[0:01]À Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay ta nghe tiếp cái loạt bài Những quy luật của tâm lý theo cái nhìn của Phật giáo. Thầy nhắc lại chút xíu. Là cái tâm lý, mà nói về tâm lý học á, thì bên cái hệ thống triết học của Tây phương người ta có cũng nhiều lắm, chứ không phải là không. Đến nỗi người ta trở thành cái khoa chữa bệnh bằng tâm lý học, nghiên cứu về tâm lý học để chữa bệnh, vân vân. À tuy nhiên, cái nhìn về tâm lý của các khoa tâm lý trong y khoa hay trong triết học, nó thiếu một điều rất là quan trọng, là yếu tố luật nhân quả. Cái luật nhân quả nó chi phối cái ý niệm con người rất là mạnh, nhưng mà cái hệ thống tâm lý của Tây phương họ không bao giờ nói đến.
[0:52]Vì vậy, nó làm thiếu một mảng lớn, và nhiều điều người ta không lý giải được. Có những cái người khi mà bị có vấn đề về tâm lý, bị chấn thương, bị tổn hại, bị rối loạn tâm lý, họ phải đến bác sĩ tâm lý để nhờ điều chỉnh, góp ý, chữa trị. Mà bác sĩ tâm lý chữa trị thì cũng lòng vòng, lẩn quẩn, không giải quyết được cái cội gốc. À và vì vậy mà tiền thì tốn rất là nhiều, à. Nên chính vì thấy họ bế tắc thật sự, nên thầy muốn giảng loạt bài tâm lý học này theo cái nhìn của đạo Phật, trong đó có những yếu tố của đạo lý, của nhân quả, của thiền định, để giúp ta có cái nhìn về tâm lý rõ hơn. Mỗi người mà đi học qua được cái khóa này,
[1:38]thì ta vừa học về tâm mình, tức là để biết về thiền, cũng được biết về những quy luật tâm lý, và từ đó ta nhìn cuộc đời, nhìn con người nó rõ hơn, ta cũng có thể giúp mọi người, hỗ trợ mọi người trong việc điều trị tâm lý, ổn định tâm lý của mọi người. Nên sau khi mà nghe hết loạt bài này, mà thầy không biết qua mấy năm mới xong nha, nhiều khi cũng bằng bốn năm một bằng cử nhân đó, chứ không phải không đâu. Thì nghe xong loạt bài này, mỗi người sẽ là một bác sĩ tâm lý nho nhỏ, không có bằng cấp chính thức, nhưng mình cứ bỏ túi một tờ giấy của thầy á, thầy chứng nhận học Thiền Di-đà, học xong khóa tâm lý, mỗi lần muốn nói chuyện mình móc
[2:14]tờ giấy của thầy đưa ra coi này, rồi nói chuyện với người ta về tâm lý.
[2:22]Hôm trước thì ta học qua về sắc ấm, tức là cái hình hài này nó đã ảnh hưởng lên tâm hồn con người như thế nào. Hôm nay ta học tới cái cái tố chất thứ hai của thân và tâm của chúng sinh, đó là cái gì? Thọ ấm nha. Thọ ấm là cảm giác, cảm giác vui buồn. Đó.
[2:45]Để có thể phát sinh được cái cảm giác vui buồn, thì nó phải có cái điều kiện. Ừm. Có điều kiện, cái điều kiện là không phải khơi khơi mà người ta vui, không phải khơi khơi mà người ta buồn, nó phải có một điều kiện. Cái sự tiếp xúc với một cái hoàn cảnh gì đó, một cái gì đó phát sinh đánh vào đời người ta, đánh vào mắt người ta, đánh vào tâm người ta, vào tai người ta. À người ta có một phản ứng là vui hay là buồn. Và khi mà vui hay buồn rồi á, người ta phát sinh một cái tình cảm tiếp theo là thương hay là ghét. Hào. Nhưng mà cái chuỗi vui, buồn, thương, ghét nó đi qua một loạt rất là nhanh, và ta bị nhầm, ta bị nhầm là nó là một.
[3:34]Nhưng trong đạo Phật, Đức Phật tách nó ra làm ba rõ ràng. Thứ nhất là cái điều kiện để làm cho ta vui hay buồn. Thứ hai là cảm giác vui buồn. Thứ ba là cái thương, cái ghét sau khi có cái cảm giác vui buồn đó. Đức Phật tách ra làm ba rõ ràng. Thầy nói lại. Thứ nhất là cái điều kiện gây nên cái niềm vui hay nỗi buồn của ta, Phật gọi là xúc, tiếp xúc, trong 12 nhân duyên. Thứ nhất nhớ nha. Nói mà nghe, cái người nào có ghi có chép là giỏi à, về mình còn học lại. Thứ hai là cảm giác vui buồn, đó là cái ta học hôm nay là thọ ấm. Và thứ ba là sau khi có vui, có buồn rồi thì ta có thương, có ghét. Cái gì làm ta vui, ta sẽ thương, cái gì làm ta buồn, ta sẽ ghét. Đó là quy luật.
[4:34]Ba cái đó mà nó diễn biến rất là nhanh. Ví dụ thế này, ta nghe một cái câu khen tặng thì cảm giác ta là gì? Vui. Sau khi ta vui xong thì ta gì? Ta thích, phải không ạ? Ta thích được khen, ta thích cái lời khen đó và hoặc là ta thích cái con người mà đã khen ta, ta thương cái con người đã khen ta. Nên là ba cái tiếp nối nhau cực nhanh. Thứ nhất là lời khen, đó là điều kiện, mà Phật gọi là xúc. Á. Thứ hai, sau khi có lời khen tặng rồi thì cảm giác là vui, đó là thọ, là cảm giác. Và sau khi có thọ, có cảm giác vui buồn đó rồi thì bắt đầu phát sinh cái ái, là ưa thích, yêu thích, yêu mến cái người đã khen ta, yêu mến cái lời khen đó, nha.
[5:25]Vậy. Bây giờ ngược lại, có một người đến mắng ta, thì cái cái câu mắng đó là cái gì? Là xúc, tức là điều kiện. Thì cảm giác ta thế nào? Buồn, khổ, phải không? Khó chịu, đó. Rồi sau cái cảm giác buồn khổ khó chịu đó lại phát sinh cái tình cảm gì? Ghét. Ghét cái lời chê đó hoặc là ghét cái con người đã đã buông ra cái lời chê đó. Và ba cái giai đoạn nó như vậy. Nghe dễ hiểu không ạ? Rất là dễ hiểu không? Mà ta hay bị nhầm, ba cái đó đi qua cực nhanh. À ví dụ bây giờ, một cái anh chàng trai mới lớn, thật ra cũng chẳng cần mới lớn đâu, ông già nhiều khi cũng bị. Thấy một cô gái đẹp, thì cảm giác thế nào?
[6:13]Xin cụ cho biết.
[6:19]Cảm giác thế nào ạ?
[6:24]À có cụ trả lời là sợ, à. Như vậy à cụ này hơi đặc biệt đây, cụ này hơi phi thường đây, cụ sợ. À lý do tại sao cụ nói sợ ạ? Bởi vì vợ cụ đang ngồi ngay sau lưng.
[6:40]Trả lời lộn xộn là chết liền đó nha, chiều nay chiều nay là khỏi về tới nhà nữa. À thôi bây giờ trường hợp có một cụ không có vợ ngồi sau lưng thì xin cho biết cảm tưởng. Thấy là thích, phải không ạ? Cảm giác thích. Cảm giác thích. À. Thích a Thì như vậy cái chuỗi tâm lý nó đi như thế nào mà khi mà nhìn thấy cô gái đẹp thì người ta thích? Mà cái yếu tố này quan trọng trong cuộc sống lắm, tại vì sao ta thấy các nơi các biển quảng cáo là sao? Đều có các các cô gái chân dài. Ta thấy là quảng cáo xe hơi thì mắc mớ gì cũng có một cô gái chân dài ẹo ẹo đứng bên xe hơi chụp hình. Ta nói cổ với xe hơi này chả dính líu gì nhau cả,
[7:25]mà cô đó leo lên lái xe nhiều khi tông người ta chết nữa. Không dính líu gì mà cũng phải để một cô gái ăn mặc hở hang đứng cạnh chiếc xe hơi. Rồi có những người mẫu, siêu mẫu gì đó, đủ thứ hết, cứ cái người hình ảnh cái người con gái trẻ, đẹp, có ngoại hình tốt luôn luôn là sự hấp dẫn. Phải không ạ? Hấp dẫn với với đàn ông, không biết với phụ nữ có không, thầy không hiểu lắm. Cũng cũng thích luôn phải không? A, vậy hôm nay thầy mới biết chuyện này. À như vậy cái một người phụ nữ, một người con gái mà có ngoại hình tốt thì không riêng gì là đàn ông thích và cả người nữ nhìn trông cũng thích, phải không?
[8:03]À thì ra hôm nay thầy mới biết. Thầy rất cám ơn, chứ thầy thầy chưa biết cái tâm lý này. Thì cái chuỗi tâm lý mà nó diễn biến ra như vậy là cái gì? Ở đâu ta có cái thích? Bởi vì trước khi thích thì ta phải có cái gì? Phải có cái thọ. Trước khi ta thích là phải có cái thọ, tức là cảm giác vui hoặc buồn. Thì như vậy trước khi mà ta nhìn hình ảnh một người con gái mà ta thích thì ta phải có cảm giác gì? Vui, làm phát sinh trong lòng ta một cảm giác gì đó thích thú gì đó, hứng thú gì đó, phải không ạ? Đó. Và cô gái đó là cái gì? Là điều kiện tiếp xúc với với con mắt. Tuy nó nhiều yếu tố nữa, nhưng thôi ta cứ tạm nói là con mắt.
[8:50]Là con mắt thì thấy hình ảnh tạo nên trong lòng có một cái cảm giác ừm phấn khởi, thôi ta cứ dùng chữ phấn khởi đi, rồi sau đó ta mới thích. Nhưng mà chuỗi nó nó diễn tiến nhanh lắm, nhìn qua một cái, chớp mắt một cái, cả cả cái chuỗi tâm lý đi qua rất là nhanh. Nên vì vậy à ta thích mà không biết tại sao. Nhưng mà sự thật nó đã có một cảm giác phấn khởi lên rồi, cái thọ lên rồi, thì ta ta mới có cái ái, nó là như vậy, ừm. Đó, ba cái ta ta phân biệt ra rồi, phải không? Dễ hiểu không? Đó. Trong 12 nhân duyên, Đức Phật phân biệt ra từng cái tâm niệm vi tế chút chút nhỏ nhỏ như vậy. Hôm nay thì ta trải rộng ra, nhưng trong cuộc sống,
[9:32]trong diễn biến tâm lý thì tốc độ nó cực nhanh. Cực nhanh mà ta không kịp nhìn thấy. Nhưng bây giờ học về cái tâm lý của đạo Phật dựa vào cái yếu tố năm uẩn, dựa vào 12 nhân duyên, vân vân, thì ta phân tích nó ra. Thấy nó đi nhanh, nhưng mà ta biết từng phần, từng phần như thế nào, vậy. Ừm. Bây giờ, xúc có nghĩa là gì? là điều kiện. Nếu mà nói văn vẻ đó, theo kiểu toán học á, khoa học á thì nói là thế này, nói mà trừu tượng mà khó hiểu á mà chính xác á là xúc tức là điều kiện làm phát sinh cảm thọ. Nói vậy hiểu không ạ? Khó hiểu, chỉ người nào đã học á ha thì mới hiểu. À ví dụ như khi ta nghe một lời khen chê,
[10:16]ta nhìn một cái gì đẹp, ta nghe một bài nhạc hay thì những cái đó gọi là xúc hết, phải không? Tức là điều kiện ở bên ngoài hay là điều kiện ngoại cảnh tạo nên cái cảm giác vui buồn, khổ vui trong ta. Đó là cái câu định nghĩa theo kiểu mà hàn lâm, đó, là điều kiện nghe nó nhưng mà nghe khó hiểu. Nhưng mà nếu thì ta nói thế này thì dễ hiểu hơn là xúc là gì? Tức là ngoại cảnh, những hoàn cảnh bên ngoài mà gây vào tâm hồn ta một cảm giác khổ hoặc vui. Dễ hiểu không ạ? Dễ hiểu hơn nhưng mà lại không chính xác, không đầy đủ, khổ như vậy. Tại vì sao không đầy đủ? Bởi vì thực sự cái điều kiện đó nó không phải là hoàn
[11:03]toàn bên ngoài, có khi ở trong đầu mình nữa. Ví dụ như à có một người tự nhiên ta thấy đi ngang ta thấy người đó mỉm cười có vẻ sung sướng, tâm mà thấy cũng ngồi một mình chả xung quanh chả có chuyện gì cả. Mới hỏi: "Ủa anh anh anh anh sao mà anh cười sung sướng vậy?" Thì anh này mới trả lời: "Dạ, tôi đang tưởng tượng tôi là vua." Sung sướng không? Cũng sung sướng như thường. Mà có phải là ngoại cảnh không? Không. Nó ở đâu? Nội sinh, ở trong tâm tưởng mình tự mình tạo ra. Và nó được gọi là điều kiện để phát sinh cảm thọ, mà nó không phải là ngoại cảnh. Cho nên dùng cái chữ mà xúc là gì, là điều kiện để phát sinh cảm thọ, định nghĩa đó rất chính xác nhưng khó hiểu.
[11:51]Còn bây giờ nói thế này dễ hiểu hơn: xúc là gì, là ngoại cảnh khi mà ta tiếp xúc là tạo nên cảm thọ khổ vui. Nói như vậy dễ hiểu nhưng lại thiếu. Đó, nên trong cái định nghĩa về khoa học, người ta cân nhắc dữ. Khi ta học những cái môn học mà có tính cách khoa học, ta sẽ làm quen với những cái lối định nghĩa cực kỳ khó hiểu nhưng mà rất là chuẩn xác. Ta phải tập làm quen như vậy. Nên hôm nay mà khi mà hỏi xúc là gì, ta nói đó là ngoại cảnh mà khi ta tiếp xúc nó tạo nên cảm giác, câu đó không sai nhưng thiếu. Vì nó không phải ngoại, khi ở trong đầu nó, nó vẫn tạo nên cảm giác. Cho nên ta dùng cái chữ là xúc là gì,
[12:37]là điều kiện có khi bên trong có khi bên ngoài mà tạo nên cảm giác thì như vậy nó dễ hiểu nó chuẩn xác hơn, mặc dù hơi khó hiểu. Ta tập như vậy, ta tập làm quen với những định nghĩa hết sức là trừu tượng, khó hiểu. Thầy nhớ hồi học năm lớp chín, cái ông thầy à ông thầy dạy toán, ổng mới hỏi: "1 mét vuông nghĩa là gì?" Nào giờ thì mình làm toán từ nhỏ tới lớn là cái này mấy trăm mét vuông kia mấy trăm mét vuông ha. Rồi cái hình tam giác mấy chục mét vuông, hình kia là mấy mét vuông. Mà bây giờ ổng ngừng lại ổng hỏi một câu đơn giản: "1 mét vuông nghĩa là gì?" Định nghĩa, không ai định nghĩa được, trừ một mình cái người ốm ốm định nghĩa được.
[13:17]Thầy mới trả lời, nhìn quanh không nghe ai trả lời cái thầy giơ tay đứng lên thầy trả lời, nói: "Dạ thưa thầy, 1 mét vuông là diện tích của một hình vuông có cạnh là 1 mét." Vỗ tay khen liền. Đúng liền. Mà cái nói vậy là rất là dài dòng phải không ạ? Hết sức dài dòng nhưng nó là định nghĩa đúng nhất, lạ như vậy. Bây giờ cũng vậy, nói xúc là gì, ta mà nói ngoại cảnh không là thiếu liền vì có khi trong đầu mà nó đi ra nữa. Đó nó vẫn tạo nên như vậy. Nhưng mà trước hết thì thường nó là ngoại cảnh, được tiếp xúc bởi năm giác quan trước: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Thân là gì? Thân là da. Da. Ví dụ như à mắt, mắt thì thế nào là làm cho ta thấy thích?
[14:11]Những cái điều gì mà của cái hình thể bằng hình dáng bên ngoài mà làm ta thích, ví dụ như điều gì? Một bức tranh đẹp, phải không ạ? Một bức tranh đẹp. Khi ta nhìn một bức tranh đẹp, ta chiêm ngưỡng một bức tranh đẹp ta thấy thấy thích. Gì nữa?
[14:31]Một cái khung cảnh thiên nhiên đẹp, phải không ạ? À biển, núi, sông, hồ, đồng ruộng mênh mông, à rặng luỹ tre làng, em bé ngồi trên lưng trâu, phải không, những cái người lom khom cấy lúa à vân vân, hoặc là trên chiếc trên cái con dòng sông êm ả, chiếc thuyền nan trôi vân vân trong buổi chiều tà, sương bay, gió nhẹ, vân vân. Đó khi mắt ta nhìn như vậy. Cái gì làm mắt làm ta thích nữa nè?
[15:02]Nhà cửa tươm tất, sạch sẽ, gọn gàng, đúng không ạ? À. Cho nên cái người mà họ tinh tế trong trí tuệ thì nhà cửa làm sao? Rất là ngăn nắp, gọn gàng. Ta bước vô cái nhà đó thì ta biết là những người ở trong nhà này như thế nào. Có một bữa thầy đi đến thăm một cái nhà, ông này cũng làm quan chức à thì ông nhà ổng ở đây nhưng mà ổng lại làm chủ tịch ở một nơi xa. Thì vô nhà không còn đường đi từ ở dưới, trừ phòng khách thôi. Rời khỏi phòng khách cái là bất cứ chỗ nào cũng chất đồ ngổn ngang hết, không thiếu thứ gì, từ một tờ giấy, một cái mẩu giấy vụn, cái cây gỗ gãy ổng để nữa. Từ trên xuống dưới không còn sót cái gì hết, bừa bãi, lùm thùm.
[15:51]Mà ổng phải mắc đi làm thì cái điều đó là của ai, lỗi của ai? Lỗi của cái người vợ ở nhà, như vậy. Hoặc là có người mà vô nhà rồi nhà giống như đống rác, không dọn, không dẹp gì cả. À ví dụ thầy nghe kể có một cái ông thầy giáo đó, ổng ổng yêu một cái cô học sinh rồi sau lớn lên hai người lấy nhau. Cô này đẹp vô cùng, đẹp mà hoa khôi của trường. Nhưng mấy mươi năm sau bạn bè về thăm lại thì trong nhà cửa bụi một lớp dày, cổ không bao giờ dọn, cổ chỉ mặc đồ đẹp rồi ngồi chơi thôi à, còn nhà cửa dơ bẩn kệ. Rất là lạ. Thì đó là cái người đó họ không tinh tế, không tinh tế cái tâm lý có vấn đề. Tức là đôi mắt họ không có đánh giá được cái cảm thọ đó.
[16:39]Ừ đó, không còn để ý bên ngoài cái nhà cửa vậy. Rồi cái gì mà làm cho đôi mắt ta thích nữa?
[16:47]Cái cái nhan sắc của con người, phải không ạ? Nhan sắc của con người cũng làm cho ta thích, vì vậy mà mới có gì, mới có thi người mẫu hoặc là khi người ta chọn vợ, chọn chồng hoặc chọn người yêu người ta thường là chọn người nào? Có ngoại hình. Nhưng mà xin thưa cái người mà càng có ngoại hình thì đó là gì? Đó là thảm họa.
[17:11]Cho nên có câu câu chuyện, khoan khoan chưa khoan vỗ tay, có câu chuyện có người vợ mắng chồng: "Anh là đồ tráo trở. Ừ. Anh là tay nói dối." Chồng nói: "Tôi tráo trở gì?" "Mới tháng trước anh còn nói là em là trời ban cho anh, mà bây giờ là ông đã lạnh lùng với lại hắt hủi tôi." Chồng mới nói: "Thì tháng này tôi cũng nói như vậy, mà đó là trời ban cho tôi cục nợ thôi có gì đâu."
[17:46]Thì à nhưng mà người ta làm sao? Người ta vẫn thích cái ngoại cảnh cái đã. Vẫn thích cái ngoại có cái ngoại hình, cái ngoại cảnh vì nó đánh vào con mắt và khi đánh vào con mắt nó tạo nên một cái cảm giác
[17:59]gọi là vui, phấn khởi, sung sướng gì đó rồi người ta mới yêu thích. Nên cái yêu cái nhan sắc đó nó là cái sau.
[18:10]Vì trước đó cái nhan sắc làm người ta phấn khởi, sung sướng cái đã. Như vậy, nên đó là cái bẫy. Cho nên phải nhớ rằng cái nhan sắc của một người nam hay của một người nữ đẹp giống như cái gì?
[18:27]Hả? Giống như là cái con trùng nó ngoe nguẩy nơi lưỡi câu nha. Nhớ giùm thầy cái đó. Nên mỗi khi thấy người có nhan sắc đẹp thì hãy nhớ nhớ giùm con trùng ngoe nguẩy nơi cái lưỡi câu, đừng có mà đừng có mà đớp.
[18:47]Nó vậy. Đó, hoặc là tai nghe. Ví dụ nghe bài nhạc ta thích, phải không? Cái bài nhạc hay, cái bài nhạc hay là điều kiện, lòng ta cảm giác gì?
[19:00]Ta nghe xong ta nói: "Dạ nghe bài này thích" là ta đã nhảy qua hết một giai đoạn tâm lý rồi. Ta đã nhảy tắt qua rồi. Chứ sự thực cái bài nhạc hay là điều kiện làm cho tâm ta khởi lên một cảm giác sung sướng cái đã, phải không? Lâng lâng khó tả rồi ta mới thích. Cái thích là sau, nhưng mà thường mọi người đều trả lời bỏ bớt một giai đoạn. Nói: "Bài này sao?" "Nghe thích ghê", ha. Đó là ta bị nhảy mất một giai đoạn. Chứ cái người mà trả lời: "Bài này hay", tức là bài này lùi một giai đoạn, câu trả lời này lùi một giai đoạn, vì cái bài nhạc hay mới là điều kiện thôi. Mà nghe nói thích là cái tình cảm phía sau cảm thọ,
[19:42]không ai trả lời đúng vào cái cảm thọ cả. Người ta không nhìn thấy cảm thọ chi phối mình. Nha, trả lời bài nhạc này sao? Hay, đó là điều kiện, là xúc. Thấy bài nhạc này nghe làm sao? Thích, thích là ái, là sau cảm giác thọ. Không ai trả lời đúng với cái thọ ấm hết vì nó nó bí mật quá, nó vô hình quá. Cho nên nếu mà trả lời đúng cái thọ ấm ta sẽ trả lời thế này, nói: "Nghe bài nhạc sao?" "Bài này đem đến cảm giác sung sướng khó tả." Đó là trả lời thọ ấm á. À có không? Cũng có khi phải không? Cũng có khi ta trả lời: "Ồ bài này nghe thật là sung sướng khó tả", đó là cái thọ ấm. Chứ thường là ta trả lời trước đó:
[20:26]"Bài nhạc hay", hoặc ta trả lời sau đó: "Thích." Đó, như vậy. Đó là cái tai. Tai thì nhiều thứ nữa. À. Nhưng bây giờ thầy đố quý Phật tử nha.
[20:41]Ta nghe một bài nhạc hay và ta nghe một lời khen, đều là nghe.
[20:49]Như vậy có phải ta xếp loại lời khen tặng và bài nhạc hay cùng là một cái ngoại cảnh hay không?
[21:01]gây nên cảm giác sung sướng trong lòng ta hay không, phải là cùng một loại hay không?
[21:10]Đó, cái này học tâm lý học mấy này phải biết cho rõ à, này sâu xa lắm.
[21:16]Cùng loại hay không hay khác loại? Khác. Khác tại sao? Tại vì cái bài nhạc hay á, nhiều khi nó không liên quan đến cuộc đời ta nhiều lắm. Nhưng mà cái lời khen tặng á, nó không chỉ là âm thanh, mà nó là những ý niệm, nó đi trong cuộc đời ta, nó gợi lại những công việc ta làm, những cái đặc tính của ta có. Cho nên cái lời khen tặng nó là nhiều ý niệm tổng hợp, chứ nó không phải là chỉ là âm thanh đơn thuần. Còn bài nhạc nó chỉ là đơ- âm thanh, đôi khi nó có lời nhạc thì đôi khi có vài ý niệm, à nhưng mà ít có ảnh hưởng tới ta bởi vì ông nhạc sĩ ổng viết cái cái bài nhạc đó là cái cảm xúc của ổng.
[22:01]À nên ta nghe thấy hay nhưng mà ít liên quan, phải không? Như: "Lời nào cho em lúc đang run run" nó khác, nó khác à. Chẳng liên quan gì tới ta cả, phải không? Rồi. À nhưng mà cái lời khen, ví dụ nói thế này chứ, ví dụ cái người khen khéo thế này: "Làm... Cái khóa thiền này vắng anh tụi em thấy trống trải quá, thấy như trống trải." Cái câu đó không chỉ là cái câu tiếng nói qua tai, nhưng mà trong đó chứa đựng bao nhiêu điều. Nhiều lắm phải không ạ? "Tụi em thấy trống trải, khóa thiền này thiếu anh tụi em thấy trống trải" nghĩa là sao? Để hiểu được cái câu đó ta suy luận bao nhiêu sự kiện, bao nhiêu vấn đề của một con người, phải không ạ?
[22:48]Thì ra trước đây nhiều cái khóa thiền có mặt của anh thì anh lo lắng cho tụi em, anh chăm sóc, à anh thay mặt thầy lo được việc này việc kia, việc ăn việc uống việc ngủ việc nghỉ, ảnh sắp xếp ổn định đâu đó, lo toan mọi thứ, cho nên có anh tụi em yên tâm. Như vậy nó không phải là cái tiếng nói qua tai, mà nó là cả một cuộc đời, một cuộc sống, những suy nghĩ, tư cách, phẩm hạnh của con người đó. Nhen, vì vậy cái lời khen nó không giống như một bài nhạc, vì nó là một ý niệm, một chuỗi những ý niệm rất là trừu tượng, sâu xa hơn và nó làm ta khoái không? Thích. Nếu cái anh đó mà ảnh chưa chứng thánh cao siêu nghe vẫn thích thích trong bụng.
[23:29]Phải không? Trường hợp ảnh thành Bồ Tát rồi thì nghe ảnh dửng dưng thôi, cười cười cảm ơn thôi, nhưng mà nếu anh chưa thực sự vào định sâu, chưa chứng thánh thì lời khen đó vẫn làm anh thích thích, nó vẫn phát sinh thọ liền, thọ và ái liền. Đó, như vậy. Thì như vậy ở đây thầy vừa nói tới một cái điều kiện, một cái xúc trừu tượng, à một cái xúc trừu tượng không phải đơn thuần là những giác quan à mà là cái gì? Những chuỗi ý niệm trừu tượng. À ví dụ thế này, ví dụ nói: "Chiến tranh thật là khổ sở, phải không? Hòa bình thật là sung sướng." Thì cái chiến tranh làm khổ sở,
[24:14]đúng là nó là, như vậy chiến tranh là điều kiện gây nên cái thọ là khổ sở, hòa bình là điều kiện gây nên cái thọ là sung sướng. Nhưng mà chiến tranh là gì? Nó có phải chỉ là đơn thuần là cái tiếng động hay hình ảnh không? Phải không? Không. Nó là sự tổng hợp của gì? Của đau thương, chết chóc, ly tán, thương tật, tan nát, mất mát, hư hao, rồi nhục nhã, đủ thứ hết, phải không ạ? Nên cái chiến tranh là như vậy, nó là tổng hợp của rất nhiều yếu tố, rất nhiều vấn đề, nên ta gọi là trừu tượng. Vậy trừu tượng với cụ thể khác nhau thế nào? Mình học mấy này mình thuộc loại bác học đó nha, mấy vấn đề này nghe xong hiểu được hết,
[25:06]mình đang trở thành bác học, hàn lâm từ từ đấy. Trừu tượng là gì? Cụ thể là gì? Trừu tượng... Cụ thể tức là những vấn đề nó là ngoại cảnh mà đơn thuần ta chỉ tiếp nhận bằng giác quan mà thôi. Ví dụ như nói là: "Cục đá này cứng" là cụ thể, phải không ạ? "Cái vải này mềm" là cụ thể. Âm thanh này cao, âm thanh kia thấp, tiếng nhạc đó hay, tiếng nhạc đó dở, màu này màu đỏ, màu kia màu xanh là cụ thể, đơn giản, định nghĩa. Nhưng mà trừu tượng là bắt đầu tổng hợp lại, có những ý niệm phía trong. Ví dụ như nói rằng cái bài nhạc này là nó thuộc trường phái romantic, lãng mạn hoặc là cái bài này được phối theo
[25:54]cách giao hưởng, à bắt đầu trừu tượng rồi đó. Giao hưởng là cái gì? Ta phải biết, đi qua học thuật rất là nhiều. Cái bè, cái phối, cái hòa thanh, nốt trên, nốt dưới kết hợp thế nào, tiếng bass thấp, tiếng treble cao thế nào, vân vân. Đó, thì khi mà cũng là nhạc á, âm thanh á nhưng mà nó chỉ là âm thanh đơn thuần thì ta gọi là cụ thể. Cũng là âm thanh đó nhưng là một cái âm nhạc phía đằng sau nó chứa đựng cả những cái nghệ thuật, cái kỹ thuật sâu xa, phong phú trở thành, đã trở thành trừu- trừu tượng, phải không ạ? Cũng giống như là bây giờ bức tranh, mắt ta nhìn cái màu xanh, à đây là màu xanh, đây là màu đỏ thì nó là cụ thể hay trừu tượng? Cụ thể.
[26:35]Nhưng ta nhìn bức tranh thì ta nói: "Đây là bức tranh theo trường phái của Picasso, lập thể Picasso" thì là cụ thể hay trừu tượng? Bắt đầu trừu tượng vì sao? Có những ý niệm nhiều hơn ở phía sau đó. Ví dụ thế nào là trừu tượng? Bởi vì đáng lẽ là cái đầu vẽ ở trên cổ thì ông này ổng vẽ cái đầu nằm ở dưới hai cái chân, ví dụ vậy, thì mình xem mình không hiểu, phải tư duy dữ lắm. Nói: "Tại sao ông này ổng vẽ cái đầu nằm dưới hai cái chân mà bức tranh này được bán tới mấy triệu đô la? Mấy cái này mình thấy mình vẽ được mà. Tại hồi nhỏ mình vẽ cũng xấu xấu như vậy mà sao không ai mua đồng nào? Còn cái ông này ổng vẽ kỳ cục nè, mà người ta lại mua nhiều,
[27:13]phải không?" Nên có một cái khi có cái ông đó ổng quan chức lớn, ổng mới nói: "Tôi không biết gì về nghệ thuật. Tôi không phân biệt được bức tranh của Picasso hay là một tai nạn giao thông." Tại dòm giống tai nạn giao thông quá, đầu một nơi, cổ một nẻo, đúng không đấy? Nhưng mà không biết làm sao mà người ta mua tới là mấy triệu đô la, lạ. Thì như vậy cũng là hình ảnh nhưng nó đã là trừu tượng, như vậy. Đó, nên ta hiểu cái cụ thể, cái trừu tượng là như vậy. Hiểu chưa ạ? Hiểu chưa?
[27:50]Nhiều người thấy mặt còn ngơ ngơ quá. Thôi vậy nha. Thì đó ta vừa nói tới cái xúc điều kiện là ngoại cảnh qua năm giác quan cụ thể. Ta cũng vừa nói về cái xúc là điều kiện mà trừu tượng là sự tổng hợp của nhiều ý niệm. Bây giờ ta nhắc lại một lần nữa là cái xúc là điều kiện nội sinh ở trong đầu mình. Tức là sự tưởng tượng do ý nghĩ ta tạo ra, vậy mà nó cũng sinh cảm thọ. À. Như nãy ta nói đó, à cái người tự nhiên cứ ngồi cười cười, đi ngang hỏi chuyện gì? Nói: "Tôi đang tưởng tượng là...
[28:38]tôi được một cái cô gái đẹp nhất thế giới yêu thương", ví dụ vậy. Thì nếu mà ổng cứ tưởng tượng vậy chừng ba ngày nữa thì chuyện gì xảy ra? Thì phải chở ổng đi vô bệnh viện tâm thần. Nhưng mà trước mắt thì cái tưởng tượng nó tạo nên cái gì? Một cảm giác, phải không ạ? Một cảm giác sung sướng, đó. Và nếu mà nói theo nhân quả, nha,
[29:06]mỗi một cái sự sung sướng của ta thụ hưởng đều làm gọt đi bớt cái phúc của ta có ở đời trước. Đây là nhân quả.
[29:18]Mỗi một cảm giác đau khổ mà ta chịu đựng là một cái điều mà ta trả bớt cái nghiệp ở quá khứ. Nhưng mỗi một cái cảm giác sung sướng mà ta thụ hưởng, không biết từ đâu, tự mình tưởng tượng hay từ cái ngoại cảnh mình có được đều gọt bớt cái phước của ta đã tạo ra từ quá khứ. Ví dụ cái người đó trong quá khứ đã làm được 100 cái phước, ví dụ cái phước được đánh giá là phước người này nặng 100 kg. Phước thì nào giờ chưa có đơn vị đo lường, nhưng hôm nay thầy trò ta tạm định nghĩa phước bằng ký lô, ki-lô-gam nha. Tạm người này 37 kg phước, người kia 52 kg phước, ví dụ vậy, người nọ là 101 kg phước, như thầy là được 1,5 kg, ví dụ vậy.
[30:09]Thì cứ mỗi một lần ta thụ hưởng cái cảm giác sung sướng là ta mất vài trăm gam, tùy. Nhớ như vậy. Cái cảm thọ nó liên quan tới nhân quả rất nhiều. Ta phải hiểu điều này để mà chọn một cuộc sống. Chọn như thế nào? Thì thầy nói lại: Ví dụ như khi một người khen ta, ta phát sinh cảm giác sung sướng, có bị tổn phước không? Có liền. Nhớ như vậy, nhân quả nha. Còn nếu họ khen ta mà ta dửng dưng không sung sướng thì sao? Không tổn phước. Nhớ như vậy. Cho nên nếu mà muốn đừng tổn phước quá khứ thì khi ai khen mình thì làm sao? Ráng mà bình thản. Bình được không? Hơi khó rồi. Rồi, bây giờ thế này: Cái gì mà đem lại cảm thọ sung sướng mạnh nhất đối với con người?
[31:12]Cái gì?
[31:16]Nó có hai loại, là tình dục và ma túy. Rồi đại khái là cứ đối tượng thế nào rồi cũng làm người ta khoái cả. Nên người nào mà thụ hưởng nhiều những điều đó thì phước làm sao? Hết, nhớ như vậy. Những cái người mà thụ hưởng nhiều ma túy á thì
[31:44]lần lần họ bị lệ thuộc, và cứ càng lúc họ đòi hỏi càng nhiều, và phước thì đã hết. Nên từ cái hưởng hết cái phước mình đã có là bằng những đồng tiền của mình đàng hoàng, chân chính để mua ma túy mà hút, chích. Đến cái lúc mà phước hết rồi, bắt đầu phải âm, nghĩa là sao? Phải lừa đảo, phải vay, phải mượn, cuối cùng đi cướp, đi giật, phước âm âm âm xuống luôn, để mà có được, mua được thuốc. Thì những người đó phước mà đã tới âm rồi thì khi chết đọa làm cái gì? Không được làm người, nhớ nha. Ví dụ cái người mà phước họ xuống tới chừng zero á thì họ lấp lửng giữa cõi người và cõi thú, làm người cũng được, làm thú cũng được.
[32:26]Hễ làm người thì là người cực kỳ khổ sở, làm thú thì vất va vất vưởng ngoài đường như thế, thì là phước zero. Còn nếu cái phước của họ còn được hai, ba ký thì họ cũng sẽ làm người, người nghèo khổ cực kỳ. Còn cái người nào mà phước họ mà lên tới mấy chục ký, một trăm ký rồi thì họ giàu sang, vinh hiển, đó. Nhưng mà cái người nào phước âm, âm tức là trừ một, trừ mười á thì đọa. Mà người nào mà phước âm tới trừ một trăm thì xuống luôn tới địa ngục. Nha, ta tạm lấy cái định nghĩa đơn vị ký như vậy, à. Thì cái người mà thụ hưởng đến mức độ mà phải âm, ví dụ như đi thích đi đánh bài quá mà hết tiền,
[33:06]không còn cái gì nữa, phải đi vay, đi mượn. Vay mượn là phước âm âm âm. Thì nhớ khi âm như vậy thì cái tương lai của ta là sao? Là đọa làm thú, nhớ như vậy. Vì vậy, thầy có giảng một bài Sợ nợ cũng là đạo đức, không biết thầy giảng ở đâu nhỉ? Thầy quên mất. Không biết thầy giảng ngoài Bắc hay trong Nam thầy cũng quên mất. Ở Đồng Tháp hả? Ở Kim Huê hả? À à à à. Bài Sợ nợ cũng là đạo đức, cái tên nghe rất lạ, nhưng nó là chính xác. Vì ta cứ vay nợ là phước ta đang âm, mà phước âm rồi cái sinh cái cõi thú hiện ra trước mắt, nhớ giùm thầy điều đó. Nên có người mới khi mà mang ơn ai nhiều quá hay nói câu này,
[33:53]"Tôi nguyện kiếp sau làm thân trâu ngựa trả nợ cho anh", có không? Câu nói đó rất đúng với chân lý. Khi ta nợ nhiều quá phước ta âm thì con đường thú mở ra. Mà người đó nói câu là, "Thôi tôi nguyện đời sau làm thân trâu ngựa trả nợ cho anh", rất chính xác luôn. Đúng là kiếp sau làm ngựa cho người ta cưỡi để trả nợ, thật sự là như vậy. Nên vì vậy, cái người mà khôn ngoan là người sợ nợ. Ví dụ như mình đói thiếu quá thì chịu cực, bớt ăn, bớt mặc, đi làm lụng vất vả gì đó, chứ không dám mượn nợ để mà mà tiêu. Rồi thấy trường hợp những nhà doanh nghiệp mà đi vay ngân hàng tỷ tỷ thì sao?
[34:36]Thì sao?
[34:40]Thì đây là những người mà nhìn thì thấy là đại gia, nhìn thì thấy là đại gia, nhưng mà sao? Cõi thú đã chờ, đã lơ lửng đe dọa rồi. Không bảo đảm đâu. Nhìn thấy vậy chứ đáng sợ lắm. Vì sao vậy? Bởi vì cái số tiền mà họ vay nhiều hơn cái tiền vốn thật, tài sản thật họ có, đúng không ạ? Nhiều khi họ mở một doanh nghiệp, vốn họ chỉ có ba tỷ, mở một doanh nghiệp, nhưng sau đó thì họ tìm cách để vay đầu này đầu kia, có khi lên tới được mười tỷ, hai mươi tỷ hoặc cả trăm tỷ, thì ta thấy con đường thú mở ra rất là rộng, đó. Nên thầy vẫn khuyên mọi người, cố gắng đừng vay, đừng mượn, về sống tằn tiện, đừng vay, đừng mượn.
[35:29]Vì cái thọ đó là liên quan tới nhân quả. Thì giờ cũng vậy, thì nói cái thọ nội sinh là cái người đó, mình đi ngang thấy cái người tự nhiên nằm lim dim cười, rồi sung sướng, mà thấy chung quanh thì không ai nói chuyện, hỏi, "Ủa, sao bạn cười cười?" Nói, "Tôi đang tưởng tượng tôi làm vua." Thì có tổn phước không?
[35:52]Giỏi, tổn sạch!
[35:57]Tổn sạch hết phước.
[36:00]Cho nên là nếu phải tưởng tượng thì ta tưởng tượng làm gì?
[36:08]Tưởng tượng cái gì mà nó tạo ra phước?
[36:14]Nếu mình tưởng tượng mình làm vua mình sung sướng thì mình sẽ hết phước. Thì nếu phải tưởng tượng thì mình tưởng tượng cái gì mà có phước? Làm sư hả? Hay, ý kiến này hay à. Rồi ai có ý kiến gì nữa? Nếu phải tưởng tượng thì ta hãy tưởng tượng ta là ô sin phục vụ mọi người, là sẽ có phước nhiều đây. Nha. Ta hãy tưởng tượng là ta là người nhỏ bé, gặp ai ta cũng cúi chào, ta cũng vâng dạ, thưa hỏi, cũng lễ phép, cũng kính trọng, hãy tưởng tượng như vậy. Và đó chính là một pháp tu. Nếu tưởng tượng ta phải tưởng tượng ta yêu thương được tất cả mọi người, đó là phép quán từ bi trong trong Đạo Phật. Cũng là tưởng tượng đó, nhưng mà cái tưởng tượng này tạo ra phước.
[37:01]À. Nếu phải tưởng tượng, ta hãy tưởng tượng ta quỳ dưới chân Đức Phật, ta đảnh lễ Người ha với tất cả lòng tôn kính. Thì những điều tưởng tượng nó rất là có phước nha, chứ đừng tưởng tượng mình làm vua đứng nghênh ngang nhìn thiên hạ ở dưới người ta chào mình là chết á. Nên vì vậy, cũng là cái suy nghĩ cái tưởng tượng, nhưng cái tạo phước và cái tạo tội. Vì sao vậy? Bởi vì nó tạo ra thọ, cảm giác sung sướng và nó gọt mất cái phước của ta. Mà cứ tưởng tượng càng lớn thì sao? Thì phước cạn, là hết sạch. Do đó, hãy tưởng tượng là gì? Mình là hạt bụi dưới chân Phật nha, nơi mà bước chân Phật đã dẫm qua.
[37:50]Mãi mãi xin được là hạt bụi nơi bước chân Phật đã dẫm qua. Hãy tưởng tượng như vậy, đó. Hãy tưởng tượng gì nữa? Hãy tưởng tượng như ngài ngài Xá Lợi Phất, "Con xin được làm làm nước rửa đi hết những cái dơ bẩn của cuộc đời để cho cuộc đời này thơm sạch, còn phần con xin trôi vào quên lãng xa xôi." Hãy tưởng tượng như vậy, và mình lại được có cái phước, nhớ như vậy. Nên cùng cái thọ thôi. Thì đó, hiểu được cái phước, cái tội nó liên quan đến thọ ấm, liên quan đến cảm xúc, là ta biết điều chỉnh cái tâm của mình và điều chỉnh cái cuộc sống của mình. Ví dụ cái gì mà đem đến sung sướng là biết ngay
[38:35]rồi, cái này đang gọt mất cái phước của ta. Ví dụ cái gì? Ví dụ như có người cho ta một cái áo hàng hiệu. Hàng hiệu thì nó rất là mắc tiền, phải không? Hàng hiệu. À ta mặc ta rất là làm sao? Sung sướng. Trong đầu cứ nghĩ là, "Hàng hiệu nha, cái này tiền nhiều nha!" Nghĩ thế thôi, chứ còn mình đi qua đi lại ngoài đường có ai biết nó hàng hiệu không? Chả ai biết cả. Nhưng mình cứ tự cho mình là sung sướng, tự cho mình là có giá, cái phước cũng gọt đi từ từ, từ từ. Vậy bây giờ ta phải làm sao? Nên mặc hàng hiệu hay không?
[39:20]Mặc cũng được, nhưng mà trong đầu mình thì đừng có gì á? Đừng nghĩ nó là sung sướng, đừng nghĩ đây là hàng hiệu là vinh dự gì đó, thì nó không có tổn phước lắm. Nha, và mặc cái nào cũng được nha. Còn cứ ráng hàng hiệu đắt tiền để tự mình hãnh diện thì phước ta hết. Các con thấy thấy cái thọ ấm nó quan trọng vô cùng đối với cái nhân quả là như vậy đó, ừm.
[39:45]Rồi bây giờ là ví dụ khi ta đến cái khung cảnh chùa Di Đà này ta thấy thích không? Thích. Thích là thầy nói tới cái tình cảm, cái ái rồi, chứ sự thực là phải nói tới cái cái chùa Di Đà này là điều kiện, là cái xúc. Nó sinh ra ta một cái cảm thọ là gì? Lòng ta thanh thản, an vui phải không ạ? Vì sao? Chùa rộng rãi, à được mái che, cây cối thiên nhiên ở giữa đồng yên tĩnh. Còn nơi ta ở cái nhà phố nó chen chúc, nha, chật chội. Lâu lâu được về đây hưởng cái không khí như thế này, ta thấy lòng mình thanh thản, an vui. Bắt đầu ta mới sinh cái tình cảm là thích. Mà hễ có cái thanh thản, an vui là có tổn phước không? Có không?
[40:30]Xin thưa, có. Nhớ như vậy. Thọ nào cũng lấy mất nhân quả của ta hết. Ủa, nói đi chùa cũng tổn phước đó hả? Có. Lạ như vậy. Như vậy làm sao đừng tổn? Ráng phụ xây chùa. Và khi mình xây chùa, mình cho bao nhiêu người đến hưởng, thì sau này mình đi chùa mình hưởng những cái điều đó không sao. Hoặc là thầy nói ví dụ thế này: ví dụ có người cái nhà cửa mình chật chội quá, cứ thích đi ra ngoài thôi. Đi ra ngoài công viên, nhưng mà công viên nhiều khi nóng quá cái chạy vô những cái siêu thị có máy lạnh á, giả vờ đi dạo coi hàng, không mua gì, tại cũng chẳng có tiền. Nhưng mà cho nó rộng rãi, nhìn cảnh nó đẹp rồi không
[41:13]khí nó mát mẻ, nó dễ chịu, có tổn phước không? Có luôn, vì mình hưởng cái đó phước không phải của mình. Cái người vào mua hàng mà hưởng được cái rộng rãi, cái mát mẻ đó là phải bỏ tiền để có cái tiền lời cho người ta. Còn mình không có trả cái tiền lời mà mình hưởng, mình cũng đang hết phước á. Và hết phước thì sau này làm sao? Tự nhiên có hoàn cảnh đưa mình vào cái khung cảnh mà mình không còn tự do được như vậy. Mình cứ phải chịu cái cảnh chật chội, nóng nực, vất vả, đó như vậy. Thế cái người nào mà cứ được hưởng những cái khung cảnh nhà cao cửa rộng, mát mẻ, sung sướng là người nào?
[41:53]Là người đời trước, nha, đã tạo phước bằng cách là hiến đất để làm bệnh viện, hiến đất làm trường học, hiến đất làm chùa, hoặc là cái người mà khi thấy ta người ta xây bệnh viện, xây chùa, xây trường học, mình đến mình phụ, mình góp công, góp của vào, hoặc là thấy người ta làm đường, mình lại mình phụ vào. Thì những người mà đã từng có làm những điều đó trong quá khứ, thì đời này họ hưởng những điều đó một cách thoải mái, hưởng mà vẫn chưa hết phước. Mà hết rồi là mất á, hết rồi là mất nha. Như vậy, nên cái hưởng của ta, cái thọ ấm của ta, cái cảm giác khổ vui của ta nó liên quan rất nhiều với nhân quả, tội phước của ta.
[42:32]Cái số của ta là hưởng được bao nhiêu sung sướng đó thôi. Cái phước của ta bao nhiêu ký thôi, mà ta hưởng hết rồi là hết phước, bắt đầu đời sống ta rơi vào cực khổ. Nhớ như vậy. Và vì vậy, là nói bây giờ tôi không hại ai, tôi sống trên đời tôi không hại ai, vậy là được rồi. Câu nói đó sai hoàn toàn. Tại vì sao vậy? Là vì hằng ngày ta vẫn phải thụ hưởng, phải không? Ta phải ăn cơm, uống nước, mặc quần áo ấm, phải trời nóng thì phải bật quạt, bật máy, mà trời lạnh phải sưởi ấm, rồi phải có nước để tắm, có xe để đi. Mỗi một ngày ta thụ hưởng biết bao nhiêu điều trên cuộc sống này mà ta cứ tưởng rằng ta không làm phước để bù vào,
[43:17]mà cứ tưởng là không hại ai là sống được rồi, người đó hoàn toàn sai lầm. Và sau này đúng từ từ ta sẽ thấy rằng người đó sao? Tới nghèo mạt tận cùng đường luôn. Và chết rồi từ từ đọa súc sinh luôn, vì hưởng. Sống trên đời là phải hưởng, và hưởng cho đến khi cái phước mình nó cạn, cạn xong rồi thấy âm luôn, rồi con đường của súc sinh mở ra. Kiếp sau làm chó, làm gì bình thường. Do đó, còn sống được từng ngày trên đời này ta phải sao? Phải siêng mà tạo phước, đúng như vậy, từng ngày. Với cái người mà mới biết đạo á, thì thầy hay nói rằng ráng mỗi tháng làm một việc phước nha. Đó là người mới biết đạo, tại người ta chưa hiểu,
[44:00]người ta không chịu cực để hy sinh giúp đời, nên thầy mới nói là thôi mỗi tháng ráng làm một việc phước để dành cho đời sau. Nhưng thấy cái người nào hơi biết đạo rồi thì thầy mới nói rằng ráng mỗi tuần làm sao? Làm một việc phước. Đó là những người Phật tử mà đến với thầy gần gũi á, vào trong sinh hoạt đạo tràng, rồi vào trong chúng thanh niên, thầy nói ráng mỗi tuần thì con phải làm một việc phước, phải ráng nghĩ ra. Nhiều khi mấy anh thanh niên đang còn đi học, không có tiền mà thầy vẫn nhắc ráng mỗi tuần làm một việc thiện, còn Phật tử phải bươn chải làm ăn sinh sống mà thầy vẫn phải nhắc mỗi tuần ráng làm một việc việc thiện.
[44:38]Nhưng đủ chưa? Như thế vẫn chưa đủ. Mà đối với những người Phật tử mà có trí tuệ thì thầy nói sao? Mỗi ngày phải làm một việc phước. Như vậy, Phật tử Di Đà ngồi đây là có trí tuệ chưa? Có rồi thầy mới nói câu này. Hôm nay mà học đến cái tâm lý về thọ ấm này, thầy mới nói tới câu này: Mỗi ngày phải ráng làm một việc, một việc phước. Được không ạ? Ngồi không biết làm gì.
[45:11]Nhưng mà thật sự, nếu thầy nói mỗi ngày làm một việc phước thì nó vẫn còn xa lắm, so với một vị thánh vẫn còn xa lắm.
[45:24]Ủa, chứ ông thánh ông làm cái gì? Ông thánh, mỗi một giây trôi qua là sống vì chúng sinh, không sống vì mình. Nhiều khi thấy không làm gì, nhưng mà đang vì chúng sinh mà sống, vì chúng sinh mà ăn, vì chúng sinh mà thở. Làm việc gì là cũng lợi ích cho chúng sinh, làm việc gì cũng là tô đắp cho Phật pháp. Từng việc nhỏ. Đó, tới bậc thánh là như vậy. Nhưng mà nói tới chỗ này, ai cũng sợ, làm không nổi, nên thầy nói rằng sao? Thôi ráng mỗi tháng là một một việc phước. Vậy ở đây, mọi người ở đây đăng ký thầy là bao lâu thì làm một việc phước? Một tháng hả? La liền, một tháng.
[46:14]Một tháng làm là coi chừng vẫn bị âm phước đó nha. Một tuần á thì làm giữ lại phước để làm người. Mỗi ngày kiếm việc phước dù rất nhỏ thì bắt đầu mới phước dư, để có thể làm một người sống đời sau thoải mái một chút. Nhớ như vậy. Cái giá trị con người là lệ thuộc vào phước tội. Ta nhìn một người mà ta quý trọng là bởi vì sao? Người đó có nhiều phước. Ta nhìn một người tự nhiên ta thấy thờ ơ, ta không quan tâm, đôi khi trong lòng ta cũng có cái coi rẻ, lý do là vì gì? Vì người đó ít phước quá. Vậy thôi. Do đó, nếu mà ta thấy mọi người coi thường mình thì đừng có trách người, mà phải trách ai? Trách chính mình ít phước quá. Thì phải làm sao?
[47:04]Ráng mà ráng mà tạo phước, ráng đi chùa, lễ Phật, tạo phước cho cho nhiều, nhớ như vậy. Cái thọ ấm nó quan trọng lắm nha, ừ. Cái thọ ấm á, nó vừa có cái tính tâm lý vô hình, mà nó vừa có cái tính thể chất hữu hình. À, nên cái thọ ấm này nó trung gian giữa thân và tâm.
[47:31]Ví dụ như cái ý nghĩ của ta á, thì nó nó là gì? Nó là thuần túy là gì? Là tâm lý vô hình, phải không ạ? Ví dụ mình cứ nghĩ đông, nghĩ tây, nghĩ đủ thứ chuyện trên đời, đó là tâm lý và vô hình. Nên trong đạo Phật gọi là danh. Danh là chỉ có tên gọi mà không có hình dáng. Trong mười hai nhân duyên, Đức Phật gọi thân tâm là danh và sắc. Sắc là có hình dáng, tức là thân. Danh là chỉ có tên mà không có hình dáng, gọi là tâm. Đó, thì cái tâm của ta á, nó là vô hình. Nhưng mà cái thọ, thọ ấm á, nó vừa là tâm lý vô hình mà nó vừa là thể chất hữu hình. Ủa, tại sao nó lại là thể chất hữu hình? Vì những cái cảm giác khổ vui mà xuất hiện nơi ta đó,
[48:21]nó rung động hết các dây thần kinh của của cơ thể.
[48:28]À, ví dụ như
[48:32]có một cái nhạc sĩ hát thế này: "Phút đầu gặp em tinh tú quay cuồng, lòng đang giá băng bỗng ngập tràn muôn tia nắng." "Phút đầu gặp em tinh tú quay cuồng" nghĩa là sao? Khi ổng nhìn thấy người con gái, cái ổng tự nhiên ngôi sao quay vòng vòng, trời đất quay mòng mòng hết trơn, nghĩa là sao? Như vậy, cái đó là tâm lý vô hình hay là thể chất hữu hình?
[48:58]Nó là tâm lý thôi, vô hình, nhưng mà cái đầu ổng quay cuồn cuộn, thiếu điều muốn xỉu luôn thì nó là phải thể chất hữu hình không? Đúng là thể chất hữu hình, phải không? Nó đánh vào cơ thể ta thật sự. Nên cái cảm thọ, cái thọ ấm đó vừa là tâm lý vô hình mà vừa là thể chất hữu hình. Và để hiểu được điều này, ví dụ như là... à ví dụ như là ta đi xem một đoạn phim, à xem một đoạn phim.
[49:26]Ờ có một đoạn phim là có một cô gái mù, cô bán hoa hay gì đó, thì có một anh chàng cũng nghèo, rồi ảnh ảnh không cho cô biết là mình nghèo, rồi ảnh loay hoay bằng những cái cách vất vả, cực khổ nhất để mà đi tìm tiền để cho cô mổ mắt. Ừ. Rồi khi mà ảnh tìm được cái đồng tiền, thì đồng tiền đó nó quá nguy hiểm và nó liên quan nhiều khi tới tới tội lỗi nữa. Ảnh gửi về để cô và cô kịp thời mổ mắt cô sáng lại, thì lúc đó ảnh bị thân tàn ma dại rồi, tàn phế rồi, để đi tìm tiền. Đến khi mà ảnh ra khỏi cái bệnh viện, ảnh đi tìm cô, ảnh coi coi cô như thế nào, đúng là cô đã lành chưa, thì cô đã lành mắt thật.
[50:07]Nhưng mà cô đâu có biết ảnh đâu. Đâu biết cái người này là chính là cái người mà mà ân nhân đã đem cả cái mạng sống mà đi tìm tiền để để để cứu chữa đôi mắt cho mình. Thì thì ảnh cứ đứng nhìn cổ mà ảnh ảnh buồn, không nói được. Cái người mình cũng yêu thương, nhưng mà bây giờ mình là người tàn phế thì không dám đến, đến rồi lại sợ cổ nhớ ơn, cổ thương mình rồi cổ khổ, thôi lặng lẽ quay đi. Nhưng mà chỉ lén vào cái chỗ cái cửa hàng của cổ đó, lấy một cái vật kỷ niệm mà ngày xưa mình đã để đây. Cứ lén cầm cái con cái con chó nhỏ nhỏ, cái cái cái cái chậu nho nhỏ cầm đi. Thì cái cô này đến khi mà cổ về, cổ phát hiện có một cái người
[50:47]tàn tật đi vào lấy đúng cái món đồ đó thì cổ nghi liền. Cổ nghi đây mới chính là cái người mà mà ngày xưa giúp mình, chỉ vì người đó để lại món đồ này. Mà khi gặp người này hỏi cái gì, anh này không trả lời, tại vì ảnh sợ nói ra cái tiếng cô kia nhận ra. Và những người mù đó thì người ta rất là tinh. Hễ hỏi cô hỏi: "Anh đi đâu? Anh làm gì ở đây?", ảnh cứ im lặng không trả lời. Nhưng mà cổ vắng mặt cái ảnh lại ăn cắp cái món đồ của ảnh, cầm đi. Thì cô này nhìn thấy, cô này phát hiện ra món đồ mất thì mới biết rằng là anh này chứ không ai hết. À, cổ lật đật cổ đi tìm. Cổ chạy đi giữa phố, cổ đi tìm, cổ gào, cổ thét, tìm không ra.
[51:25]Thì anh này ảnh ảnh trốn đi luôn, trốn đi về một cái vùng quê mà ngày xưa hai người hay ngồi chơi với nhau, đó, ảnh chỉ ảnh ngồi lặng lẽ đó, buồn. Cái cô này cổ đi chạy tới, cổ cũng cũng đi tìm khắp nơi rồi cổ nhớ đến cái chỗ đó, cổ nói là có thể nếu anh này còn nghĩ tới cái chỗ đó ảnh sẽ tìm. Cổ lật đật cổ đi tới nơi, đúng là anh này đang ngồi đó. Anh ngồi đó với cái cái cái cây nạng, cây nạng chống đó, vì chân đã què. Ta coi phim đó ta khóc không? Khóc không? Chảy nước mắt. Như vậy nó là hữu hình hay vô hình? Hữu hình hay vô hình? Đó. Nó là những yến ý yếu tố tâm lý, ha, cái diễn tiến của phim là yếu tố tâm lý vô hình, nhưng mà làm ta sao?
[52:14]Ta ta cảm động, phải không? Nước mắt ta chảy. Như vậy là phải hữu hình không? Hữu hình đó. Nên thọ ấm vừa có tính chất tâm lý vô hình, vừa có tính chất thể chất hữu hình, rõ rệt.
[52:27]Hôm nay ta phân tích nhiều điều, ta thấy vỡ ra không? Rất là độc đáo, phải không a? Những điều trong cuộc sống của ta ngay nơi ta mà thực sự nhiều khi ta không biết hết như vậy. Mà ta nghe giáo pháp là ta thấy vỡ ra lần lần, mình thấy rõ hơn hơn chính mình, thấy mình rõ hơn. Thọ ấm là gì? Là đầu mối của của luân hồi. Là động lực, động cơ của cuộc sống này.
[52:59]Ví dụ, à có một vụ án
[53:05]cái à người chết thì cái công an họ mới ập vào điều tra. Đầu tiên là họ bước khe khẽ để không xóa dấu vết, họ mới chụp hình lại hết những cái dấu vết, đi tìm cái vân tay. À họ thấy là cái người này chết trong cái tư thế là bị có cái sự vật lộn, bởi vì cái đồ vật nó bị xáo trộn, ngã đổ, ừ. Của cải không mất, nhưng mà có dấu hiệu mất một sợi dây chuyền. Cửa không bị cạy, tiền còn nguyên, xe không mất, điện thoại không mất, à vân vân. Thì sau khi tìm hết, tổng kết hết rồi về họ phải bàn với nhau để tìm ra động cơ gây án, phải không ạ? Quan trọng, vụ án gì cũng phải tìm động cơ, ai làm gì cũng phải có động cơ.
[53:52]Tất cả chúng ta sống trên đời này đều có động cơ. Cái mục đích ta muốn cái gì, cái muốn đó là ái, nhưng mà để ta tạo ra ái thì phải có gì? Thọ, khổ hay vui, cảm xúc nha. Chính cảm xúc này mới gây nên cái muốn của ta, để ta sống, ta làm, ta tạo phúc, ta tạo tội đủ thứ hết. Kể cả kẻ giết người gây án phải có động cơ. Cái động cơ đó chính là cảm giác khổ vui của của hắn, của kẻ thủ ác. Và sau khi người ta phân tích hiện trường rồi, người ta phải tìm động cơ gây án, tức là cái gì làm cho kẻ sát nhân này phải giết người? À bây giờ nếu mà nhìn vô á thì họ hoặc là vì tiền, phải không ạ? Vì tiền, và đối với kẻ sát nhân này tiền là cái gì?
[54:45]Hạnh phúc, là sung sướng. Cho nên nó cần tiền và vì tiền nó giết người, nên động cơ gây án là tiền. Và tiền đối với họ chính là thọ uẩn, thọ vui của họ, cảm giác vui của họ, nên bất chấp phải tìm cho được tiền, kể cả việc phạm tội giết người. Nhưng mà bây giờ trong cái vụ án nhìn vô không thấy mất đồ, thì như vậy động cơ không phải là tiền mà là gì? Chuyện khác ạ. Cái gì đó mà cũng gây cho tên sát nhân cảm thọ khổ vui. À cảm thọ khổ vui, nó hận một cái gì chăng? Nó thù cái gì chăng? Giữa cái người nạn nhân và kẻ thủ ác này có mối liên hệ gì mà khiến cho người này xuất hiện cái động cơ, cái cảm thọ khổ vui?
[55:31]Thì sau khi điều tra riết thì bắt đầu tìm ra cái cảm thọ khổ vui, tức là động cơ của vụ án này là tình. Tình, là 10 năm xưa hai người đã hứa yêu nhau. Ừ. Dù cho sông cạn, núi mòn em vẫn yêu anh mãi mãi. Dù cho bao nhiêu người giàu sang ha quyền quý à có mà theo đuổi, em vẫn bỏ đi tất cả, quay lưng hết tất cả bởi vì trong lòng em chỉ có anh. Ừ, trong đôi mắt em anh là tất cả, vân vân. Nhưng rồi sao? Là lúc đó chàng mới cảm động đeo một sợi dây chuyền làm kỷ niệm, kỷ vật lên cái cổ của nàng. Nhưng bất ngờ, chàng thi rớt đại học. Và sao? À có một đại gia, con nhà giàu đẹp trai học giỏi tới cưới, và nàng đành đau khổ ngậm ngùi lên xe hoa.
[56:31]Anh chàng kia thì hận tình và thất nghiệp, gia nhập băng đảng trở thành sát thủ. 10 năm sau đi tìm người yêu để hỏi tội. Sau khi nói qua nói lại thì mới nói là: "Cô là người bội bạc. Trước những lời cô nói như thế nào?" Nói: "Em nói em đâu có còn nhớ nữa đâu. Nói quên mất. Nó lâu quá quên, hồi đó tại anh không ghi âm. Phải anh ghi âm mỗi ngày em mở ra em nghe thì chắc em nhớ. Nói xong rồi quên mất, anh cho ăn cây kem cái nó quên luôn rồi. Nói thì nói chứ bây giờ anh trách cái gì?" Mới nói: "Thế còn cái dây chuyền của tôi trên cổ cô?" "Dây chuyền nó đẹp thì lâu lâu dòm nhớ anh chút nhưng mà có mấy..." Lại ổng nắm giật
[57:09]dây chuyền, thành thử còn cái dấu vết là giật đứt sợi dây chuyền, không lấy thứ gì hết, rồi giận quá giết luôn. Thì ra động cơ là tình. Thì như vậy cái lời hứa hẹn gây người ta hạnh phúc, cái tình yêu thương làm ta hạnh phúc, bây giờ mất hết những điều đó người ta đau khổ, cảm thọ. Cảm thọ sinh ra cái ái là gì? Thù hận, và ái sinh ra thủ, thủ là tạo nghiệp, là giết người. Động cơ là như vậy. Cho nên cái thọ, cảm giác khổ vui là động cơ để ta sống, để ta tạo nghiệp mãi mãi như vậy. Bây giờ ta ngồi đây động cơ là gì?
[57:49]Ta ngồi đây động cơ là gì? Thôi, lát nữa thầy nói. Tại cái phần sau sẽ trả lời tới mà không biết kỳ này kịp hay không. Không biết kỳ này kịp tới là vì sao ta ngồi đây? Nha, ừ. Chút nữa. Nhớ như vậy, tất cả mọi việc làm của chúng sinh đều xoay quanh trục khổ vui. Nhớ như vậy, nhớ giùm thầy như vậy. Tất cả các tôn giáo nói cái gì rồi cũng xoay quanh trục khổ vui.
[58:21]Đó là thọ là ta biết là cảm giác khổ vui nó thúc đẩy chúng ta, chi phối chúng ta. Giờ qua tới cái ái, ái nó thuộc về hành uẩn nên hôm nay ta không nói nhiều. Nhưng mà thọ thì sinh ái, có khổ có vui rồi sinh sinh thương ghét, ưa chán, thích ghét vân vân nó thuộc về hành uẩn, và nó chính là cỗ máy khổng lồ đưa chúng sinh đi vào luân hồi vô tận. Nha. Là ta có thương có ghét rồi bắt đầu ta hành động và đẩy ta vào luân hồi vô tận. Cho nên à Phật nói là ái là nguyên nhân của đau khổ là vậy, phải nói đúng hơn là ái là nguyên nhân của luân hồi sinh tử. Nếu chúng sinh nào lắng được cái ái thì bắt đầu ta mở ra con đường tu tập giải thoát.
[59:11]Cái luân hồi bắt đầu khựng lại. À luân hồi bắt đầu khựng lại. Luân hồi khựng lại là sao? Nghĩa là có đầu thai hay không phải nói cho rõ, dứt khoát nha. Hoặc là đầu thai để luân hồi, hoặc là không đầu thai để giải thoát chứ. Thế thầy nói là bớt cái ái, chưa hết hẳn nha, hết hẳn thì chứng đạo rồi. Nhưng bớt cái ái thì luân hồi bắt đầu khựng lại. Khựng lại là thiếu điều chết rồi không đầu thai nữa, nghĩa là sao? Thường ta chết rồi ta phải đầu thai. Bây giờ chết rồi không đầu thai, nghĩa là đi đâu?
[59:51]Nghĩa là thế này, cái người mà tu tập đến cái mức độ mà cái ái họ lắng xuống thì khi chết họ thường an trú ở cõi cõi tiên. Cõi tiên. Chưa gọi là cõi thần, vì họ tu thong dong, tự tại, không đầu thai làm người, nhưng mà cũng chưa phải là có phước cao siêu để làm cõi Trời, mà cũng không phải là người có công trạng lớn ở đời để làm thần, nhưng làm tiên. Đó, mình thấy tiên nữ múa hát rồi thung dung là vậy đó, nghĩa là không có làm phước gì rõ ràng, nhưng mà là tiên. Là người cái ái nhẹ xuống, thường chết không đầu thai liền. Mà cái người nào mà cái ái nhiều á, cái lòng thương ghét mãnh liệt á, chết đầu thai liền.
[1:00:35]Chết rồi đọa vào chỗ này, đầu thai vào chỗ kia. Nhưng mà cái người mà ái nhẹ, khi chết là ít đầu thai, mà lẩn quẩn đâu cõi cõi tiên hay gì. Còn nếu cái người đó trước đó làm phước nhiều thì lên cõi Trời. Đó là một vị thiên tử vừa biết tu tập mà vừa hưởng được cái phúc cõi Trời rất là lớn, như vậy. Ừ. Nhưng cái ái ta sẽ nói sau, sau này khi học về hành uẩn, ta sẽ nói nhiều về cái ái. Nên ở đây thầy nhắc lại là ta hay lầm lẫn giữa thọ và ái nè, giữa cái vui và cái thích, cái khổ và cái ghét. Hai cái đó thực sự là hai phần khác nhau nhưng mà nó diễn tiến nhanh quá ta hay bị bị nhầm, ừ. Ta cũng lầm cái chỗ xúc và thọ, ừ.
[1:01:19]Ví dụ như à một món ăn ngon.
[1:01:25]Cái món ăn ngon đó là gì?
[1:01:31]Điều kiện, đúng vậy, nó là xúc, tức là điều kiện thôi. Ăn vô đó, bắt đầu nó tạo cho mình cảm giác gì? Sung sướng mới là thọ. Rồi sau đó nó phát sinh cái ái nghĩa là gì? Ta mê món ăn này. Nhưng mà cái gì mê lâu thì cũng, cũng chán, nhớ như vậy, sau này ta sẽ học tới cái phần đó. Không có cảm giác thọ nào bền lâu. Đời coi vậy chớ đáng chán lắm. Nói: "Tại sao hồi xưa ông thương tôi vậy, bây giờ ông có bồ nhí?" Xin thưa đó là quy luật. Vì sao? Vì thọ nào kéo dài rồi cũng nhàm chán. Đó là cái cay đắng của cuộc đời, nên đừng có hy vọng vào một cuộc tình chung thủy mãi mãi. Vì sao? Vì quy luật tâm lý là vậy, rất là khó như vậy, ừ. Ta nói lại nè:
[1:02:18]Hạnh phúc hay đau khổ là cái mục đích sống của ta. Tất cả chúng sinh đều sống xoay quanh cái trục khổ vui này. Tất cả các tôn giáo, các triết học, các chính trị, tất cả đều xoay quanh trục khổ vui này. Nhưng mà ủa nói nói nào giờ đâu có nghe đâu mà có mình Thầy nói không? Phật nói trước. Khi mà Phật đắc đạo rồi, bài pháp đầu tiên là bài gì? Tứ Diệu Đế nói về gì? Khổ. À, Phật đặt ngay vấn đề khổ vui liền, bởi vì nó là cái lõi mà chỉ có trí tuệ như Phật mới nhìn ra. Nói vào cái lõi luôn, vấn đề chính của chúng sinh là khổ vui. Chúng sinh sống vì khổ vui mà sống, mà theo đuổi, mà tạo nghiệp. Nói:
[1:03:07]"Thế còn các tôn giáo khác?" Tôn giáo khác cũng nói vậy, nhưng mà nói gián tiếp. Gián tiếp là sao? Ví dụ như có tôn giáo thì nói là Thượng Đế. Nói là hãy tin vào Thượng Đế ha, để chết mà được lên cõi, cõi trời, sống cho sướng, phải vui không? Phải không? Như vậy có phải nói khổ vui không? Cũng nói khổ vui. Hoặc là nói nè: "Ngươi mà không tin Thượng Đế, ngươi chết, đọa vào hỏa ngục." Hỏa ngục khổ hay vui? Khổ. Như vậy có phải nói khổ vui không? Cũng khổ vui. Nha, tất cả các tôn giáo đều như vậy. "Ủa các nhà chính trị có nói khổ vui không?" Có luôn, ví dụ sao? Ví dụ như vào cái thời phong kiến, ông vua nắm hết quyền lực của,
[1:03:53]của đất nước, ổng sở hữu hết và nhiều ông vua bạo ngược quá. Vua đó tưởng cái, đất nước này là của mình, mặc sức hưởng thụ, không lo cho dân, dân tình đói khổ, lầm than. Thế là người ta nổi lên, người ta làm cuộc cách mạng gì? Dân chủ, phải không ạ? Giành lại dân là chủ, chứ không phải vua là chủ. Thì giành lại gì? Thì những người mà họ đứng lên, họ kêu gọi làm cuộc cách mạng dân chủ thì họ nói như thế nào? Họ nói: "Nhân dân ta lầm than đau khổ vì những cái tên vua bạo ngược, phải không ạ? Làm cho dân khổ lầm than đau khổ. Bây giờ ta giành lại quyền lực cho nhân dân, dân làm chủ, ta tự tay mình xây dựng cuộc sống
[1:04:34]ấm no hạnh phúc." Phải hạnh phúc không ạ? Cũng khổ vui. Nhớ phải không? Rõ ràng, tất cả mọi vấn đề trên đời này đều xoay quanh trục khổ vui, không chạy đi đâu được hết. Tại sao cái tên mà, tên cướp đó nó cướp của giết người? Vì nó nghĩ nó giết người nó lấy được số tiền nó sung sướng chút xíu. Thế tại sao cái người mà thấy tiền rơi không nhặt?
[1:05:02]Về khổ vui chỗ nào? Ví dụ như ta đây, ta đi chùa, ta biết đạo, mình thấy ngoài đường mà có một cục tiền rớt, mình có lượm không? Nói thiệt cho Thầy nghe đi, có? Đó, đúng. Có rồi. Vì sao?
[1:05:24]Thấy cục tiền là nhặt liền phải không ạ? Vì tiền là cả niềm ước mơ của mình mà làm sao mà không nhặt được. Nhưng mà nhặt rồi đó, bắt đầu mới, mới đau khổ. Đau khổ là sao? Phải đừng có biết đạo á thì mình vui luôn, không có gì để nói. Nhưng biết đạo rồi nó mới khổ, khổ là gì? Nhặt xài tiền của người ta thì sao? Mang tội chết, vì người ta mất tiền người ta đau khổ, mình mà đi xài cái tiền mà ta, trong sự đau khổ người khác thì sau này thế nào sao? Quả báo cũng tới. Sợ quả báo khổ phải không ạ? Cũng khổ vui đấy. Cái người mà nhặt tiền thấy vui, bởi vì tiền là vui họ vui liền, họ không biết đạo. Nhưng mà người nhặt tiền mà sợ khổ vì biết quả báo, cũng khổ vui.
[1:06:08]Cho nên là nhặt tiền rất là đau khổ đối với người, người Phật tử mình. Còn nhặt tiền mà thấy vui bởi vì người đó không biết đạo, cũng khổ vui thôi. Như vậy ta làm thế nào để nhặt được tiền mà không bị khổ?
[1:06:26]Thứ nhất là cố gắng tìm cách mà trả lại cho người, người đã mất là cách chính đáng nhất. Còn nếu trong trường hợp không thể tìm cách trả lại được thì phải làm sao? Phải làm phước, hồi hướng cho người, người đã mất. Và coi như phước này là của họ, mình chỉ làm giùm và mình hưởng cò một vài phần trăm phước đó thôi. Đó vậy. Đó vậy, nó là chính đáng. Và như vậy ta an vui, như vậy được rồi, như vậy. Nên là
[1:06:57]ta sống mọi điều trên đời này đều xoay quanh trục khổ vui. Mà nếu người nào nhìn ra được cái yếu tố này là người này đó đã nhìn cho tới cái tận cùng vấn đề của triết học, nhìn tới cái, cái tận cùng vấn đề của đạo học, nhìn tới tận cùng vấn đề của tâm lý, trục khổ vui này thôi. Từ đây về sau để ý điều này mà ta sẽ biết hết mọi điều như vậy, ừ. Khi ta hiểu biết những cái cảm thọ như vậy và từ đó ta điều chỉnh cuộc sống của mình, nghĩa là sao? Ta tránh các cái xúc mà, mà xấu, tránh vào các điều kiện mà đem đến gì? Cảm giác bất lợi. Ví dụ cảm giác mà làm cho ta tổn phước á. À, nói bây giờ như ngồi thiền là khổ hay vui? Khổ, thấy không?
[1:07:51]Vì sao khổ? Đau chân. À, đúng rồi. Nhưng mà như nãy Thầy nói sao? Cái cảm giác khổ nó làm sao? Nó làm cho ta gọt bớt cái tội của ta. Phải không ạ? Cái đau trong lúc ngồi thiền chính là những cái đau là cái nghiệp mà ta đã tạo ra trong quá khứ. Nghiệp trong quá khứ ta tạo ra hai điều mà bây giờ tạo thành cái đau. Thứ nhất là ta gây tổn hại cho chúng sinh, bây giờ ta đau. Thứ hai, ta hưởng thọ những cảm giác sung sướng nhiều quá, bây giờ ta đau. Nhớ như vậy, hai cái điều đó. Nên bây giờ khi ta ngồi thiền, cái chân nó cứ rã rã rã rã nó đau thì ta đang trả bớt cái nghiệp đó. Vì thế, cái người mà cứ siêng năng ngồi thiền mỗi ngày,
[1:08:44]một ngày cứ ngồi hai thời và đều là hai thời chịu đau thì cái nghiệp quá khứ về sát sinh hết nè, nghiệp mà hưởng thụ hết nè. Người đó khi về già thường là ít bệnh mà mất, không bệnh mà mất. Lúc tỉnh táo khỏe khoắn vậy đó, bệnh sơ sơ cái mất luôn, không có vật vã đau đớn. Đó, còn cái người mà vật vã đau đớn quá là biết là nghiệp nhiều mà không có thời gian ngồi thiền nhiều để chịu đau. Cho nên mỗi khi mà ngồi thiền mà chịu đau hãy nhớ sao? Đây là điều mà ta gọt bớt cái, cái tội của mình. Nên vì vậy, mỗi ngày ta phải ráng mà ngồi thiền, mỗi tháng ráng về đây mà, mà tu thiền với nhau nha. Như vậy điều rất là tốt.
[1:09:33]Rồi à ta tránh bớt những cái xúc mà bất lợi, ví dụ như
[1:09:41]tâm mình thì chưa vững, đạo lực mình chưa sâu mà mình đi đến mình gặp cái vài người bạn, họ cứ khen mình nức nở thì ta nên nhớ rằng cái người bạn mà gặp mình chỉ khen thì đó là ai? Chính là kẻ thù. Nhớ như vậy. Còn một người gặp mình cũng chê, cái gì cũng chê hết, đó là ai? Đó cũng cũng không phải bạn tốt nữa. Bạn này có vấn đề tâm lý, thằng này khó chơi, cái gì cũng chê sao mình gần nó được, phải không ạ? Đó. Cái người bạn mà cái gì cũng chê, thằng đó cũng không phải là bạn mình sao tới được. Mà nó cái gì nó cũng khen thì này nó kẻ thù. Và nó sao? Nó lấy hết phước của mình đi, nó làm cho mình cứ sung
[1:10:23]sướng sung sướng hoài, ba mình hết phước á. Cho nên vì vậy là bạn là gì? Là người mà đừng khen ta nhiều quá, mà người đó có thể chân thành góp ý những điều ta, ta sai. Nhưng đôi khi ta yếu đuối, ta ngã lòng thì người đó vực ta dậy, người đó khuyến khích, an ủi ta, bơm cho một vài lời khen cho ta có tinh thần, rồi sau đó chê tiếp, nha. Đừng có chê hoài, mà cũng đừng có khen hoài. Đó mới là người bạn tốt trong đời, đời của ta. Cái tâm lý bạn bè rất là phức tạp mà có lẽ là phải khoảng mười mấy bài sau nữa Thầy mới giảng tới cái tâm lý và giao tiếp bạn bè. Vì sao giao tiếp bạn bè trở thành một vấn đề rất lớn của con người,
[1:11:03]nó nằm ở yếu tố nào trong tâm lý thì sau này khoảng mười mấy bài nữa ta sẽ nói tới. Bây giờ thì nói cho vui vậy thôi, nha. Rồi các xúc mà có điều kiện bất lợi ví dụ như là đi du lịch, thích không ạ? Thích không? Đi du lịch rất là thích. Như vậy có tổn phước không ạ? Có. Và vì vậy cái người nào thích đi đi chơi thì nhớ sau này sẽ nằm một chỗ, không đi đâu được nữa. Thầy có nói cái này chưa kìa? Đúng rồi, đúng rồi, vậy. Do đó, ta chỉ đi khi nào mà cái việc đi đó đem đến lợi ích cho người khác thì đi nha, đừng đi chơi nhiều. Đi chơi thì thích thật đó, nhưng sau này nằm một chỗ á. Đó vậy, vì nó tổn phước mà, hễ cái gì làm ta thích,
[1:11:55]tạo nên cảm thọ vui đều gọt bớt cái phước của ta như vậy, cẩn thận. Rồi cái gì nữa? Cái gì mà đem đến cái cái điều kiện bất lợi mà ta phải tránh nữa là gì?
[1:12:13]Nhiều quá trên đời cũng nhiều, mà thôi, có những cái rất là nhẹ nhàng mà lấy phước ít ít mà lấy từ từ lấy cũng hết. Nhưng có cái nó rất là mạnh, lấy rất là nhanh, lấy những cái cảm thọ nhiều, nhất là ma túy, tình dục, đó vậy.
[1:12:31]Ta hiểu rõ cái cảm giác để kiểm soát cái tình cảm thương ghét của mình, cái ái của mình. Ví dụ như là lại trở lại là khi một người mà tử tế với ta, tiếp đãi ta tử tế, mời mọc ta ân cần, tặng quà ta, làm cho ta vui, thì ta làm sao? Ta phát sinh cái tình cảm gì? Ái, phải không ạ? Ái. Và ái này là động cơ luân hồi sinh tử. Do đó khi ta thấy một người đối xử tốt mình, đó là xúc, vì ta phát sinh nỗi vui, đó là thọ, rồi ta mến người đó là ái, vậy là đủ bộ ba của luân hồi sinh tử, thì mình phải làm sao? Kiểm soát lòng mình tránh bớt đi, nha, đừng để cái ái nó phát sinh như vậy vì nó là đầu mối của sinh tử.
[1:13:19]Hoặc là ta có một người nào đó họ ghét ta, họ thù ta, họ cứ chửi ta mãi, thì ta làm sao? Ta bực, phải không? Rồi ta ghét họ, thù họ. Và cái thù ghét đó cũng là gì? Đầu mối của luân hồi sinh tử. Vì vậy đừng ghét, họ chửi mình cho thoải mái, chửi mình cho hết nghiệp lẹ, lòng không giận không ghét, như vậy. Vì vì giận ghét những điều đó là tạo nghiệp đi vào luân hồi sinh tử. Làm được không à? Được, không khó đâu. Vì ta không biết thôi thì ta bị nó điều khiển. Ví dụ vì ta không biết, cho nên có người khen ta, ta thích, người tử tế ta, ta mến. Bây giờ ta biết rồi, ta nhìn thấy cái mến cái thích này nó là đầu mối, bỗng nhiên mình bớt lại liền.
[1:14:11]Chỉ cần bớt thôi là đã, không cần phải tu nhiều đâu, mới biết thôi là đã giảm bớt rồi. Hoặc là trước đây người ta chửi mắng mình, mình giận mình ghét, bây giờ mình biết, nhìn lại cái giận cái ghét đó là động lực của luân hồi, tự nhiên mình lắng tâm lại được liền, phải không à? Có những điều chỉ cần biết thôi là ta đã vượt qua, chứ không phải là cần là tu vất vả lắm đâu. Còn cái người mà tu thiền định vất vả mà nhiếp được tâm, thì dĩ nhiên họ rất là phi thường, đó, và ta phải phấn đấu điều đó là đương nhiên. Còn có những điều tâm lý chỉ ta biết thôi là đã bớt liền. Ví dụ có người đệ tử của thầy vậy, đang tu trong chúng rất là tốt,
[1:14:50]đạo đức, tâm hạnh gì cũng tốt, tự nhiên sám hối với thầy, nói: "Bỗng nhiên con cứ khởi tâm muốn đi về nhà ở với mẹ con. Mà con rất là khổ sở, con không biết tại sao. Mong muốn lý tưởng thiết tha tu hành, con chỉ muốn đời đời được bên cạnh thầy làm đệ tử thầy, mà tại sao ý nghĩ nó khởi lên? Thậm chí trong giấc mơ con cũng nằm mơ thấy về nhà ở với mẹ con." Vì không biết cái nó bị nấy, cái thầy chỉ nói một câu thế này, thầy nói: "Chùa mình đang bị đánh bùa. Có con người họ muốn phá chùa bằng nhiều cách, trong đó họ phá bằng tâm linh nữa. Tức là cho âm binh thả vào chùa, tác động vào tâm của tu sĩ, làm cho tu sĩ tự nhiên cứ khởi động niệm lên muốn bỏ
[1:15:31]chùa." Sau khi thầy nói xong, cổ tan liền, hết liền. Tại vì không biết thôi, nhưng biết đúng nó rồi, biết đúng thủ phạm rồi cái nó giạt ra liền. Bùa nó độc hại lắm. Có những cái loại bùa mà đánh vào người ta, người ta tự tử chết liền, tự tử không nguyên nhân. Có rất nhiều cái chết không nguyên cớ bởi vì bị đánh bùa, cơ quan điều tra mãi mãi không điều tra ra. Vì đánh bằng bùa mà, người đó tự sát, họ tự sát rồi lấy gì điều tra? Điều tra hiện trường rõ ràng đây là vụ tự sát, rồi, thôi phải cất, phải không? Dẹp, không điều tra. Cái bùa không được đưa vào trong luật pháp, nhưng mà thực sự là người này chết vì bị đánh bùa.
[1:16:11]Hoặc là một loại bùa yêu, ở đây mình có nghe bùa yêu chưa? Là sao? Tức là khi mà mình bị đánh bùa đó, bỗng nhiên mình thương mình nhớ cái người đó. Có ai bị chưa cà? Có ai bị chưa? Chắc 90% bị rồi, 95% bị rồi, ngồi đây là bị hết rồi. Mấy người đây là bị nè, bị nè, cái người này bị bị nè, còn mấy đứa nhỏ nhỏ thì con không biết có bị chưa cà, mấy đứa trẻ trẻ thì không biết bị chưa. Và cái cái bùa nó vậy, nó sinh ra một cái ái vô cớ, sau này nó đảo ngược lại thành cái căm thù, nhớ như vậy. Cái người mà chuyên đi bỏ bùa yêu người khác để cho người ta yêu mình rồi mình lợi dụng cái tình cảm người ta, sau này đi đâu cũng bị người
[1:16:59]ta khinh bỉ, ghét bỏ, vì cái phước á, hết rồi, tổn phước quá. Nó không phải là cái tình cảm tự nhiên của nhân quả, mà nó là sự ép uổng của bùa chú, nên sau này người ta thương mình bao nhiêu, sau này người ta căm thù mình ngược lại bấy nhiêu, nhớ như vậy. Cho nên đừng có mà đánh bùa ai nha, anh Khuê nhá, nhớ đấy, anh cụ đấy, anh Cụ Khuê. Ta phải tinh tấn thiền định để kiểm soát cái thọ ấm. Khi tâm ta thanh tịnh thì mỗi lần nó gợn lên cái vui hay cái buồn, ta nhìn thấy nó rất là rõ, và nhìn lại nó, thay vì trước kia nó ở sau lưng ta nó suối ta, bây giờ mỗi lần nó khởi lên ta quay lại nhìn nó, đó là cái người có biết tu thiền á.
[1:17:48]Ví dụ như là
[1:17:53]ta nhìn vào gương, ta thấy ta đẹp,
[1:17:57]thì ta thích không ạ? Thích, phải không ạ? Đó, nó làm cho ta vui. Khi nhìn vào gương, cái ta thấy ồ mình có gương mặt cũng đẹp, nên mình vui, vui rồi ta ta thích, thì đó. Thì cái vui đó nếu đối với một người không biết tu, cái vui đó nó chi phối ta làm ta hãnh diện, phải không ạ? Ta tự hào, ta đi đâu ta cũng đưa cái mặt ta chường chường cái mặt ra cho mọi người nhòm, như vậy, phải không? Vì mình hãnh diện, hổng ai nói gì tới mình mình cũng lại mình đưa cái mặt vô cho người ta dòm một cái, đó vì ta hãnh diện, do ta nhìn gương ta thấy mặt mình đẹp. Nhưng bây giờ ta có tu thiền, ta nhìn vào gương ta thấy cái gương
[1:18:34]mặt đẹp, ta thấy cảm giác vui vừa khởi lên, cái ta biết làm sao? Cái ta buông nó lắng xuống, nha, hen, thôi, và sống khiêm tốn trở lại bình thường, không khoe khoang cái gương mặt của mình, và không thấy ai đứng đông đông cũng đưa cái mặt mình vô nha, cũng sống lặng lẽ, thanh thản và cứ tiếp tục làm những điều phúc, và người như vậy càng lúc càng đẹp như thiên thần. Đó, còn người nào cứ đưa cái mặt ra càng lúc càng xấu. Cho nên là khi ta có cái thiền định, ta kiểm soát được cái thọ, ta bớt sống một cách kỳ cục, à, sống bình thản, chững chạc, sống đĩnh đạc hơn, à như vậy. Hoặc là ví dụ một người sinh viên là được tốt
[1:19:20]nghiệp ra trường thủ khoa, vui không ạ? Quá vui. Thì nếu một người không biết tu, cái vui đó biến thành cái tình cảm gì? Kiêu hãnh, tự hào, phải không ạ? Đó, và cái tình cảm kiêu hãnh tự hào làm bốc cái bản ngã lên, mình làm rời xa đạo. Như vậy thầy nhớ có một cái sinh viên cũng vậy, là cũng là Phật tử của thầy rất là tốt, rất là hiền lành, tốt nghiệp ra trường thủ khoa xong rồi rất là dễ giận hờn rồi bỏ chúng thanh niên không đi sinh hoạt nữa. Chỉ bởi vì giận, mà tại sao nó giận hờn? Vì cái tâm lý là kiêu hãnh đó mà, giỏi quá. Nên cái người biết tu thiền mình nhìn cái cảm giác đó liền, hôm nay coi như trường công bố mình là thủ khoa,
[1:20:03]cái cảm giác vui vừa dâng lên cái mình biết nó thôi lắng nó xuống lại, không để nó nổi lên cuồn cuộn cuồn cuộn mà gây thành cái kiêu hãnh nữa. Cái vui nó vừa khởi lên mình đã thấy rồi, lắng nó xuống lắng xuống lắng xuống, rồi mình trở lại cuộc sống rất là rất là bình thường. Và người ta nhìn vô mình, người ta khen, người ta nói người này rất là khiêm tốn, phải không? Ồ đậu được như vậy mà vẻ mặt không có cái cân cân, vẫn sống rất là bình thường như mọi ngày. Đó, nên thiền định giúp cho ta kiểm soát được cái cảm xúc của mình, kiểm soát được cái cảm thọ mình và bớt làm người kỳ cục, vậy là được rồi.
[1:20:39]Do đó mà phải phải ráng tu thiền để bớt quậy, bớt làm người kỳ cục, để sống được một người bình thường không có tạo nghiệp, và sáng suốt trong mọi mọi công việc của mình. Bây giờ ta nói một số tâm lý liên quan đến thọ ấm nha. Tiền. Có liên quan không ạ? Liên quan khít lắm, phải không ạ? Ví dụ bây giờ mình trúng số vài tỷ thì cảm giác ra sao ạ?
[1:21:11]Cảm giác đó khó chịu lắm, cảm giác khó chịu. Khó chịu như thế nào? Người ta diễn tả cảm giác đó bằng một câu chuyện vui thế này: Có cái ông hai ông bà già sống với nhau, ổng hay mua vé số, ổng mua rồi ổng quên à, nhưng bà vợ thì còn nhớ, bả lật tờ vé số ra bả dò phát hiện ra ổng trúng độc đắc, là bao nhiêu thì nhiều lắm. Mà ổng thì mắc cái bệnh gì? Tim mạch, huyết áp. Mà nếu bây giờ chạy lại thông báo cho ổng: "Ông ơi, ông đã trúng 10 tỷ đồng rồi", thì bả sợ là mất ổng liền, ổng đứng tim ổng chết liền, vì cảm xúc khi có tiền khiếp lắm. Và không biết sao bả mới nhờ ông bác sĩ hay tới chăm sóc á, nói là:
[1:21:50]"Bây giờ chồng tôi trúng số mà nói ổng chết, vậy ông hãy lựa lời ông nói làm sao cho ổng biết được cái thông tin đó mà không có cảm xúc." Cái ông bác sĩ ổng mới nói chuyện thì sau khi thăm hỏi đo tim đo huyết áp rồi xong mới hỏi là: "Cụ có hay mua vé số không?" Ổng nói: "Có bác sĩ ơi, mà tôi không nhớ lắm, nhiều khi để đâu quên mất à." - "Mà nếu mà cụ trúng số thì sao?" - "Hồi hơi đâu mà trúng, mua cho vui, mua ủng hộ nước nhà, kiến thiết quốc gia thôi chứ mua làm gì mà trúng." - "Không, bây giờ lỡ như cụ trúng sao?" - "Thôi khó thôi, trúng đâu mà trúng!" - "Không, mà lỡ cụ trúng thì sao?" - "Ờ,
[1:22:22]nếu mà tôi trúng thì thôi chắc tôi cho bác sĩ phân nửa số tiền." Ông bác sĩ ổng té bịch, ổng chết liền, tại vì ổng cũng bị tim mạch.
[1:22:36]Nên cái cảm giác mà có tiền nó vậy, mà mất tiền thì sao ạ? Cũng như vậy, đau khổ khủng khiếp như vậy. Cho nên à cái mà tiền, có tiền mất tiền nó gây cảm xúc khủng khiếp với con với con người ghê lắm. Và ông bà mình nói sao? Đồng tiền là liền với khúc ruột. Nó ghê gớm như vậy, nó là cuộc sống của ta, nó là máu, là thịt của ta, là miếng cơm, manh áo của ta, là nhà ở, thậm chí là tình yêu của ta nữa. Yêu mà không có tiền yêu được không? Không. Yêu mà không có tiền không yêu được. Và bây giờ người ta gọi đó là tình phí á. Phải không ạ? Tình phí. Yêu phải tốn tiền lắm, nhớ như vậy. Thứ nhất là tốn tiền gì?
[1:23:19]Khi yêu, cái tiền mà ta tốn đầu tiên là tiền gì? Ai nói đúng khen hay? Đó mấy đứa trẻ trẻ nè, mấy đứa trẻ trẻ tụi con nè. Đầu tiên tốn tiền gì khi yêu? Đúng, chính xác, tiền nhắn tin điện thoại.
[1:23:36]Còn quà là sau, quà là sau đó bắt đầu để dành gần chết cả tháng, rồi nhiêu rồi mới bắt đầu mới mua được món quà ha. Nhưng đầu tiên là tốn tiền điện thoại, cho nên yêu tốn tiền vô cùng. Và vì vậy, tiền cũng là tình yêu của ta. Tiền là miếng cơm ta ăn, miếng áo ta mặc, tiền là giấc mơ đẹp của ta và tiền cũng là tình yêu của ta nữa, tiền ghê lắm. Bởi vậy, vấn đề mà cảm xúc liên quan với tiền bạc rất là lớn. Để mua chuộc con người, người ta sao? Mua bằng tiền, thay đổi cả cái suy nghĩ của họ, thay đổi cả cái định mệnh của họ luôn. Có những người ví dụ như đến với đạo rất yêu đạo, đến với thầy rất thương thầy, nhưng mà có người nào đó
[1:24:19]khều móc ra, nói nhà anh cũng nghèo, bố mẹ anh đi tu bố mẹ anh nghèo quá, thôi thế bây giờ tôi cho anh mười tỷ. Nhưng mà anh làm việc giúp tôi. Nói việc gì? Thì cũng việc đạo thôi. Nhưng mà anh đừng có cho ông thầy biết, đừng cho sư phụ biết. Rồi tôi bảo gì anh làm nấy thì tôi cho. Bây giờ tôi tôi tôi gửi vào nhà băng anh trước một tỷ. Nghe rung rinh liền tại nhà vốn nghèo. Sau đó mới là à bây giờ anh làm vầy cho ông thầy, làm kia cho ông thầy. Cho tới cái ngày mà ký kết với nó, cam đoan với nó rồi, nếu không làm tôi giết anh liền, vì anh ăn tiền tôi rồi. Đây là tiền anh đã ký rồi đây. Bây giờ công việc anh không làm nữa tôi giết anh liền. Cuối cùng sao?
[1:24:54]Anh phải lật đổ ông thầy, anh giết ông thầy, phá tiêu cái chùa Phật Quang đi theo đúng cái lệnh thế này và làm liền. Thế đồng tiền mua đứt một con người luôn. Khiếp như vậy! Và trong cái hệ thống mà tình báo chính trị sao? Tiền vẫn là quyết định. Bên cạnh khẩu súng là đồng tiền. Chỉ có khẩu súng và đồng tiền làm được tất cả mọi chuyện trên đời. Khi một nước này muốn chiếm quốc gia kia, họ chuẩn bị hai điều: thứ nhất, súng để đánh; thứ hai, tiền để mua chuộc nội bộ bên đối phương. Và chúng ta muốn bảo vệ quốc gia mình sao? Cũng sao? Hai thứ: tiền và súng, thêm cái gì nữa? Lòng yêu nước. Vì nếu lòng yêu nước ta lớn ha,
[1:25:38]vượt khó khăn gian khổ, ta không bị địch mua chuộc và ta chấp nhận trong điều kiện khổ sở nhất để mà bảo vệ đất nước mình. Cho nên địch nó chỉ cần hai điều, tiền và súng để nó xâm chiếm ta. Còn ta phải cần tới ba điều: tiền, súng và trái tim yêu nước. Nhớ như vậy. Nên tiền ghê lắm.
[1:26:01]Yếu tố nữa liên quan đến thọ uẩn nữa là tình cảm, ha, tình. Tình là tình nhiều khi không mà có, tình là tình nhiều lúc có như không.
[1:26:16]"Này em ơi, em đẹp quá đi thôi, áo học trò trắng xóa tâm hồn tôi." 90% những bài nhạc đều nói về tình yêu.
[1:26:26]Nhạc Ấn Độ thì 99,9% nói về tình yêu. Và như vậy thôi, nên cái tình nó chi phối cảm xúc con người lạ lùng. Ra tình tạo nên cảm xúc, rồi cảm xúc tạo trở lại ái. Cái ái này khác với tình yêu nha. Tình yêu nam nữ là một xúc, một điều kiện. Cái xúc đó mới tạo nên cảm giác khổ vui, thương, nhớ, ganh, ghét, ghen, hờn, đủ thứ. Và sau đó mới là cái ái. Bắt đầu ta mới yêu thương, ta xác định lập trường hoặc là ta thù hận, vân vân, là sau nữa. Nên ta đừng tưởng cái tình yêu là ái phía sau cho thọ, mà sự thật tình yêu là cái xúc ở phía trước cái thọ. Cái tình yêu nam nữ là cái xúc ở phía trước cái thọ. Và cái tình yêu nam nữ này nó là cái
[1:27:17]cơ chế của thiên nhiên giăng ra để con người ta kết hợp với nhau thành vợ thành chồng, xây dựng gia đình mà nối truyền cái nòi giống. Nối truyền nòi giống là mình nói nhẹ nhàng, chứ nói thật là gây ra cái tai hại là tăng dân số khủng khiếp. Ha, cho nên nói cái tình yêu nam nữ này là cái gen, là cái chương trình đã lập sẵn, là cái bẫy mồi của thiên nhiên để người nam và người nữ hợp lại, kết hợp với nhau tạo thành gia đình và gây nên mối nguy hiểm tăng dân số cho trái đất này. Nói như vậy chứ đừng nói nối truyền nòi giống nghe mệt lắm. Nó vậy. "Chuyện tình yêu khó nói lắm em ơi, em vẫn để yên trong tay tôi nóng bỏng." Phải vậy, bài thơ của ai á?
[1:28:01]Giang Nam phải không ạ? Bài Quê Hương á. Bây giờ đã hết giờ rồi, thầy muốn nói thêm về chuyện tình yêu nữa, nhưng mà giờ thì đã đã hết. Thôi bây giờ ta nghỉ nha, lần sau nghe tiếp. Bài Thọ này nói nhiều điều vui lắm ha. Thọ hôm nay nghe nhiều chuyện vui. Quý Phật tử ráng tinh tấn tu nha. Dù trời nóng trời lạnh gì cũng đừng bao giờ bỏ cái khóa tu thiền, ráng tinh tấn. Mình tu để rồi còn dẫn dắt bao nhiêu người mà tu theo nữa. Đó vậy, để sau này ta hiểu được coi cái Thọ đưa mình tới đâu.
[1:28:33]Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,
[1:28:47]đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.