Lời giảng: Lòng Tôn Kính Phật Vô Biên

[0:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Lần này thầy nói về một đề tài rất là cũ mà thầy đã nói đi nói lại mãi. Nói đi nói lại mãi mà lại sợ người ta quên nên hôm nay nói lại, là lòng tôn kính Phật vô biên. Cái đề tài này thì ai cũng thường nghe thầy nói. Trong bộ Tâm Lý Đạo Đức nói lác đác nơi này nơi kia, hôm nay nói lại nữa. Thầy cứ phải nhắc đi nhắc lại tại vì đề tài này rất là căn bản mà rất là quan trọng. Cái người đệ tử Phật, khi mình bước vào Phật pháp để tu hành mà không đủ cái lòng tôn kính Phật thì cái đời tu của mình bị mất cái nền, mất cái nền tảng, không có cái công đức, mình rất dễ lạc vào tà kiến,

[0:41]rồi mê tín, thậm chí có thể ra ngoài ngoại đạo luôn cũng có nữa, nếu lòng tôn kính Phật ta không đủ. Vì vậy, để đặt cái nền tảng tu hành vững chắc, ta phải xây dựng trong lòng mình một lòng tôn kính Phật thật là mênh mông, tuyệt đối. Nên cái đề tài này tuy rất là cũ, thầy nói hoài, nhưng mà không bao giờ là cũ, lúc nào cũng là mới, vì ta vẫn phải trau dồi hằng ngày. Lòng kính trọng, hoặc là sự sợ sệt, hoặc là tình thương yêu, vân vân, tất cả những tình cảm của con người thì không bao giờ có thể định nghĩa bằng ngôn ngữ được. Chúng ta nhớ một điều thế này: tình cảm không bao giờ định nghĩa bằng ngôn ngữ được.

[1:27]Ví dụ, mình nói mình thương một người nào đó, hỏi thương là gì? Là nói đố ai mà diễn tả được. Chúng ta chỉ đọc thấy cái hiện tượng thôi. Ví dụ khi ta thương ai, xa người đó ta nhớ, gần người đó ta vui, rồi ta muốn giúp đỡ, vân vân, thì những hiện tượng đó ta biết là thương, chứ còn bản chất thương là gì thì không có ngôn ngữ để diễn tả. Thì lòng kính trọng cũng vậy, bây giờ hỏi lòng kính trọng là gì? Thì không định nghĩa được, mà ta cũng chỉ nhìn thấy biểu hiện và ta biết rằng trong tâm ta có cái sự kính trọng đối với ai đó. Ví dụ như thế này. Ví dụ như là, khi ta gặp một người mà mình kính trọng,

[2:07]thì thường ta có cái cảm giác là xúc động dâng trào. Thấy một người nào mà mình kính trọng là mình thường có cái xúc động khi mình gặp người đó. Có đúng không ạ? Cái thứ hai, là đối với những người mà mình kính trọng quá,

[2:28]thì nhiều khi trước người đó mình muốn quỳ xuống. Tất cả các nền văn hóa trên thế giới từ ngàn xưa cho tới ngàn sau đều giống nhau ở một điểm này: khi ta gặp một người mà ta kính trọng, ta đều muốn cúi đầu, muốn quỳ xuống. Dù đó là bất cứ nền văn hóa nào.

[2:50]Không có khi nào mà ta gặp một người ta kính trọng mà ta giơ cái tay ta, khỏe không? Không có, không có. Không bao giờ, đó là cái lối của bạn bè ngang hàng. Còn ta gặp người kính trọng ta đều cúi đầu xuống, muốn quỳ xuống luôn, thậm chí ta cúi ta lạy luôn. Tại sao? Mà bất cứ nền văn hóa nào cũng vậy, không riêng gì Việt Nam. Tại sao? Ai biết? Là bởi vì thế này, khi ta cúi đầu xuống thấp hơn cái người đó, ý ta muốn nói rằng ta nhỏ bé hơn người đó rất nhiều. Người đó là cái gì đó vời vợi ở trên cao mà ta rất là nhỏ bé ở phía dưới, nên cái đầu ta cúi xuống là để biểu hiện cái tâm tư đó mà ngôn ngữ không bày tỏ được.

[3:37]Bất cứ quốc gia nào, bất cứ dân tộc nào cũng đều có cái cách bày tỏ giống hệt nhau như vậy. Trong vô thức, người ta đều giống nhau như vậy. Nghĩa là trong cái sự kính trọng, cái hành động là cúi đầu xuống đều giống hệt nhau. Đó là cái biểu hiện của lòng kính trọng. Rồi một biểu hiện nữa là, đối với người mà ta kính trọng, ta muốn lắng nghe người đó dạy dỗ ta điều gì đó, vì ta biết rằng nơi cái trái tim người đó, nơi cái trí tuệ người đó còn ẩn chứa rất nhiều điều quý giá mà ta cần phải học hỏi. Chứ có ai mà mình biết rằng người đó dốt, người đó dở mà mình kính trọng không? Không có, phải không? Nên hễ mình kính trọng tức là người đó phải hơn mình.

[4:24]Trong tim người đó, trong óc người đó có một cái gì vượt trội rất xa so với mình, nên để mình kính trọng. Và chính vì khi mà mình kính trọng nghĩa là mình hiểu trong tim, trong óc người đó có những cái gì còn rất quý giá ẩn tàng ở trong, và mình muốn lắng nghe điều đó, mình muốn học hỏi điều đó, mình muốn tiếp nhận những điều đó vào trong tim, trong óc mình lại. Cho nên cái biểu hiện của một sự kính trọng nữa là ta muốn lắng nghe, ta muốn học hỏi. Một biểu hiện của sự kính trọng nữa là ta muốn vâng lời cái người ta kính trọng. Vì sao vậy? Vì ta tin chắc rằng với con người đó, con người mà ta kính trọng đó, hễ bảo ta làm điều gì

[5:06]thì điều đó chỉ là điều tốt, điều đó chỉ là có lợi cho ta và cho mọi người. Cho nên thường khi người đó bảo ta làm điều gì thì ta thích vâng lời làm chứ không có cãi lại. Đó là những dấu hiệu của sự kính trọng đối với một người. Ta kiểm lại nè. Cái dấu hiệu thứ nhất của sự kính trọng là khi gặp một người ta kính trọng, ta xúc động. Thấy lòng mình nó lâng lâng, phơi phới một cảm giác xúc động gì đó. Cái thứ hai, khi gặp người mà ta kính trọng, thì ta luôn luôn tìm cách hạ thấp cái đầu mình xuống, cúi xuống, thậm chí quỳ xuống, thậm chí là đê đầu đảnh lễ dưới đất luôn. Đó là một biểu hiện của vô thức

[5:48]để nói rằng là so với người đó ta nhỏ bé hơn rất nhiều. Cái biểu hiện thứ ba của sự kính trọng nữa là ta muốn nghe người đó dạy dỗ. Biểu hiện thứ tư của sự kính trọng nữa: muốn vâng lời người đó. Đó là bốn biểu hiện của cái lòng kính trọng. Nên khi kính trọng ai, ta sẽ bộc lộ ra bốn cái biểu hiện này, chứ còn hỏi kính trọng là gì thì không có ngôn ngữ nào định nghĩa được. Thầy đang nói về cái căn bản của lòng kính trọng, rồi một lát chúng ta sẽ phân tích về cái lòng tôn kính của ta đối với Đức Phật. Bây giờ ta kính trọng ai?

[6:28]Ai là người để ta kính trọng? Người mà ta kính trọng là phải hơn ta về hai điều, tức là người có hai cái tố chất vượt hơn ta là tài năng và đạo đức. Ví dụ, mình là học sinh lớp năm mà mình gặp một người tiến sĩ buộc mình phải kính trọng, vì mình biết người này giỏi quá, họ hơn mình. Hoặc là ví dụ như, mình gặp một người khổ, lúc đó là ví dụ mình đi đường mình thấy một người bị tai nạn xe, dừng xe lại, kêu xe để đưa người ta vào bệnh viện, thì tức là mình cũng là người tốt. Nhưng mà mình gặp một người khác, khi gặp một người bị tai nạn như vậy thì cái người đó đã tìm cách là cứu người đó, đưa người đó vào bệnh viện,

[7:13]liên lạc với gia đình người đó để hỏi coi gia đình người đó có giàu, có nghèo, có khó khăn thế nào để họ tìm cách kêu gọi sự phụ giúp đỡ người ta tới nơi tới chốn luôn. Còn mình chỉ đưa người ta vào bệnh viện để hy vọng rằng bệnh viện cứu người ta sống là được rồi. Còn cái người kia họ nghĩ tới không biết cái người này có phải là trụ cột kinh tế gia đình hay không, nằm xuống đây rồi gia đình có biết hay không, rồi khi bệnh như vậy rồi gia đình có khốn khổ đến mức độ nào hay không, nên họ lo tới chu đáo hơn. Thì ta so sánh giữa cái đạo đức của ta với cái lòng tốt của người kia, cái ta thấy có sự chênh lệch rất là

[7:44]là xa, và ta đặt vào lên người đó cái lòng kính trọng, vì người đó đạo đức hơn ta rất nhiều. Có đúng không ạ? Như ta đôi khi mình còn có những cuộc vui, dự một cái tiệc nhậu mặc dầu ta không sa đà, không có say sưa, nhưng mà thỉnh thoảng người ta vẫn vui chơi bạn bè một bữa tiệc nhậu, rồi ai rủ đánh vài ván bài đánh cho vui. Nghĩa là ta còn lẩn quất những cái cuộc vui thế gian. Còn có một người mà ta nghe nói họ sống cực kỳ thanh khiết, không bao giờ vướng vào những cái trò bê tha lặt vặt của thế gian. Ta nghe như vậy ta kính trọng không? Ta kính trọng liền, bởi vì về phương diện đạo đức, về sự trong sạch người đó đã vượt hơn ta rất nhiều.

[8:26]Nên như vậy, cái người mà ta kính trọng tức là cái người hơn ta hai điều: một là tài năng và hai là đạo đức. Nhưng trong thẳm sâu tâm hồn của con người, cái người mà có đạo đức á thì làm cho ta kính trọng nhiều hơn. Cho nên như nhà thơ Goethe, nhà thơ vĩ đại của Đức có nói câu này: "Đứng trước một bộ óc vĩ đại, tôi cúi đầu; nhưng đứng trước một trái tim vĩ đại, tôi quỳ xuống."

[8:56]Là gặp một cái người mà tài quá đó thì mình cũng kính trọng, nhưng mức kính trọng đó chỉ là mình cúi cái đầu xuống thôi. Nhưng mà gặp cái người có trái tim vĩ đại, người mà có cái tình yêu thương con người mênh mông, con người mà giữ mình thật là chuẩn mực, mình quỳ xuống luôn, mình hạ thấp người mình xuống hẳn, tức là sự kính trọng đặt lên người đó rất là cao. Và như vậy, đối với hai hạng người mà ta kính trọng là người hơn ta về tài năng và người hơn ta về đạo đức thì rõ ràng trong cái thẳm sâu tự nhiên của con người, cái người có đạo đức làm cho ta kính trọng nhiều hơn. Đó là lý do tại sao mà mọi người kính trọng tu sĩ là như vậy đó.

[9:35]Ví dụ bây giờ, khi ta vào chùa, ở ngoài đời, ta có thể là một người giàu có, lắm tiền, ta có thể là một người có những cái học vị cao xa, nhưng mà khi vào chùa, ta gặp một thầy Tỳ kheo, một sư cô dung dị, bình thường, hỏi ra thì người này cũng chỉ xong lớp 12, hỏi ra xuất thân của gia đình người này cũng chỉ là một nông dân nghèo. Nhưng mà sau khi tiếp xúc qua một buổi thì ta lại kính trọng người đó, ta xem cái người tu sĩ đó hơn ta một bậc, mà ta gặp ta phải chắp tay ta cúi chào, là vì sao vậy? Bởi vì tuy rằng cái xuất thân gia đình kém hơn ta, cái học vị kém hơn ta, nhưng mà cái đạo đức, cái sự tinh khiết, cái lý tưởng tu tập,

[10:23]cái công phu tu tu tập người đó hơn ta, và khiến cho ta tự nhiên ta đặt lên người đó lòng kính trọng. Đó là lý do mà tại sao dù thế nào thì dù, mà khi vào chùa gặp một người xuất gia tu hành chân chính, ta đều gửi lên cái người đó lòng kính trọng. Điều đó là điều rất tự nhiên, chứ nó không phải là một điều bắt buộc của tôn giáo. Có đúng vậy không ạ? Không phải là ta bị bắt buộc là hễ ta vào chùa thì ta phải kính trọng thầy cô, mà cái việc kính trọng quý thầy, quý cô, nó là một cái điều tự nhiên, một quy luật tâm lý khách quan rằng khi ta gặp một người đạo đức hơn ta làm cho ta lay động, ta kính trọng hơn.

[11:11]Dù về tài năng, ta có thể hơn cái người đó, đó là một cái quy luật. Vì vậy, để cái người ta kính trọng thì hơn ta về đạo đức và tài năng, ta nể phục người có tài, nhưng mà ta yêu kính cái người có đạo đức. Mà cái sự kính trọng đó càng lớn hơn nếu ta hiểu được cái sự cách biệt đó,

[11:36]ta hiểu được cái sự cách biệt đó. Giờ ví dụ thế này. Ví dụ như là một cái người thích âm nhạc, hôm họ gặp giới thiệu một cái người là cũng là nói: "À, xin giới thiệu với chị cái người này là tiến sĩ âm nhạc". Cái họ ngơ ngơ, họ bắt tay họ chào, họ không hiểu gì hết. Họ không hiểu tiến sĩ âm nhạc là gì nên họ ngơ ngơ à. Ví dụ còn như thầy, lại giới thiệu thầy nói: "Đây là một người tiến sĩ âm nhạc", là thầy nể liền. Là vì sao vậy? Bởi vì thầy cũng là người có biết âm nhạc. Và kiến thức về âm nhạc của thầy không nhiều, nhưng mà thầy biết là cái thế giới của âm nhạc nó mênh mông, sâu rộng, mà thầy chỉ là người đứng chân ở ngoài cổng,

[12:20]mặc dù thầy có viết được nhạc, nhưng mà thầy biết rằng cái bầu trời của âm nhạc nó còn rất là mênh mông mà thầy chưa có khám phá được nhiều, mà thầy hiểu cái lớn lao của thế giới đó, cho nên thầy hiểu rằng cái người mà họ đến cái mức độ tiến sĩ âm nhạc, thạc sĩ âm nhạc hay qua đại học âm nhạc, họ hơn mình rất là nhiều, nên thầy nể. Vì thầy hiểu rằng người đó hơn mình rất nhiều nên thầy có cái lòng nể phục. Còn ví dụ một người họ không biết về cái sự cách biệt đó, ví dụ họ cũng chỉ đi hát karaoke rồi gặp người giới thiệu ở đây tiến sĩ âm nhạc, họ chả biết tiến sĩ âm nhạc là gì nên họ không có nể. Phải không?

[12:57]Không nể. Hoặc là ví dụ thế này, có người nghe nói có đạo Phật thì họ cũng đọc vài ba bài kinh Phật sơ sơ, chưa hiểu gì hết, cũng chưa thực hành, rồi họ gặp một cái người nói giới thiệu, nói là cái ông này ổng đi tu theo đạo Phật hai chục năm rồi nha, gặp nói: "Ờ, vậy hả", họ cũng không hiểu, họ không kính trọng. Nhưng mà nếu ta là người bước vào đạo Phật, ta có sự thực hành, ta có sự nghiên cứu, ta thấy cái sự vất vả trong cái việc tu như thế, nghĩa là từng giờ phút mà ta diệt cái tham, diệt cái sân của mình nó khổ đến mức độ nào, từng giây phút ngồi thiền nó mỏi lưng, nó đau chân, vất vả đến mức độ nào, là nghiên cứu giáo lý uyên thâm,

[13:35]sâu xa đến như thế nào, ta thấy Phật pháp cả cái bầu trời bao la vô cùng tận. Và có một cái người mà họ đã tu hành chân chính trong đạo Phật ngót 20 năm như vậy thì ta biết rằng họ đã vượt xa hơn ta rất nhiều, tự nhiên ta nghe ta kính trọng liền. Cho nên cái sự kính trọng này là bởi vì ta biết được cái sự cách biệt giữa ta với người, với người đó. Còn cái người không hiểu được cái sự cách biệt đó thì lòng kính trọng tự nhiên không có. Vì vậy, để có thể kính trọng được một người, ta phải hiểu được cái vĩ đại của người đó, cái giỏi của người đó. Nếu ta không hiểu được cái vĩ đại của người đó, ta không kính trọng được người đó.

[14:20]Thầy vừa nói tới chữ hiểu, thầy nói tới nói lui cái chữ hiểu. Mọi người để ý giùm thầy, thầy nói tới nói lui cái chữ hiểu, nghĩa là khi nào ta biết được cái hay của người kia, ta mới có thể kính trọng được người kia. Còn nếu ta không biết rõ được cái hay của người kia, ta không thể kính trọng người đó được. Đúng không ạ?

[14:43]Vì vậy là để có thể kính trọng được một người, ta phải có trí tuệ. Người ngu si không kính trọng ai hết tại vì họ không biết được cái cách biệt giữa mình và người kia. Gặp người tốt, họ chẳng biết tốt là cái gì để kính trọng, họ chỉ có thể là người ngu chỉ có thể có cái là chịu ơn thôi, ví dụ ai cho mình tiền nhiều thì mình thương thương, biết ơn thôi chứ không có sự kính trọng. Còn để kính trọng, nhiều khi ta gặp người, người đó không cho ta một đồng nào, và nhiều khi là người đó cũng chẳng dạy ta bài học nào, nhưng mà bằng trí tuệ ta, ta hiểu được cái vĩ đại của người đó thì ta vẫn khởi lên được lòng kính trọng.

[15:21]Do đó, để có thể kính trọng được một người, ta phải có trí tuệ, bản thân mình phải có trí tuệ. Và thầy cũng muốn nói rằng là chính mình phải có đạo đức mình mới có thể kính trọng người khác được, nên đây là một điều không dễ dàng. Khi ta nói ta đặt lên Đức Phật lòng tôn kính tuyệt đối thì phải hiểu rằng cái người đó đạo đức đã rất cao. Còn cái người đạo đức thấp thấp, không bao giờ đủ lòng tôn kính Phật, đây là điều không dễ dàng. Nếu ta không có trí tuệ, ta không kính trọng ai hết. Còn ví dụ đến với Đức Phật, mình chỉ mê tín, mình tin tin, mình cầu xin thôi, chứ không bao giờ là biết kính trọng Phật là gì.

[16:00]Phải có trí tuệ ta mới có được sự kính trọng. Bây giờ thế này, hai người ngang tài nhau thì có kính trọng nhau không?

[16:11]Hồi nãy, thầy vừa nói là để kính trọng một người đó ta phải thấy được cái sự cách biệt giữa ta với người đó, ta thấy mình rất thấp và người kia rất cao thì mình mới kính trọng. Bây giờ ví dụ như bây giờ hai người cùng là tiến sĩ thì có kính trọng nhau không ạ? Hai người bằng nhau giờ có kính trọng nhau không? Ví dụ hai ca sĩ cùng là ngôi sao có kính trọng nhau không? Tại sao không kính trọng? Mà thường là ganh tị nhau. Hai người ngang tài với nhau rất dễ ganh tị với nhau. Nhưng bây giờ ví dụ như hai người cùng có đạo đức cao vời như nhau thì có kính trọng nhau không? Có không? Ví dụ hai người cùng là hòa thượng hết, cùng là hòa thượng được tấn phong,

[16:56]cùng là hòa thượng đã tu, nghĩa là 60 năm ở trong đạo, thì có kính trọng nhau không? Có, đó. Nên ở đây ta có so sánh chút xíu là tài năng bằng nhau thì có khi là không kính trọng nhau, mà có thể ghen tị với nhau. Nhưng mà nếu đạo đức càng lớn, càng bằng nhau thì lại càng kính trọng nhau. Do đó, ta hiểu một điều, ta càng hiểu thêm một điều nữa là chỉ có những người có đạo đức mới có thể khởi lên cái lòng kính trọng với ai đó. Còn cái người mà không có đạo đức thì rất khó khởi lên lòng kính trọng, lại dễ khởi lên cái lòng lòng ganh tị hơn thua. Nên nói đi nói lại nãy giờ và ta thấy rằng là rõ ràng lòng kính trọng là một

[17:41]cái phẩm chất của đạo đức, một cái phẩm chất đạo đức cao quý của con người. Và đó là lý do tại sao mà nghìn đời xưa, cha ông ta buộc đứa trẻ từ nhỏ phải biết kính trọng người lớn để dạy cho nó cái đạo đức. Vì nếu đứa bé từ nhỏ mà nó không học được cái sự kính trọng ai hết thì đó là đứa bé không có đạo đức, lớn lên nó vứt đi. Vì từ cái nền của lòng kính trọng nó không có thì nhiều đạo đức khác nó cũng sẽ không có và lớn lên dần nó sẽ là mối họa cho xã hội. Nó là mối họa cho xã hội và nó cũng chính là kẻ thù của chính nó. Kẻ thù lớn nhất của đời mình là ai? Là chính mình. Hồi nãy có bài nhạc giảng xong rồi nghe lại cái bài đó.

[18:27]Thầy mới viết cái bài, một bài nhạc sinh hoạt, Kẻ Thù Lớn Nhất: "Kẻ thù lớn nhất đời mình, nào ngờ cũng chính là mình". Vì sao vậy? Vì mình không biết kính trọng ai hết. Nên nãy giờ phân tích mới sơ sơ là ta đã thấy cái lòng kính trọng là một phẩm chất đạo đức đáng quý, mà khi hiểu điều này rồi, ta mới biết là nó quan trọng trong cái việc tu hành đến dường nào, cũng như nó quan trọng trong việc giáo dục một con người đến dường nào, và nhất là quan trọng trong việc giáo dục những đứa trẻ từ cái thuở còn ấu thơ. Hiểu được cái logic nó như vậy rồi, ta mới định hướng được cái đường đi trong cái giáo dục gia đình ta, cũng như một nhà lãnh đạo đất

[19:08]nước phải định hướng được cái văn hóa của đất nước mình. Vì nếu mà cứ thả lỏng cho mấy đứa nhỏ từ nhỏ nó không biết kính trọng ai thì hãy yên tâm một điều, đất nước đó sẽ tan vỡ trong tương lai. Nên những việc mà lễ phép, dạ, thưa, vâng lời, khiêm tốn đều là những bài học đầu đời quý giá cho những đứa trẻ cả. Và ở trong đạo, tất cả chúng ta đều là những đứa trẻ còn rất ngây thơ, và buổi đầu ta cũng phải học cái lòng kính trọng như thế. Giờ ta nói về cái nhân quả của sự kính trọng chút. Nãy giờ ta phân tích thì ta thấy rằng cái người có đạo đức thì luôn xuất hiện lòng kính trọng của mình đối với những người hơn mình.

[19:54]Bây giờ nói hai hòa thượng bằng nhau thì tại sao kính trọng nhau? Bởi vì hai vị hòa thượng cùng có đạo đức lúc nào cũng nghĩ ông hòa thượng kia làm sao? Hơn, hơn mình. Dấu hiệu của sự đạo đức nữa là thế này: lúc nào cũng nghĩ người khác hơn mình. Cho nên hai ông cứ kính trọng nhau. Và hai ông càng kính trọng nhau thì mình càng biết hai ông này rất là đạo đức. Còn hai ông có một ông nghĩ là ông kia giỏi hơn mình, còn ông ngược lại nói ông này chắc không bằng mình thì hai ông chỉ có một ông có đạo đức mà mà thôi. Vì vậy, ta biết rằng là người có đạo đức thì tự nhiên xuất hiện cái lòng kính trọng đối với người hơn mình,

[20:32]và ngược lại, cái người xấu thì chẳng kính trọng ai trên đời này cả. Nhớ như vậy. Người xấu thì chẳng kính trọng ai trên đời này cả. Và nhìn vào điểm này để ta đánh giá lại tâm mình. Hãy nhìn lại tâm mình, từ nhỏ tới lớn mình có kính trọng ai chưa?

[20:55]Ta nhớ lại hồi nhỏ lúc ta đi học, ta có kính trọng thầy, cô giáo không? Rồi đến khi tuổi già rồi, ta vẫn còn nuôi dưỡng cái lòng kính trọng đối với cha mẹ mình hay không? Rồi bây giờ nghĩ đến những thầy giáo mà ngày xưa thỉnh thoảng ta gặp lại trên đường, ta có còn cái lòng kính trọng không? Hay là nghĩ: "Ồ, hồi xưa ổng giáo làng ổng dạy mình có lớp năm, bây giờ mình đã đại học mà hơn ổng", mình coi thường, có nghĩ như vậy không? Không được nghĩ như vậy. Cái lòng kính trọng phải nuôi dưỡng suốt đời. Rồi mỗi khi ta đọc trên báo, thấy những tấm gương của những người tốt, việc tốt rồi ta có dâng lên trong lòng mình một chút kính trọng không?

[21:35]Nếu có thì ta là người đạo đức. Còn nếu ta đọc trên những bài báo mà ta nghe nói về những cái gương người tốt, việc tốt mà lòng mình trơ trơ thì phải biết rằng mình không có đạo đức. Ráng mà lo tu nha. Không có đạo đức đó, chắc chắn mình sẽ sống bậy, làm bậy và chết đi về cái chỗ tối tăm. Nên cứ xem xem cái lòng mình có kính trọng ai hay không và biết rằng mình có đạo đức hay không. Chỉ cái mốc đó thôi.

[22:01]Có những người họ quyền cao chức trọng và không biết kính trọng ai hết vì họ nghĩ rằng họ là người có quyền lực hơn mọi người. Thì ta phải tin chắc một điều thế này: đó là người ác, đó là người xấu. Chừng nào mà con người ta không tính tới cái địa vị của mình, mà khi thấy ai có điều gì hay đều biết kính trọng thì đó là người có đạo đức. Ví dụ như có thể đó là một chủ tịch, một ông thủ tướng, một ông tổng bí thư, cái địa vị là cao nhất nước á, nhưng mà khi thấy ai có cái gì hay thì các ông đều bày tỏ sự tôn trọng thì ta biết rằng đó là người lãnh đạo có đạo đức. Mà nếu đó là một người lãnh đạo có đạo đức thì ta tin

[22:52]rằng đất nước mình còn có cái phúc để tiến lên. Còn nếu mà một cái quan chức cao mà ỷ mình quan chức cao rồi coi thường mọi người thì đó là một cái người quan chức xấu, không làm lợi gì cho dân. Vì kiêu mạn, không kính trọng ai là không có đạo đức, đó là điều chắc chắn như vậy. Trong cái nhân quả của cái lòng kính trọng là thế này: khi ta kính trọng ai điều gì thì ta dần dần sẽ thành tựu điều đó, đó là nhân quả. Ví dụ như ta kính trọng người thầy giáo của ta thì sau này có thể ta là một thầy giáo giỏi hoặc là ta có khiếu về sư phạm, ta dạy ai điều gì cũng rất là hay. Hoặc ta kính phục một nhà bác học

[23:36]thì một lúc nào đó ta rất dễ trở thành một nhà khoa học xuất sắc. Hoặc là ta kính trọng ai về cái tài năng âm nhạc thì ta cũng rất dễ sau này mình trở nên giỏi trong cái lĩnh vực âm nhạc. Hoặc là hay hơn, mình thấy một người có một cái tâm hồn từ bi, yêu thương, điềm đạm, đạo đức và mình luôn ngưỡng mộ cái điều đó thì chắc chắn cái nhân quả nó sẽ đưa đến là cái nhân cách của mình cũng sẽ thay đổi từng ngày, và mình dần dần sẽ trở thành con người đạo đức, độ lượng giống giống như vậy. Đó là cái nhân quả. Vì vậy là ta xem lại con người mình. Khi mình thiếu điều gì, mình phải biết kính trọng người khác cái điều đó.

[24:22]Trong cái truyện mà Thoát vòng tục lụy, ở đây ta có xem truyện Thoát vòng tục lụy chưa ạ? Kiếp xưa có một ông thư ký ở trong chùa, ông có gương mặt rất là rất là xấu. Sau đó cái vị sư phụ mới kêu ông sám hối là bằng cách lạy Phật Dược Sư. Và ông cứ lạy mãi, ông cứ chiêm ngưỡng cái dung nhan 80 vẻ đẹp của Phật và đời sau ông trở thành một nhà sư là Ngọc Lâm rất là đẹp. Trong lúc mà ông sám hối đó thì ông không có hướng tâm nhiều về những cái phẩm chất khác mà ông cứ hướng tâm về cái yếu tố dung nhan của Phật. Vậy mà đời sau ông đã được một cái gương mặt rất là đẹp. Cũng vậy, bây giờ bao nhiêu người đang ngồi đây,

[25:14]có những người có gương mặt rất đẹp, có thể là chỉ vì đời trước là ta lễ Phật, đã tán thán tôn nhan của Phật, đời này ta cũng được cái dung mạo rất là đẹp.

[25:32]Tuy nhiên, với cái người mà hiểu đạo sâu xa thì ta không có hướng tâm về những cái điều thuộc về về thế tục, mà ta muốn hướng tâm về những điều cao siêu hơn. Đó là khi ta đặt cái niềm kính trọng của mình lên một bậc Thánh với tất cả những phẩm chất cao quý của một bậc Thánh thì trong lòng ta dần dần sẽ thành tựu những cái phẩm chất của các bậc Thánh như thế. Ví dụ ta biết có một vị đã tu hành là đắc đạo thì ta thường kính trọng vị đó như là một bậc Thánh, như là một bậc đắc đạo thì tự nhiên cái nhân cách của ta thay đổi từng ngày, thay đổi từng ngày. Bỗng nhiên ta hiền lành hơn, ta bớt nóng giận,

[26:22]bao dung, từ bi hơn, sâu sắc hơn, dễ làm việc thiện hơn và hiểu kinh điển một cách lần lần sâu sắc hơn. Đó là những phẩm chất thánh từ từ thành tựu trong lòng ta chỉ bởi vì ta có lòng kính trọng đối với một bậc Thánh nào đó. Nên ở đây, ta nói cái nhân quả của lòng kính trọng là nói đi nói lại để biết rằng cái người Phật tử ta phải biết tôn kính một bậc Thánh. Vì đó là cái nhân ban đầu của sự tu hành. Nếu mà ta không có kính trọng một bậc Thánh thì không bao giờ có những phẩm chất thánh xuất hiện trong tâm hồn ta. Mà nếu mình tu tập mà không có cái phẩm chất thánh xuất hiện trong tâm hồn mình thì mình làm cái gì?

[27:09]Mãi mãi mình chỉ là một người phàm phu tầm thường, hẹp hòi, ác độc, ích kỷ và sẽ tiếp tục trôi lăn trong cái luân hồi vô tận đau khổ này. Để thoát được cái luân hồi đau khổ này, ta phải có cái hạnh của một bậc Thánh. Cái hạnh bậc Thánh đó là phải là một sự tu tập rất dày công, nhưng mà cái căn bản ban đầu là ta phải biết kính trọng một bậc Thánh nào đó. Nên có những người nhiều khi may mắn trong cái luân hồi xa xưa của họ, họ đã từng gặp một bậc Thánh mà họ đã cúi đầu đảnh lễ, cúng dường, tôn kính thì cái đời này họ tu rất là dễ vì họ có cái phẩm chất của thánh trong tâm hồn. Và nếu may mắn hơn nữa, người nào mà đã từng gặp Phật ở kiếp

[27:54]xưa rồi tái sinh trở lại thì thường là giờ này họ đã là những bậc cao tăng đắc đạo cả rồi, vì cái lòng kính trọng của họ đối với Đức Phật đã định hướng khiến cho họ nhiều đời nhiều kiếp xuất hiện được phẩm chất thánh và tinh tấn tu hành. Nên ở đây, ta thì ta không biết là mình đã được cái điều đó hay chưa. Ta không có chắc rằng kiếp xưa mình đã gặp được một bậc Thánh nào để mình tôn kính hay không. Ta cũng không chắc là kiếp xưa mình đã sống cùng thời với Đức Phật để mình có thể tôn kính Đức Phật vô biên hay chưa, không biết. Thôi bây giờ ta gieo cái nhân đó lại ở kiếp này. Nói: "Ở kiếp này thì không có Phật thì làm sao mình kính Phật?" Hử?

[28:41]Phật ở đâu? Phật đây.

[28:48]Thật ra mình nói Phật ở đây á thì cũng hơi gượng mà nói, vì Đức Phật chỉ ngồi bất động, chỉ là một pho tượng và không nói với ta một lời nào. Vì ta nhìn cái bức tượng Phật, ta hình dung ra được cái hình dáng của Phật, cái dung nhan của Phật na ná nào đó từ cái thời xưa và có một cái nơi để ta đặt lên lòng tôn kính, thay thế cho một Đức Phật còn tại thế mà ta đã không có duyên đã gặp Ngài. Nên bây giờ thôi thì an ủi đỡ buồn, ta lễ kính Ngài thông qua cái pho tượng mà một nghệ nhân nào đó đã tạc và quý thầy quý cô đã đưa lên tượng thờ. Thì đây cũng là một sự an ủi thôi. Nhưng mà khi mà nhìn đến Đức Phật, cái pho tượng như vậy,

[29:40]lòng mình có kính trọng bằng khi mà mình gặp Đức Phật sống không ạ? Có không? Không, không thể nào bằng được. Nếu mà có một Đức Phật đang ngồi đây, thì bây giờ mình có ngồi như vậy không? Có không? Không chịu nổi đâu, lòng mình xúc động lắm. Tất cả tâm tư mình siết chặt vào hết, dồn hết vào cái lòng tôn kính để dâng lên Đức Phật, nếu sự thật đang có Đức Phật ngồi ở đây. Không ai chịu nổi, không ai có thể ngồi bình thản như vậy. Ta xúc động tột độ mà để lắng nghe từng lời từng lời của Phật. Nhưng mà vì chỉ là bức tượng, cái lòng kính trọng ta chỉ còn giảm chừng một phần trăm à. Cho nên ta cứ ngồi một cách thanh thản,

[30:21]nhiều khi mình đi qua đi lại tượng Phật mình cũng bình thường lắm, không có thấy gì. Còn cái người nào á, tượng Phật thờ ở đó mà trong lòng mình cứ nghĩ như là Phật sống, đến trước Phật mình rón rén, mình cẩn thận, thì người đó rất có phước đó, rất là có phước. Rồi nghĩ như Đức Phật còn sống, cho nên mình rất là cẩn thận, rất là kính trọng, và cái lòng kính trọng nhiều nên cái phước mình rất là nhiều. Nhưng mà tiếc rằng là nhiều khi do đời sống thực tế, tượng Phật để đó, rồi ta cứ phải có công việc, ta phải đi qua đi lại làm lụng này lụng kia, rồi cứ nghĩ thôi Phật chỉ là pho tượng, cho nên ta cứ sống thoải mái, ta không đủ cái lòng kính trọng lắm.

[31:00]Chính vì vậy mà ta lễ bức tượng Phật không bao giờ bằng với việc mà ta lễ một Đức Phật thực sự. Nếu mà ta gặp Đức Phật sống thực sự, ta lạy một lạy thôi, cái phước đó gấp một triệu lần ta lạy một pho tượng. Nên sinh ra đời mà gặp Phật là cái duyên phước không thể tính kể. Nên chúng ta là những người bất hạnh, ta sinh ra sau Phật hơn 2500 năm. Ta không có cơ hội để gặp Phật mà đảnh lễ, bày lên Đức Phật cái lòng tôn kính tuyệt đối của mình. Đó là một cái bất hạnh, một cái rất là thiệt thòi, nhưng không sao, ta hãy bù lại. Ta hãy bù lại bằng cái gì? Bằng hiểu cái điều thế này: Dù Đức Phật đã nhập Niết-bàn, nhưng mà cái tâm của Phật phủ trùm cả chúng sinh.

[31:52]Lúc nào cũng ở bên cạnh ta để yêu thương ta, che chở ta, gia hộ ta khi mà ta nghĩ về Người, phải không? Hoặc là tuy Đức Phật đã nhập Niết-bàn, nhưng mà những bức tượng Phật còn để lại để tôn thờ thế này vẫn là nơi mà ta gửi lên đó lòng xúc động tôn kính vô biên. Mỗi khi mà nhìn thấy tượng Phật, ta cứ nghĩ trong lòng như là Đức Phật còn tại thế, đang ngồi đó sống động, nhìn ta mỉm cười để mà ta dâng lên Ngài như là một đấng cha lành, như bậc thầy vĩ đại, như là cái nguồn yêu thương không bao giờ cùng tận. Cứ nghĩ như vậy, và cái lòng tôn kính của ta cao lên cũng làm cho cái phước của ta đạt được rất là nhiều.

[32:37]Đây là cái mà để ta bù lại so với cái thiệt thòi mà mình đã phải chịu đựng là đã sinh sau Phật quá xa.

[32:47]Trong các phẩm chất của các bậc thánh mà được định nghĩa, mà nhất là bậc thánh ban đầu là một vị chứng Sơ quả Tu-đà-hoàn là phải đạt được cái lòng tôn kính Phật một cách kiên định. Cái dấu hiệu của một bậc Tu-đà-hoàn, ai nói nghiêng nói ngửa thế nào không bao giờ lay động cái lòng tôn kính Phật. Đó là dấu hiệu. Còn những cái người mà chưa chứng Tu-đà-hoàn thì lòng tôn kính Phật có khi bị lay động. Có khi ai lại nói, thế mình dụ cái mình nghe mất tiêu à. Ví dụ bây giờ vậy, mình đang thờ Phật mà mình cũng không hiểu lắm, thấy ông bà mình thờ rồi mình cũng để Phật mình thờ, cái có người lại nói là Phật bây giờ

[33:28]xưa rồi, hết duyên chúng sinh rồi, bây giờ phải đổi qua ông khác. Mà bây giờ theo tôi tôi chỉ cho cái chỗ này mình đi theo họ tu cái họ cho tiền, giúp này giúp kia trong đời sống, cái mình nghe mình tin ha, rồi nói: Ờ, Phật lâu quá chắc hết duyên chúng sinh thiệt á, cái thôi mình đổi mình đổi đạo. Thì cái người mà nghe nói sơ sơ cái lung lay như vậy, bỏ đạo như vậy thì người đó không có phẩm chất thánh. Tại vì cái phẩm chất thánh là phải biết kính trọng một bậc thánh, mà cái bậc thánh cao tột nhất là Đức Phật. Còn cái người mà bị lung lay như vậy là không có phẩm chất thánh trong lòng. Giống như trong câu chuyện của ông Cấp Cô Độc vậy.

[34:05]Ông theo Phật, cúng dường, ông làm biết bao nhiêu việc phúc. Thì khi mà ông làm bao nhiêu việc phúc như vậy á, thì ông bị hai cái tai họa: một á là cái tài sản của ông bị suy giảm, người ta mượn nợ ông người ta giật không trả, buôn bán bắt đầu nó lỗ dần dần. Cái tai họa thứ hai nữa là một số vàng rất lớn mà ông chôn trên cái khu đất ở gần bờ sông, thì một cơn lũ kéo qua nó cuốn trôi hết khu đất lở hết, đất nó cuốn vàng đi mất luôn. Tức là ông bị hai cái tai họa. Thì có một nữ thần bà sống ở nương náu trong cái cổng nhà ông, bà mới khó chịu vì sự xuất hiện của Đức Phật và chư Tăng, bà mới hiện ra trong đêm bà nói với ông là:

[34:47]Vì ông theo Phật mà ông bị tai họa, nên đừng theo Phật nữa. Nhưng mà xui một cái là ông đã chứng quả Tu-đà-hoàn, nên lòng tôn kính Phật của ông đối với Đức Phật là tuyệt đối. Lúc đó ông quắc mắt ông rầy liền. Quắc mắt ông rầy liền, bởi vì sao? Không có cái gì có thể làm lung lay được cái lòng tôn kính Đức Phật của một bậc đã chứng Tu-đà-hoàn. Và chính vì cái điều đó mà sau này cái sự việc nó trở nên tốt đẹp. Nếu mà ta muốn nghe câu chuyện này thì hãy nghe tiếp cái bài giảng Pháp Cú mà thầy giảng trong cái bài Nữ Thần Hối Hận. Thì câu chuyện nó rất là dài, ở đây thầy không có nói hết được. Nhưng mà thầy muốn dẫn chứng lại để thấy thế này:

[35:25]là cái người mà có phẩm chất thánh á là cái lòng tôn kính đối với Đức Phật là không thể lung lay được, là kiên định, là tuyệt đối. Tuy nhiên, thật ra để có thể chứng được thánh thì trước khi đó, trước khi chứng được thánh đó, ta đã khởi được lòng tôn kính Phật tột độ rồi, thì ta mới lần lần thành tựu được cái phẩm chất thánh ở trong lòng mình. Nên ở đây bây giờ tất cả mọi người đang ngồi đây thì cứ tự nói rằng ta là những người phàm phu, phải không? Cứ tự cho mình là phàm phu, còn có ai cho mình là thánh không? Thì thầy thì mời qua ngồi chỗ khác. Còn nếu vậy thì thôi ta giống nhau, ai cũng là phàm phu, phải không?

[36:08]Nhưng mà là những người phàm phu mà ta biết đạo, ta tin đạo, ta tin Phật và ta muốn thoát cái thân phận phàm phu của mình. Ta không muốn mình mãi mãi cứ là phàm phu thế này, ta muốn một ngày nào đó mình phải bước lên một đời sống tâm linh cao siêu hơn, mình phải thật sự trở thành một vị thánh, thoát tục, chứ không thể cứ mãi mãi là một phàm phu mà chìm đắm trong những cái hơn thua tầm thường của thế gian này. Mà muốn thay đổi cái thân phận từ phàm phu lên bậc thánh đó thì ta phải có một cái nhân quả đầu tiên là tôn kính những bậc thánh, mà bậc thánh cao tột nhất là là Đức Phật. Để chuyển thân phận từ phàm phu lên một bậc thánh,

[36:53]để khởi đầu cái sự tu hành của mình thì ta có một cái nhân quan trọng đó là xây dựng lòng tôn kính Phật tuyệt đối vô biên.

[37:08]Tuy nhiên, nếu không hiểu được sự vĩ đại của Phật đến mức độ nào thì ta không đủ lòng tôn kính Phật. Vì có một người nào đó chưa biết kinh Phật, chưa đọc về lịch sử Đức Phật, rồi thấy có chùa thờ Phật, thấy người ta vào người ta lễ lạy, thắp nhang cầu xin, mình cũng vào thắp nhang lễ lạy cầu xin thì cái người này có phải là tôn kính Phật không? Có không?

[37:34]Thấy đầu cũng cúi lạy sát đất á, cũng thắp nhang xì xà xì sụp á, nhưng không phải tôn kính Phật, mà chỉ là cầu xin theo một cái hình thức mê tín thôi. Nghĩ rằng là cái ông này thấy người ta lạy người ta cầu xin chắc mình lạy mình cầu xin ổng cũng cho mình cái gì đó. Thôi sẵn chiều nay đánh số đề, thôi sáng nay mình đi mình lạy một chút hi vọng chiều nay ra đúng cái con số mình đã nuôi 3 năm nay gần bay cái nhà. Có ai nuôi số đề gần bay cái nhà chưa?

[38:02]Vì vậy là để có thể tôn kính được Phật, ta cũng phải có cái trí tuệ hiểu được Phật thì ta mới có thể tôn kính được Phật. Còn không mình cứ tin kiểu thần thánh chung chung thì mình đều trở thành những người mê tín. Mà để hiểu được Phật thì ta phải học, phải nghe quý thầy quý cô giảng dạy, phải đọc trong kinh trong sách và phải chiêm nghiệm trong đời sống của mình thì lần lần mới hiểu được Phật, mà càng hiểu Phật mới càng tôn kính Phật, mà càng tôn kính Phật thì cuộc đời mình bay lên, cái công đức mình bay lên.

[38:37]Thầy nói lại: Phải hiểu được Phật thì ta mới tôn kính Phật, mà phải tôn kính Phật ta mới có công đức tu tập để thay đổi cuộc đời mình, bước lên một một tầng cao mới. Còn cái người nào mà chưa tôn kính Phật thì cứ mãi mãi chìm trong thân phận của phàm phu. Nên phải biết tôn kính Phật, mà phải có trí tuệ hiểu Phật mới có thể tôn kính Phật. Mà làm sao hiểu Phật? Nên ta phải nghiên cứu về lời Phật dạy, về cuộc đời Đức Phật và chính mình phải tu để biết rằng cái lời Phật dạy quý đến mức độ nào. Thầy ví dụ như là

[39:16]Một người khi thấy người khác khổ có thể cho vài đồng, với một người mà nếu vì đại nghĩa có thể hy sinh cả cái thân mạng của mình thì ai đáng kính hơn? Người mà dám hy sinh thân mạng mình cho mọi người là người đáng kính hơn phải không? Thì Đức Phật của chúng ta là một người như vậy. Trong nhiều kiếp, khi cần phải hy sinh vì chúng sinh, Ngài sẵn sàng xả bỏ thân mạng không tiếc. Đó là người mà ta phải, phải kính trọng. Hoặc là có một lần nào đó trong đời ta đã giúp một ai đó thoát qua một cơn khốn khổ, ta cứ nhớ mãi. Có một người ta thấy có một bệnh nhân họ bị mổ tim, nguy hiểm rồi tìm cách ta giúp,

[40:03]mà cái lần đó ta phải hao tốn rất là lớn để giúp cái người đó thoát chết, để mổ được cái tim, thì ta thấy cuộc đời mình cũng rất là hay, mình cũng là một người rất là tốt. Nhưng mà nếu so với một người mà cứ hết kiếp này tới kiếp khác cứ đi giúp đỡ mọi loài vạn người như vậy thì cái sự cao quý của người đó đến dường nào? Một người mà hết kiếp này tới kiếp khác chỉ sống một đời hoàn toàn vị tha, yêu thương tất cả chúng sinh, từ con vật nhỏ cho đến con vật lớn, đến tất cả mọi người từ em bé cho đến cụ già, ai cũng thương yêu và luôn luôn tìm cách giúp đỡ, thì cái người đó vĩ đại đến dường nào? Thì Đức Phật của ta là một người như thế.

[40:44]Trong vô lượng kiếp Ngài tu hành cái hạnh của một bậc Thánh, bậc Bồ Tát. Ngài có khi hiện thân trong loài thú, có khi hiện thân trong loài người, có khi làm cái thân của một người nghèo, có khi làm một vị vua. Nhưng bất cứ ở vị trí nào thì Ngài luôn luôn sống vị tha vì tất cả chúng sinh, luôn luôn siêng năng giúp đỡ, đối xử tử tế, lo lắng, yêu thương mọi người, mọi loài. Bậc Thánh mà vô lượng kiếp như vậy thì thật là cao cả để đáng cho chúng ta vô cùng tôn kính. Hoặc là ví dụ như chúng ta vậy, đối với mọi người chung quanh mình, có một sự quan tâm vừa chừng và nhiều khi hời hợt. Ví dụ như nhiều khi mẹ mình nay bệnh mình cũng không hay,

[41:31]hay là cái người hàng xóm láng giềng của mình họ đang rơi vào cái khốn khó mình cũng không biết rõ. Rồi đối với một người mà có cái lòng tử tế, vị tha sâu sắc, đối với bất cứ ai chung quanh mình đều hiểu rõ, biết rõ từng người trong cái nỗi khó khăn của người đó để có thể kịp thời hỗ trợ, giúp đỡ, thì người như vậy là cái người đạo đức đáng để cho ta, ta yêu quý vô cùng. Chứ còn ta sống trên đời do cái ích kỷ của ta, ta quan tâm chính mình là nhiều nhất. Hoặc là đối với người chung quanh chỉ một vài người rất thân thì ta để ý thôi, còn rất nhiều người còn lại trên đời ta đã bỏ quên. Nhưng mà đối với một bậc Thánh như Đức Phật vậy,

[42:13]từ vô lượng kiếp, càng tới khi thành Phật rồi cái điều này càng lớn hơn nữa, là tất cả mọi chúng sinh đều ở trong tim của mình. Ngài biết rõ từng người, quan tâm từng người, nhưng mà chỉ có cái là nghiệp của chúng sinh không phải đơn giản mà có thể dùng cái thần thông bên ngoài để chuyển hóa được, nên nhiều khi nghiệp phải chuyển rất là lâu, nhưng mà tất cả đều được Phật yêu thương, Phật quan tâm, Phật biết rõ. Chúng ta cũng vậy, ngồi đây biết bao nhiêu con người với những thân phận khác nhau. Có khi ta chỉ là một người nghèo khổ, tầm thường, ít phước. Những đời xưa mình cũng chưa từng theo Phật nhiều,

[42:52]đời này mình rất là tầm thường, nhưng mà Phật cũng không bỏ mình. Nếu mình từ đây hối hận, biết quy y Tam Bảo, biết tu hành, thì Phật lúc nào cũng soi sáng trong tâm mình để dìu dắt mình đi qua từng cái nghiệp chướng, từng nỗi đau khổ, bởi vì mình đã gây ra những cái ác nghiệp từ quá khứ. Còn huống hồ là những người vì mình đã có duyên với Phật nhiều đời, bây giờ mình là một người có nhiều công đức lành, thì thật sự lúc nào Phật cũng ở bên cạnh mình. Nên cái lòng yêu thương đó, cái sự tử tế đó, từ khi Đức Phật còn là những vị Bồ Tát ở kiếp xưa, sống với loài người, Ngài đã quan tâm mọi người một

[43:32]cách sâu sắc, khác hẳn với phàm phu chúng ta là những người mà chỉ lo cho mình là, là nhiều hơn cả. Đối với Đức Phật vậy, và những bậc Thánh đó, cái lòng thương yêu của các Ngài tự nhiên và lớn lao, cứ gặp việc đến đâu thì cái tình thương nó bày ra đến đó. Ví dụ bây giờ mình ta hình dung trở lại, ta lui lại, ta đi ngược lại thời gian 2500 năm của Ấn Độ ngày xưa. Ta là một người Ấn Độ, ta sống cùng thời với Đức Phật. Rồi ví dụ như đó ta là một người nông dân. Ta hãy tưởng tượng mình đang là một người nông dân mà đi ra đồng. Trên đường mình đi ra đồng thì mình gặp một ông Sa-môn, đạo sĩ ôm cái bình bát đi ngược chiều mà mình cũng không biết đó là Đức Phật.

[44:18]Mình chỉ thấy có một Sa-môn như là tỏa hào quang, gương mặt cực kỳ đẹp, dáng đi trầm hùng như một con voi chúa, thong thả, đĩnh đạc cũng bước đi, cũng chân đất như ta, đi trên con đường làng, đi đâu đó. Và ta cũng không biết đó là một bậc Thầy của cả trời và người, mà ta mắc mải vác cái cày mình đi ngang. Thấy có một Sa-môn thì có khi ta bận ta không để ý, nhưng lúc đó lỡ ta bị vấp chân, ta té, thì lúc đó cái người Sa-môn đó mới đến đỡ ta dậy và hỏi han ta vài câu, thấy ta không có việc gì rồi ta lại chào, ta lại đi tiếp ra cánh đồng của mình và cái vị Sa-môn đó lại đi vào làng. Nhưng mà trong cái giây phút mà ta bị vấp chân té,

[45:06]cái người đó đỡ ta dậy một chút xíu đó, ta mới chợt thấy một điều là cái người đó thương ta hơn cả cha mẹ ta thương ta, mặc dầu ta chưa bao giờ gặp người đó trong đời. Thì ta phải hiểu Phật thương ta như vậy. Cái lòng từ bi của Ngài là như vậy, tràn khắp chúng sinh, bình thường không có chuyện gì thì thấy như không có biểu hiện, nhưng mà đụng việc một cái là lòng từ bi lan tỏa ra, tràn ngập tất cả, ôm ấp tất cả chúng sinh, đậm đà, đầy ắp như vậy.

[45:37]Hãy tưởng tượng và hiểu rằng cái lòng từ bi của Đức Phật là như vậy, sâu đậm như vậy, sâu sắc như vậy, tràn lan như vậy, tràn đầy như vậy, mà lan khắp vô biên trong pháp giới như vậy. Còn chúng ta thì sao? Chúng ta thương một người thật sự cũng đã chưa thương nổi, vì mình mải lo thương chính mình, mà đâu biết rằng mình mới là kẻ thù của mình, không biết. Để hiểu được rằng để ta có thể thương một người khác khó như vậy thì ta mới thấy là cái vĩ đại tuyệt đối không thể tính kể được của một Đức Phật, của một Đức Phật mà thương yêu trọn vẹn, tràn đầy khắp tất cả chúng sinh trong pháp giới này. Tưởng tượng ra được không ạ?

[46:22]Rồi Đức Phật vậy, Ngài thấu hiểu được tất cả mọi điều, thấu hiểu được lòng người trong cuộc sống này và có cách đối xử thích hợp. Ví dụ như ta gặp người, ta giao tiếp, ta đối xử nhưng mà trong chừng mực nào đó thôi vì ta không biết rõ nhau. Nhưng mà một bậc Thánh như Đức Phật biết rõ từ trong sâu thẳm tâm tư của ta, từ những kiếp xưa ta đã từng làm những cái hạnh nguyện gì, ta đã từng nghĩ gì, ta đã có tập khí gì, ta tham ở mức độ nào, ta sân ở mức độ nào, ta ích kỷ mức độ nào, rồi ta có công đức ở chỗ nào, ta tử tế mức độ nào, Đức Phật hiểu hết. Ngài dạy ta, chỉ bày ta cái hướng đi, cái sự tu tập, cho ta một cái niềm tin,

[47:05]một chỗ nương tựa để ta tu tập trong vô lượng kiếp về sau mà không lạc đường nữa. Không có gì hạnh phúc bằng khi ta gặp một người mà người đó rất hiểu ta và rất thương ta. Trong đời này vậy, khi ta gặp một người nào đó mà chỉ hiểu ta một chút mà thông cảm cho ta một chút là ta đã rất hạnh phúc rồi, có đúng không ạ? Ví dụ con người ta, ta có những cái nhược điểm. Ta có ưu điểm và ta có nhược điểm chứ không phải không. Nhưng mà ta gặp một người nào đó như người bạn vậy, họ biết ưu điểm của ta, ưu điểm của ta là ta rất là thẳng tính, nhưng họ biết nhược điểm của ta là đôi khi nói dối. Họ biết cả hai nhưng họ thương ta.

[47:50]Họ không ghét ta và họ giúp cho ta vượt qua những cái nhược điểm đó để ta tiến lên thì cái người đó ta gọi là gì? Người bạn tri kỷ, tri âm, cái ân tình, cái ơn tri ngộ, người xưa họ dùng những từ như vậy.

[48:07]Gọi là cái ơn tri ngộ. Tức là ta gặp một người mà họ hiểu ta đến như vậy và họ thương ta như vậy. Hiểu ta như vậy mà thương ta như vậy và ta yêu quý người đó vô cùng. Cũng vậy, hơn một vạn lần cái người tri kỷ của ta chính là Đức Phật. Đức Phật hiểu ta tỏng tòng tong trong đường tơ kẽ tóc và vẫn yêu thương ta vô cùng. Đó là lý do tại sao mà dù ta rất nhiều lầm lỗi, cái lầm lỗi của ta nhiều khi người đời không chấp nhận nhưng ta đều có thể quỳ xuống Đức Phật để sám hối vì ta biết rằng Đức Phật chấp nhận hết, tha thứ hết, thương yêu hết. Có phải vậy không ạ?

[48:53]Mà không phải là bây giờ là nơi tượng Phật đâu, mà nếu vào ngày xa xưa, khi ta gặp Đức Phật còn sống, ta đến ta cũng bày tỏ như vậy. Nói, "Bạch Thế Tôn, con là một người xấu xa tội lỗi. Con đã lừa đảo, con đã giết người, con đã tham lam, con đã trộm cắp. Nhưng con kính tin Phật, xin Phật từ bi tha thứ cứu giúp con." Đức Phật không có quắc mắt trừng phạt ta. Cái chuyện đó có thể ta sẽ bị trừng phạt bởi pháp luật, nhưng đối với Đức Phật, Đức Phật chứng minh tiếp nhận cái sự hối hận của ta, thương yêu ta và dạy dỗ ta. Hơn 1000 lần cái người mà bạn tri kỷ của ta rủ ta đi vào những chầu nhậu nơi này nơi kia, không phải.

[49:38]Vượt hơn trên đó là một cái sự cao khiết, sự độ lượng, sự thiêng liêng mà với cái sự hiểu biết ta sâu sắc và yêu thương ta độ lượng, thì Đức Phật chính là người như thế. Vì vậy mà ta quỳ xuống dưới chân Người, ta lễ bái Người suốt cả đời này vẫn không biết chán là như thế. Trí tuệ của Đức Phật không phải là chỉ biết cái những điều cõi đời này, Ngài ngồi đây mà Ngài biết cả mọi điều trong pháp giới vũ trụ ở trong tất cả các cõi. Từ cõi địa ngục lên tới các cõi trời, các tầng trời, Đức Phật biết tất cả. Cái hình phạt của chúng sinh phải chịu đựng dưới địa ngục như thế nào, cũng như cái cảnh giới của chư thiên

[50:21]mà sắc cứu cánh sống hạnh phúc ra sao, Đức Phật biết rõ, biết rõ từng chút một. Chính vì vậy mà vua cõi trời là vua Đế Thích á, tức là ổng là vua cai quản cả cõi trời mà vẫn luôn luôn xem mình chỉ là một đệ tử nhỏ của Đức Phật mà thôi. Vua trời Đế Thích thì ổng rất là bận. Thì ta nhớ luôn làm vua không có ông vua nào sướng hết trơn á, ông vua nào cũng bận á, dù là vua cõi người hay vua cõi trời. Nên khi mà ta xem một đoạn phim cải lương hay một vở kịch hay một cái phim cổ trang, ta thấy có cái ông vua ổng ngồi ổng xem cung nữ múa hát, dập dìu yến oanh, thì ta biết một điều là ông vua đó là ông vua hư.

[51:05]Tại nội chuyện trong một gia đình thôi là mình đã cực khổ rồi, còn đây chuyện của cả một đất nước thì không bao giờ ông vua nào mà có giờ rảnh mà cứ ngồi đi cùng với cung nữ đi ngắm hoa ở ngoài sân vườn rồi bày tiệc lớn tiệc nhỏ ngồi ăn với nhau, cái đó ông vua hư, bảo đảm á. Mà nếu đời nay có ông vua này như vậy ông vua đó cũng hư luôn. Còn một ông vua thật sự không bao giờ có thời gian, không bao giờ có thời gian. Ta nói ví dụ như bây giờ ta nói như ông Thủ tướng nước mình thôi. Ta nghe nói à hôm nay ông Thủ tướng ổng đi qua nước kia ổng thăm nước kia ổng ký kết hợp đồng gì đó. Chụp hình lên quay phim thấy ổng cười tươi tươi tỉnh bắt tay mọi người.

[51:42]Xin thưa là lúc đó ổng đang ngủ á. Mà vì sao vậy? Ngoài mặt cứ phải đóng mấy kịch là tươi tỉnh bắt tay làm việc nhưng suốt đêm không ngủ vì phải liên lạc về đất nước để điều hành đất nước ban đêm, rồi ban ngày là phải làm những việc nghi lễ ngoại giao, thì ban đêm mới thức cả đêm để điều hành đất nước, rồi ban ngày tới giờ cứ phải đi ra cười tươi tỉnh. Nhiều khi giả vờ chứ buồn ngủ nào không hay. Nhớ như vậy, cái người lãnh đạo đất nước thật sự không có thời gian rảnh. Cũng vậy, thì Đức Phật ngồi một chỗ đây, Ngài biết tất cả mọi điều của các cõi và biết luôn cái sự bận rộn của các ông vua các cõi.

[52:17]Chỉ có cái lên những cõi trời mà càng cao càng cao dần thì những vị thiên tử họ sống trong thiền định không. Những cái vị mà vua các cõi đó, họ cũng trong thiền định để họ kiểm soát cái dân của họ, nhưng mà cũng luôn luôn như vậy. Còn ở cõi trời Đế Thích thì bận đủ thứ chuyện bởi vì đó là cõi trời dục giới nên còn nhiều cái phức tạp. Vua ở cõi đất này thì vô cùng bận rộn. Nếu là một ông vua chân chính thì vô cùng bận rộn. Ngài có trí tuệ thấu suốt từ vô lượng kiếp ở quá khứ và biết được cả vô lượng kiếp ở vị lai, mặc dù vị lai là luôn luôn có thay đổi. Nhưng mà trong cái đường đi tổng quát thì Đức Phật biết tất cả.

[52:57]Tuy nhiên, Đức Phật không phải là một thượng đế tạo ra vạn vật. Và cũng không bao giờ có một thượng đế như thế. Nhớ như vậy, không bao giờ có một thượng đế tạo ra vạn vật, mà vạn vật xuất hiện theo nhân duyên. Nhiều yếu tố hợp thành sẽ tạo thành vạn vật. Và Đức Phật không phải là một thượng đế, cho nên là Ngài không bao giờ dùng thần thông của mình để can thiệp vào số phận của chúng sinh, vì điều đó không có lợi cho chúng sinh, chỉ làm cho chúng sinh mắc nợ, ỷ lại, tổn phước và đau khổ hơn. Nhớ giùm thầy điều này. Nhớ giùm thầy điều này. Cái chỗ này khó hiểu, nhưng đây là cái khác nhau giữa đạo Phật và các tôn giáo khác.

[53:48]Ta nói ví dụ thế này. Ví dụ, sắp đi một chuyến buôn xa, cái mình đến một ông thầy bùa, mình nói, "Thầy cho con một lá bùa để con đi làm ăn." Thầy đó ổng mới kêu âm binh về, ổng viết lá bùa xong, đưa mình cầm theo. Thì đúng là cái trong cái chuyến đi đó, mình nói người ta nghe, người ta bán hàng cho mình giá rẻ, rồi mình đem hàng đó về cái mình bán được cái giá cao, rất là lời. Và cái bùa đó có tác dụng. Bùa đó đúng có tác dụng, là những cái âm binh mà đi theo cái lá bùa đó, họ mới tác động vào trong tâm của cái người đối tác của mình trong cái làm ăn á, khiến cái người đối tác đó bỗng nhiên rất dễ dãi với mình, bán cho mình cái hàng giá rẻ.

[54:30]Rồi khi mình mang hàng đó về, thì cái âm binh đó lại tác động trong cái tâm của cái người mua hàng, khiến cho người kia chịu cho mình bán một cái giá rất là cao, làm cho mình rất là lời. Thì đó gọi là dùng cái thần lực, thần thông, cái phép lạ để can thiệp vào cái đời sống của mình. Và ta thấy rằng mình có lời. Ờ, mình nhờ một ông thầy bùa, mình cho ổng vài triệu, nhưng mà cái chuyến đi đó mình lời khoảng mấy trăm triệu, tính ra rất là lời, nên kinh doanh cái thần thông này rất là lời. Nhưng mà đó là điều vô cùng nguy hại. Vô cùng nguy hại. Nguy hại là sao? Thứ nhất là mình ỷ vào cái bùa, rồi còn chịu làm phước nữa không? Không.

[55:11]Những người đó là những người không bao giờ quan tâm tới nhân quả. Những người đó không bao giờ chịu làm phước. Nhớ như vậy. Đệ tử của một ông thầy bùa, một ông thầy Mật tông hay dùng phép để can thiệp vào đời sống, những người đó là những người ít tin nhân quả, không chịu làm phước, không chịu trau dồi đạo đức bởi vì chuyện gì cũng ỷ có ông thầy mình cho bùa và mình thay đổi số phận từ xấu lên tốt, không cần phải trau dồi bản thân, không cần phải tu tập bản thân. Cái ỷ lại, cái chủ quan đó là cái giết mình trong vô lượng kiếp, là cái tai hại thứ nhất. Cái tai hại thứ hai là mình mắc nợ nguyên đám âm binh nó đi theo mình.

[55:50]Nguyên đám âm binh vô hình, mang hình hài con mèo, con chó, con trâu, con cọp hoặc là cái người mang hình con người, nhưng một bầy âm binh đó đi theo mình rần rần rần rần là do ông thầy bùa ổng vẽ cái lá bùa ổng kêu âm binh phải đi theo, mình mắc nợ nguyên đám đó. Đám đó phải là bốn năm trăm tên. Và kiếp nào đó phải trả. Tự nhiên mình mắc nợ bốn năm trăm người, nó hạch sách mình đủ thứ chuyện, làm mình khổ đủ thứ chuyện trong cái kiếp sau, mình không biết tại sao. Là bởi vì nó đã đi theo mình, nó giúp mình trong chuyến làm ăn. Mắc nợ bốn năm trăm cái âm binh. Đó là cái tai hại thứ hai. Mà bốn năm trăm cái tên âm binh đó nó có đạo đức, không có hiền không? Không.

[56:28]Cho nên kiếp nào đó mình phải gặp lại bốn năm trăm cái chúng sinh mà nó không có đạo đức, nó quậy cho mình cái là mệt phờ người luôn. Tai hại đó là tai hại thứ hai đó. Tai hại thứ ba là khi nó tác động vô cái người đối tác để bán cho mình cái hàng giá rẻ, mình mắc nợ người đó. Kiếp nào phải trả, không có giật được. Bây giờ họ bị âm binh tác động, họ phải bán mình giá rẻ, nhưng mình mắc nợ họ, kiếp sau phải trả sòng phẳng. Tai hại thứ tư, khi về cái nó tác động âm binh, âm binh tác động để cho cái người kia họ mua hàng mình giá cao. Mình có lời, rồi mình mắc nợ luôn cái người mà mình bán hàng. Mai mốt kiếp sau trả tiếp.

[57:07]Vì vậy, khi mà dùng thần thông phép lạ để can thiệp vào đời sống á, thì nó chỉ gây tai họa, gây ta mất đạo đức và gây ta mắc nợ rất nhiều trong cuộc đời này, trong cái cõi vô hình cũng như cõi hữu hình. Về sau ta cực kỳ đau khổ. Bây giờ ta thấy đi một chuyến hàng được lời mấy trăm triệu, đi thêm mấy chuyến rồi lời mấy tỷ nữa, nhưng mà những kiếp sau ta phải trả cái món nợ này nó gấp bội lần cái mà ta được hưởng. Vì vậy, Phật không bao giờ dùng thần thông can thiệp cho ta. Ngài chỉ dạy ta làm những điều lành, gia hộ cho ta làm những điều tốt. Khi ta muốn làm điều tốt, Ngài gia hộ cho ta. Nhưng có những lúc ta quá khổ, thì đúng là Ngài cũng dùng thần thông Ngài

[57:46]che bớt cho ta để ta bớt khổ, rồi sau đó ta làm phước ta bù lại. Nhớ nha, trong đạo Phật có cái là làm phước bù lại những lúc mà mình đã xin Phật giúp mình. Khi ta quỳ xuống ta xin Phật, ví dụ nói, "Lạy Phật từ bi gia hộ con bán cái nhà, nhà con khó bán quá." Tự nhiên mình lạy Phật xong về tuần sau mình bán được cái nhà. Có không? Có. Nhưng mà rồi sao? Đúng ra cái phước của mình chưa bán được cái nhà đó, nhưng mà Phật gia hộ cho mình bán sớm thì mình phải đi làm phước ở đâu bù lại vô cái này. Nhưng mà nếu lúc đó mình không làm phước, mình không làm phước, mãi một năm sau mình mới làm phước một chuyện gì đó thì cái phước đó nó bù lại vô cái chuyện

[58:28]mà mình xin bán cái nhà nên mình không có hề hưởng được. Nên có nhiều người nói, "Ủa, sao tui làm phước hoài mà không hưởng?" Nói, "Bây giờ nếu anh nói anh làm phước hoài anh không hưởng, bây giờ anh kiểm lại cuộc đời anh từ nhỏ tới lớn anh cầu xin bao nhiêu lần?" Nói, "Dạ, từ nhỏ tới lớn đi chùa lần nào tui cũng cầu." Thì đúng rồi. Mỗi lần cầu thì một cái chuyện làm phước anh bù vô một cái lần anh cầu. Cứ mỗi lần anh làm phước lại đem cái đó trả vô một lần anh cầu xin. Thành thử ra anh cầu xin nhiều quá thì bây giờ anh làm phước quá nhiều cũng chỉ để bù lại cái anh đã cầu xin thôi nên không có quả báo gì tốt hơn hết.

[58:59]Vì vậy mà Phật ít có khi muốn dùng thần thông để giúp ta mà chỉ muốn ta đạt được mọi điều tốt đẹp hạnh phúc trong đời bằng cái phước của chính mình mà thôi. Ta phải hiểu điều này ta mới thấy được cái vĩ đại của Phật mà nhiều khi thấy giống như sự lạnh lùng của Phật á. Vì Phật thương ta cho nên không phải là mỗi chuyện đều mồi cho ta. Mà chỉ vì Phật thương ta nên muốn ta rèn luyện trong đau khổ, trong vất vả thì ta sẽ tốt hơn. Cũng như thầy vậy á, hồi sau giải phóng thì gia đình thầy đi về rẫy làm kinh tế mới, mà cực khổ lắm kìa, vào rừng vào rẫy cực. Nhưng bây giờ hỏi lại quãng đời nào mà thầy biết ơn nhất

[59:40]là thầy biết ơn cái quãng đời mà thầy cực khổ nhất. Chính là những lúc cực khổ nó làm ta nên người. Thì Phật cũng vậy. Phật cũng mong cho ta đi qua những đau khổ để ta rèn luyện, ta trau dồi, ta tu tập, chứ còn ai chỉ sống trong sự sung sướng, người đó khó thể tốt lên được. Nên ai mà từ nhỏ lớn chỉ sống trong nhung lụa, ta cứ yên tâm người đó khó là người tốt. Còn người nào đã đi qua những quãng đời đau khổ rồi, rất dễ có lòng thông cảm, thương yêu con người nhiều hơn. Có đúng như vậy không ạ? Đúng rồi. Dạ. Hôm trước mà lễ Vu Lan, thầy có nói về cái nguyên nhân Trái Đất được thành lập, chúng sinh xuất hiện.

[1:00:23]Thì khi nghe như vậy, ta sẽ hiểu cái nhân duyên mà khi một hành tinh bị tận thế, rồi những hành tinh được xuất hiện, rồi loài người, loài thú xuất hiện như thế nào. Và ta hiểu rằng cái nguyên nhân như vậy nó có cái nhân quả như vậy, và để ta tránh cái hiểu lầm là có một Thượng đế đã tạo ra cái sự sống như vậy, mà phải biết mọi điều là do nhân duyên. Nên phải chịu khó tìm lại cái bài giảng mà thầy giảng bữa Vu Lan là bài Tình yêu và lòng biết ơn Trái Đất nha, hãy tìm bài đó nghe để biết như vậy. Và ta thấy đạo Phật khách quan, nhìn mọi điều nó sáng tỏ như thế. Nãy giờ ta nói về cái thần thông Đức Phật để ta hiểu điều này.

[1:01:00]Người đáng kính không phải là cái người bày tỏ uy lực, mà chính là cái người vô ngã.

[1:01:07]Vô ngã sau khi đã viên mãn thiền định. Còn cái người lúc nào làm cũng ra vẻ bệ vệ, đĩnh đạc rồi bày tỏ cái uy của mình, đó là người hợm hĩnh, là người bản ngã. Và sự thật cái người đó lại buồn cười. Còn cái người đáng kính là gì? Là sự thật là cái người mà họ thấy họ không là gì, họ chỉ thấy họ là bụi, là đất thôi. Nhưng đó là người đáng để ta ta tôn kính. Vì sao như vậy? Vì một bậc Thánh như Đức Phật hoặc là các vị A La Hán, khi trong thiền định chứng được, các ngài tan vỡ mất bản ngã rồi thì các ngài trở thành đồng nhất với tất cả vũ trụ, vạn hữu này. Còn cái gì vĩ đại hơn cái vũ trụ này? Vậy mà một bậc Thánh vô ngã, vị đó trở thành toàn thể vũ trụ

[1:01:58]luôn, vì không còn là chính mình, người trở thành tất cả. Còn chúng ta không trở thành tất cả, vì chúng ta vẫn còn là chính mình. Ta vẫn còn cái bản ngã nhỏ bé của mình với những cái hơn thua, vị kỷ, hẹp hòi, đố kỵ, đủ thứ hết. Còn một bậc Thánh vô ngã không còn là chính mình nên đã trở thành tất cả với cái lòng từ bi và trí tuệ không còn giới hạn nữa. Đó mới là những người mà ta vô cùng tôn kính. Cái người vô ngã như vậy, họ chẳng nói thương ai, nhưng mà cái lòng thương của họ là vô hạn đối với tất cả chúng sinh. Cái người mà vô ngã như vậy, họ không nói họ biết gì hết, nhưng mà biết thấu suốt tất cả mọi chuyện trên đời này.

[1:02:46]Một cái người vô ngã như vậy, họ không có nói là họ có thần thông, nhưng mà họ có thể tác động tất cả. Chỉ có cái là họ không thích lạm dụng thần thông, bởi vì lạm dụng thần thông là chỉ làm khổ cho chúng sinh về sau mà thôi. Như nãy chúng ta nói ông thầy bùa thì cũng vậy, một bậc Thánh không bao giờ lạm dụng thần thông, mặc dầu là có thể tác động được tất cả. Vì một người đã vô ngã rồi, thương yêu được tất cả, biết được tất cả và tác động được tất cả. Nhưng chính vì biết được tất cả, thương được tất cả nên các ngài không có dại khờ gì mà tác động tất cả. Vì nếu dùng thần thông mà can thiệp vào cuộc sống con người nhiều

[1:03:27]quá thì chỉ làm gây họa cho chúng sinh mà thôi, chỉ là gây họa.

[1:03:34]Nên có nhiều cái trường hợp mà ta thấy tưởng là tốt mà lại là xấu, là như vậy. Ví dụ như phim khoa học giả tưởng, phim Star Trek của Mỹ, khi đoàn tàu vũ trụ của Trái Đất đi qua một cái hành tinh á, cái bị cướp. Mà họ cướp tàu để làm gì? Chỉ để mục đích thế này thôi, là cho cái cô công chúa của cái hành tinh đó được lên tàu sống một ngày. Đến chi vậy? Tại vì cái hành tinh đó quá chật, người không có chỗ đứng, không có chỗ nằm, người chật cứng hết á. Mặc dầu cái kỹ thuật của họ đủ cao để họ nuôi được ăn mọi người hết, nhưng mà con người ta không có chỗ sống, chen chúc với nhau. Hỏi tại sao vậy? Bởi vì hành tinh này nó tiến bộ quá đi nên không có ai chết hết.

[1:04:21]Họ đã chế ra được cái loại thuốc trường sinh bất tử, không ai chết hết. Và cứ đẻ ra, đẻ ra mà không ai chết hết thì đất từ từ sao ạ? Từ từ sao ạ? Từ từ sao ạ? Từ từ sao ạ? Từ từ sao ạ? Từ từ sao ạ? Từ từ sao ạ? Đúng là đi tới cái tình trạng không còn có chỗ để mà ngồi, để mà đứng. Thì cái việc mà khoa học tuyên bố là: "Ồ, ta đã tìm được cái thuốc trường sinh bất tử cho loài người", mình thấy tốt không ạ? Tốt hả? Nhưng mà rồi cái tai họa giống như cái hành tinh đó. Chỉ cướp chiếc máy bay để cho cô công chúa là cô yêu quý nhất của cái hành tinh đó được lên cái khoang tàu rộng rãi đi tới đi lui cho thoải mái, cổ leo lên cổ quơ tay quơ chân không đụng ai hết,

[1:05:02]cổ sung sướng được ngày rồi trả về lại, chỉ vậy thôi. Bởi vì trên đó quá chật. Cho nên ta thấy có những điều mà tưởng là tốt mà lại là cái xấu. Thì cũng vậy, khi mà dùng thần thông để giúp cho người này được cái điều này, giúp cho người kia được cái kia thì sự thật là chỉ là tai họa mà thôi, chỉ là tai họa mà thôi. Nên có cái chuyện cổ tích vậy á, có một người cái được ông thần ban cho điều ước, ước là trẻ mãi không già, thì ông thần ổng hô biến cái cái người đó là mãi mãi không già, trẻ. Nhưng mà sau bao nhiêu cái tình huống trớ trêu, ngang trái rồi cái người đó đi tìm ông thần đó để gì? Để xin thôi cho con già.

[1:05:41]Hết chịu nổi rồi, hết chịu nổi mà cái sống cứ trơ trơ hoài không già, nó không theo quy luật tự nhiên, rồi không biết đường đâu mà tính. Tức là cái thằng đó nó là cháu nội của mình, nhưng mà nó già lọm khọm khọm, gặp mình thì mình còn trẻ măng à. Nó gặp mình nó chửi: "Mày đi đâu vô đây?", mà trong khi nó là cháu đời kêu mình bằng ông cố, mà nó dòm nó đâu biết mình đâu. Tại nhiều đời cha nó cũng chết rồi, ba nó đâu có nói là có một cái ông cố mà trẻ măng như vậy. Nên đời nó cứ trớ trêu vậy riết. Tức là sống không được, yêu một cái cô đó thì ít bữa cô đó cổ già già, mà thật ra nếu mà tính vai vế là cô hàng chắt chắt chắt chắt gì đâu á.

[1:06:14]Cho nên nó tới cái tình huống sống không được, rồi mới đi tìm ông thần đó, cầu nguyện: "Thôi thần cho con thôi con già cho rồi đi, ở hoài chịu không nổi." Nên ta thấy có những điều tưởng là can thiệp vào cho tốt nhưng chỉ gây ra tai họa. Hãy đi theo quy luật và đi theo cái luật nhân quả là đúng nhất. Vì vậy, một bậc vô ngã là bậc làm cho ta tôn kính, có thể tác động tất cả, nhưng các ngài không lạm dụng. Vì vậy, mà khi ta quỳ xuống ta lễ Phật thì nhớ đừng cầu xin nhiều cho cá nhân mình, mà lỡ mà Phật cho mình trẻ mãi không già thì kẹt lắm nha, hoặc là sống hoài không chết là sẽ vô cùng đau khổ.

[1:06:52]Mà chỉ xin Phật điều gì? Xin Phật điều gì? Xin Phật cho con yêu thương được tất cả mọi loài, bởi vì nào giờ con biết con không thương ai, con muốn thương hoài mà thương chưa được, xin cho con yêu thương được tất cả mọi loài, mọi người, hãy xin Phật điều đó, Phật cho liền, từ từ mình được liền. Hoặc là xin Phật điều gì? Nói xin Phật là sao con ngang ngược quá à, con bướng bỉnh quá, con không biết vâng lời thầy con, con không biết tùy thuận với huynh đệ con, hãy xin cho con biết vâng lời thầy con, con biết nhu thuận với huynh đệ của con. Cái người đó nhớ nha, phát nguyện đó cho thầy. Đó mình hãy xin những điều như vậy nha, là tốt lắm.

[1:07:31]Cũng vậy, ta nói rằng một cái bậc Thánh vô ngã thì các vị đó họ không nói họ là đạo đức, nhưng mà sự thật họ không còn một cái lầm lỗi phiền não nào, hoàn toàn thánh thiện, cao cả. Một bậc Thánh vô ngã thì sao? Mang hình dáng của một con người nhưng mà tâm hồn đã là cả một vũ trụ bao la. Như Đức Phật, suốt đời không nói một lời thừa, không có một cử chỉ thừa, không có một ánh mắt thừa, không có một nụ cười thừa. Chúng ta không tưởng tượng nổi một người như vậy. Tức là ngài kiểm soát toàn thân của ngài một cách nghiêm chỉnh như vậy. Ví dụ mình ngồi một lát cái tự nhiên mình ngồi gãi gãi đầu mà mình không

[1:08:09]hay, mình gãi không hay, hoặc ngồi cái đang nói chuyện với người ta mình ngáp không hay, cứ ngồi mình ngồi cái buồn buồn cái mình thò tay mình cứ nâng nâng hoa mình vò vò nát cái cành hoa của người ta, mà hỏi: "Sao ủa sao anh vò vò?", "À quên, cái tay." Tức là mình có những cử chỉ thừa mà mình không kiểm soát. Đức Phật không có chuyện đó. Đức Phật tay để đâu là để đúng chỗ, để chỗ nào là đúng chỗ, không có như mình thò qua thò lại, không có. Còn mình mắt cứ dòm láo liên, còn Đức Phật không có, ngồi nhìn ai là nhìn, còn khi cần nhìn xoay chuyển nhìn qua điềm đạm, nhìn trở lại. Không có ánh mắt thừa.

[1:08:41]Còn mình khi muốn cười ha hả, hi hí, không có. Đức Phật có chuyện gì ngài mỉm cười một cái là có chuyện lớn à, là ngài A Nan quỳ xuống liền hỏi: "Bạch Thế Tôn, hôm nay nhân duyên gì Thế Tôn cười?", ngài mỉm cười, không như mình mà cười ha hả suốt ngày, không có. Tức là ngài không có một không có lời nói thừa nữa. Tức là từng chữ, từng chữ, đâu nào câu nào ra câu đó, chứ không có như mình. Như thầy, thầy giảng nhiều khi thầy còn hài hước, còn Đức Phật không có hài hước. Nói sao thầy giảng hài hước nhưng Phật không giảng hài hước? Tại vì thầy giảng hài hước cho nó vui á, chút chút, còn Đức Phật không cần hài hước mà chúng

[1:09:15]sinh ở gần Phật là đã tràn ngập niềm vui, không cần. Còn thầy mà không giảng hài hước cái người ta chê thầy, nói ông thầy ổng giảng buồn ngủ, chán quá, kẹt vậy.

[1:09:28]Có một lần vừa rồi á, vừa rồi trên núi mình thì không có cho cái khóa học hè, mà để cho quý thầy cô tĩnh tu trong ba tháng hè. Thì cứ mỗi chiều á cái thầy mới đến để cho quý thầy cô hỏi, giải đáp thắc mắc. Thì trong đó thầy có nói điều này. Thầy nói nếu mà chưa có Đức Phật nói trước, thầy thách cả cái thế giới này ai nói được Tứ diệu đế. Nghe rất đơn giản Tứ diệu đế: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế, nghe rất đơn giản. Mà thầy nói chưa có Đức Phật nói trước, thầy thách cả thế giới này tìm ra. Mà bây giờ Đức Phật nói rồi đó, mà thầy thách cả thế giới này ai có thể hiểu được hết Tứ Diệu Đế. Thách cả thế giới này.

[1:10:17]Kể cả những bậc cao tăng đắc đạo luôn, kể cả bậc cao tăng đắc đạo. Thầy thách ai mà nói ra được hết Tứ Diệu Đế cho đúng cái ý của Phật. Không bao giờ. Nhưng cái vĩ đại của Phật ta không bao giờ ta lường hết được. Mà nhiều khi ta không hiểu hết nên ta coi thường. Chứ sự thật là nếu không có Đức Phật đi trước mở đường, thì đúng là thế giới chìm trong tăm tối thực sự chứ không phải là không. Nhưng mà ngày nay nhiều khi ta thờ ơ, ta tu tập không tinh tấn, cái lòng tôn kính của ta đối với Phật không lớn, và ta không cố gắng đem cái giáo lý của ngài để truyền bá khắp nhân gian này, nên ta rất là có lỗi, ta rất là có lỗi.

[1:11:00]Trong tất cả những giáo chủ mà có lịch sử thực tế xuất hiện ở Trái Đất, thì phải nói thế này, Đức Phật là hoàn hảo và vĩ đại hơn tất cả. Ta nói câu này ta không có sợ mình tự cao. Vì chính Liên Hợp Quốc cuối cùng lựa qua lựa lại đành phải lấy ngày sinh của Đức Phật để làm ngày biểu tượng của văn hóa và tôn giáo cho cả thế giới, gọi là ngày Vesak, mà không có lựa một cái ngày sinh của một giáo chủ nào khác, chỉ lựa Đức Phật thôi. Bởi vì nhìn đi nhìn lại rõ ràng đối với tất cả các tôn giáo, thì Đức Phật là một giáo chủ hoàn hảo và vĩ đại hơn tất cả. Mà ngài hoàn hảo hơn tất cả từ gì, từ dung mạo ba mươi hai tướng tốt,

[1:11:44]tám mươi vẻ đẹp, từ thân thế xuất thân từ hoàng tộc, từ phẩm chất đạo đức tuyệt vời từ khi còn nhỏ, từ trí tuệ biết tất cả, từ cuộc sống, từ thần thông, tất cả, tất cả là một giáo chủ cực kỳ vĩ đại. Có những giáo chủ rất khiêm tốn. Các ngài đó biết rằng mình không hoàn hảo, nên các vị đó đã giới thiệu về một thần linh ở trên cao mà các vị thường gọi là một Thượng đế. Ví dụ ổng làm một giáo chủ, ổng lập ra một tôn giáo, nhưng ổng lại giới thiệu là trên ổng có một Thượng đế, thì những giáo chủ đó cũng rất là đáng khen. Ví dụ như là Chúa Giê-su, những giáo chủ đó cũng rất là đáng khen. Vì các vị đó là sao, đã khiêm tốn và giới thiệu rằng có một thần linh ở

[1:12:32]trên cao nữa, còn các vị đó chỉ là đại diện ở trần gian này mà thôi. Thì những giáo chủ như vậy cũng là khiêm tốn, cũng là đáng khen. Nhưng mà đối với Đức Phật thì ngài không cần phải giới thiệu một người nào nữa. Ngài vô ngã, bởi vì vô ngã là sự tột cùng của sự cao cả. Không biết là thần linh ở trên cõi trời hay là thánh nhân ở dưới mặt đất, nhưng nếu ai còn bản ngã thì người đó còn nhỏ bé. Còn cái người nào đã vô ngã rồi thì người đó là tận cùng của sự cao cả. Và Đức Phật của ta là một giáo chủ xuất hiện ở loài người một cách thực tế, đạt được sự vô ngã tột cùng đó. Cho nên đã trở thành toàn thể vạn hữu vũ trụ này.

[1:13:21]Hoàn hảo tất cả từ tâm hồn cho đến thể chất và cả cái cuộc sống không một lầm lỗi. Nói đến tất cả là từ một ánh mắt, từ một cái lời nói, từ cử chỉ, từ cái nụ cười không bao giờ có điều gì thừa. Người hoàn hảo đến mức độ như vậy, như một viên ngọc rực sáng không một chút tì vết. Và ta cảm thấy mình hạnh phúc khi ta đã may mắn chọn đạo Phật để ta được làm đệ tử, được làm con của một bậc thánh siêu phàm như vậy. Cái niềm hạnh phúc này lớn lao không biết dường nào. Và đây là điều mà ta phải khéo giữ gìn từ kiếp này đến mãi mãi những kiếp về sau để xin đi theo được bước chân của người mà đạt được sự thành tựu như là là người đã dạy bảo ta.

[1:14:14]Trong thời đại gần đây, cũng có một vài giáo chủ xuất hiện mà đây là những loại giáo chủ bịp bợm. Tự xưng mình là cao nhất nhưng mà cái nhân thân, cái đời sống riêng tư rất là bất ổn. Nhưng mà họ là những người bịp bợm, bởi vì họ biết điều họ nói là dối trá, nhưng họ cứ nói để dụ dỗ người ta theo mình. Tự xưng mình là cao siêu mặc dầu trong thâm tâm họ biết họ chưa phải cao siêu như vậy. Trong thâm tâm mình biết mình chưa phải cao siêu như vậy mà dám xưng mình cao siêu, thì đó là người bịp bợm. Còn trong thâm tâm mình, mình tưởng lầm mình là người cao siêu, mà sự thật mình chưa phải cao siêu nhưng mình hiểu lầm

[1:14:58]thôi, thì đó là cái người hiểu lầm một cách tự cao. Tội này không phải là tội đọa địa ngục nhưng cũng rất là khốn đốn. Còn cái người nào mà bịp bợm, biết mình không phải giỏi mà dám xưng mình giỏi thì chắc chắn phải đọa địa ngục. Có những giáo chủ như vậy. Và ta phải hết sức là là cẩn thận. Và ta thấy rằng cái luật nhân quả mà Phật đã dạy cho ta, cái lòng từ bi mà Phật khuyên ta, đó chính là nền tảng để xây dựng một thế giới hòa bình, hạnh phúc. Thế giới ngày nay đau khổ, chiến tranh, ly tán, tang tóc bởi vì con người không thương nhau, bởi vì con người cứ mãi gây tạo những điều ác. Bây giờ nếu con người biết yêu thương nhau

[1:15:45]bằng cái lòng từ bi như Phật dạy, nếu con người biết dừng tay làm ác vì sợ nhân quả như là Đức Phật đã cảnh báo, thì thế giới này lập tức trở thành cái cõi hòa bình, hạnh phúc liền. Cho nên biết bao nhiêu những cái nhà lãnh đạo trên thế giới ngồi bàn với nhau để đi mưu cầu, đi xây dựng một thế giới hòa bình, hạnh phúc, nhưng mà chỉ bởi vì nó thiếu nó thiếu cái yếu tố căn bản ban đầu là gì, cái lòng từ bi của Phật dạy trên khắp hành tinh này, thiếu sự giáo dục về luật nhân quả trên khắp hành tinh này, nên thế mà thế giới vẫn tiếp tục chiến tranh, tang tóc, ly tán, đau khổ. Hiện nay vẫn còn những cái thế lực mà cứ muốn xâm chiếm cả thế giới,

[1:16:36]cứ muốn làm bá chủ cả thế giới, âm thầm bí mật ngày đêm chế tạo những loại vũ khí độc hại, thậm chí như vũ khí hạt nhân mà giết người hàng loạt để mong tìm một cái quyền lực trên khắp thế giới này. Nhưng mà đâu biết rằng cái gì mà nó đi ngược lại cái quy luật tự nhiên là chỉ gây ra cái họa mà thôi. Nghĩa là dù cho một cái đế quốc nào đó có xâm chiếm được rất nhiều nước để cai trị khắp nơi, rồi cái loạn nó sẽ nổi lên ngay từ trong lòng cái đế quốc của mình để làm cho cái đế quốc mình cũng phải tan vỡ, chẳng bao giờ có cái điều gì tồn tại lâu cả. Chỉ có tình thương yêu, chỉ có đạo đức mới là cái giá trị vĩnh hằng

[1:17:17]để cho ta đi tìm, để cho những người có trí tuệ phải đi tìm, để cho những người có trách nhiệm, quyền lực lãnh đạo thế giới phải mưu tìm cho loài người. Nên điều mà những nhà lãnh đạo có trách nhiệm trên thế giới phải đi tìm cho loài người, đó là cái lòng từ bi, cái đạo đức, cái sự tin về luật nhân quả, chứ không phải là đi tìm cái quyền lực cho cá nhân mình. Hãy hiểu điều này như vậy. Và khi mình có duyên, có phước làm người lãnh đạo của thế giới thì hãy cố gắng chung tay góp sức để xây dựng thế giới này thành thế giới hòa bình, hạnh phúc, đạo đức, hiền lương bởi vì bởi trên những giá trị đạo

[1:17:56]đức, đạo lý mà Đức Phật đã dạy dỗ cho tất cả chúng ta.

[1:18:07]Và thiền định mà Đức Phật dạy cho chúng ta vậy, ngày hôm nay càng là một phương thuốc quý báu. Cái người xưa á, đầu óc họ rảnh rang hơn ta là bởi vì tính một cái câu chuyện gì để làm á rất là lâu. Do cái phương tiện thông tin nó rất là chậm, ta muốn biết một điều gì ta phải đi sục sạo, đi tìm cả mấy ngày, mấy tháng, mấy năm mới tìm ra. Hoặc là muốn đi đến đâu thì ta phải ruổi ngựa mà đi thuyền đi rất là lâu mới tới, nên công việc nó tiến hành rất là chậm. Còn ngày hôm nay, mình nhấn vào Google, internet cái là biết hết tùm lum mọi chuyện. Liên lạc với nhau qua mail, qua điện thoại di động là chớp mắt biết

[1:18:42]hết tất cả mọi chuyện, và xử lý công việc càng lúc càng nhanh. Và ta cứ tưởng ta cứ tưởng là máy móc xử lý nhanh như vậy ta sẽ còn dư rất nhiều thời gian. Ta cứ tưởng thế này, thay vì ta phải đi một ngày đường để ta tới gặp cái ông đó ta nói chuyện, thì ngày hôm nay ta nhấc điện thoại lên ta nói, vì ta sẽ đỡ mất một ngày đường phải không, đỡ mất thời gian ngày đường. Như vậy là con người sẽ càng lúc càng rảnh rỗi chứ gì. Hoặc là bây giờ ta muốn đi ra ngoài Bắc, nếu mà đi ngày xưa là không biết mấy tháng mới ra Bắc, bây giờ ta lên máy bay ta bay cái vèo một tiếng mấy hai tiếng ra tới ngoài Bắc.

[1:19:16]Thì như vậy ta sẽ đỡ rỗng một thời gian là gần một tháng còn ở không chứ gì. Nghĩa là ta nghĩ rằng kỹ thuật càng tiến bộ thì con người sẽ càng có nhiều thời gian rảnh để sống, để hưởng thụ phải không? Nhưng bây giờ thực tế làm sao ạ? Thực tế làm sao? Kỹ thuật càng cao, tốc độ càng nhanh thì con người càng căng thẳng, càng bận rộn. Riết càng lúc càng không có thời gian thở luôn. Đúng không ạ? Càng lúc càng căng thẳng. Tại sao vậy? Tại sao thì mọi người ráng mà trả lời, thầy không biết. Nhưng mà phải hiểu một điều là thế này: kỹ thuật càng cao, càng tiến bộ thì con người càng bận rộn, càng căng thẳng, càng bất an.

[1:19:54]Con người càng lúc càng cần thiền định mà Phật đã dạy để ta quân bình tâm lý ta lại, ta tìm sự trầm tĩnh, sự điềm đạm, sự thư giãn lại. Nếu mà nói về vệ sinh thần kinh. Nếu nói mà sâu xa hơn thì rõ ràng thiền định làm cho ta thoát khỏi thân phận của một con người tầm thường. Con người tầm thường là con người lúc nào tâm cũng loạn động, suy nghĩ đủ thứ chuyện. Và ta thoát khỏi cái thân phận đó bằng thiền định để tâm ta an trú trong hư vô. Ta nói an trú trong hư vô, bản ngã ta nhỏ dần và ta từ bỏ cái thân phận của một phàm phu tầm thường để bước lên thân phận của một vị thánh chỉ bằng con đường thiền định mà thôi.

[1:20:33]Nên bước ban đầu đó là một cái sự gì, sự vệ sinh thần kinh, đem lại quân bình về tâm lý, nhưng mà cao hơn, thiền định cho ta thoát khỏi thân phận của của phàm phu.

[1:20:45]Là cũng lời Phật dạy, hoặc là như Đức Phật nói, "Không có giai cấp khi máu cùng đỏ, không có giai cấp khi mà nước mắt cùng mặn. Sự sống nào cũng đáng quý như nhau và nỗi đau khổ nào cũng cay đắng như nhau." Đó là sự bình đẳng. Và chính vì sự bình đẳng này mà Đức Phật dạy cho ta cái đạo đức bình đẳng. Đức Phật dạy cho ta cái đạo đức bình đẳng để ta đối xử với muôn loài, muôn người một cách thích hợp, dù rằng con người rất cách biệt nhau về phước đức, về thân phận. Ngồi ở đây vậy, có người đã rất giàu, người rất nghèo. Con người ta vậy, vốn cách biệt nhau rất xa về dung mạo, về phước đức. Dù có cách biệt như thế, nhưng mà với lời Phật dạy,

[1:21:29]Phật đã đem loài người gần lại với nhau để ta sống yêu thương nhau. Dù thân phận có khác nhau nhưng ta vẫn yêu thương nhau, vẫn biết rằng ta bình đẳng trong đau khổ của luân hồi, bình đẳng trong cái sự sống yêu quý này, ta bình đẳng vì ta cùng là con của một Đấng Cha lành vĩ đại. Nhờ như vậy mà con người sẽ sống tốt với nhau hơn. Nên những điều mà Phật dạy là vô cùng quý giá đối với loài người mà ta có ca ngợi, ta có tán thán muôn đời không hết được. Như là Đức Phổ Hiền đã nói, "Như biển cả âm vang dào dạt sóng, rất nhiệm mầu con khởi những ngôn từ. Từ nghìn xưa mãi đến nghìn sau, ngợi ca Phật biển muôn trùng công đức."

[1:22:15]Ta cũng vậy. Nghĩa là khi ta càng hiểu Phật chừng nào rồi thì lòng tôn kính của ta đối với Đức Phật là không còn giới hạn. Cái sự tán thán của ta đối với Đức Phật là không ngôn từ nào có thể diễn tả hết. Và mãi mãi phải như vậy. Mãi mãi ta đi khắp thế gian này để nói với mọi người rằng trái đất này đã từng có một bậc Thánh vĩ đại, đã đem đến cho con người ánh sáng chân lý và ta không được quyền quay lưng với ánh sáng chân lý đó. Suốt đời, suốt kiếp chúng ta phải đi làm công việc này, hãy đến với mọi người để gieo rắc cho mọi người cái niềm tin yêu này, cái lẽ phải này.

[1:22:58]Nếu mà trong tâm ta không có cái lòng tôn kính Phật thì đó là điều bất hạnh cho cuộc đời của mình. Hãy nhìn lại tâm mình, từ bấy lâu nay lòng ta đã có lòng tôn kính Phật chưa? Nếu ta chưa có được lòng tôn kính Phật thì hãy biết cuộc sống mình là bất hạnh. Nếu chưa có hãy trang bị cho mình lòng tôn kính Phật, phải buộc mình phải tôn kính Phật. Nhưng mà sao? Phải hiểu Phật cái đã. Càng hiểu Phật thì ta càng tôn kính Phật. Mà càng tôn kính Phật thì ta lại càng có trí tuệ, có đạo đức. Mà càng có trí tuệ, có đạo đức thì ta tu hành càng tiến bộ. Mà ta tu hành càng tiến bộ rồi thì ta lại càng hiểu Phật hơn.

[1:23:38]Ta càng hiểu Phật hơn thì ta càng sao? Lại càng tôn kính Phật hơn. Mà càng tôn kính Phật hơn thì nhân cách ta lại càng nâng cao hơn. Nhân cách ta càng nâng cao hơn lên thì cái sự tu hành ta lại càng tiến bộ hơn. Mà tu hành càng tiến bộ hơn, ta lại càng hiểu Phật hơn. Cứ vòng xoay như vậy mà nó đi lên. Cứ bắt đầu bằng cái lòng tôn kính Phật mà tất cả mọi chuyện truyền tiến bộ lên như vậy. Nhưng mà thực sự ra chỉ Phật với Phật mới hiểu rõ nhau. A La Hán cũng không hiểu hết Phật, huống hồ là chúng ta phàm phu. Vì vậy, ta chỉ cố gắng được chừng nào là tốt chừng nấy, chứ ta đừng có hy vọng rằng ta hiểu hết về Phật, hiểu không hết đâu.

[1:24:17]Vì chỉ có Phật với Phật mới hiểu nhau, còn ta chỉ hiểu Phật một phần. Nhưng mà hiểu được một phần, tôn kính được một phần là tâm hồn ta, cuộc đời của ta đã rất là có công đức rồi. Vì vậy, ta phải khéo tạo ra lòng tôn kính Phật, nuôi lớn dần cái lòng tôn kính Phật đó. Và mỗi ngày ta phải lễ Phật, phải tự dặn lòng mình là thiết tha tôn kính Phật. Đến khi nào mà ta cảm thấy rất rõ ràng rằng vì Phật mà ta chết, ta sẵn sàng thì đó là được rồi đó.

[1:24:56]Mình phải tự dặn lòng mình như vậy. Tự dặn lòng mình là phải tôn kính Phật, phải tràn ngập cái lòng xúc động, cái cảm xúc tôn kính Phật cho đến khi nào vì Phật mình chết chết liền không sợ, là bắt đầu được. Rồi chưa được nữa, nói được cái là được phần mình thôi. Khi mà cái lòng tôn kính Phật của mình nó như vậy đầy tràn rồi thì ta nhớ như một ly nước á, hễ đầy xong rồi mà mình rót nữa thì sao? Phải tràn. Thì cũng vậy, cái lòng tôn kính Phật trong ta đầy rồi tới lúc nó phải tràn. Nó tràn đi đâu? Tràn ra mọi người chung quanh. Nghĩa là ta làm sao làm, sao không biết, nhưng mà làm sao cho mọi người chung quanh ta đều phải có lòng tôn kính Phật như ta.

[1:25:38]Thì đó mới là lòng tôn kính Phật ta nó đầy và nó tràn. Chứ còn một mình mình kính Phật mà người chung quanh mình chưa kính Phật, tức là cái lòng kính Phật của mình nó chưa có chưa có đầy nên nó chưa có tràn. Hễ thấy nó tràn mới biết rằng nó đầy, còn nó chưa tràn là biết nó chưa đầy. Nghĩa là mình tôn kính Phật có một mình, người chung quanh mình không ai biết gì hết là lòng kính Phật mình chưa đủ. Còn nếu lòng kính Phật mình đã đủ rồi thì tự nhiên từ từ những người chung quanh mình cũng phải phải kính Phật theo. Và tự nhiên mình sống cách nào đó, mình không cần kêu, không cần kêu mình phải bắt, "Vô lạy Phật đi con!", không cần phải bắt ép đâu.

[1:26:15]Nhưng mà trong cái đời sống của mình là tự nhiên mọi người chung quanh cảm động và họ đều phải theo mình quỳ xuống lạy Phật hết là đúng, nhớ như vậy. Có lần thầy nói thế này, mọi việc trên đời này đều tạm bợ. Nhà cửa ta rồi nếu nó không cháy, nó không bị bán thì khi ta chết ta cũng phải bỏ lại. Tiền ta, nếu nó không bị cướp bị giật thì khi ta chết ta cũng để lại. Mọi thứ trên đời đều để lại, mà có thể nó mất trong hiện tại, chưa đợi mình chết đâu, có khi ngay khi mình còn sống những điều đó đã rời bỏ mình rồi. Nhưng mà chỉ xin một điều không bao giờ rời bỏ ta. Ta chỉ xin một điều để ta sống và một điều để

[1:27:02]ta mang đi theo khi ta chết, đó là điều gì? Đó là lòng tôn kính Phật. Ta có thể mất hết tất cả, mất hết danh dự, mất hết tài sản, mất hết mọi thứ trên đời này, nhưng con chỉ xin mang được cái lòng tôn kính Phật để con sống và để con chết, ngoài ra không sợ gì nữa hết. Còn ai muốn lấy gì đó lấy, muốn lấy. Và họ không thể nào lấy được cái lòng tôn kính Phật trong lòng mình, còn ngoài ra muốn lấy gì đó lấy chẳng sợ. Không sao, sống phải như vậy. Và khi ta sống được như vậy rồi, ta sống ung dung thanh thản giữa đời, đời này không còn gì để sợ và cũng chẳng có gì để ta muốn nữa, chẳng có điều gì để ta thèm muốn,

[1:27:40]chẳng có điều gì để ta run sợ vì ta biết có một điều không ai lấy được đó là lòng tôn kính Phật tuyệt đối trong lòng ta. Điều đó để ta sống và để ta chết, không sợ nữa. Nhưng mà lòng tôn kính Phật không phải là một loại tình cảm cực đoan, hẹp hòi. Vì sao vậy? Vì có cái lòng tôn kính Phật này mà ta yêu thương được loài người, ta hiếu kính được với cha mẹ ta, ta yêu thương được đất nước ta, ta yêu thương được cả nhân loại này. Vì có lòng tôn kính Phật này nó khác với một vài cái tôn giáo cực đoan. Một vài cái tôn giáo cực đoan á, họ buộc ta phải yêu kính thần thánh mà đừng yêu thương cha mẹ và tổ tiên

[1:28:20]mình, bàn thờ tổ tiên dẹp luôn, và cũng đừng yêu đất nước mình luôn. Có một vài loại tôn giáo cực đoan như vậy, nhưng mà không, Đạo Phật không phải như vậy. Cái lòng tôn kính Phật của ta là tuyệt đối, là vô hạn nhưng mà cũng chính từ cái lòng tôn kính này mà ta hiếu kính cha mẹ ta, ta yêu thương bạn bè ta, ta yêu thương mọi loài, ta yêu thương hàng xóm, mà nhất là ta yêu thương cả đất nước của ta. Đất nước mà đã nuôi nấng, đã cưu mang ta, đã cho ta tất cả những điều tốt đẹp trong cuộc sống này. Và ta yêu thương cả cái thế giới, cả cái nhân loại này dù ta chưa biết hết cả thế giới, cả nhân loại này.

[1:28:54]Nên lòng tôn kính Phật, lòng yêu kính Phật nó đồng hành và hỗ trợ với bao nhiêu cái tình cảm cao đẹp khác trong cuộc sống này, chứ lòng yêu kính Phật nó không tạo thành một sự hẹp hòi, cực đoan. Hãy nhớ điều đó. Ta càng yêu kính Phật chừng nào thì ta càng yêu thương con người chừng nấy. Ta càng yêu kính Phật chừng nào, ta càng yêu đất nước của mình, ta càng yêu nhân loại của mình chừng nấy. Thì đó là lòng yêu kính Phật đúng nghĩa nhất, không có hẹp hòi, không cực đoan. Cũng cái lạ vậy. Như Đức Phật của ta vậy, Ngài lại giới thiệu về vô số Phật và gieo hy vọng cho ta về những vị Phật ở tương lai.

[1:29:35]Chứ Đức Phật không nói mình là một vị Phật tuyệt đối, độc nhất trong vũ trụ. Mà Phật giới thiệu về vô số Phật cũng không tạo thành một cái khái niệm về đa thần giáo. Đạo Phật cũng không phải là một đa thần giáo, cũng không phải là một độc thần giáo. Lạ như vậy. Tại sao Đạo Phật không phải là một độc thần giáo? Bởi vì Đức Phật ca ngợi về những Đức Phật khác. Đức Phật ca ngợi những đệ tử A La Hán của mình, cho nên Đạo Phật không phải là độc thần giáo, nhưng mà Đạo Phật cũng không phải là một đa thần giáo. Là vì sao vậy? Là vì đa thần giáo là họ thờ nhiều vị thần mà mỗi vị thần có một tính cách khác nhau.

[1:30:12]Như ông thần này là huỷ diệt, ông thần kia là sinh sản, ông thần kia là tạo ra mưa, ông thần kia tạo ra nắng. Còn trong Đạo Phật á, rất nhiều Đức Phật, rất nhiều Bồ Tát, nhưng mà tất cả đều chỉ là một mà thôi. Tất cả đều cùng một phẩm chất như nhau, đều vô ngã như nhau, đều từ bi như nhau. Cho nên nói là tuy nhiều Phật, nhiều Bồ Tát mà lại không phải là đa thần giáo, mà cũng không phải độc thần, tại vì giới thiệu rất nhiều vị thánh như vậy. Cho nên Đạo Phật rất là hay là trung đạo như thế vậy. Mười phương Phật và Bồ Tát đều đồng nhất với nhau, cùng một tính cách, cùng một bản chất, nên nhiều mà vẫn là duy nhất.

[1:30:55]Nên có người lên chùa thầy hỏi, nói: "Ủa sao chùa thầy không thờ Bồ Tát Quan Âm, không thờ Bồ Tát Di Lặc mà chỉ thờ một Phật Thích Ca?" Và thầy trả lời: "Một Phật là tất cả Phật, nên thầy thờ một vị, nhưng mà chính là thầy đã thờ mười phương Phật, nên yên tâm không sao." Và Đạo Phật ta là là như vậy. Nên ta thấy nãy giờ ngoài cái giáo pháp vô giá mà Phật để lại, Phật còn là người cha yêu thương ta, che chở ta những lúc ta đau khổ, gia hộ ta khi ta bắt đầu làm một công việc quan trọng, an ủi ta những lúc ta lo lắng cho người thân của mình, và dìu dắt ta những lúc ta tu hành vất vả. Ơn Phật đối với ta là mênh mông, vô tận, đã cứu tâm hồn ta, đã cứu cuộc đời ta.

[1:31:46]Nên ơn Phật đối với ta là không điều gì có thể tính kể được. Vì vậy, ta thường lễ kính Phật với tất cả cái lòng biết ơn, với tất cả cái sự tôn kính như thế. Nhưng mà khi ta lễ kính Phật với lòng biết ơn và sự yêu kính thì không ngờ là phước ta tăng lên từng ngày, nghiệp ta mỏng dần đi. Và xa xưa kia có thể ta cũng đã gây nhiều cái tội, bây giờ không biết làm sao để đền bù, để chuộc lại, thì chính cái lòng tôn kính Phật, sự lễ kính Phật hằng ngày khiến cho cái nghiệp xưa của ta mỏng dần mỏng dần, phước của ta tăng dần tăng dần lên. Mà phước tăng dần lên là làm sao? Thì đời sống ta dễ chịu hơn, thoải mái hơn,

[1:32:33]gương mặt ta đẹp hơn, sức khỏe ta tốt hơn, nhiều người gặp ta cảm thấy có thiện cảm hơn, vân vân, vân vân như vậy. Ta nhanh chóng có trí tuệ biết được cái lỗi của mình hơn ngày xưa. Ngày xưa mình sai mình không biết mình sai, nhưng mình lễ Phật rồi bỗng nhiên mình có trí tuệ, mình sai biết mình sai liền. Mình làm việc gì nó cũng dễ đúng, cái dung mạo mình đẹp dần, cái uy đức mình lớn lên, cái lời nói của mình được mọi người quý trọng, những phiền não trong tâm mình dễ được kiểm soát, sinh về ở cõi nào cũng dễ gặp được Phật Pháp. Và thường mình dễ sinh về có cái cõi có Phật, có Bồ Tát, mà quỷ thần không dám tác động vào tâm mình.

[1:33:14]Vì trong lòng mình đầy ắp lòng tôn kính Phật rồi, ma không dám nhập, quỷ thần không tác động được vào tâm nữa. Cho nên là công đức mở của cái việc lễ kính Phật cũng thật là lớn lao, làm cho ta an ổn một đời tu hành.

[1:33:31]Thầy nói lại một điều rất là căn bản trong sự tu hành, đó là lòng tôn kính Phật. Vì vậy, nói đi nói lại, ta phải làm sao hiểu Phật sâu sắc để ta có thể yêu kính Phật vô hạn, và ta chỉ cần cái lòng yêu kính Phật này thôi để ta sống và để ta ta chết, ngoài ra ta không cần gì nữa. Nhưng từ cái lòng yêu kính Phật này ta lại có tất cả, ta lại có tất cả: ta có được tình yêu thương muôn loài chúng sinh, ta có được lòng yêu thương cả nhân loại, yêu thương đất nước, yêu thương mọi người chung quanh mình, và ta bắt đầu cái sự tu hành của mình một cách vững chắc. Thầy kính chúc cho sư bà được mọi điều phước thọ tăng long,

[1:34:11]cho chùa Thiên Hòa ngày một phát đạt, tất cả Phật tử được mọi điều thành tựu trong đời mình, và cùng với tất cả chúng sinh, ta đều có được lòng tôn kính Phật vô biên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:34:49]Kẻ thù lớn nhất đời mình, nào ngờ cũng chính là mình. Cả đời oán ghét hận thù, gian dối vô tình. Lòng đầy bóng tối hẹp hòi, muộn phiền muôn hướng tìm vui xao xuyến không thôi. Đêm mơ trầm tư than khóc, sương khuya cô độc tàn tro. Vui có bao nhiêu, cay đắng thêm nhiều. Đường trần gian mênh mông về đâu? Cõi tâm hồn vương vấn ưu sầu. Vòng lợi danh vây quanh buồn đau, in hằn vào trong đôi mắt sâu. Tìm thấy nơi ta hận thua, ghen tị mù lòa. Từng phút đi qua, yêu thương chưa có lan xa. Chỉ nghĩ cho ta, quên đi những gì cao cả. Còn đó quanh ta, bao đôi mắt vui thật thà. Xin cho yêu thương ngập tràn trong trái tim,

[1:35:54]xua đi hơn thua bạo tàn như bóng đêm, tha thứ, niềm tin. La la la la la la la la la.

[1:36:10]La la la la la la

[1:36:20]la la la. La la

[1:36:32]la la. Kẻ thù lớn nhất đời mình, nào ngờ cũng chính là mình. Rộn ràng với những chuyện đời nên rất vô tình. Lòng còn chất chứa giận hờn, chỉ làm đời ta chìm trong oan trái trôi lăn. Đêm nghe lời kinh sâu lắng, sương khuya chuông vang thanh vắng, nên biết trong tâm bao kiếp sai lầm. Đường trần gian không mong bền lâu, dứt tâm hồn xa lánh u sầu. Hiểu lợi danh như mây mùa thu, xem tình đời bay theo gió ru. Quỳ trước Đấng Tối Cao, xin yêu thương được muôn loài. Cuộc sống hôm nay thôi không tham đắm mê say. Trầm lắng tâm tư, thênh thang đất trời yên bình. Ngồi với hư vô, như tan biến theo bụi mờ. Xin cho muôn nơi loài người yêu mến nhau,

[1:37:40]đưa nhau đi qua cuộc đời muôn nỗi đau, thoát ra ưu sầu.

[1:37:48]La la la la la la la la la.

[1:37:57]La la la la

[1:38:10]la la la la

[1:38:16]la. La la la la.