Lời giảng: Mùa Xuân Và Tuổi Già

[0:26]Chúng ta sẽ nói chuyện với nhau đề tài "Mùa xuân và tuổi già".

[0:37]Thường người ta cứ tưởng mùa xuân là tuổi trẻ, tại vì mùa xuân là cái khởi đầu của một năm, hoa thì hé nhụy đưa hương, trái thì chưa có chín, nắng thì ấm, những mầm, những lộc từ từ bắt đầu mới vươn lên giữa bầu trời sương tuyết, vân vân. Cho nên ai cũng có cảm giác mùa xuân là biểu trưng cho tuổi trẻ, cho sức sống, cho những người mà chuẩn bị phải gánh vác cái cái cuộc sống này.

[1:15]Tuy nhiên, chúng ta là những người hiểu đạo, ta lại nhìn xa hơn một bước, ta nhìn xa trước mấy mùa thì mùa xuân đến nghĩa là mùa hè sẽ sẽ tới, mà mùa hè tới nghĩa là mùa thu cũng đang đang chờ đợi, mà mùa thu đang chờ đợi thì mùa đông cũng là đang đến không có xa nữa. Cho nên, ngay mùa xuân mà ta đã thấy mùa đông, ngay khi tuổi trẻ ta đã thấy cái tuổi già đã đã lấp ló từ xa. Thì cũng vậy, cứ mỗi một năm trôi qua, chúng ta nói cho lạc quan thì ta nhìn ở khía cạnh là trẻ được thêm tuổi, cho nên chúng đang lớn dậy, đang trưởng thành để đón mừng cái cuộc đời của chúng thành cái người lưng dài vai rộng để gánh vác cái cuộc sống thế nhân này.

[2:13]Nhưng với những người lớn tuổi thì cứ mỗi năm khi mà mai nở cũng là trên mặt mình sẽ thêm một vết nhăn, da sẽ thêm vài cái đốm đồi mồi, tuổi già tuổi đời lại thêm chồng chất. Cho nên ta không có nói tuổi trẻ mà ta lại nói về tuổi già, vì sao? Bởi vì già là một trong tám cái khổ mà Đức Phật đã nói, không ai thoát được hết. Già là một cái nỗi khổ khủng khiếp. Chính vì vậy, ta nhắc nhau cái tuổi già để làm gì?

[2:55]Thì bởi vì đạo Phật là đạo cứu khổ, thì cái khổ của tuổi già nó ám ảnh đe dọa trước mắt ta, lởn vởn trước mắt ta với đầy đủ nhiều cái bất an, bệnh tật, suy thoái ai cũng phải đối diện hết. Thì nếu mà ta không có Phật pháp, ta cứ sống theo thói thường thì ta cũng phải đi qua một cái tuổi già vất vả, đau khổ, nếu không muốn nói là khủng khiếp. Đúng ra ta phải dùng cái chữ cho chuẩn đó là tuổi già khủng khiếp. Ta cứ nhìn những cái người già bệnh tật thì ta sẽ thấy rất là đáng sợ. Và cái bổn phận của đạo Phật ta là ta nhìn cái tuổi già đó, phân tích cái tuổi già đó, cái nguyên nhân nó như thế nào, tại sao lại cuối cùng cuộc đời con người lại

[3:43]kết thúc trong cái vật vã đau khổ như vậy? Và đạo Phật đã tìm ra những phương pháp hữu hiệu nào để giúp cho chúng sinh đi qua một cái tuổi già bớt đau khổ như thế, có thể được an vui nhiều hơn? Ví dụ như chết cũng là một cái rất là khổ, nhưng mà nếu người nào có tu tập đúng với Phật pháp, chúng ta cũng sẽ đi qua cái cửa tử một cách bình an hơn, như một giấc ngủ. Còn nếu chúng ta không có Phật pháp để sống, để tu để thành những công đức, chúng ta đi qua cái cửa tử cũng hết sức là gian truân, bầm dập, không phải dễ, muốn chết không dễ đâu. Thật ra chúng ta thấy cái người mà tự tử rồi cứu sống họ lại, lần sau họ không dám tự tử nữa.

[4:25]Lần sau không dám. Vì họ mới biết rằng lúc mà cái chết nó quá đau khổ. Uống liều thuốc rầy rồi biết á. Cho nên có câu chuyện kể một cặp tình nhân vậy, yêu nhau nhưng rồi hai bên gia đình không đồng ý vì lý do gì đó, không hạp tuổi, hay là năm nay không cho cưới vì năm nay Bính Tuất con chó nó sủa ồn ào sao đó không biết lý do gì đó không cho cưới. Hai người mới quá đau khổ, mới nói thôi ở trên dương gian mình không sống được gần nhau thì ta hãy cùng nhau đoàn tụ ở bên kia thế giới. Họ nhất trí với nhau hết rồi, thì họ bèn mua một chai thuốc rầy. Đúng ra lúc đó mà hai người đó mà gặp thầy đó thì thầy sẽ khuyên là

[5:06]đừng có tự tử mà nên cả hai đi tu, khỏe hơn nhiều, không có tội. Nhưng vì không gặp thầy, cho nên hai người đã mua chai thuốc rầy và ra một bờ sông vắng dưới tàng cây bóng mát, dòng nước thì chảy lơ thơ, ánh trăng thì rọi chết chớn, ở xa xa những con cá thỉnh thoảng lên đớp mồi, gió mát hiu hiu, mở chai thuốc rầy ra và để chứng tỏ tình yêu mãnh liệt nàng ực một hơi. Nàng ực hơi xong thì chuyện gì xảy ra? Thuốc rầy mà nó vô bao tử thì sao? Tàn phá liền, nó vô tới ruột nó tàn phá liền. Nàng nàng nằm đó nàng giãy đành đạch. Chàng bao nhiêu là tình yêu, bao nhiêu là anh hùng, bao nhiêu là lời hứa hẹn bay sạch sẽ liền,

[5:49]dòm thấy khủng khiếp quá, thấy nàng giãy đành đạch như con cá mà nằm trên thớt vậy, bị đập đầu, quá sợ hãi rồi. Chàng á là là mặt mày xanh lè xanh lét là buông chai thuốc rầy ra là la lên. Rồi dân làng tới cứu, nhưng cứu không kịp nữa. Nàng thì đem chôn, còn chàng thì bị bắt vì cái tội là mưu sát. Kết thúc mối tình lãng nhách, không có gì hết. Lẽ ra họ không lấy nhau được thì họ nên đi tu, cuộc đời nó đẹp hơn nhiều. Nên chúng ta thấy đi qua cái cửa tử không dễ, khủng khiếp lắm nếu chúng ta không có công đức. Và lùi lại một chút cái tuổi già cũng vậy, nếu ta không có cái sự tu tập, cái công đức gì đó, chúng ta đi qua cái tuổi già cũng rất là vất vả.

[6:31]Nên hôm nay chúng ta bình tĩnh, can đảm đối diện lại tuổi già là cái gì và chúng ta phải chuẩn bị. Có những người trẻ đó hay bị cái cảm giác là mình trẻ hoài, rất nhiều người bị cảm giác đó. Ví dụ như cái người 20 tuổi cứ nghĩ tuổi già của ai á, còn mình là cứ phải bây giờ là phải học, phải làm, phải làm giàu, phải xây dựng gia đình, phải vinh quang, phải sắm xe sắm nhà. Tới 30 tuổi cảm giác đó vẫn còn, vẫn phải chiến đấu, vẫn phải làm giàu, vẫn phải kinh doanh. 40 tuổi cảm giác chưa hết, vẫn đang thành công. 50 tuổi chưa hết, 60 tuổi chưa hết, 65 tuổi vẫn chưa thấy mình già, vẫn bươn chải, vẫn chiến đấu.

[7:08]Tới 70 tuổi tham vọng vẫn còn nguyên, lạ lùng như vậy. Có những người 70 tuổi rồi mà họ vẫn tưởng họ còn trẻ, họ cứ tiếp tục đó là chiến đấu. Cho đến cái ngày bệnh đổ xuống một cái ầm, sự nghiệp không còn làm gì được nữa, nằm đó nhìn. Nên cái cảm giác mà ta cứ thấy ta trẻ hoài nó là một cái ảo tưởng hầu hết ta đều bị. Như hôm nay khi mà thầy nói bài tuổi già này thì nhiều người mới già mới giật mình nhìn lại à hình như mình già rồi. Còn người trẻ thì thấy vấn đề này xa lạ không phải của mình, nhưng xin đừng nghĩ như vậy. Tuổi già là chuyện của tất cả chúng ta, mặc dù tóc trên đầu ta còn đen nhánh,

[7:49]da ta còn căng, sức ta còn khỏe, nhưng xin thưa tuổi già đã trước mắt ta rồi. Người ai có trí tuệ sẽ nhìn thấy cái chết và cái già là bên cạnh mình không có xa. Còn người không có trí tuệ mới tưởng là cái tuổi già nó ở đâu mênh mông, ở ở chân trời nào không phải của mình, nhưng không, người có trí tuệ nhìn thấy tuổi già trước mắt. Cũng giống như bây giờ thầy, năm nay thầy cũng gần 50, nhưng mà thầy phải thấy cái chết nó ở bên cạnh thầy, không bao giờ được nghĩ: "Ô, còn lâu lắm mình mới chết", không có vậy đâu. Dù mình có sống thọ đi 8, 90 thì cái thời gian chớp nhoáng đi qua cái tới liền, và vẫn thấy cái chết đang chờ mình, chờn vờn chờn vờn trước mắt á.

[8:28]Cho nên vì vậy hôm nay ta nói tới cái "Mùa xuân và tuổi già" là buộc ta phải can đảm, phải đối diện, phải nhìn cho ra vấn đề, không có tránh né nữa. Bây giờ ta sẽ phân tích những cái điều đau khổ của tuổi già là cái gì để ta xem. Ta xem những người già thì nhìn lại mình đang có phải chịu những cái đó hay không, còn những người trẻ nhìn thấy những điều đó mình sẽ bị và đạo Phật sẽ cho ta cái điều gì để ta vượt qua được những điều đó, để ta sau này ta đi qua một tuổi già êm ấm, yên ả và hạnh phúc hơn.

[9:06]Ta sẽ phân tích nè, hệ quả của cái già là gì? Già thì? Già thì? Yếu. Ta hay nói già yếu á. Yếu rồi thì? Bệnh, thấy không? Bệnh cái rồi mới chết á. Thế còn không bệnh mà chết thì tiên rồi, là những người phước vô cùng lớn đó. Chớ đúng già rồi yếu, yếu rồi bệnh. Mà ta yếu là yếu cái gì? Yếu cả thân xác lẫn lẫn trí óc ha. Trí óc không còn minh mẫn á, nói bắt đầu nói tầm bậy nè, nhận định vấn đề không sắc bén nữa, nói trật rồi, con cháu bắt đầu cười trong bụng mà không dám chê nè. Còn mấy đứa nào nó hỗn thì nó nạt lại liền tại mình nói bậy nó không chính xác nữa. Còn con cái mà nó ngoan á, nó biết ba mẹ mình lẫn rồi,

[9:52]trật rồi, nhưng mà bên ngoài giả bộ vân vân, bên trong biết trật, nhưng mà cái nể không còn nữa, tại trí óc mình đã xuống cấp rồi. Còn thân thể mình đã yếu đuối, thân thể yếu đuối rồi thì mình còn gánh vác công việc gì nữa không? Còn làm việc để tạo ra tiền để nuôi con cái được nữa không? Không. Mà phải sống nhờ ai? Nhờ con cái. Như vậy là khi mà cả thân xác và trí óc ta đều suy yếu, ta không còn khả năng tự lo cho mình và nuôi gia đình nữa, đương nhiên lúc đó ta phải sống lệ thuộc vào người khác. Ta sống lệ thuộc vào ai? Không biết ai, nhưng mà căn bản là con cháu của mình. Cái người đi tu thì sẽ sống lệ thuộc nhờ vào đệ tử của mình.

[10:36]Còn những người không con không cháu mà cũng không đi tu nữa thì sẽ sống nhờ vào những cái người mà đã mang ơn nghĩa của mình. Ví dụ lúc mình còn trẻ mình có giúp ai nhiều á thì lúc mình già họ sẽ đến họ đỡ đần mình ha. Còn cái người mà mình không có con có hiếu nè, hoặc là không phải là người đi tu có đệ tử nè, không phải là người có ai chịu ơn với mình nè, thì xin thưa tuổi già khủng khiếp á. Lúc đó sống không sống mà chết không chết á. Mà nếu ai may mắn đem vô viện dưỡng lão thì sống trong một phòng ba bốn người già nằm với nhau, rồi cái người nào mà khỏe một chút lo cho người yếu một chút,

[11:11]còn không là cứ nằm dài dài đó tiêu tiểu một chỗ á, rất đáng sợ. Chúng ta cứ vô thăm những viện dưỡng lão rồi sẽ thấy cái tuổi già thật là vất vả. Giờ ta nói trong gia đình thôi. Giờ người lớn tuổi nè, làm cha làm mẹ già hoặc là lên tới làm ông làm bà, ta không còn sức khỏe, không còn minh mẫn, không còn làm việc được, không nuôi ai được, bây giờ phải nhờ con cháu nuôi lại. Lúc đó cái lời nói của mình còn sức nặng không? Còn uy lực không? Còn không? Hết rồi. Hết rồi. Nếu may mắn á, mình có tu công đức gì á thì con cháu nó còn biết cái đạo hiếu, nó còn nghe lời. Còn mình không có cái may mắn mà có con cháu có hiếu á

[11:55]thì mình nói thì nói, nó coi thường, không để ý, không nghe. Mình cứ la nó: "Ơ con đi chơi hoài vậy con?", cái nó hất mặt một cái: "Bà biết gì nói hoài, người ta đi công chuyện làm ăn." Lúc đó buồn trong bụng vì cái lời nói hỗn sự của con cái, mà có làm gì được không? Có dám la nó nặng không? Dám la nặng nó không thèm chào, một tháng nó không thèm tới gặp mặt. Lúc đó ngồi cái tuổi già buồn tủi, tủi thân mà không làm gì được. Lúc đó cái đau khổ của tinh thần, cái gặm nhấm của cái cô đơn của những người mà mình đã nuôi, thương yêu nó, bây giờ nó hắt hủi, nó bạc bẽo mình, nó hỗn sự mình, không thèm tới gặp mặt mình.

[12:34]Để cho mình chết dần mòn trong cái cô độc, cái đau khổ, thiệt là khủng khiếp chứ không phải dễ. Nên ở đây mà cái đau khổ nó gay gắt hơn người thường là ở chỗ này, chúng ta sẽ so sánh. Ví dụ giờ hai người bạn với nhau hay là hai người anh em ngang ngang với nhau, cái người này nói người kia không nghe lời, nói: "Ờ chiều nay ở nhà nha, không đi chơi nha." Cái đứa em nó, nó nói: "Không, em phải đi chơi." Mình cũng hơi giận á, mà cũng không tức lắm tại nó ngang ngang với mình. Còn khi bây giờ mình làm bố rồi, già rồi, nói: "Tối nay con không có đi đâu chơi nha con, tối nay ở nhà, hôm nay là giỗ của bà,

[13:16]bố muốn con có mặt." Nó lảng lảng, nó tót tót nó bỏ đi luôn, nó không thèm ở nhà. Mình giỗ mẹ mình tức là bà nội nó, nó không thèm ở nhà. Lúc đó cái đau khổ nó gay gắt hơn, tại vì sao? Tại vì mình ở cái vai lớn hơn con mình hẳn, là cha nó, nói nó không vâng lời, cái đó đau khổ hơn là cái người anh mà nói em không vâng lời, hay là người bạn mà nói người bạn không nghe lời. Nên ở đây cái mâu thuẫn gay gắt này: cái vị trí chúng ta càng lúc càng cao ở tuổi già, nhưng mà lời nói ta thì kém thế hơn lần lần lần lần. Một cái thì cứ lên từ từ, tuổi đời lên cao từ từ, vai vế lên cao từ từ, lên cha rồi lên ông, thậm chí lên ông cố.

[13:56]Tuổi đời cao lần, vai vế lên cao lần, nhưng mà cái lời nói, cái uy lực của ta thì xuống thấp dần, xuống thấp dần. Cái nghịch lý đó, cái mâu thuẫn đó làm ta đau khổ hơn rất là nhiều. Cái đau khổ đó gay gắt lắm. Nên ai mà đi qua cái tuổi già bị cái vậy rồi sẽ thấm thía điều này, thấm thía điều này. Chứ không phải giống như là ở trong cái một cái tổ chức, cái người nào mà cứ lên chức á thì cái lời nói càng có uy tín, buộc người khác phải nghe mình, nghĩa là chức càng cao thì nhiều người buộc phải vâng lời. Nhưng mà cái tuổi già của cuộc đời thì ngược lại, cái tuổi càng cao thì lời nói càng mất uy lực,

[14:33]vì mình không còn cái sức khỏe, không còn minh mẫn, không còn làm ra tiền để nuôi chúng nó nữa, giờ chúng nó nuôi lại mình bắt đầu chúng nó nói nói nặng nói nhẹ rồi, thì cái đó là cái gay gắt.

[14:47]Rồi cái tuổi già này nữa, nếu mà mình có phước, con cháu nó có hiếu biết vâng lời thì còn được một chút an ủi, còn chút an ủi, đi qua tuổi già còn hạnh phúc. Đây là điểm ta sẽ nói tại sao mà ta bị con nó hiếu hay là bất hiếu. Còn nếu mà gặp con cháu nó nghịch ngợm mà nó hung dữ thì khổ ghê gớm luôn. Mỗi ngày nó cứ về nó đòi tiền, không biết nó xài cái gì, nó hút xách hay nó đánh bài hay là nó nuôi ai không biết, nó ra riêng nó có vợ có con rồi, nhưng về: "Giờ kẹt quá, có tiền không cho xin ít về trả nợ." Mà làm gì mà tuổi già mình cũng chắt mót một ít để thủ thân, mà nó đòi nó vặn cho hết, không được thì nó chửi, mà thậm chí có những đứa con

[15:27]nghịch tử bất hiếu, nó biết còn tiền mà không đưa ra nó đánh luôn. Nó đánh ông già rớt xuống gãy răng luôn, răng đã hết, tôi đang ăn cháo nó đánh gãy răng luôn. Có những đứa mà nó bất hiếu tới cái mức độ như vậy. Những đứa đó là đúng là trời đánh là đúng á. Nhưng mà bây giờ trời chưa đánh nó thì nó đánh mình cái đã. Nghĩa là nếu mà gặp phải cái tình trạng mà con cháu mà nó nghịch ngợm nó hung dữ thì cái khổ nó chồng chồng lên mà nó nhục nhã nữa. Không phải nói là vừa khổ vì con nó hung dữ với mình, đau vì con nó đánh mình, đau lòng vì con nó bất hiếu đánh mình mà còn cái nhục nhã với hàng xóm với bà con mình nữa. Tại vì sao?

[16:04]Vì cái đứa con có hiếu nó cũng là một cái danh dự cho cha cho mẹ, còn cái đứa con bất hiếu là cái nỗi nhục mà không biết nói với ai. Cái đau khổ nó chồng chồng chồng hai ba lớp như vậy mà chết chết không được, sống sống không được. Như vậy nói về cái phần con cái không á là mình phải tu cách nào đó, mình phải dạy dỗ giáo dục cách nào đó từ lúc còn trẻ để sao cho nó lớn lên nó làm cái người tốt cái đã, nó làm cái người tốt. Thì cái tuổi già mình, dù mình có bị đau khổ những phần khác nhưng về con nó ngoan thì cũng là đỡ một cái mối lo, một cái mối đau trước, phải vậy. Nên phải giáo dục từ bây giờ, phải biết dạy con.

[16:47]Còn cái người nào mà không chịu cực, không nghiêm khắc dạy con từ lúc nó còn nhỏ thì sau này gánh hậu quả liền. Hậu quả xảy ra trước mắt, về già mình là người lãnh hậu quả đó trước á. Chính vì mình đã không chịu cực dạy con mình. Nên mình sinh con ra đó là cục nợ, chứ đừng có nói nó là cục cưng. Mình kêu con mình sao: "Cục cưng của ba ơi, cục cưng của má ơi." Hổng dám đâu, cục nợ. Mai mốt mà biết, mai mốt phải giả bộ thì cứ kêu cục cưng, nhưng trong đầu mới nhớ: "Hổng dám cưng đâu, nợ đi." Trong đầu mình phải nói là như vậy. Để chi vậy? Vì nó là cục nợ nên mình phải quyết tâm nuôi dạy cho nó đàng hoàng, phải quyết tâm dạy cho nó nên người.

[17:29]Dạy nó nên người nghĩa là sao? Là nó có cái nhân, cái quả. Ở đây nó có hai cái lối dạy, hồi xưa thầy có nói trong bài dạy con giờ nhắc lại một chút. Nếu mình dạy con như thế này nè thì nó mau bất hiếu lắm. Dạy con thế này: "Nè, bây giờ ba mẹ nuôi con ha, nửa lớn con phải nuôi ba mẹ." Mình dạy kiểu đó thì sau này nó bất hiếu mình nhanh lắm, lớn lên chút xíu nó coi mình không ra cái gì hết. Mình dạy vầy thì nó sẽ hiếu kính mình đời đời nè: "Bây giờ ba mẹ thương con, nuôi cho con, lớn lên con phải thương yêu cuộc đời này, con phải thương yêu tất cả những người đau khổ trong cuộc sống này, phải hạ mình như đất,

[18:09]phải từ ái, phải khoan dung, phải đem đôi tay, trái tim, khối óc của con con xây dựng đem lại hạnh phúc cho cuộc đời này." Nếu mình dạy được như vậy thì nó hiếu kính mình đời đời, hết kiếp này tới kiếp khác á. Còn mình cứ nhắc nó hoài: "Bây giờ ba mẹ nuôi con, lớn lên con làm nuôi ba mẹ nha", bảo đảm lớn lên nó bỏ mình đi mất á. Nhớ như vậy giùm thầy, tại vì rất nhiều cha mẹ đã dạy sai kiểu đó. Rất nhiều thầy nghe rồi, thầy nghe bên tai rồi. Nghĩa là cha mẹ dạy con cao thượng thì tự nhiên lớn lên nó nhớ tới, khi nó làm những điều tốt cho cuộc đời rồi sau này tự nhiên nó quay lại nó phục vụ cha mẹ đàng hoàng, đó là nguyên tắc á, như vậy.

[18:47]Còn ở trong đạo cũng vậy, trong đạo khi một vị thầy mà nhận đệ tử, nhận rồi bỏ bù lăn bù lóc không dạy dỗ cho đàng hoàng, để cho đệ tử của mình tu hành mà tu sai, giới hạnh yếu kém, không có thành tài, không nên người, không lo được cho Phật pháp thì sau này mình về già mình cũng nằm chơ vơ một mình. Tại đệ tử nó hư hỏng không có lo cho mình, mình cũng hết phước luôn. Nhiều khi nằm trong chùa chết không ai hay, tới chừng sình ra rồi bà con mới tới biết. Có chuyện đó. Còn nếu mình dạy đệ tử mình đàng hoàng, nên người, đạo đức kỹ lưỡng, tập cho đệ tử mình công quả, phụng sự cho Phật pháp, giáo hóa,

[19:25]dạy dỗ cho chúng sinh thì sau này mình về già, mình có yếu, mình không làm gì được nữa thì đệ tử mình vẫn còn lo cho mình.

[19:37]Rồi, một cái khủng khiếp của tuổi già nữa như thế này nữa, là cơ thể khi mà yếu dần rồi thì những bệnh từ từ cứ xuất hiện liên tiếp hết bệnh này tới bệnh kia, hết bệnh này tới bệnh kia. Ban đầu là bệnh gì? Đầu tiên bệnh gì? Cảm chứ, dễ trúng gió. Tức là già rồi. Khi mà bắt đầu mình thấy mình cái thời gian mình bị cảm hơi nhiều là phải biết rằng cơ thể đã suy, tuổi già đã tới. Cảm nhiều rồi bắt đầu cái gì nó tới nữa? Thận yếu, lưng đau. Rồi tới cái gì? Gan suy, thức ăn ăn không tiêu, ăn hết ngon. Rồi bắt đầu tới gì nữa? Bắt đầu tim. Tim nó suy, hở van, tim bị hở van. Nếu người nào mà ăn thịt, ăn mỡ nhiều quá thì bị xơ vữa động mạch, vân vân.

[20:28]Và mà khi mà tim nó bệnh rồi thì nhúc nhích không được, người mệt không muốn làm gì nữa. Và cái công đức lại càng nhanh chóng tổn giảm. Khi ta bị mệt rồi, ta không làm được việc nhiều, thậm chí rửa chén không muốn rửa nữa. Chớ đừng có nói tới làm việc gì lớn lao, cao siêu. Mà không làm được việc tức là phước đang xuống ào ào ào ào, mình chỉ đang hưởng không làm được nữa. Rất đau khổ. Cái đau khổ nhất của người đệ tử Phật là gì? Là một ngày không làm được một chuyện phước. Còn cái người đệ tử Phật á mỗi ngày làm được một chuyện phước á, đó là một cái hạnh phúc. Còn mà qua ngày đó kiểm lại suốt ngày không làm

[21:03]được chuyện gì, đó là một ngày đau khổ. Quý Phật tử để ý nha, mình là đệ tử Phật phải cẩn thận điều này. Bởi có những lúc mà thầy khỏe á, ăn cơm xong thầy cũng phải đi xuống rửa chén với đệ tử mình. Rồi một thời gian cả năm nay không đi xuống rửa chén là phải biết là sức khỏe đã hết. Sức khỏe đã hết, già. Hôm nay Phật tử lên thấy thầy già phải không? Cho nên già rồi cái không làm được nhiều nữa là phước giảm từ từ, phước giảm từ từ.

[21:33]Ví dụ như cái người già á, cái gió nó nhập vô từ từ vào các bắp á, các cơ bắp. Và khi các cơ bắp mà bị gió nhập vô, cái nó làm cho những cái vi mạch máu nó không chảy được, rồi nó không nuôi được những cái cơ, những cái gân, bắt đầu nó nó làm viêm khớp. Cái lạnh thì cái khớp nó viêm, sưng khớp, đau khớp, nhức nhối chịu không nổi. Cho nên có nhiều người không biết ví dụ cứ thấy cái khớp mình mà khớp cùi chỏ nè, khớp đầu gối mình đau, cứ lo nhà vô cái khớp mà chữa là chữa cái ngọn á. Chứ vừa mới thấy cái khớp đau thì xin vui lòng cạo giùm mấy cái cơ bắp gần đó. Bởi vì gió nó nhập vô cơ bắp trước rồi cái khớp nó mới đau sau.

[22:17]Nên hễ mà thấy cái khớp đau làm ơn cạo gió giùm mấy cái cái bắp, mấy bắp. Ngay cùi chỏ thì mình cạo cái bắp trên, bắp dưới. Ngay đầu gối thì mình cạo cái đùi trên, cái bắp vế ở dưới. Đó là cái gốc đó. Vì chính mấy cái bắp đó nó nó nhập gió vào rồi mới làm đau khớp. Mà mình không biết mình để yên, mình không chăm sóc được cái cơ bắp mình nên bắt đầu cái lạnh nó nhiễm vào, cái mạch máu nó không nuôi cái khớp được, cái khớp bắt đầu nó cứng, nó khô và bị viêm. Đau cả đêm ngủ không được.

[22:49]Có ai bị đau khớp cả đêm ngủ không được chưa? Có phải không? Về già biết liền. Mà ngủ không được rồi thì thần kinh nó xuống rất là nhanh. Thần kinh cái bộ não chúng ta duy trì được cái sự minh mẫn lâu dài là nhờ hai điều. Một là thiền định và hai là giấc ngủ. Người ta nào giờ chưa biết tu thiền, chưa nhập được định, tại vì nhập định không phải dễ. Rồi đồng thời đau nhức mình mẩy của tuổi già không ngủ được thì cái bộ não ta vốn đã suy rồi thì nó suy còn lẹ làng hơn nữa, nó xuống ào ào ào ào. Trí nhớ bắt đầu mất, bắt đầu lẩn. Nên cái gọi là lãng trí đó là chính do cái giấc ngủ không đầy đủ, sức thiền định không có.

[23:30]Đó là lý do tại sao mà ta phải tu thiền định, ta phải nhiếp tâm và phải ngủ cho ngon thì mới bảo vệ được cái sự minh mẫn của não bộ. Còn không bắt đầu ta quên, quên dần dần. Quên dần dần mà cái bệnh Alzheimer, Alzheimer là cái bệnh của tuổi già mất trí nhớ đó, nó khủng khiếp thế này. Nó khủng khiếp tức là là cái người đó bị đói mà không nhớ là phải làm cái gì để cho nó hết đói. Không biết, quên mất rồi. Chứ còn bây giờ mình đói mình biết sao? Mình kiếm gì bỏ vô miệng hay mình nấu cơm. Còn cái người kia họ không biết và họ không biết là làm sao để có thức ăn hết. Đưa họ chìa khóa, họ không biết chìa khóa để làm cái gì.

[24:08]Tiền họ để đâu họ quên mất rồi, không nhớ nữa. Và đến một lúc, một cái ông bị bệnh Alzheimer sáng bà vợ bước vô thăm ông, ổng nhìn bả ổng không biết bả là ai, không nhớ. Khiếp không? Khủng khiếp như vậy đó. Nó mất trí nhớ đó. Còn con cháu thì đừng nói tới luôn. Con cháu không nhớ, không nhớ đứa nào. Thấy có một đứa nó bước vô phòng mình nhìn nó một con người, không biết nó là ai, mà nó là con mình. Khủng khiếp như vậy. Người đó tuy còn sống nhưng mà không còn mối liên hệ với mọi người nữa, bộ nhớ mất rồi. Dễ sợ như vậy. Do gì? Do những bệnh tật nó hành hạ chúng ta. À từ cái đau nhức không ngủ được rồi ta mất trí nhớ.

[24:50]Ta mất trí nhớ rồi thì mọi người có thương ta, tốt ta thì nuôi, nhưng mà đúng là nhiều khi nuôi giống như nuôi một cái con gì ở trong nhà. Vì ta không còn biểu lộ một cái trí tuệ, một cái kỷ niệm, hay một cảm xúc gì nữa. Mất, mất luôn. Đúng là nuôi như một con vật. Lúc đó rất là thê thảm, rất là thê thảm. Cái tim yếu mà ta làm việc mau mệt hoặc là không làm được việc nặng, nó sẽ trở thành cái đau khổ thế này. Đau khổ cái là cái người mà muốn làm mà không làm được, cũng là một cái đau khổ của tuổi già. Muốn đi thăm con cháu đi xa không nổi nữa, mệt quá, mà con cháu thì nó không thèm tới thăm. Nó hỏi nó nó nói nó bận, nó làm việc,

[25:32]nó phải nuôi sống gia đình nó nên không tới thăm. Nhớ nó muốn đi thăm, đi không nổi. Rất đau khổ. Hoặc là muốn quét cái nhà cho sạch cũng không được, muốn dọn cái bàn thờ lại thắp nhang cho Phật dọn không được, mệt, leo lên không nổi. Vân vân. Rồi nhiều khi vậy, trời mưa đổ xuống, ở nhà quạnh quẽ một mình, nước nó dột chảy xuống, máng xối bắt đầu nó hư, mái tôn bắt đầu có chỗ lủng, ướt xuống đồ đạc, mà nhờ ai thì không được, mình leo lên làm không được. Nhìn cái đó đau khổ ghê gớm. Mùa xuân nói mấy chuyện này nghe buồn không? Không, từ từ một lát sẽ từ từ mình lấy mùa xuân lại. Giờ đang nói chuyện mùa đông.

[26:11]Nghe, bình tĩnh nghe không sao. Ừ. Rồi còn nếu mà cái người lớn tuổi mà vướng bệnh tiểu đường thì chuyện gì xảy ra? Quý Phật tử biết bệnh tiểu đường không? Tiểu đường là làm sao? Tiểu đường là cái lượng đường trong máu nó cao, cho nên cấm không được ăn bậy tầm bạ nữa. Hồi xưa á mình chưa bệnh á muốn ăn gì đó ăn, thích thì cứ ăn mà ăn là một trong những cái hưởng thụ của con người. Ăn người ta cảm thấy vui, thấy thích bởi vì có cái tật tham ăn vì ăn thấy ngon thấy thích. Nhưng cái người bệnh tiểu đường rồi không được ăn nữa. Dù giàu tiền muôn bạc vạn, dòm chịu thua. Thấy thức ăn người ta ngồi người ta nhai ngon miệng,

[26:49]mình phải tránh á nếu không muốn chết sớm. Do vậy là hễ bệnh tiểu đường thì cái niềm vui của cuộc sống là ăn uống mình cũng không được hưởng thụ luôn, bị ngăn chặn luôn. Mà tại sao bị bệnh tiểu đường? Thì thầy có giảng trong một cuốn băng, một bài giảng là người tu với vấn đề đường huyết á, quý Phật tử cố gắng thỉnh lấy về nghe. Lấy về nghe để biết mà ngừa. Ngừa bệnh tiểu đường thì sau này về già mình sống an vui được, muốn ăn gì mình ăn được. Còn nếu mà bệnh tiểu đường rồi là thôi, niềm vui về ăn uống, thú vui ăn uống mất. Còn nếu mà mình bị tai biến não nè, mình bị thoái hóa cột sống nè, không nhúc nhích được, không đi được, nằm một chỗ thì sao?

[27:33]Càng khủng khiếp hơn nữa. Lúc đó là hoàn toàn lệ thuộc vào người khác từng chút một. Ăn nhờ người khác cho ăn, à uống nhờ người khác cho uống, thậm chí tiêu tiểu phải nhờ người khác đỡ đần giùm. Mình hoàn toàn không làm gì được nữa, mình trở thành một cục nợ thật sự giữa cuộc đời này. Trở thành cục nợ. Mà sống mà để mình thành một cục nợ cho người khác mình sống vui không? Không. Mình sống mình phụng sự người khác mình mới vui, còn mình trở thành một cục nợ ám ảnh người khác, thì đó nó cái khổ tâm ghê gớm lắm. Thân mình khổ mà tâm mình khổ. Lúc đó sống không được, mà chết không được. Chết thì chưa chịu chết, mà sống thì không đáng để sống nữa.

[28:15]Rồi con cháu ví dụ có thương mình có nuôi mình, nuôi một thời gian nó cũng mỏi mòn hết. Và lúc đó trong đầu nó chỉ có một điều duy nhất là điều gì? Nó nghĩ điều gì? Nghĩ điều gì? Nói thẳng ra đi, thành thật đi, thẳng thắn đi: Cầu chết cho rồi! Và khi mình hiểu được cái ý niệm ở trong đầu con mình mình có buồn không? Buồn không? Buồn ghê gớm. Mình biết thật sự nó giả vờ vậy thôi đó nhưng mình nhìn trong ánh mắt của nó, nhìn trong cử chỉ của nó, mình biết nó ngày đêm nó cầu trời khấn Phật cho mình chết cho rồi. Mà lúc đó mình cũng muốn chết cho rồi. Mà chết không được, tự tử thì không còn can đảm.

[28:55]Không đủ can đảm cầm con dao đâm vô mình, tại tay cầm cũng không được nữa. Muốn uống thuốc độc không ai cho thuốc độc uống, muốn treo cổ làm gì mà leo lên mà đứng vô thỏ cổ vô được. Tức là chết không được, mà sống thì nhục nhã và đau khổ. Sợ chưa? Rồi nếu mà lỡ bị bệnh ung thư, lỡ bệnh ung thư thì bán hết nhà chữa cũng không hết bệnh. Mà có nhiều người cũng vậy, vì thương cha bị bệnh ung thư, quyết tâm tất cả lấy bao nhiêu tài sản chữa thì tài sản thì hết rồi, cha cũng chết luôn. Mà cha chết rồi cả nhà nghèo khổ thê thảm luôn tại vì tiền bao nhiêu dồn hết chữa bệnh. Cho nên một người bệnh một người chết

[29:33]mà cái họa cái đau khổ để lại đời đời cho gia đình. Rất là rất là cay đắng. Thế cho nên nãy giờ chúng ta nói tuổi già là đau khổ là mình nói rất là khiêm tốn á. Chúng ta dùng cho đúng cho chính xác á: Tuổi già là khủng khiếp! Dùng với chữ tuổi già khủng khiếp. Bây giờ muốn cho tuổi già bớt khổ thì ta phải làm sao? Ta phải làm sao? Phải? Có nhiều vấn đề lắm, nhưng mà có cái tu tập nữa, ừm. Đây chúng ta sẽ liệt kê ra từ từ. Tuổi già bị cái gì thì tuổi trẻ ta phải tránh được cái gì. Nếu mà tuổi trẻ ta có gây tội, thì tuổi già ta lãnh đủ. Kiếp sau lãnh tiếp, nhớ như vậy. Hễ mà tuổi trẻ ta gây tội thì tuổi già ta lãnh đủ và kiếp sau ta còn lãnh nữa.

[30:31]Vì vậy, tuổi trẻ đừng có gây đừng gây tội. Tuổi trẻ đừng gây tội. Thêm một yếu tố nữa, nếu mà tuổi trẻ ta hưởng thụ, sa đọa, sai lầm thì tuổi già ta lãnh đủ. Ta đau khổ vô cùng. Nghĩa là, nếu ta gây tội thì tuổi già mình là lãnh quả báo nói rồi, nhưng nếu tuổi trẻ ta không phải gây tội nhưng ta chỉ hưởng thụ thôi, ta hưởng thụ ta sa đọa thôi. Tuổi già ta cũng đau khổ, cũng thê thảm. Nếu mà tuổi trẻ ta không có làm tròn cái trách nhiệm của mình đối với gia đình, đối với đất nước, đối với xã hội thì tới tuổi già ta cô độc, ta hiu quạnh.

[31:22]Nếu mà tuổi trẻ ta làm được chút gì ta chấp công, thì tuổi già ta nằm đó hưởng lại hết những cái phước mình đã làm, rồi đến khi chết không còn phước nào luôn rồi mới chết. Hưởng cho hết sạch cái phước rồi mới chết. Khủng khiếp như vậy. Nên bây giờ chúng ta biết chúng ta sẽ tránh từng món từng món được. Nên dù gì thì dù,

[31:46]cái người lúc trẻ mà biết tu tập, biết tạo rất nhiều phước, thì ta sẽ đi qua một tuổi già êm ả, thanh thản. Rồi khi chúng ta đi qua khỏi cái chết, chúng ta sẽ về một nơi rất là yên bình, rất là hạnh phúc. Đó là điều khẳng định. Mà chỉ có cái tuổi trẻ lúc ta còn sức khỏe, thì ta mới làm được những điều công đức đó. Chứ còn về già thì cái việc làm đã giảm bớt rồi, ta chỉ còn dạy con cháu làm thôi, chứ còn chính bản thân mình không còn trực tiếp làm nữa. Nên để chuẩn bị cho tuổi già, thì tuổi trẻ phải đem hết sức mình để sống, để thương yêu, để làm các công đức, hoàn thành các bổn phận cái trách nhiệm của mình đối với cuộc đời.

[32:26]Không bao giờ nề hà, cũng không bao giờ được kể công. Ví dụ nuôi con, nuôi chồng, nuôi vợ, mình không bao giờ được kể "Không có nhờ tôi là cái nhà này đói nhăn răng, cạp đất mà ăn", đừng bao giờ nói câu đó. Đừng có kể công, đừng chấp công. Thương yêu. Rồi ví dụ như mình có lỡ làm ông cán bộ xã, mình đắp được cái đường cho dân đi, xây được bao nhiêu nhà tình nghĩa, mỗi lần cứ đi qua đi lại đường "Hổng có tui là mấy người giờ này còn dắt xe đạp đi đây nha, tui làm con đường này rồi tui cất nhà...", nói vậy mai mốt mình cũng đứng một chỗ luôn người ta cõng ta đi. Không bao giờ được kể công mặc dù là phải làm hết trách nhiệm

[32:59]mình đối với cuộc đời này, nhưng không bao giờ được kể công. Đó. Cho nên vì vậy là ta phải tạo rất nhiều phước và hạn chế tối đa việc gây tội thì ta mới đi qua được cái quãng tuổi già êm ả. Rồi phải hạn chế sự hưởng thụ tối đa. Nhớ, nhắc lại như vậy. Chứ còn tuổi trẻ còn sức khỏe, ta hay bị cái nhược điểm là ỷ y rồi hưởng thụ, sống cho đã, sống cho vui. Những cái cuộc chơi thâu đêm suốt sáng, nào là cờ bạc nè, rượu chè, trai gái, cá độ bóng đá, chơi game điện tử, nhảy nhót, đều đưa đến cái hậu quả là bệnh hoạn và nghèo túng lúc tuổi già. Thầy vừa mới nói tới chơi game điện tử, ở đây có ai ghiền chơi game điện tử giơ tay lên? Có không?

[33:51]Phụ nữ thì không nhưng mà mấy đứa con trai thường hay bị lắm á. Mà tại sao chơi game điện tử là một cái điều sai lầm? Tại sao? Tại vì hai điều. Điều thứ nhất là mất thì giờ. Tại vì thì giờ đó đáng lẽ ta học điều gì thực tế, ta làm được những điều gì công đức thì không, chìm mình trong cái thế giới ảo. Thế giới không có thật. Và trong thế giới ảo đó là làm cái gì trỏng? Đánh giết. Đánh giết và mưu mô. Hoặc là nếu có những trò chơi mà cứu hành tinh, chống lại cái người ngoài hành tinh để mà cứu cái thế giới này, nó cũng không tạo nên công đức bởi vì nó không phải là chuyện thật nên không có phước.

[34:31]Nên mất nhiều thời giờ của cái cuộc sống này mà thì giờ là quý giá. Nên cái người mà chơi trò chơi game điện tử mà ngày này qua ngày kia đó là đã phí một cái rất là quan trọng, đó là thì giờ là vàng bạc, còn hơn cả vàng bạc. Nên người đó sau này không có thì giờ, người đó sẽ chết yểu, chết trong đau khổ. Nên thầy lên án game game điện tử, nhiều người sẽ ghét thầy. Nhưng mà phải lên án. Nên quý Phật tử mà có con mà nó ghiền game điện tử là phải ngăn cấm cho dứt, quyết liệt á. Vì nó cũng không thua ma túy là mấy đâu. Cái game điện tử không thua ma túy là mấy. Cái tác hại, cái vô ích của nó cũng không thua là mấy.

[35:06]Những cái cờ bạc, cờ bạc là cứ tham lam mà muốn kiếm tiền của người ta. Hầu hết những người mà ham đánh bài đều sau nghèo hết, thầy đã gặp nhiều người rồi. Người nào có máu đánh bài tất cả đều phải nghèo khổ. Bởi vì không có lấy tiền lấy sức mình lo làm phước mà lấy tiền lấy sức của mình để đi mà muốn chiếm đoạt tiền của người khác bằng một canh bạc đỏ đen hơn thua, nên sau này nghèo hết, về già chẳng ai sung sướng hết. Rồi rượu chè. Rượu chè thì uống ăn uống, mà uống cái chất kích thích vào nó làm căng thẳng bộ não lên. Cho nên người đó còn tỉnh nhưng mà đã xử sự như một người điên. Vì người say rồi giống người điên không?

[35:42]Người say và người điên có khác nhau không? Không khác gì lắm. Cho nên cái người say rượu là người gieo cái nhân điên loạn, do đó nếu kiếp này không điên, kiếp sau cũng sẽ điên. Nếu kiếp này không điên, về già cũng dở chứng. Nhớ như vậy. Cái người mà nghiện rượu, bê tha, say sưa về già luôn luôn dở chứng, sống không đàng hoàng, nói không nghiêm túc, mất minh mẫn và con cháu, hàng xóm chê cười. Nên phải bỏ cái đó. Rồi trai gái, bồ bịch. Trai gái bồ bịch cái mấy chuyện này nó hơi khó nói, nhưng mà cũng là một cái sự hưởng thụ và đều làm cho người ta tổn phước á. Nên nói câu này, là cái hưởng cái thú vui về thân, người đó mất cái phước về tâm.

[36:30]Bất cứ trò vui nào cũng vậy, nghĩa là hễ hưởng cái thú vui về thân thì sẽ mất cái phước về tâm, về tâm linh. Do đó mà Phật luôn luôn kêu gọi đệ tử của mình giữ giới là vậy đó, hạn chế cái thú vui về thân để dành cái phước cho thân của mình.

[36:48]Rồi thế này nữa, ví dụ như có người nói rằng bây giờ tôi sống tôi không phải làm biếng, tôi thường hay tập thể dục, tôi có luyện tập ví như là thầy nói là người nào sống không có hưởng thụ mà biết tập luyện thì về già đỡ khổ. Đúng như vậy. Cái người nào ngoài cái việc mình sống tốt rồi, mình còn biết tập luyện thể dục, luyện tập khí công và nhất là tu tập thiền định nữa thì về già cơ thể mình sẽ đỡ bị bệnh hoạn, trí óc mình minh mẫn, nghĩa là đỡ vất vả hơn. Nên có luyện tập là đúng. Thì cũng có người lại nói: "Thầy, thầy nói vậy đúng rồi. Tôi là cũng ngày nào cũng luyện tập thể dục." Nói: "Luyện tập làm sao?" - "Tôi chơi đánh tennis nè,

[37:28]tôi đánh golf nè, tôi đánh bóng chuyền." Nói: "Đánh ngày bao nhiêu tiếng đồng hồ?" - "Ồ, sáng tôi đánh một cử, trưa đánh một cử, chiều đánh một cử, nên tập hoài nên về già chắc tôi khỏe." Nói: "Không, cái đó về già mau chết á." Nói: "Sao kỳ vậy?" Tại sao kỳ vậy? Tại vì ta phí thì giờ vào cái thể dục nhiều hơn là để dành thì giờ để làm những điều phục vụ cho cho cuộc sống này, ta bị ngược lại một cái nữa. Nên các nhà khoa học á họ mới tìm ra, họ mới cho thí nghiệm nhiều người, có một người tập thể dục trong một ngày là một tiếng, tiếng rưỡi, hai tiếng và một người tập thể dục nửa tiếng, họ theo dõi cái tiến trình đó thì họ thấy rằng cái người tập thể dục

[38:11]nửa tiếng có được cái sức khỏe cũng bằng những cái người tập nhiều. Nên tập nhiều hơn lại không có ích lợi gì hết. Mà chỉ tập nửa tiếng một ngày. Còn trường hợp mà những người họ muốn chuyên nghiệp, ví dụ như họ là huấn luyện viên hoặc là võ thuật thì họ phải tập chuyên nghiệp thì một ngày họ tập ba bốn tiếng thì thôi, cái đó mình không nói cái nghề của họ rồi. Chứ còn bình thường mà để tập giữ sức khỏe, tập ngày có nửa tiếng à. Còn trong ngày lại thì ta dành thì giờ để phụng sự cho cuộc sống này, cho cuộc đời, cho Phật pháp, cho chúng sinh, chứ không phải là tối ngày tập mà tập cái đó là chôn cái thời gian mình cho một loại giải trí khác.

[38:49]Gọi là thể dục coi là lành mạnh á, nhưng sự thực nó cũng là một loại hình giải trí và cũng là một hình thức phá thời gian, tiêu phí thời gian một cách vô ích, nên sau này cũng mang tội như thường, nên sau này về già cũng thê thảm. Nói: "Trời ơi, tôi tập quá mà, nói tôi tập luyện mà sao về già bây giờ tôi bệnh tôi đi không được?" Đúng như vậy, tập kiểu đó thì đúng là về già nên ngồi một chỗ không đi được nữa, tại đã phí thời gian tầm bậy tầm bạ. Đó một cái phí á. Nên tập vừa đủ để dành thời gian làm việc cho mọi người. Rồi một cái nữa, ví dụ như người đó thích đi chơi, rảnh chút là xách xe đi đầu này, xách xe đầu kia,

[39:25]hoặc có tiền chút là mua vé du lịch đi tuyến này đi tuyến kia, thích như vậy lắm. Thì người vậy về già được cái gì? Ai biết? Cái người mà thích đi như vậy á, đi nó thành cái máu ghiền, là ở nhà chịu không được, đụng chút nhà là xách xe đi chơi, hoặc là có tiền chút là mua vé đi du lịch đi đầu này đầu kia, mà thậm chí có tiền để ra nước ngoài du lịch luôn. Thì xin thưa, về già nằm một chỗ không nhúc nhích được. Tại sao? Tại vì mình đi quá cái phước của mình.

[39:59]Đi nó thành cái ghiền và cũng lại là một lại tiêu phí thời gian. Cho nên ta chỉ đi vì công việc cần thiết thôi, chứ không phải là đi để chơi. Cái lỗi của ta là đi để chơi, nên sau này không được đi nữa, nằm im một chỗ trên giường, bị tai biến não nằm luôn đó không nhúc nhích được, phạt cho cái tật đi chơi. Còn cái người nào mà đi để làm một điều gì lợi ích cho đời, thì đời sau họ bay chứ không phải họ đi nữa. Sau này khi họ chết rồi họ tung bay trên bầu trời, họ tự tại muốn đi đâu cũng được hết. Hoặc là qua những kiếp sau, họ muốn đi đâu đều có xe, có máy bay đưa họ đi hết. Bởi vì kiếp trước họ đi không phải để chơi,

[40:39]mà họ đi để làm điều gì có ích cho cuộc đời. Còn cái người đi để chơi thì sau này nằm một chỗ không đi đâu được nữa, bị cột, bị trói lại. Cái bệnh nó cột mình nằm trên giường, bù lại phạt mình cái tật mà đi để chơi. Ở đây có ai đi để chơi không? Lên chùa thì không phải đi để chơi mà đi để tu. Lên chùa đi để tu nên có bị phạt không? Không phạt, còn cưng nữa à, đi càng nhiều càng tốt nữa. Nhưng mà còn cái người mà đi để chơi đó, coi chừng. Nhiều khi buồn buồn quá cái xách xe chạy thăm bạn này, xách xe đi ngắm cảnh kia, mình đang đi để chơi coi chừng nha, mai mốt nhớ á. Hễ mà xách xe ra đường coi chừng. Nên cái người mà hiểu, đừng có đi để chơi,

[41:19]đi chỉ để làm thôi thì ngoài đường cũng bớt kẹt xe nữa. Bị cái người mà đụng chút đi, đụng chút đi làm cho ngoài đường kẹt xe. Nên lúc này phải nói câu thế nào? Nói làm gì để gọi là yêu nước? Đừng xách xe ra đường là yêu nước á, kẹt xe á, xe giờ đông quá. Ở nhà là chúng ta...

[41:43]ở nhà là chúng ta bớt gây đau khổ cho chúng sinh. Ai cũng xách xe ra đường vì những việc không đâu làm cho đường kẹt xe. Rồi có những người có cái duyên, cái phước gì đó, có cái duyên dáng gì đó, đi đâu cũng được người ta thương yêu, thương yêu. Trên đời có những người như vậy, đi đâu cũng được người ta mến thương. Người cùng phái với mình thương đã đành, người khác phái cũng thương, người khác phái đã đành, người cùng phái cũng thương. Người ta thương mình như vậy thì cái người đó mới thích tự hào và nhờ vả tình thương, lợi dụng cái tình cảm đó. Lợi dụng tình cảm để được cái sự giúp đỡ của người

[42:22]khác, cái sự cung phụng của người khác. Vì người ta thương thì người ta hay giúp đỡ. Cái người già thương giúp cho mình tiền, giới thiệu mình những người trẻ thì giúp mình cách khác, mấy cô gái giúp cách khác, mấy người con trai giúp cách khác. Ví dụ cái cô đó được cái phước đẹp, đi đâu cũng được các ông xun xoe rồi là chiều chuộng, cho tiền cho bạc, thích. Cứ thích cái lấy tình cảm ông này, lấy tình cảm ông kia để lấy tiền, thì sau này là sao? Người như vậy là sao? Hoặc là mấy ông cũng vậy, mấy ông có đẹp trai một chút, cái là được cô này thương, cô kia thương rồi cứ lợi dụng tình cảm người ta để đào mỏ, vân vân, rồi sau này quả báo là sao?

[43:03]Nên cái người nào không đẹp trai thì lại khỏe hơn vậy đó, không bị cái tật này. Có một lần thầy gặp cái anh đó làm cán bộ. Thầy nhìn thầy mới nói anh thế này, thầy nói với anh: "Anh có cái phước, anh đi đâu cũng được người ta thương, nhưng mà anh ít thương lại người ta. Bên ngoài anh chỉ lịch sự á chứ bên trong anh chẳng thương ai nhiều, nhưng mà người ta lại thương anh nhiều, đúng không?" Anh nói: "Đúng." Thầy nói: "Đó là cái họa, đó là cái nợ, phải sửa lại. Phải sửa là sống trên đời mình phải thương người ta nhiều hơn người ta thương mình thì mới có lời. Cái lời đó thành cái phước cho mai sau.

[43:44]Còn sống trên đời mà để người ta thương mình nhiều hơn mình thương người ta, mình lỗ. Lỗ tức là mình phước đang bị tổn giảm từ từ." Chúng ta hãy đo, hãy đo cái tình thương mình đối với người khác mà biết cuộc đời mình sẽ có phước hay là mình bị tổn phước á.

[44:02]Ví dụ như thầy là đang có phước hay tổn phước? Tổn phước. Tổn phước vì sao? Vì thật ra thầy cũng nguyện lòng thương yêu chúng sinh dữ lắm á. Thương yêu dữ lắm nhưng mà nhiều khi vì công việc, hoặc vì cái gì đó, hoặc là đạo lực mình chưa đủ, hay là vì công việc bận, hoặc là vì mình cũng còn nghèo, nên thầy thấy là dường như Phật tử mỗi người thương thầy một chút chút chút chút chút mà cộng lại cái nó nhiều hơn cái tình thương của thầy với Phật tử, làm thầy cũng day dứt ở đó lắm. Tức là thấy Phật tử cho tiền thầy chứ thầy chưa cho lại ai, phải không? Mà thầy muốn cho cũng không có tiền cho nữa, khổ vậy.

[44:40]Phật tử lên đây cúng dường, chứ thầy đâu có tiền mà đưa lại. Không lẽ bây giờ thầy đi thầy cầm xấp tiền ai lên chùa thầy cũng cho để thầy thương người ta? Nó cũng không được. Làm cái vị trí của một thầy tu là chỉ nhận sự cúng dường chứ mình không có đem lại cái gì cho người khác. Rồi thôi thì cố gắng tu, rồi cũng cố gắng giáo hóa để đền ơn Phật tử đã thương yêu thầy, chứ thầy không biết làm sao hơn. Nhưng mà thầy cũng rất lo sợ, lo sợ là mình không có xứng đáng với tình thương của Phật tử thì thầy sẽ bị tổn phước, tổn phước rất là nhiều. Cho nên vì vậy, Phật tử mà có thương thầy, muốn cho thầy đừng tổn phước, thì thương thầy chút chút.

[45:20]Thương chút chút thôi đừng có thương nhiều quá, lỗ thầy á, vì thầy thương lại không kịp, không bằng cái thầy bị lỗ, tội nghiệp thầy. Thì nói nói cho vui, nhưng mà trong cuộc sống là như vậy. Trong cuộc sống mà khi mà ta sống bằng cái tình cảm người khác, mình hưởng thụ được trên tình cảm người khác nhưng mà trong lòng mình không có đáp lại được đầy đủ xứng đáng, về già mắc quả báo cô độc, cô đơn không ai đoái hoài tới luôn. Rất nhiều người như vậy thầy đã gặp trên đời. Gặp cái ông đó, ổng sống thui thủi cô độc mà tới chừng hỏi chuyện ổng, ôi trời ổng kể chuyện ngày xưa ổng bồ bịch quá chừng. Ổng nói: "Cái bà này thương tôi, bà kia thương tôi,

[45:58]người nọ giàu có thương tôi", ôi quá chừng. Nhưng mà bây giờ thì thui thủi cô độc không ai đoái hoài. Mới đầu thầy cũng không biết, hồi nhỏ thầy nghe kể chuyện, ổng kể vậy thầy không hiểu, lớn lên khi hiểu nhân quả rồi mới biết chết rồi, ông này bị cái đúng cái tội đó. Cái tội là sống bằng cái tình cảm người khác nhưng mình thương người ta lại không thật lòng, thương ít hơn, giúp ít hơn nên bị lỗ. Cái phước bị lỗ nên về già thui thủi cô độc, nghèo khó chẳng ai đoái hoài. Cho nên nhớ, hễ ai thương mình là một món nợ mà mình phải đền đáp cho xứng đáng, chỉ trừ những người mà ta muốn tu, ta tránh cái duyên luyến ái thì thôi,

[46:34]mình tránh qua một bên chứ không thể đáp lại, chứ không phải nói như mấy ông người ta thương mình mình không thương lại mang tội. Đừng có nói như mấy ông kiểu đó, nha. Hồi nãy thầy nói, nhắc lại một lần nữa, nếu ta nuôi gia đình, ta làm kinh tế giàu có, ta nuôi gia đình mà ta kể công thì sau này về già ta sẽ bệnh nằm một chỗ để cho gia đình nuôi lại cho hết phước luôn. Lúc chết là không còn phước nữa, chết trong cái khô cạn. Còn ta nuôi gia đình, ta đóng góp cho xã hội, cho đất nước này mà ta không kể công, quên công đi, thì lúc về già ta được hưởng phước và khi ta chết ta mang theo cái phước rất là nhiều qua cõi sau.

[47:10]Nhớ như vậy, đừng bao giờ kể công. Bây giờ ta nói những cái công đức nè mà ta phải làm: Thứ nhất là nếu cái người nào mà siêng làm việc giúp đời, giúp người thì về già luôn có nhiều người đỡ đần vây quanh mình, không biết là ai. Có khi là con cháu ta, có khi là người thân ta, học trò ta, hay người chịu ơn ta. Nhưng với điều kiện là ta phải siêng làm việc giúp đời, giúp người. Giờ có người nói: "Thưa thầy, tôi không có gia đình, tôi không có con, rồi về già tôi sống cách nào?" Ai cũng nghĩ rằng là mình về già sống nhờ... sống nhờ con, phải không? Ai cũng nghĩ câu đó: "Về già sống nhờ con", cho nên ai cũng ráng có gia đình

[47:54]rồi có con, rồi mình thương con mình, về già con mình thương lại, nuôi lại mình, và như vậy đỡ khổ. Ai cũng nghĩ như vậy, xin thưa đừng nghĩ như vậy, không phải đâu. Cái nguyên tắc bình thường á, nguyên tắc rất là tổng quát á là ai cũng về già sống nhờ con. Tại sao? Bởi vì cái quy luật thế này, lúc mà ta nuôi con của ta đó là ta nuôi hết cả tim, cả máu của mình, đúng không? Thức theo nó từng cái giấc ngủ, từng cái tiếng khóc của nó, là nó nuốt miếng cơm hay không nuốt miếng cơm là tim mình se thắt hay không se thắt, đúng không? Thấy thầy kinh nghiệm không? Thầy quan sát không à, thầy ngồi thầy rình thầy nghe nói cái thầy biết hết trơn.

[48:33]Mấy đứa em nó có con á, đứa này nó chọc đứa kia cái mình nghe mình chợt mình hiểu cái tình mẹ. Đứa em nó nói cái bà Thanh á, bả khóc bả cười theo từng cái nuốt cơm của cái thằng đó, thằng Bin ấy mà. Nghe xong mình hiểu: "À, thì ra tấm lòng của người mẹ là vậy". Sở dĩ mà khi ta về già mà con cái ta có hiếu với ta bởi vì cái công mà ta nuôi nó đó quá khủng khiếp, phải không? Nó bệnh ta cũng bệnh theo, nó vui ta vui theo, nó học hành đỗ đạt ta mừng theo, ta hạnh phúc theo. Sự sống của nó chính là sự sống của ta. Cả cuộc đời, cả tim óc ta như vậy, cho nên về già ta xứng đáng được con cháu thương yêu, quý trọng, nuôi nấng, đỡ đần, rất là bình thường.

[49:14]Chỉ trừ kiếp trước ta có gieo nghiệp gì đó, bây giờ ta nuôi nó lớn lên nó bất hiếu, tức là ta phải trả quả thôi, thôi không nói, còn bình thường vậy. Rồi có cái người mới nói thế này: "Như thầy nói, vậy không cần có con, chỉ cần có phước thì về già cũng được người giúp đỡ lại, thì tôi không có con, tôi cũng làm phước, nhưng mà sao về già tôi thấy đâu có mấy người họ đỡ đần, thương yêu tôi như một người con đâu? Tại sao?" Câu trả lời thế này: Đạo hữu hãy để ý lại, những điều phước mà đạo hữu làm, cái công đó có bằng công nuôi một đứa con hay không? Bằng không? Không, không có bằng. Mình làm phước mình giúp người giúp sơ sơ, phải không?

[49:55]Lâu lâu đem cho người này ba ký gạo, người kia năm ký gạo, hay phụ góp làm cái cầu, hay làm gì đó, chứ làm sao mình có thể mà làm phước với tất cả tấm lòng và sự thương yêu như mình nuôi một đứa con? Mình khóc theo tiếng khóc của nó, mình cười theo cái tiếng cười của nó được. Cho nên cái gọi ta làm phước, đúng là cũng có phước chứ không phải không, nhưng mà phước đó nó không lớn như khi ta hết lòng nuôi một đứa con. Cái người đó hỏi: "Vậy phải làm sao?" Thì có gì đâu, đơn giản thôi: Hãy làm phước như nuôi con. Nghĩa là sao? Nghĩa là làm phước tận tụy hết cả tấm lòng như vậy đối với thế gian này.

[50:31]Nghĩa là đối với những người mà đến với ta, ta thương yêu, ta giúp đỡ tận tình. Công sức đó nặng nề, hết cả tấm lòng như là ta nuôi một đứa con, rồi coi về già có sướng hay không. Về già sướng còn hơn là là được con cháu cung phụng nữa. Nếu mà cả một đời lúc trẻ ta ta làm phước như vậy, ta sống hết lòng cho con người này, cho thế gian này, cho Phật pháp này, thì sẽ thấy về già sướng còn hơn là có con. Hãy tin thầy điều đó. Ai mà làm đúng như thầy nói, nghĩa là không cần có con nhưng mà đem hết cuộc đời tuổi trẻ của mình ra để thương yêu, giúp đỡ cuộc đời như vậy, mà về già mà vẫn không được sung sướng thì lên đây tìm thầy.

[51:09]Nhưng mà lúc đó thầy chết rồi nên không sao. Rồi, hạn chế tối đa sự hưởng thụ thì về già thân tâm không bị vật vã khổ sở, nhớ như vậy, hạn chế tối đa sự hưởng thụ. Cho nên bây giờ nếu có cái việc gì mà ta nghĩ rằng đây ta đang hưởng thụ thì biết rằng ta sẽ đánh đổi lại một cái bệnh tật ở tuổi già. Nhớ giùm thầy điều đó. Nói là: "Ủa, bệnh mới do sát sanh", thì đúng, sát sanh nó cũng là một cái gây cho ta bệnh. Nhưng mà bây giờ ta nói trên phương diện nhân quả của tuổi tác thì cái sự hưởng thụ cũng gây nên bệnh tật. Lúc trẻ bạn mình mời mình một cái... cái ly rượu, ta sẽ đánh đổi một cơn bệnh ở tuổi già.

[51:51]Bạn bè mình rủ mình một cuộc đi chơi vô bổ, ta sẽ đánh đổi lại một cơn bệnh ở tuổi già. Rồi ta đắm mình trong cái trai gái, cờ bạc, ta sẽ đánh đổi lại một cái cơn bệnh tật nào đó, thê thảm nào đó ở tuổi già, nhớ như vậy. Hễ một cái hưởng thụ xảy ra, một cái đau khổ tuổi già chờ đón bù lại, luôn luôn như vậy. Cho nên vì vậy ta biết Phật pháp rồi, ta hạn chế tối đa cái sự hưởng thụ ở tuổi trẻ. Nhớ giùm thầy điều đó. Rồi bỏ cái công sức mình ra để tập luyện, luyện khí công. Sáng nay có thụp dầu không? Nhớ nha, mỗi sáng thụp dầu 50 cái nếu người đó là đệ tử của Phật Quang. Tại sao? Tại vì cái thụp dầu đó nó lợi cả ba phương diện.

[52:42]Phương diện thứ nhất là nó củng cố khí lực cho thân, cho thân khỏe. Cái phương diện thứ hai, nó giữ gìn bộ não cho ta được minh mẫn, sáng suốt, không bị tai biến não tầm bậy tầm bạ, không bị mất trí nhớ, không bị đãng trí. Và phương diện thứ ba, nó giúp ta kiểm soát được tính dục. Mình nhớ ba cái lợi ích của việc thụp dầu. Do đó thầy buộc tất cả những đệ tử của thầy, dù xuất gia hay tại gia, mỗi ngày đều phải tập thụp dầu để hỗ trợ cho mọi sự tu tập khác. Mình chỉ cần hỏi: "Có thụp dầu nữa không?", không phải đệ tử Phật Quang dù có quy y. Thầy nói một câu trắng trợn, đau đớn, thẳng thừng như vậy đó.

[53:22]Liệu đó, muốn làm đệ tử cưng của thầy là phải thụp dầu.

[53:33]Và bỏ công ra để làm việc giúp đời, giúp người thì về già thân tâm rất an lạc. Nhớ như vậy, về già thân tâm rất an lạc. Rồi có những nghiệp chướng đời trước mà ta không biết, ví dụ như đời trước á ta có bắt bỏ tù ai oan, đời trước ta có đánh đập cái người nào oan, đời trước ta lỡ giết hại chúng sinh nhiều thì đời này ta sẽ trả quả báo. À lúc đó cái bệnh nó sẽ nổ ra, vân vân. Thì cái bệnh đó, cái nghiệp chướng đó ta phải trả không phải vì tuổi trẻ ta sai lầm, có những trường hợp, có khi tuổi trẻ ta rất là đàng hoàng nhưng ta vẫn phải bệnh để trả quả báo của kiếp trước. Nhưng nếu tuổi trẻ ta biết tu thì cái dấu hiệu nó là thế này,

[54:18]trước khi ta chết ta minh mẫn, an lạc lại rồi ta mới ra đi. Nên có cái người tới khi già tự nhiên đổ cơn bệnh nằm mê man thì ta khoan nghĩ rằng người đó sống sai lầm lúc trẻ. Có khi cái cơn mê man đó là cái quả báo kiếp trước. Ta cứ chờ tới ngày lúc họ chết á, lúc chết mà họ chợt tỉnh lại, khỏe khoắn, an lạc, họ nói chuyện rõ ràng, rành mạch rồi họ ra đi thì ta biết ngay là cái cơn bệnh lúc trước là của kiếp trước, còn kiếp này họ sống tốt. Vì họ sống tốt nên họ minh mẫn, tỉnh táo, an lành lúc ra đi. Cái lúc ra đi là lúc chấm điểm. Đạo Tiên á họ có những cách tu tập để kéo dài sự tươi trẻ, nên có những cái người họ tu tu cách nào đó 200 tuổi rồi mà nhìn giống

[55:01]như một cô gái mới có hai mươi mấy tuổi, những nàng tiên, thật sự như vậy. Như là cái đời mà Lạc Long Quân - Âu Cơ của ta cũng vậy. Mẹ Âu Cơ của Việt Nam mình là một bà tiên, có phép tu tiên nên bà có phép nên bà sống gần tới 5 - 600 tuổi, đẻ ra cả trăm người con là vậy. Và những vị tiên đó họ sống rất là lâu, chỉ có cái là đó không phải là mục tiêu của đạo Phật. Mục tiêu của đạo Phật không phải là duy trì cái sự tươi trẻ của thân xác mà là giải thoát. Còn ở đây thì ta có tập luyện trong chừng mực để cho tuổi già bớt vất vả. Hồi xưa thời Đức Phật á, thuở còn trẻ Đức Phật là một võ sĩ siêu đẳng, cực kỳ giỏi.

[55:43]Cho nên lớn lên Ngài chịu đau, chịu khổ sở ở trong những khu rừng khổ hạnh, dầm sương dãi nắng, đi gió hóa mà sức lực vẫn bền là vì vậy. Mà Ngài vẫn giữ cái cái tập thể dục bằng cách đi bộ á, tức là ăn cơm xong đi kinh hành hoặc là ôm bình bát đi khất thực là đối với Ngài cũng là một hình thức thể dục và dạy cho đệ tử như vậy. Còn bây giờ ta không phải đi khất thực, người xuất gia không phải đi khất thực thì buộc cũng phải tập nhiều cái thế khí công khác để bù lại. Còn người cư sĩ ở ngoài đời ta không có thời khóa đều đặn như ở chùa thì ta phải chịu khó tập luyện những cái thế khí công. Khí công nó nhẹ nhàng nhưng mà hiệu quả.

[56:21]Phật có bị cái tuổi già không? Có. Về già Phật cũng yếu đi nhiều, thậm chí Phật cũng có những cơn đau lưng. Khi trời nắng lên buổi sáng, Đức Phật cũng phải ngồi phơi nắng. Có những bài kinh kể chuyện là lúc đó Phật cũng bảy mươi mấy, gần 80, sau gần 45 năm mà lặn lội hết chỗ này, chỗ kia để giáo hóa thì cơ thể Đức Phật cũng suy hao, Ngài cũng già yếu. Nếp nhăn bắt đầu xuất hiện, nhưng mà làn da thì vẫn óng ánh sắc vàng cái hào quang, bởi vì là Đức Phật nên cái hào quang lúc nào nó cũng chiếu lấp lánh, lấp lánh, da nó cứ sáng óng ánh, óng ánh, nhưng mà nó vẫn bắt đầu có nếp nhăn. Và Đức Phật có những cơn đau lưng nữa.

[57:03]Và buổi sáng như vậy, cái Ngài cũng ngồi sưởi ấm, Ngài ngồi đón thì Ngài A Nan đến một bên Phật để mà bóp tay, bóp chân cho Phật. Cái hình ảnh nó rất là cảm động. Rồi Phật cũng nói lên những cái bài kinh, những lời dạy dạy cho cái người đệ tử Phật biết cái tuổi già nó nó là như thế, suy hao như thế nên mọi người phải ráng mà mà tu tập như vậy. Rồi Đức Phật cũng bệnh rồi cũng chết. Chỉ có cái điều là trong cơn bệnh Ngài an lành, tự tại và khi Ngài chết, Ngài nhập từng mức thiền định ra vào, xuất nhập định tự tại rồi Ngài mới bỏ thân vào Niết bàn, rất là tuyệt vời. Cái chết của Phật là cái lời dạy muôn đời,

[57:45]là cái tấm gương tiêu biểu cho tất cả đệ tử Phật phải noi theo. Chúng ta sống làm sao để về già được sáng suốt như vậy, an lành, tự tại như vậy. Chúng ta ráng tu làm sao để khi chết được bình an, được tự tại như Phật như vậy, đó là mơ ước ngàn đời của chúng ta. Rồi có những người sẽ hỏi là: "Thế còn cái hiện tượng hồi xuân là gì?" Ở đây ai hồi xuân giơ tay lên cho thầy biết.

[58:12]Hồi xuân là gì? Hồi xuân tức là cái người mà tuổi đã lớn nhưng bỗng nhiên có những cái ham muốn như tuổi trẻ, đúng không? Chúng ta đã gặp ai hồi xuân chưa? Có phải không? Có một số người gặp, có một số người không. À cái hiện tượng đó đôi khi nó bình thường rồi người ta cứ tưởng lầm là đó là một cái sinh lý bình thường của cơ thể, là ai rồi từ từ đến cái tuổi nào đó cũng phải hồi xuân lại một cái rồi mới già luôn, chết luôn. Trước khi chết giãy một cái vậy đó, khi già rồi bỗng nhiên trẻ lại một cái rồi cái từ rồi cái là nó xẹp xuống rồi già rồi chết luôn. Ai cũng tưởng nhưng không phải. Cái hồi xuân đó là một cái bệnh, một cái hư, cái hư của người lớn tuổi.

[58:55]Già rồi bỗng nhiên nổi cái ham muốn lên như tuổi trẻ. Nên có một lần hồi nhỏ thầy có gặp một trường hợp mà thầy cứ thắc mắc hoài. Thì thầy nhớ thì có cái ông cụ đó, ổng già, ổng vẫn ở trong xóm trong, hằng ngày vẫn thấy ổng đi ra ngoài, ổng đi ăn sáng rồi ổng đi chơi, ổng đi vào. Một hôm cả xóm đồn ầm lên ổng bắt nhà phải, con cháu phải cưới cho ổng cái cô đó, năm đó mới 20 tuổi. Không chịu ổng la làng, la lối lên. Cả xóm đồn rần lên hết trơn, không biết chuyện gì xảy ra. Người ta nói là ổng hồi xuân, hồi xuân. Hồi nhỏ thầy chả biết hồi xuân là cái gì. Lớn lên cái đọc các sách vở thì thấy hồi xuân là một hiện tượng sinh lý tự nhiên.

[59:29]Thầy nói: "Hình hiện tượng kỳ khôi vậy?" Đến khi mà đi sâu vào đạo học mới biết không phải, hồi xuân là hiện tượng hư của người lớn tuổi. Các phụ nữ cũng bị cái đó nữa, có không? Có đó. Nên chúng ta tu làm sao tránh, đừng có bị hồi xuân bậy bạ mệt lắm. Dòm sợ nhất là đang tu ngon ngon lành, bỗng nhiên hồi xuân một cái thì không biết đường đâu mà né. Lý do của sự hồi xuân là vì thế này, đây là những nguyên nhân: Thứ nhất là kiêu mạn vì tuổi tác. Hễ mình được 40 tuổi cái mình nói mình lớn, khôn hơn người 30 tuổi; hoặc là mình 50 tuổi mình nói: "Tao già lớn khôn hơn thằng 40 tuổi."; hoặc là mình được 60 tuổi nói: "Tụi bây là con nít, tao mới là lớn tuổi.",

[1:00:13]tức là kiêu mạn vì tuổi tác thì quất cho mình một trận hồi xuân mình nhỏ lại liền cho biết sợ. Cho nên đừng bao giờ kiêu mạn vì tuổi tác, đừng bao giờ nghĩ mình vì lớn tuổi nên mình hơn người kia, không có đâu. Có những người họ tuổi nhỏ nhưng họ siêu phàm vì họ sao? Tiền kiếp họ tái lai. Giống như hiện nay bên Nepal có một vị 15 tuổi đang ngồi thiền, quý Phật tử có nghe không? Vị đó 15 tuổi mà ngồi gần một năm rồi. Bây giờ ở đây mà ai 70 tuổi dám so sánh không? Dám không? Chết liền à, tính chết liền. Người ta là một vị Bồ Tát tái lai, một vị đại Bồ Tát tái lai, thị hiện để mà xiển dương Phật pháp mới thị hiện ngồi một cái cho thế giới ớn lạnh luôn.

[1:00:56]Thì gặp cái người đó, chúng ta đừng bao giờ nghĩ người đó 15 tuổi, mà phải nghĩ sao? Trước mặt mình là một vị Phật sống, một vị Bồ Tát, dù mình già bao nhiêu phải quỳ xuống mà mà đảnh lễ. Phải hiểu như vậy, cho nên đừng bao giờ kiêu mạn vì tuổi tác. Đó là cái thứ nhất. Khi mà mình kiêu mạn vì tuổi tác, tự nhiên mình sẽ bị hồi xuân, bị hồi xuân một cách bất ngờ, trở tay không kịp á. Cái lý do thứ hai nữa là lúc trẻ không tu dưỡng thân tâm. Lúc trẻ không tu dưỡng, không biết kính Phật, không biết kiềm chế, không biết kiểm soát, cho nên đến khi mà cái tâm mình nó quậy lên mình không kềm lại kịp, cái nó hồi xuân luôn, nó ham muốn tầm bậy tầm bạ.

[1:01:36]Đó là lý do như vậy. Lý do thứ ba là mình không kính trọng người lớn tuổi hơn mình. Không kính trọng, cho nên mình bị hồi xuân bất ngờ.

[1:01:49]Cái yếu tố thế này, gọi là "kính lão đắc thọ" vẫn là cái đạo lý Á Đông rất là hay. Còn nhìn trên đạo Phật á, chúng ta cao hơn một bước nữa là cái đạo hạnh cao mới là người đáng được kính trọng. Nhưng mà nếu chưa thể lấy đạo hạnh ra so sánh thì thôi, ai lớn tuổi ta cứ kính trọng, đó là đạo lý của con người. Nên đạo lý của con người và đạo lý của Phật pháp nó có hai cái mức độ, hai khía cạnh: một khía cạnh là ta đặt sự kính trọng theo tuổi tác, và thứ hai là ta đặt sự kính trọng theo đạo hạnh, hai cái trường hợp như vậy. Bây giờ đạo hạnh không nói thì hãy nói về tuổi tác. Gặp người lớn tuổi hơn ta, ta cứ kính trọng là chắc

[1:02:30]ăn thì sau này ta không bị hồi xuân bất tử, ha. Còn mình gặp người lớn mà mình nói ăn nói ngang ngược, hỗn láo, sau này bị hồi xuân ráng chịu nha. Lúc đó hồi xuân là lúc có con cháu mà té ngửa ra trở tay cưới vợ không kịp á, chết luôn.

[1:02:48]Hôm đó thầy kể lại câu chuyện, thầy có gặp cái anh nhạc sĩ, lúc đang làm việc với anh thì anh mới nói thế này, nói: "Hôm anh chở đứa con đi học thì bên hàng xóm phát vang lên một bài nhạc nhảm nhí", anh nói là nhảm nhí tại anh là nhạc sĩ anh biết, nhưng mà thằng con ngồi sau lưng nó hát nguyên một bài đó ngon lành, hát theo luôn. Thì ra là bây giờ nó đã đón nhận một cái loại nhạc mới, một loại nhạc mà anh cho là nhảm nhí thì nó thích rồi. Anh nói cái văn hóa của xã hội đang xuống từ từ, xuống từ từ. Và lúc đó anh buồn, anh nghĩ đến cái thế hệ con của nó, tức là cái đứa cháu mà kêu anh bằng ông nội,

[1:03:18]có thể nó gọi cảnh sát đến bắt ba nó, nếu ảnh hưởng Tây phương á, bởi vì tất cả tan vỡ hết rồi. Những cái đẹp của Đông phương của thời xưa, những cái đẹp của Nho giáo, những cái nền nếp tôn ti trật tự làm cho xã hội ổn định của cái thời Nho giáo ngày xưa giờ đã mất dần. Cái mà con người ta tự nhận mình là văn minh, người ta đã phá tan hết những cái đẹp đẽ của nhân loại. Cho nên ta phải cảnh giác á. Mà trong những cái đẹp của cái Nho giáo, của cái đẹp nhân loại đó có cái gọi là kính trọng người lớn tuổi. Vì vậy, ta phải cảnh giác. Cái xã hội của Tây phương á, nó không có điều kiện để cho người lớn tuổi được kính trọng.

[1:03:54]Cái cách xưng hô vậy cứ I, you, I, you, mày tao mày tao riết. Cha, con, nội, cháu nội cũng giống như nhau, người già, nhỏ cũng như nhau hết, không đẹp bằng như Việt Nam mình. Người Việt Nam mình mà gặp người nào mà đoán lớn tuổi hơn chút cái kêu bằng anh, bằng chị liền, phải không? Hoặc lớn lớn mà kêu bằng cô, chú; hoặc là người già nữa cái kêu bằng ông, bằng bà. Nghĩa là dù là một người xa lạ, nhưng mà cái tuổi của người đó nó ngang với cái người nào trong gia đình mình thì mình gọi cái người đó theo như cái vai vế của dòng họ mình. Họ đem cái người dưng về làm họ hàng liền lập tức. Ta nói trên thế giới này không có nước nào đẹp như nước

[1:04:29]Việt Nam về cái lối xưng hô, mặc dù hơi phức tạp. Tức là dù người không hề quen biết, nhưng mà chỉ theo tuổi tác để đưa người đó, xếp người đó vào vai vế chung với họ hàng của mình, chung vào người đó là anh mình, là chị mình, là em mình; hay là không cha mẹ thôi, mà có khi thương cũng kêu bằng cha, bằng mẹ tuốt luốt luôn, rồi cô, dì, cậu, chú mình, rồi ông, bà mình luôn. Không có nước nào đẹp như nước Việt Nam, cái văn hóa cực kỳ đẹp. Còn các nước khác cái lối xưng hô của họ là trổng trổng ngang như nhau hết, nó không có tạo điều kiện để cho người nhỏ kính trọng người lớn tuổi. Còn Việt Nam ta có cái điều kiện đó, xã hội ta cho phép điều đó,

[1:05:07]văn hóa ta tạo điều kiện như thế, cho nên người lớn tuổi được kính trọng, nên nước ta ít bị hồi xuân tầm bậy tầm bạ. Nên thầy hỏi có thấy hồi xuân không, nói có mà thấy ít là vậy đó, là do cái văn hóa ta tốt đẹp như vậy.

[1:05:23]Nên cái văn hóa mà kính trọng người già là cái vốn quý của ta mà luật pháp ta phải bảo vệ, xã hội ta, nhà nước ta phải bảo vệ tới cùng, và chính người Phật tử ta phải bảo vệ cái văn hóa đó, không cho lai căng cái văn hóa của Tây phương mà coi thường người người lớn tuổi. Bây giờ chúng ta trở lại, nãy giờ là chúng ta nói cái tuổi già có nhiều cái đau khổ, nhiều cái khủng khiếp, cái vất vả. Chúng ta nói cái tuổi già rất là đau khổ, nhiều cái bất xứng lòng mà ta phải chuẩn bị, phải tu tập để vượt qua, đó là nói cái tuổi già của ta. Còn bây giờ cái bổn phận của ta đối với người già thì như thế nào?

[1:06:03]Đúng cái thực tế là người già không còn đóng góp được nhiều cho cuộc đời, phải không? Vì sức đã yếu, lực đã tàn, trí tuệ đã giảm, nhưng cái đạo nghĩa của con người là làm sao? Vẫn là quý trọng ân nghĩa, quý trọng tình nghĩa. Dù ngày hôm nay người đó đã già yếu, không còn đóng góp được nhiều, nhưng ta luôn luôn nhớ tới cái lúc mà người đó còn trẻ, họ cũng đã thương yêu ta, cũng đã xây dựng, giúp đỡ, đóng góp, nuôi dưỡng cho cuộc đời, cho ta rất là nhiều. Vì vậy, cho tới ngày người đó nằm xuống, ta vẫn phải yêu thương và kính trọng. Đồng ý không? Nhớ như vậy, ta vẫn phải yêu thương và kính trọng.

[1:06:42]Dù cho ngày hôm nay cái người già đó đã không còn đóng góp được nhiều gì cho cuộc đời nữa, cái đạo lý của ta là đạo lý biết ơn, đạo lý của sự nặng tình, nặng nghĩa, chứ không phải là loại mà vắt chanh bỏ vỏ. Nhớ, hễ thấy người ta còn làm việc được mình thương, người ta không làm được việc nữa mình coi thường, đó là người ác, không có đạo đức. Còn đạo Phật ta thì không phải như vậy, ta biết ơn, dù cho cái người đó không còn làm gì nữa, ta vẫn thương yêu mãi mãi, thương yêu mãi mãi. Nên thầy có cái bài thơ để tổng kết lại cái bài giảng này cho vui: Khi mai đào bừng lên nụ mới, tiếng trẻ thơ cười nói xôn xao,

[1:07:24]đời như mở hội đón chào, người như mở lối bước vào thương yêu. Nhưng rồi bóng buổi chiều cũng đến, hương tàn bay, ngọn nến hư hao, tránh sao tóc bạc da mầu, tử sinh ai cũng khổ sầu như nhau. Thôi thì hãy nương vào cội phúc, để cùng đi qua lúc tuổi già, thảnh thơi nhìn lá bay xa, nhẹ nhàng tiễn ánh trăng ngà thênh thang. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.