vẫn phải cố gắng. Đó là thiền trong đời sống là như vậy. Bây giờ giữa thiền và điều thiện, thiền và đạo đức, nó có mối tương quan rất là chặt chẽ. Vì sao vậy? Bởi vì cái tâm ác á nó tương quan với cái tâm loạn động, mà cái tâm thiện á nó tương quan với cái tâm an tĩnh. Hai cái đó nó là một cặp đi với nhau. Hễ cái người nào ác, chắc chắn tâm người đó loạn, động. Cái người nào thiện, chắc chắn tâm người đó từ từ trong an tĩnh, rất gần với thiền định. Đó là quy luật, đó là nguyên tắc, đó là công thức, không chạy đường nào hết.
[47:51]Nên làm có nhiều cái trường hợp những nhà tâm lý học Tây phương họ không biết những nguyên tắc này, nên khi họ chữa bệnh tâm lý cho nhiều người á, họ chữa vá víu, chữa trên ngọn. Ví dụ có người bị trầm cảm, u uất đến nói chuyện với ông bác sĩ tâm lý, nói là: "Trong giấc ngủ tôi không yên, là bình thường tâm tôi cứ loạn." Cái ông bác sĩ tâm lý mới hỏi: "Ồ, anh có gặp ai anh nói chuyện có bị cái gì ám ảnh hay không, kể lại tôi nghe?" Rồi ổng bắt mạch cái đó rồi ổng giải tỏa, sự thật vẫn không hết. Phải hiểu một điều thế này: nguyên tắc cái tâm lý rốt ráo là này, cái điều ác nó đồng hành với cái tâm loạn động, cái điều thiện nó đồng hành với tâm an tĩnh.
[48:32]Cái người bị trầm cảm, bức xúc, day dứt, chắc hẳn chắn là trong tâm họ có một điều bất thiện nó tồn tại, phải gỡ cho ra. Triệt cho hết cái ác, cái bất thiện, làm sao hướng họ về điều thiện, yêu thương con người, làm việc gì cụ thể để giúp con người. Khi điều thiện nó xuất hiện trong tâm rồi, nó kéo cái tâm về phía an tĩnh liền. Đó là cái nguyên tắc của tâm lý mà hiện nay cái khoa tâm lý học của Tây phương chưa tìm ra, nhưng trong đạo Phật đây là công thức. Nên cái người mà nhập được sơ thiền, nhập được mức định đầu tiên là sơ thiền, thì Phật xác định người này chấm dứt được điều bất thiện trong tâm.
[49:11]Tức là tâm người này là thuần thiện vì cái thiện và cái thiền tương quan chặt chẽ với nhau. Nên để chữa cái tâm ta, thì hễ ta thấy tâm mình loạn thì tìm coi một cái ác nào nó còn phảng phất đâu ở trong, chữa nó đi, đối trị nó đi, đem cái cái hiền lành, cái hiền thiện thay thế nó đi, thì tâm ta sẽ hết bất an liền, bắt đầu tâm ta đi vào an tĩnh liền. Đó là nguyên tắc. Mà nếu ta hiểu nguyên tắc này thì không những là ta giúp cho mình trong đời sống mà ta sẽ còn giúp được rất nhiều bạn bè ta trong đời sống. Hễ thấy người đó họ bất an, ta biết ngay là họ có một cái điều ác. Ta phân tích cho họ cái điều bất thiện:
[49:55]"Anh có một cái ích kỷ nào đó, anh có một cái hơn thua, một cái hiếu thắng nào đó, một cái tham lam, tham vọng tiềm ẩn nào trong tâm đó, anh gỡ ra đi. Cuộc sống này hy sinh, xả kỷ, không hơn thua, ai hơn mình mình mừng, rồi ai vượt lên khỏi mình, mình vui." Hãy sống như vậy và tâm hồn trở nên an tĩnh vì thiền và đạo đức là tương quan chặt chẽ với nhau. Đó là điều rất là rất là chắc chắn. Như nãy ta nói là khi buổi ban đầu cái thiền ta chưa có kết quả, tâm ta chưa an tĩnh, thì ta ngồi rất là khó khăn, rất là cực. Do đó, cái người để tu thiền phải có ý chí kiên cường, ý chí vượt mọi người bình thường. Cái khó của thiền là gì?
[50:44]Nó thanh thản quá, nó vô hình quá, không thấy, nhưng mà nó rất là cực. Mình chiến đấu với cái thân của mình, chiến đấu với nội tâm của mình, cái chiến đấu vô hình đó không ai biết. Nên do đó, cái cuộc chiến đấu thầm lặng đó nó lại đòi hỏi cái ý chí nhiều hơn là những cái khác. Ví dụ ta thấy một người ở ngoài nắng lao động quần quật, quần quật, ta nói: "Trời, người này siêng quá, giỏi quá ha." Cái siêng, cái giỏi, cái ý chí đó coi vậy chứ nó dễ, vì nó bên ngoài nó dễ thấy. Còn cái ý chí mà thầm lặng, bí mật bên trong để chiến đấu với nội tâm mình, cái đó mới khó mà cái đó mới lớn, cái đó mới mạnh, gọi là cái chiến đấu với chính mình, cái đó mới vất vả.
[51:22]Nên là chiến thắng muôn ngàn quân địch không bằng chiến thắng chính mình. Kẻ thù bên ngoài không gì đáng sợ bằng kẻ thù nơi chính mình, thì cũng vậy. Cái ý chí mà điều phục tâm hồn mình, điều phục được cái thân thể của mình, điều phục hơi thở mình, cái đó mới là ý chí phi thường, mới là ý chí cao nhất. Nên vì vậy, khi mà ta đã hiểu được cái lợi ích quan trọng của thiền định, ta đã biết rằng con đường thiền này là mở ra để đưa đến cái tâm linh giác ngộ, là giúp ta đi bước vào những thế kỷ mới sau này mà không phải hổ thẹn, thì ta phải quyết tâm tu thiền. Mà khi quyết tâm tu thiền thì ta phải chấp nhận gian khó, cực khổ.
[52:04]Mà cái cái ý chí để vượt qua những gian khó, cực khổ đó là ý chí cao hơn mọi ý chí khác trên đời này. Như hồi xưa, ông tổng thống của Iraq mà ổng bị bắt hồi đó, ông Saddam Hussein, ổng có một cái câu chuyện tự hào về ổng mà ổng kể hoài, là lần trong chiến đấu ổng bị một vết thương, viên đạn găm vô người, là ổng trốn vào một cái ngôi nhà đó, tự tay ổng lấy dao ổng mổ thịt ổng ra, ổng gắp viên đạn đó ra, băng bó vết thương lại. Tức là con người rất là dũng cảm và ổng hay kể câu chuyện đó lại, xem như là tự hào về một cái ý chí của một người chiến sĩ. Nhưng mà sự thực, ý chí đó cũng chưa bằng cái người lặng lẽ,
[52:42]âm thầm trong thiền định điều phục thân mình, điều phục tâm mình. Cái này mới khó hơn. Và khi mà đã xác định được cái ý chí kiên cường điều này, ta phải giữ thời khóa hằng ngày, đừng có để mất. Một ngày mấy thời thiền là phải giữ đều đặn, ít nhất phải hai thời: trước khi ngủ và sau khi ngủ. Còn nếu giữa ngày có thời gian rảnh để ngồi nữa thì rất là rất là tốt. Đến khi nào mà tâm ta được kết quả, có sự an tĩnh, hạnh phúc nó xuất hiện tràn trề, thì lúc đó ta đạt được cái mà các vị thiền sư gọi là thiền duyệt thực. Thiền là thiền, duyệt là niềm vui, thực là thức ăn. Thiền duyệt thực, tức là ta có cái thức ăn bởi cái niềm vui trong thiền.
[53:32]Mà người nào mà có được cái thức ăn của niềm vui trong thiền này thì họ sẽ tự tinh tấn luôn, không cần ai nhắc nữa, vì thích quá rồi. Lúc đó cái tinh tấn nó không còn là cái khó khăn nữa, mà cái tinh tấn đó là niềm đam mê của mình. Giống như một người nhạc sĩ say sưa sáng tác, người họa sĩ say sưa vẽ tranh vì ham thích, thì cũng vậy, khi mà cái người mà đạt được cái thiền định ban đầu rồi, tâm an tĩnh, niềm hạnh phúc trào dâng rồi, họ thích và họ cứ cắm đầu họ thiền hoài. Lúc đó ta thấy họ rất tinh tấn, nhưng mà sự thật họ lại không thấy họ tinh tấn nữa, mà chỉ thấy là say sưa, ham thích và thích ngồi hoài.
[54:11]Và một điều nữa là khi mà cái thiền duyệt thực đã có, tức cái niềm an tĩnh, hạnh phúc trong thiền đã có, thì tự ta nhìn thấy những lạc thú của trần gian là vô nghĩa. Lúc đó, rõ ràng những lạc thú của trần gian là vô nghĩa. Tuy nhiên, nó có một cái giá phải trả. Cái giá phải trả là thế này: vậy bây giờ ta sẽ đặt câu hỏi, nói: "Vậy thưa thầy, là tôi phải ngồi thiền trước để có kết quả, khi thấy được cái hạnh phúc của thiền rồi tôi sẽ từ bỏ lạc thú trần gian? Hay là tôi phải đánh đổi bằng cách là tôi từ bỏ lạc thú trần gian trước rồi tôi mới đạt được kết quả của thiền?" Có ai hỏi câu đó không?
[55:01]Cái câu trả lời là thế này: trên căn bản mà Phật dạy là ta phải có sự đánh đổi, là ta phải từ bỏ lạc thú trần gian trước rồi ta mới đạt được sự cái niềm an lạc của thiền. Đó là nguyên tắc. Tất cả chúng sinh đều phải đi theo cái công thức này. Ta phải từ bỏ lạc thú trần gian, giữ gìn giới hạnh, không có say đắm chuyện đời, thì ta mới có thể đạt được cái hạnh phúc của thiền. Đó là nguyên tắc bắt buộc, không còn con đường nào khác. Nhưng có một vài trường hợp hiếm hoi là có những vị mà cái công đức họ đã gieo quá dày trong đời xưa, thì nhiều khi ta thấy họ đang sống một đời sống rất bình thường của một người thế gian, hưởng thọ lạc thú thế gian,
[55:49]nhưng bất ngờ họ chứng thiền định rồi họ từ bỏ lạc thú thế gian luôn. Như trong cái kinh Pháp Cú có một câu chuyện về cái ông tướng Santati là ổng chiến thắng quân giặc trở về, vua cấp cho mọi cái thú vui tột đỉnh của trần gian để ổng hưởng thụ. Nhưng ngay đúng lúc đó cái người yêu ổng chết, ổng đau khổ gặp Phật, Phật chỉ nói sơ ổng chứng đạo liền. Thì đây là một điều rất là lạ, là người đang hưởng lạc thú thế gian mà bất ngờ chứng đạo. Hỏi ra Phật mới nói thế này: là vì đời xưa của ông này đó, vào thời Đức Phật quá khứ, ông giữ giới thanh nghiêm, làm nhiều công đức lành và đặc biệt là thuyết pháp suốt 80.000 năm.
[56:30]Ổng thuyết pháp đến cái nỗi mà thân ổng tỏa ra mùi chiên đàn, hơi thở ổng thơm như hoa sen. Và mà suốt 80.000 năm như vậy, rồi sau đó trải qua bao nhiêu kiếp, đến ngày hôm nay gặp Phật Thích Ca thì trong thoáng một câu nói thôi là đắc đạo liền, mặc dù là người đang hiện cái tướng là hưởng thụ lạc thú trần gian. Chỉ trường hợp một vài trường hợp như vậy thôi, còn đa phần là tất cả chúng ta phải có đánh đổi là từ bỏ lạc thú trần gian trước rồi ta mới chứng đắc thiền định sau. Đó là phải là sự đánh đổi.
[57:05]Còn như bây giờ nói rằng: "Từ từ tôi chưa có cái thiền duyệt thực, chưa có kết quả trong thiền định mà nên không đủ niềm tin, không đủ ý chí để dứt trừ những lạc thú trần gian thì phải làm sao?" Thì câu trả lời thế này: xin hãy vì niềm tin đối với Đức Phật,
[57:28]Xin ta hãy vì niềm kính yêu đối với Đức Phật, lòng thương yêu đối với chúng sinh và phải thấy rõ luân hồi vô tận là đau khổ, mà hãy kiên quyết, kiên nhẫn tu tập thiền định để đạt được sự giác ngộ.
[57:45]Và chính vì phải tu tập thiền định nên ta cũng phải xa lìa lạc thú trần gian, chẳng còn con đường nào khác. Phải chấp nhận sống một cái đời thanh tịnh, đạm bạc, xa lìa lạc thú trần gian để tiến sâu vào thiền định mà bởi vì niềm tin kính đối với Đức Phật. Nên ở đây ta đặt cái nền tảng là chính vì ta đặt niềm tin đối với Đức Phật quá cao mà ta chấp nhận từ bỏ lạc thú trần gian để có thể tìm được kết quả trong thiền định. Và đó là lý do mà thầy thường hay giảng đi giảng lại rất nhiều về lòng tôn kính Đức Phật. Hồi nãy ta nghe cái bài Từng Ngày Con Nhớ Phật đúng không ạ? Từng ngày con nhớ Phật, cho nên là nguyện lòng theo bước Người.
[58:33]Chính vì cái niềm tôn kính Phật này mà ta vâng lời Phật dạy, ta tin rằng Phật đã nói là không thể sai và ta hy sinh những cái lạc thú trần gian đi để ta đi theo con đường của Phật thanh cao, hướng thượng mà tìm sự giác ngộ. Mà một người có được sự giác ngộ rồi, cái lợi ích nó tỏa ra tràn ngập chung quanh. Một cái lời nói của người đó gây nên lay động biết bao tâm hồn con người, khiến cho bao nhiêu con người cùng hướng về nẻo thiện. Còn cứ thiếu một con người tốt, thiếu một bậc thánh giữa trần gian này, thiếu những lời nói cao cả này, trần gian cứ bị chìm trong tăm tối, con người ta cứ kích động nhau bằng những lời nói hận thù,
[59:17]chia rẽ, hơn thua, nghi kỵ rồi cứ tiếp tục ghét nhau. Còn ở đây có một lời nói của một bậc tu hành chân chính có kết quả trong thiền định, cái lời nói lay động được tâm hồn bao nhiêu người và chính vì vậy ta từ bỏ những điều ác, hướng về điều lành khiến cho thế gian này được tốt đẹp hơn. Và vì vậy, mỗi người trong chúng ta phải cố gắng tu tập thiền định để chi? Để cái lời nói mình nói ra lay động được lòng bao nhiêu người khác, cứu cái thế gian này không còn chìm trong tăm tối nữa. Đó là cái lợi ích vĩ đại biết bao nhiêu, đó là cái điều cao quý biết bao nhiêu mà ta tặng cho cuộc đời này. Ta tặng cho cuộc đời này cả gia tài này cũng không bằng
[1:00:04]cái công phu tu tập của chính ta có được cái kết quả trong thiền định, rồi ta đem cái đời sống của mình hiến tặng cho mọi người, ta đem cái lời nói của mình hiến tặng cho mọi người, ta đem cái tâm từ bi này cúng dường cho mọi người, đóng góp vào cái ánh sáng, đóng góp vào chân lý, đóng góp thêm cái hạnh phúc cho cái thế gian vốn đầy đau khổ này, điều này hạnh phúc biết là bao nhiêu, phải không ạ? Dạ.
[1:00:32]Chúng sinh có năm loại. Loại thứ nhất là khoáng vật là đất đá. Đất đá này có tâm linh không ạ? Có không? Ai nói có, giơ tay lên! Người đó rất giỏi. Đúng ạ, đất đá có tâm linh nhưng cái tâm linh rất ít và cái khối đất, khối đá rất to mới tạo thành một cái tâm linh nhỏ nhỏ nào đó. Chúng sinh thứ hai là thực vật là cây, cỏ, có tâm linh không ạ? Có nhiều hơn. Ví dụ như cây cành lá lay, nhiều khi cây này vẫn đang nghe ta thuyết pháp đó mà ta không biết, vẫn nghe được, vẫn cảm nhận được cái dòng đạo lý của ta đang tỏa ra trong không gian và cây cũng cảm nhận được chứ không phải là không, nên cây cũng có tâm linh.
[1:01:19]Nhưng mà tương đối là ít, mà có trao đổi chất, có sinh hóa, có tăng trưởng. Cái loài vật thứ ba là động vật. Động vật như là chim, thú rồi chó, heo, gà, cọp thì có tâm thức, chẳng những có tâm linh mà có tâm thức và cái tâm thức bắt đầu phức tạp lên. Có một phần trực giác nhưng mà ý thức kém, ngôn ngữ không phong phú, không có suy luận nhiều, không có sáng tạo nhiều và không rõ thiện hay ác, chỉ làm theo bản năng thôi. Tức là trong cái não, trong cái gen của các loài vật nó được lập trình sẵn và nó cứ theo cái lập trình đó nó cứ sống theo bản năng chứ nó không có phân biệt điều này là đúng, điều này là sai, điều này là thiện, điều này là ác, đó là động vật.
[1:02:03]Còn đến con người thì là tâm thức đã phát triển đầy đủ, ngôn ngữ phong phú, có suy luận, có sáng tạo, biết phân biệt thiện ác, nhưng mà đôi khi vì vô minh ngu si đã lẫn lộn giữa thiện ác, khi làm điều ác mà tưởng mình làm làm đúng, vân vân, nên tạo thành tạo nghiệp, đó là loài người. Và loài thứ năm là loài thánh. Là tâm linh, trực giác rất là mạnh, ít dùng cái ngôn ngữ hay tâm tưởng suy nghĩ, nhưng mà tâm thanh tịnh và thuần thiện và trực giác rất là mạnh. Đây là cái một bậc tiến hóa rất là cao mà tất cả chúng ta phải nhắm đến. Vì sao vậy? Bởi vì đó là yêu cầu. Trí tuệ ta phải tăng lên, đạo đức ta phải tăng lên và hạnh phúc ta phải tràn đầy.
[1:02:53]Ta phải trở thành một loài mà trí tuệ rất cao, đạo đức rất cao và hạnh phúc rất tràn đầy. Đó là tất cả chúng ta phải phấn đấu để biến thành cái loài đó và đó chính là bậc thánh. Hiện nay chúng ta trí tuệ vẫn còn hạn chế, đạo đức của ta lộn xộn giữa thiện và ác, còn hạnh phúc thì thật là mong manh. Ta phải trở thành một bậc, trở thành một loài mà trí tuệ rất cao, đạo đức rất nhiều và hạnh phúc thì tràn đầy, đó là thánh. Và cái cách để nâng một con người trở thành một bậc thánh đó chính là gì ạ? Chính là thiền định, chính là thiền định. Đó là điều mà nãy giờ ta đang nói. Nên vì vậy ta không còn con đường nào để đi.
[1:03:43]Không phải ta phải cố gắng làm giàu, không phải cố gắng học cao siêu nhiều, không phải, mà chính là ta phải trở thành một bậc thánh để kéo mọi người cùng trở thành một bậc thánh, để có trí tuệ rất cao, đạo đức rất nhiều và hạnh phúc tràn đầy. Và bởi con đường, con đường thiền định mà Phật đã mở ra cho tất cả chúng sinh. Nên hôm nay nhân ngày Rằm tháng Giêng, cũng là một ngày thiêng theo truyền thống của ông bà, chúng ta đã nói với nhau một cái đạo lý rất là rất là đẹp, đó là loài người phải phấn đấu để trở thành thánh, để có trí tuệ, có đạo đức, có hạnh phúc tràn đầy, để cứu cái thế giới vốn chìm trong tăm tối, đau khổ, hận thù này.
[1:04:34]Và mỗi một con người thành tựu được một chút đều là một cái đóng góp rất lớn lao cho cộng đồng của chúng ta. Xin chúc cho tất cả quý Phật tử tinh tấn thực hành thiền định để mỗi người đều đặt chân lên con đường trở thành một bậc thánh của tương lai. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.