Lời giảng: Khổ Đế 2

[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:15]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:38]Mời quý Phật tử chúng ta cùng ngồi xuống.

[0:44]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta nghe tiếp cái bài Tứ Thánh Đế. Chúng ta nói là Tứ Thánh Đế để phân biệt với Tứ Diệu Đế giảng lần trước. Nay cũng nói tiếp về Khổ đế.

[1:01]Chúng ta nghe nói về Khổ đế thì mình nghe mà hơi hơi hơi buồn chút, nhưng mà buộc lòng chúng ta phải nghe để đối diện với sự thật. Vì có những sự thật mà chúng ta không thấy, mình che lấp đi, nên chúng ta sống trong những cái vui ảo tưởng mà không biết, rồi cuộc đời mình trôi qua dần với những tháng năm uổng phí, đến khi chết mình vẫn chưa hết được cái khổ. Còn ở đây khi chúng ta biết được bản chất cuộc đời là khổ, chúng ta có cái hướng để giải quyết. Ngày nào đó chúng ta tìm được cái chân lý, chúng ta tu có kết quả, hoặc một mai chúng ta nhắm mắt buông tay, chúng ta sẽ ra đi trong cái an lạc thực sự.

[1:45]Còn không biết mình tìm những cái trò vui giả dối thì một ngày nào đó mình ra đi trong cái đau khổ, oằn oại, bất an. Vì vậy chúng ta kiên nhẫn, dù rằng là những điều nói nghe có vẻ bi quan nhưng thật là có lợi ích, cũng như vậy. Cũng giống như một người khỏe mạnh vẫn đi vui chơi, nhảy múa được, nhưng mà có một người đến nói, à anh đang bị nhiễm vi khuẩn HIV, nghe thấy nó buồn nhưng nhiều khi nó là một sự thật, mà phải lo chữa. Biết đâu mình ráng chữa, mình ráng tu thì nó không phát thành sida. Còn để mà mình không có sống đời sống lành mạnh thì từ cái nhiễm HIV nó phát thành sida rất là nhanh.

[2:31]Mà tới sida rồi thì chỉ còn nhờ xi măng, giỏi, đúng rồi. Còn ở đây ví dụ mình biết ở trong mình tiềm tàng một cái cơn bệnh nạn, mình sống một đời lành mạnh, tu hành, tập luyện, cái cơn bệnh đó nó không phát. Thì cũng vậy, là khi mà chúng ta nói bản chất cuộc đời này là đau khổ thì mình nghe thấy giống như nó không hay, không hên, nói ra một sự thật phũ phàng, nhưng mà nếu chúng ta biết được sự thật đó rõ, chúng ta ráng sống đúng hơn, tốt hơn thì thì chúng ta thực sự một ngày nào đó mà chúng ta đạt được niềm vui thì đó là niềm vui chân thật. Còn mà chúng ta không biết cuộc đời là khổ, nên chúng ta không có cái tu đúng hướng thì những

[3:16]cái trò vui mà chúng ta tìm được một cách tạm bợ bây giờ, nó chỉ là những cái đau khổ chờ đợi cho mai sau thôi, mặt trái nó chỉ là đau khổ thôi. Cho nên ở đây chúng ta biết cuộc đời là khổ để khi nào mà chúng ta tìm được niềm vui, đó sẽ là niềm vui chân thật của cuộc đời này, như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua cái khổ thứ năm là ái biệt ly khổ. Ái tức là yêu, ái là yêu. Thì thực ra cái chữ ái yêu này á, nó có nhiều nghĩa hơn, nó là ưa thích nữa chứ không phải là yêu không. Nhưng mà có nhiều loại. Cái ái này nghĩa là yêu, thương, mến, quý, thích, à ưa, ham, thèm.

[4:09]Nói chung, nó nhiều thứ như vậy. Nhưng mà ở cái, nó có mỗi cái mức độ, nó có cái sức mạnh khác nhau. Ví dụ bây giờ, mình mình thương một cái một cái con con chó, con vật nuôi trong nhà, với một cái tình thương yêu vừa phải, thì cái mức độ đó nhẹ. Là cái mà đang có, ái đây là cái đang có đó. Ừ được rồi, ví dụ bây giờ mình có một cái có sợi dây chuyền, nó có cái mặt đẹp, mình thích, đó cũng là cái ái, thích. Nhưng mà cái đó mức độ nó nhẹ. Nhưng mà nếu mức độ nó mạnh quá thì nó cái cường độ cái ái nó mạnh, mà hễ mất nó là mệt lắm, mình sẽ khổ, nên nói ái biệt ly khổ là vậy. Biệt ly tức là phải xa, phải rời đi, phải mất đi.

[4:53]Nên cái gì mình thương yêu mà mình không còn nữa thì sẽ sẽ rất là đau khổ. Đó là nguyên tắc mình dễ chấp nhận thấy không? Nguyên tắc nó rất là hợp lý, không có gì phải cãi lẫy. Mà tùy ở đây là cái chúng ta phân tích là cái mức độ thương yêu, quý mến của chúng ta đối với cái đối tượng đó nhiều hay ít, mà khi mất nó chúng ta sẽ đau khổ. À ví dụ như một món đồ chơi mình ưa thích, mất mình cũng bực dọc trong một, hai ngày, ví dụ vậy. Còn ví dụ có cái người nào đó mình thương yêu với hết cả cái trái tim của mình, rồi người đó không còn ở với mình nữa, hoặc người đó chết, hoặc người đó bỏ mình ra đi, vân vân, nghĩa là không còn là của mình,

[5:34]không ở gần mình nữa thì cái nỗi đau đó làm sao? Cái đau đó rất là rất là ghê gớm, rất là mạnh. Hễ càng thương nhiều mà phải xa nhau thì rất là rất là khổ, nguyên tắc đó rất là đúng. Ở đây mà ai đã từng đau khổ vì thất tình chưa? Có ai chưa? Có không? Chắc cũng có lai rai ha, cũng có lai rai. Cho nên nhiều khi đó, có những người mà quá đau khổ vì thất tình người ta phải cuối cùng phải đi, đi, đi tu, đúng rồi, đó, vậy đó. Nói là chúng ta coi cái tuồng cải lương mà Lan và Điệp á, thì đó là vậy. Mà thiệt ai đặt cái tuồng thiệt là tai hại. Từ đó mọi người cứ nhìn thấy mấy người đi tu đều nghĩ cái nguyên nhân là thất tình hết.

[6:19]Nên nhiều khi quý thầy đi tu vậy á, cái đi trên đường người ta gặp, cái người ta hỏi: sao quý thầy đẹp trai mà đi tu, có thất tình hay không? Hỏi cái nghi ngờ như vậy, nghĩ là buồn cái gì ghê gớm lắm mới đi tu, chứ nghĩ cuộc đời là vui vậy. Mà quý thầy còn đỡ, gặp mấy cô á, nhiều khi mấy người mà lơ xe họ ác ý, họ ngồi trên xe, có sư cô đó cái ngồi hát một câu vọng cổ. Cái gì, hát cái bài Lan và Điệp á. Có ai biết bài đó không? Biết ha. Cái gì mà, vì vì, vì sao mà em phải tìm vào chốn thiền môn mà vùi dập tuổi xuân thì đó. Nên từ đó người ta nghĩ vậy. Mà bởi vì cái cái nỗi đau của cái mối tình phụ nó đau khổ ghê gớm lắm. Vì sao vậy?

[7:05]Bởi vì cái ái trong tình yêu nam nữ là được coi là mạnh nhất trong các loại ái, được coi là như vậy. Ví dụ mình thương cha mẹ mình, mình có hiếu kính cha mẹ mình, coi vậy chứ không bằng mình thương cái người yêu của mình, hay người chồng, người vợ của mình, thực sự là vậy, đúng không? Thấy không? Đúng không? Đó đó đó, vậy là có kinh nghiệm lắm, đó, rõ ràng. Kinh nghiệm đầy mình há. Chỉ có cái một cái tình yêu khác, một cái bản năng của tình yêu khác cũng mạnh gần như vậy, đó là tình mẹ thương con. Tình mẹ thương con thì cũng rất là mạnh, có thể gần như so sánh được với tình yêu chồng vợ vậy. Vì sao?

[7:48]Bởi vì cái người con là từ trong bụng mình đi ra. Cái là cái cái máu, cái thịt của đứa bé đứa con mình nó lớn dần lớn dần ở trong cái bụng mình. Nó như chính là da là thịt là ruột là gan của mình, một cái mình thứ hai, cho nên người mẹ thương con dữ. Thì nếu mà có cái chuyện gì, người mẹ cũng đau khổ là vậy, như đứa con bất hiếu, đứa con chết, cũng đau khổ dữ lắm. Nên đây là điều mà Đức Phật nói rằng rất là đúng. Là cái gì chúng ta thương yêu mà phải chia xa, phải ngăn cách thì cái chúng ta phải rất là khổ. Thì ở đây chúng ta nghe câu này, thấy một điều thế này: là càng thương mến nhiều thì khi mất đi thì cái đau khổ càng lớn.

[8:29]Chúng ta nhớ cái điều đó nha, lát rồi mình nói lại. Nhưng những cái điều mà mà chúng ta thương yêu nè, trên đời này là những cái gì chúng ta thương yêu? Hồi nãy chúng ta nói cái tình yêu nam nữ, tình yêu mạnh nhất ha, một cái. Rồi cái tình yêu những người thân quyến ruột rà cũng là một cái rất là mạnh nhưng mà thua tình yêu nam nữ. Mà trên đời này nó có một cái nè, ví dụ như là danh vọng, à danh vọng. Thường thì người ta xếp cái tài sản, danh vọng, địa vị, danh dự cũng là một cái mà con người mình rất là rất là khát khao, rất là ham muốn. Ai có rồi đều phải giữ gìn cho kỹ. Ví dụ, cái người họ leo được tới một cái chức

[9:13]à chủ tịch, giám đốc thì họ không muốn mất, không muốn mất. Nhưng mà giữ mãi được không? Không, ngày nào đó phải về về hưu, cho nên hầu hết những cái người mà khi về hưu trong cái chức giám đốc, chủ tịch đều có một tâm trạng giống nhau là sao? Buồn, hụt hẫng. Đó là tâm lý chắc chắn phải gặp, không ai tránh khỏi điều đó. Nên đó là điều mà người Phật tử mình phải thấy trước. Nên nếu người Phật tử nào của mình ừm đang có một cái chức vụ gì đó thì phải biết mình mình đang quý cái chức đó không? Quý, thì ngày nào đó rời cái chức đó mình sẽ sẽ buồn. Thì vì vậy, thái độ mình phải làm sao? Nghĩa là từ bây giờ mình phải làm sao?

[9:55]Phải phải xem nhẹ, phải xem nhẹ. Mà cái ái này hầu hết là do ích kỷ. Ví dụ như cũng một người giữ cái chức giám đốc mà nếu người đó xem cái chức giám đốc đó làm cái gì vinh quang của mình thì cái yêu mến cái chức giám đốc đó là một cái tâm ích kỷ tiềm tàng. Mà ích kỷ thì sẽ đau khổ. Tháng tới chúng ta sẽ nói nguyên nhân này, ích kỷ là nguyên nhân đau khổ. Thì nếu mà cái còn cái người mà dùng cái chức giám đốc đó để lo cho dân cho nước, lo cho công ty cho công nhân viên thì họ họ không bị đau khổ khi họ nghỉ cái chức đó. Còn người mà xem cái chức giám đốc đó là của riêng mình, là vinh quang của mình thì khi nghỉ hưu hoặc khi mất chức sẽ

[10:40]rất đau khổ, rất hụt hẫng, rất quê nữa, mình rất mắc cỡ nữa. Nên cái gì mà chúng ta yêu mến nhiều thì phải coi chừng, đó là cái mầm mống làm cho chúng ta đau khổ. Mà có những người ở đây hầu hết là đàn ông, chứ người đàn bà thì ít bị hơn, có những người đàn ông họ xem cái danh vọng lớn hơn cả tình yêu nam nữ. Theo cái mức độ mà tạo hóa sắp xếp á thì cái tham ái, tình yêu nam nữ là lớn nhất, mạnh nhất. Người ta khổ sở vì nó nhất, đặt nhạc vì nó nhiều nhất, làm thơ vì nó nhiều nhất, viết truyện về nó nhiều nhất, phải không? Hầu hết. Như bây giờ mình nghe nhạc á, đi ra đường nghe nhạc, tất cả nhạc sĩ hầu hết đều soạn nhạc tình yêu nam nữ.

[11:23]Hiếm có một nhạc sĩ nào có cái tâm hồn rộng hơn, cao thượng hơn để mà đặt những bài nhạc ca ngợi những cái đẹp khác. Hầu hết chỉ là nhạc tình. Bây giờ gọi là hạt nhạc gì? Nhạc não tình nữa mà người ta đang bắt đầu phê bình. Vì cả ngàn nhạc sĩ viết ca khúc Như nhạc sĩ Thanh Tùng ổng nói, nhạc sĩ Thanh Tùng mà ổng viết cái bài mà cái gì đó, Giọt mưa hay thềm hay cái gì đó. Lâu quá không nghe không biết. Nhạc sĩ Thanh Tùng ổng mất vợ đó. Ổng đặt nhạc cũng hay. Ổng nói là: Hiện nay trong nước mình có 1.000 người viết ca khúc. 1.000 người. Cứ trung bình một năm một người viết 10 ca khúc thì một năm mình có 10.000 bản nhạc mới.

[12:04]Nhưng mà nó không phải là 10 bản ngàn bản nhạc hay mà cứ xoay quanh cái tình yêu, cứ ca ngợi tình yêu riết người ta chán, bắt đầu bắt đầu phát mệt. Như lứa tuổi mà trẻ mới lớn á, cái tình yêu làm cái gì nó rất có ý nghĩa trong cái cuộc sống của con người tại cái tuổi mới lớn như vậy, phải không? Nhưng mà bây giờ đến chỗ mà 50, 60 tuổi mà bây giờ nói mình phải yêu đương, nghe nổi không? Ví dụ bà cụ, giờ kêu bà cụ đi kiếm người yêu, nghe làm sao? Trời, nghe nó oải lắm, tại vì nó là cái chuyện gì nó trẻ con rồi nó mệt mỏi, phải không? Đấy, nhưng mà nói một đứa mà 20 tuổi thì tối ngày ngồi chat trên internet với người yêu không mệt mỏi, như vậy.

[12:42]Đấy. Gặp nhau, không gặp nhau một ngày là nhớ nhung, thương nhớ. Cho nên người ta xếp cái tình yêu nam nữ rất là mạnh, một cái ái mạnh nhất và coi như đó là nguyên nhân của đau khổ rất là lớn. Vậy mà có những người đàn ông họ xem cái danh vọng của họ lớn hơn tình yêu. Họ có thể lừa gạt phụ nữ, họ có thể bất chấp tất cả để đạt theo danh vọng thôi. Có không? Có, có, chúng ta vẫn nghe như vậy. Cho nên ở đây thì nói một cách tương đối thôi nhưng mà tổng quát chung là cái gì mà gọi là cái ái đó thì mỗi người nó sẽ có một cái loại ái khác nhau để mình thương yêu, tùy cái tâm của mình, tùy cái khuynh hướng của mình.

[13:20]Ứ, ví dụ có người à coi nhẹ tiền bạc à Ví dụ như một người Phật tử biết tu rồi thì xem những cái đồ trang sức như là vòng vàng á thì không xem nó là quan trọng nữa, cái đồ nữ trang á. Lúc mình chưa tu thì mình xem cái nữ trang là quan trọng để trang điểm cho đẹp. Nhưng khi mình biết tu rồi, mình không xem cái nữ trang nó là là quan trọng nữa. Nhưng mà lại xem cái khác, à ví dụ mình lại quý cái khác. Ví dụ là mình chỉ quý một cái cái chậu hoa lan, một cái loại rất là đặc biệt, đắt tiền vì thích ngắm hoa lan. Do đó ví dụ mất một cái sợi dây chuyền thì mình không buồn nhưng mà ăn trộm leo hàng rào vô lấy cái giò lan nó đi cái mình lại buồn.

[14:02]Đó là ăn thua cái mức ái, mỗi người có một cái khuynh hướng khác nhau như vậy. Hoặc là có người xem nặng tiền bạc, tài sản là ừm thích giàu, có bao nhiêu cứ kiếm thêm, kiếm thêm, lỡ bữa nào ăn trộm vào lấy đi mất thì cực kỳ đau khổ, nhiều khi muốn tự tử chết. Đó là có những trường hợp, nên ăn thua cái khuynh hướng mỗi người mà chúng ta chọn cho mình một cái cái để mình ái nhiều hay ít. Đó. Còn tổng quát thì chúng ta vẫn biết là cái tình yêu nam nữ là mạnh. Rồi có những cái điều mà khi mất đi chúng ta cũng đau khổ lắm. Như quê hương. Quê hương chúng ta có thương yêu không? Quê hương đất nước mình yêu không?

[14:44]Yêu, cho nên khi mất quê hương thì chúng ta đau khổ, những người có tấm lòng thì đau khổ lắm. Nên cái điều này đó nó thể hiện rõ vào những cái giai đoạn trong lịch sử khi mà đất nước chúng ta bị ngoại xâm, bị giặc ngoại xâm nó xâm chiếm, xâm lược, nó đặt lên đây cái ách thống trị. Vào những thời mà bên Trung Hoa vậy, họ xâm chiếm được nước mình, họ đày đọa người dân của mình thì người dân đau khổ lắm. Chỉ có những người nào không có tình yêu quê hương là sống trơ trơ, không có biết suy nghĩ, không có lý trí, không lương tâm mà có thể hợp tác với địch để tìm một cái cuộc sống vinh thân phì gia,

[15:23]sung sướng cho riêng mình thì những người đó mới không đau khổ khi quê hương bị mất. Còn những người biết suy nghĩ đều thấy đau khổ khi quê hương bị mất. Gần đây nhất là vào thời Pháp thuộc vậy. Pháp họ cai trị một cách tinh vi, có kỹ thuật cao, có cái tài quản lý và cũng áp bức người dân của mình nên những nhà trí sĩ, những người trí thức, những người biết suy nghĩ thì ai cũng thao thức, canh cánh cái nỗi đau của người dân mất nước. Quê hương là cái mình yêu thương mà mất đi mình cũng đau khổ là vậy. Nhưng mà trong cái thời bình mình nhiều khi mình không biết yêu quý quê hương, không biết. Mình xem nó là chuyện bình thường thôi.

[16:02]Nhưng đến ngày nào đó mất quê hương mình sẽ đau khổ. Vì vậy, người ta phải mình phải sống một cách có ý thức, có trách nhiệm để giữ gìn cái quê hương này là vậy. Hoặc là có một cái nữa, nó còn lớn hơn quê hương nữa mà nhưng mình lại thờ ơ lắm, là cái hành tinh này, cái Trái Đất của chúng ta này. Trái Đất này tất cả chúng ta từng bước chân mình đi là dẫm trên cái hành tinh này mình đi. Sống là nhờ vào hành tinh này mà mình sống. Từng cái hoa, cái quả, cái hạt lúa, cái trái cây, à những chim trời cá nước, tất cả bao nhiêu cái điều đẹp mà chúng ta hưởng là từ cái hành tinh này. Rời khỏi hành tinh này chỉ là một vũ trụ lạnh lẽo.

[16:39]Phải xa lắm mới có thể có một hành tinh nào nữa có sự sống. Nhưng mà đó không phải quê hương của mình. Mà chúng ta chưa thể đặt chân tới đó được. Hiện nay trong vũ trụ này, chúng ta chỉ có thể biết một nơi duy nhất, sống một nơi duy nhất, thương yêu một nơi duy nhất đó là cái hành tinh này. Mà nếu ngày nào đó cái hành tinh này tận thế, chấm dứt hết sự sống, nổ tung ra thì chúng ta làm sao? Cũng đau khổ lắm á. Đến nỗi nó đau khổ lắm, chơ vơ mờ mịt chết hết dĩ nhiên. Trong cái chết đó, người ta đau khổ lắm chứ không phải không đâu. Có một lần á, trong cái phim mà Chiến tranh giữa các vì sao á Thì có một cái thế lực gian ác trong vũ trụ,

[17:19]muốn chứng tỏ cái vũ khí hủy diệt của mình, nó bắn một cái tia sáng tập trung cái năng lượng khổng lồ bắn vào một cái hành tinh. Khi bắn vào hành tinh đó, hành tinh nổ tung liền. Mà khi nổ tung như vậy toàn bộ cái sinh vật trên hành tinh đó chết hết, chết hết. Thì trên cái chiếc phi thuyền mà cái người hiệp sĩ họ đi trên đó, thì ông này ổng có tâm linh, ổng đang đi trên phi thuyền tự nhiên ổng gục mặt xuống ổng đau khổ, thì ổng nói ổng vừa nghe được là bao nhiêu cái sinh linh, bao nhiêu linh hồn vừa rời khỏi thể xác từ một cái chết vĩ đại của một cái hành tinh nào đó, ổng đau khổ, ổng cảm nhận được.

[17:54]Thì chúng ta thấy cũng vậy, cái hành tinh này mất đi cũng là một nỗi khổ của nhiều người. Hoặc bây giờ một cái nhỏ hơn chút xíu là làng quê phải chia xa. Ví dụ, thường ở thành phố đó mình ít có cảm nhận được cái tình làng quê. Cái người ở nông thôn đó, ở với cái cánh đồng ruộng, à với dòng sông, với con đê, với đàn trâu, à với những cái vườn cây, bờ giậu tre, rồi với những người làng xóm tuy nghèo nhưng mà có cái tình thân ái với nhau. À tuy nghèo mà tối lửa tắt đèn có nhau, là nấu được cái món gì ngon là chia ra bưng qua hàng xóm một miếng, vân vân. Nó có cái tình làng quê. Thì khi nào người ta phải rời cái làng quê để người ta đi về thị

[18:36]thành đi học, người ta vẫn nhớ cái làng quê đó, nơi đã cho mình những cái kỷ niệm đẹp ban đầu thì xa cũng là một nỗi buồn vậy. Còn mình sống ở thành thị thì mình không có được cái hạnh phúc đó. Bởi vì người thành thị nhà cửa san sát á mà nhiều khi cái nhà bên cạnh mình không biết mặt. Là vì sao vậy? Bởi vì vì sợ ăn trộm. Nhà nào cũng phải cao, phải kín như vậy. Cái tình hàng xóm nó lạt lẽo, vì ai cũng phải đề phòng lẫn nhau, do tài sản nhiều đó. Nên khi tài sản nhiều thì cái tình con người với nhau bị mất á. Còn ở làng quê mộc mạc cái tài sản ít thì người ta có một cái để quý, để có hơn là cái tình con người.

[19:15]Còn khi tài sản nhiều rồi thì cái tình nó phải mất. Giống như chúng ta thấy ví dụ như hai, ba cái nhà lá nghèo nghèo á thì ít có hàng rào, phải không? Cái nhà này đi qua nhà kia thoải mái, nhưng mà hễ có một cái biệt thự thì sao? Phải có cái hàng rào. Phải có hàng rào, phải có cổng thật lớn và phải có cái bầy chó béc-giê bự. Tức là khi mà người đó giàu thì tự nhiên người đó tách ra khỏi cộng đồng, đúng không? Nó ngộ như vậy. Mình cứ đi nhìn đường phố mình sẽ thấy điều đó. Những ngôi nhà nghèo thì cửa nẻo ít có gài, ít có chặt. Rồi người ta đi qua lại với nhau nhưng mà hễ nhà giàu thì tự phải rào ngăn chặn với nhau lại.

[19:53]Như vậy rõ ràng tài sản làm cái gì bỗng nhiên làm cho người và người ngăn cách nhau, đúng không? Rất rõ như vậy. Nên vì vậy, chúng ta hiểu điều này chúng ta phải xử sự cho đúng nếu chúng ta lỡ giàu. Nghèo thì thôi không có gì, nghèo thì chúng ta sẽ có cái tình của người và người để vui. Nhưng mà nếu giàu, chúng ta rất dễ bị mất cái tình của người và người. Nên vì vậy, cái người Phật tử của mình, nếu mà mình lỡ xui mình giàu á, lỡ trúng số bao nhiêu tỷ á thì mình phải xử sự cách nào để đừng mất cái tình con người, phải không? Đừng có mất cái tình con người, chứ đừng có vì giàu rồi bắt đầu lạnh lùng với người này người kia, phải rào, phải giậu kỹ.

[20:32]Sống cách nào đó, nghĩa là vẫn vẫn giàu chứ không phải ai bắt mình phải sống nghèo. Nhưng trong cái giàu đó, mình thêm đạo lý vô một chút, thêm những việc làm từ thiện, thêm một chút thương yêu làng xóm một chút để cho đừng mất cái tình. Ví dụ như giàu quá mình phải cất cái nhà buộc lòng phải có cổng, có hàng rào, phải không? Nhưng mà đừng có thui thủi ở trỏng, đừng tự giam mình trong cái ngục tù của giàu sang đó, mà vẫn phải biết những lúc nào đó mở cái cổng đi đến với với bà con, với xóm giềng thăm hỏi họ. Nghĩa là mình phải khéo một chút. Cái tình làng xóm làng quê là vậy. Hoặc có một cái nó làm chúng ta thương yêu đậm hơn, mạnh hơn nữa là tổ ấm gia đình.

[21:11]Tổ ấm gia đình trong đó có cha mẹ, có anh chị em nên cái tình thương yêu thường là nặng, thường là rất là nặng, nên cái người nào mà phải lìa xa cái mái ấm gia đình mình để mà đi nơi khác học hành hay làm việc thì thường cũng là rất là buồn. Buồn. Nhưng mà cái buồn đó còn đỡ vì mình còn tới lui thăm được, thăm được. Chứ nếu cái người nào mà phải bứt luôn cái tổ ấm đó để đi xa không gặp lại thì cái nỗi đau nó cũng lớn lắm chứ không phải không. Cuộc đời đó là như vậy, những cái gì mà chúng ta hạnh phúc, chúng ta thương yêu, chúng ta có được thì phải hiểu đó là những cái mầm mống của đau khổ hết, mầm mống của đau khổ hết.

[21:50]Trong các cái khổ mà hôm trước chúng ta nói cái khổ về bệnh, phải không? Sinh lão bệnh tử mình có nói về cái khổ, thì cái khổ của bệnh là cái khổ về về gì? Về thân, về thân. Kể cả tai nạn mình cũng cho là bệnh luôn. Ví dụ đi quẹt xe, bị té gãy tay gãy chân, trầy đó nó cũng là khổ về thân, là khổ về bệnh. Còn cái khổ mà ái biệt ly hay là oán tắng hội á thì thuộc cái khổ thuộc về thuộc về tâm hồn, nó thuộc về tâm lý nhiều hơn. Thì cái khổ của tâm hồn á, nói là tâm hồn chứ nó thuộc về về cảm thọ. Trong đạo Phật á, cái cấu trúc tâm lý của chúng ta đó nó có một cái phần Phật gọi là thọ ấm hay là cảm thọ, mình gọi nhẹ nhàng gọi là cảm

[22:38]giác, nó có một cái bộ phận chuyên trách về cái việc khổ vui. Trong tâm hồn chúng ta nó có một cái phần đó mà Phật gọi là thọ ấm hay là thọ uẩn, nó phụ trách về vấn đề khổ vui. Ví dụ như là cái người mà mình thương yêu ghê gớm bỗng nhiên một ngày nào đó gởi cho mình một bức thư là tình nghĩa đôi ta có thế thôi, từ nay là đường ai nấy đi, thương nhau vậy đủ rồi. Trong khi mình nhớ hồi trước á là cái người đó hứa với mình là anh sẽ yêu em suốt đời. Hứa, hứa, nhớ hứa. Nhưng mà bữa nay cái người đó nói một câu thôi ngang đây đủ xài, vừa đủ xài, vừa đủ xài. Thì cái câu nói đó nó đi vào trong lỗ tai mình,

[23:21]từ lỗ tai mình nó đi vào trong cái não mình để mình phân tích, mình phân tích cái câu nói đó thì mình hiểu rằng từ nay phải là không còn có những cái lúc mà ngồi với nhau bên bãi biển, đi ăn uống với nhau trên quán xá, không có nói những lời ngon ngọt với nhau nữa, thiếu vắng những cái mình hy vọng mình chờ đợi, cái không có nữa. Thì cái đó là cái hiểu của cái tâm thức của mình. Như vậy thì nó chưa có buồn, phải không? Nhưng mà bỗng nhiên bắt đầu nó đánh qua tới thọ ấm, khi hiểu được những điều đó mất không còn nữa thì cái thọ ấm nó xuất hiện cái cảm giác buồn. Cho nên ở đây là cái buồn của tâm lý nó thuộc về phần thọ ấm, thọ ấm như vậy.

[23:58]Khi thương yêu chúng ta được vui, khi mất mát chúng ta buồn nó thuộc về cái tâm lý, nó khác cái kia như vậy. Mà cái thọ ấm nó buồn á, nó không đơn giản chỉ là buồn, mà cái buồn của cái thọ ấm á có khi nó làm trục trặc nó phá hư luôn cả cái tâm hồn chúng ta, hoặc nó phá hư cái thân thể chúng ta luôn. Cái buồn, cái vui nó ghê gớm như vậy chứ không phải là đơn giản. Là có những người buồn quá thì trở trở nên trở nên bệnh. Có người buồn quá thành bệnh, có chưa? Có, phải không? Là khi ví dụ như mình nghe ai cứ chê mình hoài, cứ nói nặng nói nhẹ hoài, cái buồn quá cái khi cũng bệnh mấy ngày. Hoặc là khi mình mất cái tài sản, thì mất tài sản nó đâu đụng gì

[24:44]tới cái thân mình, nhưng mà do buồn quá mình cũng thành bệnh. Hoặc là có ai nói một câu nào đó nó sốc óc mình tức quá, có người đã hộc máu, hộc máu thổ huyết ra luôn. Đó, nên chúng ta thấy cái cái cảm thọ của cái buồn thương giận ghét á, những buồn vui sướng khổ á, những cái đó nhiều khi nó thái quá, nó đánh vào cái thân của mình, làm trục trặc cái thân, làm xáo trộn cái thân luôn. Có những người mà khi buồn quá họ phát điên, phát rồ luôn. Như có trong truyện thời Đức Phật có kể một bà mẹ vì mất đứa con rồi bà điên luôn, quá buồn mà điên. Nên chúng ta thấy cái buồn vui sướng khổ nó không đơn giản là chỉ nằm ở cái thọ ấm, mà có khi nó phá qua các ấm khác.

[25:28]Ví dụ khi nó phá qua sắc ấm thì làm cái thân này bệnh, nó phá qua hành ấm thì làm người ta điên đi luôn. À, như vậy. Cho nên vì vậy, trong cái việc mà tu hành cũng như trong một đời sống chuẩn mực thì chúng ta cẩn thận để ý cái cảm giác khổ vui như vậy, kềm chế nó, biết tu hành để đừng để buồn quá đáng như vậy. Tuy nhiên cái khổ của tâm á nó có cái sự chi phối của nhân quả, nên mình có nợ có duyên á, có nợ có duyên đời xưa nên thương nhớ nhiều, mà thương nhớ nhiều thì thì đau khổ nhiều. Ví dụ khi mình thương một người nào đó nhiều quá là tại vì cái nợ duyên trong quá khứ nhiều quá, rồi khi mất khi mất cái người đó thì sẽ đau khổ nhiều.

[26:14]Đó, như vậy chúng ta thấy suy cho cùng là cái mất mát đau khổ ngày hôm nay nó có một cái nhân từ từ một kiếp nào đó nên tất cả đều thuộc về nhân quả. Cho nên tuy chúng ta nói là tâm lý nhưng mà cũng là nhân quả. Ví dụ như một người đang yêu quý cái chức giám đốc của mình, họ có được cái chức giám đốc đó thì cũng là do cái cái phước đời trước, phải không? Rồi cái phước nó không thể tồn tại mãi nên ngày nào đó họ phải họ phải nghỉ, và khi nghỉ họ buồn thì như vậy cái phước đã hết. Cho nên cái yếu tố mà buồn vui sướng khổ trong tâm của họ nó không phải là thuần là cái tâm lý mà nó còn có ảnh hưởng của của nhân quả đời trước nữa.

[26:55]Bây giờ đối với Phật tử, ví dụ mình đang làm giám đốc thì mình biết trước một ngày nào đó mình cũng phải nghỉ hưu, tức là không còn nữa và mình biết mình sẽ buồn, phải không? Và mình biết cái việc đó là do thiếu phước. Như vậy, muốn cho sau khi nghỉ cái chức giám đốc mà mình không buồn, mình làm cái gì từ bây giờ? Ai biết?

[27:19]Vì không làm giám đốc mà mình làm cái chức gì cũng được, mà một cái chức gì đó cảm thấy mình có vẻ vang, à người ta trọng vọng và phải hãy nhớ một điều, ngày nào đó mình cũng phải rời bỏ cái chức vụ đó, và cũng biết luôn, ngày rời bỏ cái chức vụ đó cũng là ngày mình sẽ buồn, mình hụt hẫng cả một thời gian dài. Như vậy làm sao để cho chuẩn bị cái ngày đó mình không buồn, không hụt hẫng? Ai biết? Hả? Xem thường? Đó là tâm lý. Nghĩa là có phật tử có ý kiến rằng mình xem nhẹ, phải không? Mình đang giữ cái chức đó nhưng mình xem nhẹ thì mình sẽ không buồn khi mất nó. Đó là lý luận về tâm lý rất là đúng, nhưng mà mới tâm lý chưa có tới nhân quả.

[28:01]Vì cái nỗi buồn của mình nó còn liên quan tới nhân quả nữa, chứ chưa phải không phải chỉ có một yếu tố tâm lý, mà còn yếu tố nhân quả, nghiệp báo, tội phước nữa. Giờ làm gì?

[28:15]Có người nói làm việc thiện, rất là đúng. Là làm sao vậy? Là khi bây giờ đó, mình chưa có nghỉ cái chức giám đốc là mình lật đật lo làm phước thiệt nhiều giùm. À thì cái phước đó chuẩn bị cho mình là dù mình nghỉ chức giám đốc, bỗng nhiên nó có một cái niềm vui khác nó đập vào nó thế chỗ liền. Là vì mình mình hưởng hết cái phước giám đốc nhưng rồi mình sẽ có cái phước khác nó bù lại, là do suốt thời gian làm giám đốc mình biết làm phước. Đó, luôn luôn như vậy, chứ không phải chỉ yếu tố tâm lý đâu. Còn người nào ví dụ mình nói cho mạnh mẽ, nói là: khi đang làm tôi coi thường nên khi mất tôi không buồn,

[28:52]đó là câu nói trên lý luận, nhưng trên thực tế không được. Là tới ngày đó mình vẫn sẽ buồn, chắc chắn sẽ buồn, bảo đảm 100% luôn, ký giấy bảo hành hai năm luôn. Bảo đảm luôn. Cho nên tới lúc đó à nói: ủa sao nào giờ ổng nói không buồn giờ ổng buồn? Ờ lúc mình vẫn buồn man mác. Cho nên chúng ta nhớ đó, cái buồn, vui, sướng, khổ mình á, tuy có thuộc về tâm lý nhưng nó có cái cắm rễ trong cái luật nhân quả, nghiệp báo, tội phước. Vì vậy là từ bây giờ lo làm phước cho thật nhiều. Ngày nào đó khi mọi cái phù du, ảo ảnh, quyền chức nó rời xa mình, mình lập tức có cái phước khác bù vô liền, là mình vẫn tiếp tục sống an vui, không có bị buồn khổ.

[29:35]Đồng ý không? Đó, nhất là ai làm giám đốc đó nha. Ở đây nhiều người giám đốc lắm. Cái riêng vấn đề tình cảm á thì nó gồm hai điều. Nó cắm sâu trong tâm nên rất là khó nhổ bỏ. Vấn đề tình cảm á, cái ái không phải là dễ vượt qua.

[30:00]Có một lần nghe nói trong cái vở kịch nào, trong cuốn phim, cuốn truyện nào nói câu này là: tình yêu lớn hơn sự chết. Quý phật tử có nghe câu đó chưa cà? Có nghe chưa? Tình yêu lớn hơn sự chết, đâu vở kịch Ấn Độ, phim Ấn Độ gì. Có nghe chưa? Chưa hả? Hình như đâu mười năm trước tôi có nghe câu này, không biết ai nói á. Tức là có những người vì tình yêu mà họ dám chết, dám chết, cái tình yêu nó mãnh liệt như vậy. Ở đây có ai yêu mà dám chết vì người yêu chưa? Hả? Chưa cho nên mới còn sống mà ngồi đây nghe giảng phải không? Chứ còn nếu mà dám chết vì người yêu thì nằm đâu mất tiêu rồi, đâu còn đây.

[30:40]Cho nên hỏi câu này giống như hỏi câu là: hôm nay ai vắng mặt thì giơ tay lên, vậy đó, thì rõ ràng không ai giơ tay hết. Thì cũng vậy, hỏi coi ai đã chết vì yêu chưa thì dĩ nhiên không ai giơ tay, đó là điều may mắn cho chúng ta vậy. Chứ nếu mà có người giơ tay thì biết ngay đó là là ma, đúng rồi, đúng là ma.

[30:59]Nên cái tình cảm nó rất là mạnh, phải có hai điều mới vượt qua được: một là cái phước là mình trả được cái duyên nợ với người đó; với thứ hai là có thiền định, có cái định lực cho vững vàng mới vượt qua được, chứ điều đó không dễ, không có dễ như vậy. Và cái hay nhất trên đời là mình đừng có mắc nợ ai nhiều quá. Nhớ, sống trên đời đừng có mắc nợ ai nhiều quá. Ví dụ như người nào đó họ tốt với mình, họ giúp đỡ mình thì trong những lúc mà ngặt nghèo á, mình mình tạm nhận, mình chấp nhận, rồi qua cái cơn ngặt nghèo mình lập tức làm phước liền để mình nâng cái phước mình lên, mình đỡ lại cái sự nhờ vả.

[31:35]Nhưng mà có những người á, nhiều khi họ không hiểu nhân quả điều này và họ xem cái việc mà của người khác giúp đỡ mình, cho quà, tặng biếu mình tiền bạc, nâng đỡ, mua nhà, mua xe cho mình, họ xem đó là một cái cái hãnh diện, đó là những người chết trong tương lai đó. Sau này sẽ lụy vì tình, sẽ khổ vì cái cái người yêu đó, là cái mà bây giờ sử dụng cái đồ tặng, quà biếu nhiều. Ví dụ như là mình có thể mua chiếc xe, à mình có thể có một chỗ ở đàng hoàng, nhưng mà có một người nào đó họ o bế, họ tặng quà, tặng nữ trang, tặng vàng, rồi cho xe, cho nhà, mình hãnh diện, sung sướng vì mình đụng cái ông Đài Loan bụng phệ ở đâu đó, à rồi ổng qua ổng cho nè. Đừng nghĩ đó là hãnh diện.

[32:16]Ngày nào đó mình sẽ sẽ đau khổ vì điều này với ổng ở một kiếp khác. Tại cái ông đó tốt không? Cái ông Đài Loan bụng phệ mà trốn vợ qua đây kiếm vợ bé tốt không? Rồi kiếp sau mình phải trả nợ cho một cái người không tốt rất là vất vả, không phải dễ. Cho nên mình phải thương mà theo năn nỉ ôm chân khóc lóc để mà trả nợ người ta. Cái tình yêu là vậy đó. Cho nên vì vậy tốt nhất sống trên đời một người phật tử biết nhân biết quả là mình hạn chế mình thọ ơn người khác, mà nên giúp đỡ người khác nhiều. Thí dụ cái duyên cái lộc đến với mình vào tay này thì phải dùng tay kia đem làm phước san sẻ liền, không nên giữ lại, không nên giữ lại.

[32:55]Đó là như vậy, sống là như vậy. Thì người ta nhìn vô người ta tưởng mình giàu, kệ người ta. Cứ chấp nhận bên trong mình chẳng còn tiền đâu, bên ngoài người ta cứ đồn mình giàu tại thấy hay cho tiền á. Nhưng mà kỳ thực là mình sống như vậy đó, giống như mình làm cái trạm thu phát, ai cho nhiêu thì nhận mà sau đó tìm việc phước cho ra liền. Sống mà tự không lệ thuộc như vậy thì sau này mình bớt khổ. Còn cái người nào mà họ cho mình nhiều rồi sau này họ đày đọa mình nhiều, không có gì hết trơn. Đó là chúng ta nói về cái ái biệt ly khổ á, là những điều làm chúng ta thương yêu thì sẽ là những cái làm chúng ta đau khổ khi mất mát.

[33:28]Do đó, chúng ta kiểm soát tâm mình đối với những điều mình quá thương yêu, quá ưa thích, đối với những người mình quá thương yêu, quá ưa thích, đối với những sự việc, tài sản, danh vọng, địa vị mình quá thương yêu, quá ưa thích đều là những mầm mống của đau khổ hết. Nhớ như vậy ha. Cái thứ hai nữa là mình nói tới là cái oán tắng hội khổ, là những cái điều mình không ưa, mình ghét mà cứ phải sống chung, ở gần một bên, rất là bực mình. Phải không? Đó như người ví dụ như là mình sống trong xóm mình thì ở ngay cái trước mặt nhà mình mà cái cái hẻm này nó không có không có rộng lắm nên nhà này nói nhà kia nghe,

[34:07]mà trong đó có một bà là bả cứ chửi bới, la lối là ngồi lê đôi mách, nói thì lớn tiếng mà nói bậy nói bạ. Mình khổ sở vô cùng, bực không? Bực. Cứ phải sống hết ngày này qua ngày kia, ngày nào cũng nghe bả hát một khúc. Một khúc đây là bi hùng ca, nghĩa là muốn bể nhà bể cửa thì bực mình lắm, mà không lẽ giờ bán nhà đi chỗ khác cũng không cũng không phải dễ, đó như vậy. Thì đó là mình nói một cái bực bực thôi, nhưng mà có trên đời có những cái điều nó còn hơn cái bực đó nữa. Rất là khốn khổ, rất là chán ghét mà cứ phải ở chung hoài. Do cái nợ gì nó ràng buộc và mình cứ phải bị kẹt trong một cái hoàn cảnh mà thật là không như ý,

[34:48]thật là khó chịu, đó cũng là một cái khổ nữa, nó ngược lại với cái kia. Vì vậy hễ cái mà mình ghét nhiều thì cái đó làm cho mình đau khổ nhiều, cứ phải ở chung với nó hoài. Ví dụ như là trông thấy người mình ghét, gặp mặt cái là mình thấy bực, cho nên đừng ghét ai hết, bực, mà còn phải ở chung lâu dài với kẻ thù thì rất là khổ. Ví dụ như là cái thời mà Pháp cai trị Việt Nam á, cái người dân mình khổ lắm chứ không phải không. Giờ mình sống trong giai đoạn này mình không nhớ, biết nữa. Cái người nào mà được sống vào cái thời mà Pháp cai trị những làng quê á, lúc mà Pháp nó đi luồn ở trong làng quê á,

[35:24]nó đi bố, muốn giết ai giết, bắn ai bắn, chả cần xét tội tình. Gặp phụ nữ là nó cưỡng hiếp, mà gặp người đàn ông trong gia đình á thì nó cứ đổ thừa là cái người kháng chiến du kích chống nó là nó bắn, gặp người phụ nữ thì nó hãm, hãm xong nó bắn luôn. Cái người dân như vậy đó. Sống trong cái cảnh đó thì rất là khổ. Nhưng vì nhà nước mình coi như mình tha thứ mình bỏ qua, chứ nếu tri lại, đó là tội ác diệt chủng của thực dân Pháp chứ không phải dễ. Nếu mà nói là tội ác chiến tranh là mình tri lại là nặng lắm. Nhưng mà thôi mình bỏ qua, lịch sử đã sang trang. Mình chỉ nhắc lại giai đoạn đó để mình biết mà giữ gìn đất nước mình

[35:59]trong mai sau thôi, chứ mình không có bận tâm kể tội, chứ kể tội thì đầy hết, với những người đi xâm lăng người nước khác. Thì người dân mình ở chung với kẻ thù cũng khổ như vậy. Hoặc có cái khổ nhẹ nhẹ trong gia đình mà mình hay gặp là cảnh mẹ ghẻ con chồng. Có một cái lạ là không biết vì sao trong cái thời đại này á thì những cái người vợ sau... Thì họ có cái như có cái văn minh hơn một chút, cái suy nghĩ rộng lượng hơn, thì họ không đến nỗi ghét cái người con trước của chồng lắm, có lẽ là do cái suy nghĩ của con người ta đã tiến bộ. Còn vào thời xưa, cái thời phong kiến, cái suy nghĩ con người ta nó thấp,

[36:39]cho nên cái người vợ sau luôn luôn ghét con của người vợ trước của người chồng. Và cái thảm cảnh mà mẹ ghẻ con chồng là thảm cảnh muôn đời. Nhưng ngày hôm nay mình thấy đỡ hơn phải không? Đỡ hơn. Hoặc là cái người chồng đến sau cũng vậy, người chồng sau của người vợ thường là họ có cái suy nghĩ thoáng, họ thương cái con riêng của vợ, chứ họ không đến nỗi ghét. Cái thời đại bây giờ nó vẫn thoải mái hơn, chứ vào thời xưa những điều đó thiệt là khổ. Như ngoài Huế vậy, trước đây cách đây mấy chục năm có một câu chuyện thương tâm, có cái ông ổng đi xe Honda, ổng đi ngang cái đường đèo, cái ổng nghe tiếng kêu cứu, thì ổng với ổng nhìn xuống

[37:17]dưới cái hố dưới đó ổng thấy có hai đứa trẻ, nó kêu cứu. Nó kêu cứu thì ổng dè dặt tại ổng thấy đường vắng mà như vậy ổng sợ bị cái bẫy á, ổng bỏ xe đó mà ổng xuống lôi nó lên thì ở trên này sẽ có người cướp cái xe ổng đi. Ổng cứ dè dặt, dè dặt hoài, ổng cứ vịn cái xe hoài mà trời thì đang chiều, đang lạnh, mà hai đứa bé nó khóc, ổng hỏi nó sao thì nó kể lể là bởi vì người mẹ ghẻ quá ác độc, nên đuổi tụi nó đi, nên bây giờ tụi nó mà ba nó thì không thể bênh nó được. Giờ nó bỏ đi mà không biết đi đâu, rồi đi tới khúc này hai anh em đói bò kiếm cái gì ăn, trái cây, rồi rớt luôn xuống hố giờ không lên được.

[37:53]Ổng thương tình ổng cứu giùm, thì ổng ổng phân vân giữa cái nên cứu hay là không nên cứu sợ mất xe á, cuối cùng là cái lòng yêu xe ổng lớn hơn, ổng sợ và ổng đánh xe bỏ đi luôn. Thì ngày hôm sau thì báo đăng cái tin là có hai đứa trẻ chết lạnh ở dưới cái hố bên đèo, vì đêm quá lạnh và tụi nó quá đói, không ai cứu được. Thảm cảnh mà mẹ ghẻ con chồng, nó cũng là những cái vậy. Dĩ nhiên cũng là cái nghiệp đời xưa, nhưng mà nói trên mức độ gần chúng ta thấy đó là là những cái điều nghịch cảnh mà chúng ta cứ phải chịu đựng cũng là nỗi rất là khổ phải không, rất là khổ. Hoặc là ví dụ như là có một cái chúng ta không ưa mà nhiều khi nó hay đeo

[38:36]theo mình suốt đời, suốt đời tới ngày mình chết luôn, khổ vô cùng. Nó đeo theo sát mình luôn, đố ai biết. Như tôi là tôi biết rõ cái đó, tôi bị cái đó biết rõ. Đó là cái xấu nơi gương mặt của mình. Mình muốn mình đẹp, nhưng mà mình biết gương mặt mình xấu, nhìn vào gương thấy gương mặt mình nó xấu. Mình có ưa không? Không ưa, nhưng mà có quăng nó đi chỗ khác được không? Không! Là cứ đành chịu gương mặt xấu như thế này suốt cuộc đời như vậy. Nhưng đây là điều mà tôi thấm thía ghê lắm. Nó cũng là đó oán tắng hội khổ đó, cái mình không ưa mà cứ phải sống chung như vậy. Ừ ví dụ như có những người có tật, cũng vậy.

[39:17]Nhiều khi tật nguyền á, cũng là một cái cái khổ. Người ừm mình sinh ra nhiều khi có người sinh ra do bị hội chứng da cam Dioxin không có tay. Đó là cái người khổ mà phải sống suốt đời như vậy, không phải không? Như ở trong bộ phim mà nổi tiếng của Mỹ được giải Oscar là A Beautiful Mind, một cái tâm thức đẹp, dịch tạm tạm vậy thôi, đừng dịch sát quá thôi. Trong đó có một nhà toán học ổng bị điên, ổng bị điên. Ổng giỏi vô cùng nhưng ổng bị bệnh tâm thần. Thì cái bệnh tâm thần nó theo đuổi ổng tới suốt đời luôn, mà cho tới khi ổng được giải Nobel luôn, ổng vẫn còn bị bệnh tâm thần, mà rất là giỏi.

[39:59]Thì khi nào có điều kiện quý Phật tử coi cái phim đó cũng hay. Tuy nhiên là ổng điên mà không đến nỗi mà điên mà mất nhân cách, ổng chỉ bị những ảo ảnh mà ổng tưởng là thật, ổng tưởng là thật, tới suốt đời như vậy. Rồi đó cũng làm cái khổ sở của ổng, nhưng mà phải chịu đựng suốt đời, cũng là một cái nghiệp vậy. Có những cái nỗi khổ mà chúng ta phải chịu đựng, ví dụ như là trong một địa phương mà có quan lại tham nhũng, áp bức làm khổ dân. Thời bây giờ là nhờ báo chí, cho nên khó có cái cán bộ nào mà làm sai mà làm được lâu, thì cuối cùng báo chí phanh phui nên là sẽ vượt qua. Nhưng mà vào thời xưa cái quan lại mà tham nhũng, ác độc thì rất khó tránh.

[40:41]Cho nên có một lần vậy, Khổng Tử đi với môn đồ đi vòng cái vùng quê vòng hẻo lánh, thì gặp những có một cái gia đình ở đó, sống khổ ghê lắm. Vì cái vùng đó vùng không ai tới ở, chỉ có gia đình đó tới ở thôi. Thì Khổng Tử mới hỏi là tại sao mà mà cái chỗ mà trù phú không ở mà lại cái nơi mà cày không ra miếng lúa, khổ sở đủ điều? Ông kia mới trả lời là bởi vì cái vùng trù phú đó có những tên quan lại ác độc, đày đọa, áp bức dân. Ừm Khổng Tử mới nói: "Nhưng mà vào đây thì sẽ bị cọp, xa hẻo lánh như vầy?" Thì ổng mới nói rằng: "Cái khổ của cọp nó ít hơn cái khổ là bị quan lại áp bức." Thấy dễ sợ chưa?

[41:28]Cái khổ nghĩa là quan lại áp bức mới là cái khổ còn hơn là cái khổ của cọp nó rình rập nữa. Thì có những người họ bứt ra đi để họ chịu đựng. Vậy chúng ta thấy vậy, cho nên cái nếu mà ai mà lỡ làm cán bộ thì hãy nhớ là mình phải thương dân, nhớ như vậy, phải lo cho dân thì mình sẽ được phước rất là lớn. Mình được phước mình mới làm cái cán bộ, mình mới làm cán bộ mình có quyền có chức. Nhưng mà nếu mình có quyền có chức mà mình hối lộ, tham nhũng, không lo cho dân cho nước, thì mình sẽ hết phước và mang tội rất là nặng. Khi mang tội nặng thì cái quả báo nó mất hết, mất hết danh dự, mất hết tài sản, có khi bị tù đày.

[42:05]Còn nếu mình là cán bộ có quyền chức mà mình biết thương dân, biết lo cho dân, lo cho nước, thì cái phước mình càng lúc càng lớn. Ngày nào đó mình chết, mình sẽ được hạnh phúc, an lành hơn ở những đời sống sau này. Cho nên vì vậy phải nhớ điều đó. Rồi ví dụ như mình ở trong cái vùng mà xã hội đen lộng hành cũng là nỗi khổ ghê gớm lắm. Nếu mà luật pháp không nghiêm, cái ngành công an mà không mạnh, thì sẽ có những băng đảng nó nổi lên, nó khống chế từng làng từng xóm. Là ví dụ trong cái xóm đó mà có cái đám xã hội đen nó cai trị là rồi rồi đó, thôi thua, là nó bắt phải nộp thuế cho nó nè, phải đóng tiền cho nó nè.

[42:46]Rồi hoặc là nó cho mượn, cho vay mà ăn lãi cắt cổ, mình không trả được là nó đánh đập, nó siết nhà luôn. Như vậy, những cái đó rất là khổ. Cho nên chỉ trong đất nước nào mà luật pháp cho nghiêm, chính quyền cho mạnh, xã hội đen không lộng hành thì đỡ, chứ còn mà sống chung với xã hội đen thấy khổ. Còn trong đạo thì cũng vậy. Trong đạo ví dụ như có những giai đoạn mà những cái vùng giáo hội bị lãnh đạo bởi những cái người xấu, người ác, họ trà trộn, họ leo lên được cái chức cao trong giáo hội, thì làm cho đạo Phật suy thoái, tuột dốc, tăng ni mất phương hướng, mất niềm tin. Mà nhiều khi họ cái phước họ còn, họ được bao che, không gỡ ra được.

[43:25]Bây giờ nói cái câu là không thích, ghét mà phải ở chung nên khổ. Giờ có người sẽ đặt vấn đề: "Muốn hết khổ thì đừng ghét nữa, thì hết khổ, đúng không? Đúng không?" Đó cái lý luận rất là đơn giản phải không? Là: "Vì có ghét mà phải ở chung nên khổ. Bây giờ đừng ghét thì không còn cảm thấy khổ nữa." Dễ không? Dễ không? Đó, nhưng mà không bao giờ đúng hết trơn á. Nếu mà nói dễ như vậy thì không có Bát Chánh Đạo, không có Bát Chánh Đạo để thoát khổ. Cho nên chúng ta nhớ trong Tứ Diệu Đế, Tứ Thánh Đế, là cái Đạo, tức là phương pháp để chúng ta hết khổ, mà tới Bát Chánh Đạo lận, chứ không có đơn giản chỉ là một cái lý luận là đừng ghét nữa thì hết khổ.

[44:09]Phải không? Giống như hồi nãy câu nãy nói: "Đừng thương nữa thì không khổ." Không đơn giản như vậy! Nếu đơn giản như vậy thì không cần tới Bát Chánh Đạo, Đạo đế ở đằng sau. Chính vì vấn đề nó rất phức tạp, cho nên Phật mới đưa ra một hệ thống Bát Chánh Đạo nè, là Đạo đế nè, gồm tám cái giai đoạn chúng ta phải tu tập mới thoát được khổ. Và cái sự tu tập thì luôn luôn vất vả, lâu dài, cực khổ, chứ không phải là dễ dàng. Còn nếu mà chỉ nói một câu đơn giản: "À, vì oán oán ghét gặp nên khổ, bây giờ đừng ghét nữa thì hết khổ." Không đơn giản như vậy. Và chúng ta càng hiểu đạo, chúng ta càng tu tập có kinh

[44:50]nghiệm, chúng ta mới nể Đức Phật, chúng ta mới kính phục Đức Phật là Đức Phật nhìn quá sâu sắc. Chứ nếu mà chúng ta theo những người mà chỉ lý luận, học lý luận không chịu tu, không thực hành, thì mình chỉ nói một câu đơn giản: "À tại anh ghét nên anh khổ, bây giờ anh đừng ghét anh hết khổ." Thì người đó chưa hề thực hành, chưa hề sống trong cảnh khổ, chưa tìm cách thoát ra khỏi cảnh khổ nên không biết cái cực khổ, cái khó khăn. Cái người nào mà đã từng bị khổ trong cái cảnh đó, thoát không ra, đó, lúc đó mới biết là đúng là phải đi theo con đường Bát Chánh Đạo của Phật, đi từng bước từng bước như vậy mới thật sự bứng hết cái gốc của khổ.

[45:26]Bây giờ mình muốn hết ghét dễ không? Không, không dễ. Ví dụ nó nhiều khi nó không đơn giản là vì cái ghét chủ quan của mình. Ví dụ bây giờ là, ví dụ bên cạnh hàng xóm mình có cái ông đó, phải không? Ổng cũng chẳng chọc phá gì mình, mình cũng chẳng phải nuôi nấng gì ổng. Chỉ có một cái là ổng có cái bộ cái đôi mắt á, nó nhìn không được ngay mà nó hay chụm lại một điểm, nên mình ghét thôi. Mình ghét thì bây giờ thì đúng là dễ là sao? Đừng ghét ổng nữa thì hết, hết bực. Nói: "Mỗi ngày tôi ra tôi thấy cái đôi mắt ông đó là tôi bực trong mình rồi." Thì bây giờ cái tâm lý đơn giản nhất là đừng ghét nữa, phải không?

[46:02]Kệ, cứ yêu đôi mắt đó đi, cứ yêu đôi mắt mà nhìn chụm lại một chỗ đó đi, thì mình không khổ nữa. Thì cái chuyện nó nó đơn giản, nhưng mà ở đây ví dụ cảnh mẹ ghẻ con chồng, cái đứa con đó nó phải thoát cái cảnh khổ đó bằng cái gì? Bằng cả cái chết của hai anh em, phải không? Hoặc là cái người dân mà đã phải thoát cái cảnh khổ bằng cách tìm lên rừng sống với cọp để thoát cái cảnh khổ của quan lại. Chúng ta thấy không đơn giản, không đơn giản là là do mình ghét nên mình khổ, mà ở đây là mình bị ghét, bị nghịch cảnh nó ràng buộc mà do cái nghiệp không thoát ra được. Vì vậy ở đây cái yếu tố phước rất là quan trọng, yếu tố làm phước.

[46:41]Khi mình có phước á thì mình không phải ở trong nghịch cảnh. Vì vậy, chúng ta phải biết làm phước là vậy. Mà làm phước là một trong Bát chánh đạo nha, nhớ như vậy. Tại sao cái người mà có phước thì họ ít khổ? Bởi vì làm phước tức là làm đúng theo Bát chánh đạo, hãy nhớ điều đó. Phải làm hiểu biết làm phước là một trong Bát chánh đạo là chánh nghiệp và chánh ngữ. Chánh nghiệp, chánh ngữ là làm phước. Đó, nhớ như vậy. Thì cái người mà đúng chánh nghiệp, chánh ngữ thì luôn luôn có phước, và họ có phước thì họ bớt khổ. Còn chúng ta bị phải vây ràng buộc trong cái nghịch cảnh, chúng ta khổ là vì thiếu phước, nhiêu đó thôi.

[47:22]Bây giờ nói cái câu là đừng ghét nữa mà phải nhẫn nhục, phải từ bi, đúng không? Ví dụ bây giờ, ví dụ bây giờ mình ở trong cái xóm mà có xã hội đen, à nó canh đầu xóm, nó canh cuối ngõ, rồi nó bắt đi ra vô phải đóng tiền, rồi nó nó chèn ép đồ này, chèn ép đồ kia, à mình khổ. Bây giờ mình nói theo cái lý luận là đừng ghét nữa hết khổ, đừng ghét xã hội đen đó, cứ nhẫn nhục, cứ thương nó đi, cứ từ bi nó thì hết khổ, vậy câu đó đúng không? Tại sao không? Tại vì nếu nói như vậy là mình rơi vào cái lỗi thụ động, thụ động. Đó, cuộc sống làm người khổ lắm chứ không phải dễ, khó lắm. Bây giờ cái nghiệp đang ràng buộc, nhưng mà mình nghĩ rằng à vì ghét

[48:08]mấy đứa xã hội đen cho nên mình mình khổ, vậy đừng ghét, thương nó. Không, cái câu đó trật liền. Tức là mình tán đồng với việc làm của nó, mình rơi vào cái tội gì? Cái tội đồng ừ đồng lòng với như là là với kẻ xấu, đồng tình với kẻ xấu. Cái đây không phải là nhẫn nhục từ bi, mà là rơi vào cái tội đồng tình với kẻ xấu. Cái tội này là luật pháp cũng ghép tội mình được, mà luật nhân quả nghiệp báo cũng ghép tội mình luôn. Nên ở đây không có cái việc là nhẫn nhục, từ bi kiểu đó, nhưng mà nghiệp mình ràng buộc mình không biết làm sao thôi. Chứ luôn luôn trong cái ước vọng của mình phải là làm cho cuộc đời này tốt đẹp,

[48:46]trong sạch, không có người áp bức người, không có người bóc lột người, mà chúng ta phải có cái ước vọng đó. Phải có ước vọng đó, hén. Nên coi chừng, lý luận thì nghe đúng nhưng mà là trật, coi chừng như đó. Những cái cảnh khổ mà chúng ta hay nghe nữa, ví dụ như dân tình mà ở trong cảnh lụt lội, hạn hán lâu ngày cũng là cái khổ, phải không? Hoặc là chìm trong khói lửa chiến tranh lâu ngày cũng là cái oán tắng hội. Không ai ưa chiến tranh đâu, nhưng mà vì cái nghiệp, nhiều khi chiến tranh kéo dài 5 năm, 10 năm, hai ba chục năm là một cái khổ ghê gớm lắm, nó vậy. Nói chung thế này là oán tắng hội là chúng ta bị vây quanh

[49:22]bởi cái điều xấu, điều ác, điều ngang trái mà nghiệp mình ràng buộc không thoát ra được, đó là nỗi khổ. Chứ không đơn giản là đừng ghét nữa là hết khổ, không có đâu, do nghiệp ràng buộc. Giờ chúng ta nói một cái khổ kế tiếp: Cầu bất đắc khổ, tức là cái mình mong ước không được nên khổ. Trên đời này nó có nhiều cái mình mơ ước lắm, ừ. Ví dụ như là mình mơ ước là cái người mình yêu thương đừng có chia tay, nhưng mà không được, rồi cuối cùng phải chia tay nên đau khổ, nó vậy. Mình cầu cho những cái điều xấu ác đừng đến với mình, nhưng mà không được, nó vẫn đến nên vẫn khổ. Rồi có những cái mình chưa có nhưng mình mong cho

[50:02]có, mà mong hoài không được nên cũng khổ. Đó, ví dụ thế nào? Ví dụ mình đang nghèo, mình đang nghèo thì mình mong cho mong cho giàu, nhưng mong hoài không được, cũng là một cái cũng là một cái khổ. Nhất là cái tâm trạng của những người dò vé số mà không trúng, đau khổ vô cùng. Tại khi mua vé số thì ai cũng có cái ước mơ trúng, trúng độc đắc, phải không? Đó là mình đang nghèo mà mình mong giàu, nhưng mà khi chiều xổ số rồi cái kết quả là cầu bất đắc nên khổ, đó đó là cầu bất đắc khổ. Cho nên, mỗi ngày mà chúng ta đi trên đường mà chúng ta thấy có những người móc tờ vé số ra lui hui mà dò đó, mình hiểu họ đang rơi vào cái cái khổ gì?

[50:47]Cầu bất đắc, cầu bất đắc. Rồi ví dụ như mình thương thầm, thương lén ai, mình mong cái người đó là của mình, nhưng mà không được đáp lại thì cũng cũng khổ lắm. Có ai bị vậy chưa? Chưa. Không, cái chuyện này nghĩ chắc bị nhiều à, hồi trẻ chắc bị nhiều. Bởi vậy mới có bài hát mà: "Thà làm hạt mưa bay ướt tóc em một ngày, còn hơn anh phải đợi cuối đường chiều nắng phai", phải không? "Thà một mình yêu em với nỗi đau âm thầm,

[51:24]còn hơn là ôm ước mộng ngàn đời mong có nhau", vậy đó. Đó lại cũng cái nỗi đó, tức là mong mà không được là như vậy đó, mong không được. Có ai biết bài đó không? Biết phải không? Bài đó cũng nổi tiếng, của Trần Thanh Tùng đó.

[51:40]Cái mong cầu này nó cũng có nhiều cái mức độ. Có những mức độ nhỏ nhỏ thì khi mình không được, mình cũng không khổ lắm. Nhưng mà có những cái mong cầu nó quá nặng, quá lớn đi, nó biến thành khát vọng, nó biến thành tham vọng thì cực kỳ đau khổ, khi mà không được cực kỳ đau khổ. Một cái nhân vật mà tác giả Kim Dung ổng nói á trong cái truyện Lục Mạch Thần Kiếm, ở đây có ai mê kiếm hiệp không? Giơ tay lên để mình kết cái hội với nhau. Là trong Lục Mạch Thần Kiếm có một cái nhân vật là Mộ Dung Cô Tô. Thì tổ tiên của Mộ Dung này á là có làm vua một cái đất nước, nhưng mà nước đó bị mất. Cho nên cái Mộ Dung Cô Tô nghĩ mình là dòng dõi hoàng tộc,

[52:22]suốt một đời cứ mơ ước đó là dựng lại được cái vương quốc của mình để mình lên làm vua, nhưng mà phước không đủ. Đi cả một đời như vậy rồi về lớn tuổi cái buồn quá, cái hóa điên, khổ quá hóa điên, thì cứ tập hợp ra ngoài đồng ruộng á, kêu mấy đứa chăn trâu lại cho tụi nó kẹo bánh, rồi kêu tụi nó ngồi đó xưng mình kêu mình là: "Tâu đại vương", thì đứa nào tâu đại vương thì cho nó bánh, để thỏa mãn cái giấc mộng là làm làm làm vua làm chúa. Đó, đó là khi mà điều người ta mong cầu đến cái độ thành khát vọng, thành tham vọng mà không được thì nỗi đau cũng rất là lớn. Còn những cái nhỏ nhỏ hơn, ví dụ như đứa bé

[52:59]nó đang thèm ăn cà rem mà ba mẹ la không cho tiền, nói: "Ăn hoài, ăn cà rem mà đau bụng bây giờ." Với nhất cái cà rem mà cà rem Wall's á, cà rem mà đi cứ tứng tưng tứng tưng ngoài đường ngoài làng mà: "Khó chịu quá, mày cứ mua hoài nó cứ lại đây nó gõ từng tưng tứng tưng hoài một điệu, mấy năm nay có một cái điệu đó tao nghe tao muốn chết luôn mày mày cứ mua hoài không cho ăn." Thì đứa bé nó thèm, nó thèm tức là cầu mà không được ăn nó cũng cũng khổ, nhưng mà mức độ đó nó nhẹ, mức độ nó nhẹ. Cái gì mà cái gì đó, cái điệu mà nhạc của nó thì: "Tao ghét mày tao ghét mày", tùm lum. Cái kèn nó đi gõ hoài muốn chết luôn.

[53:33]Rồi ví dụ có những cái ước vọng thầm kín, cái người làm phó giám đốc mà muốn lên làm giám đốc, mà ông giám đốc ổng không chịu chết, ổng không chịu mất chức, ổng không chịu ở tù, ổng cứ ngồi đó hoài, thì rất là khổ như vậy. Nhưng mà nếu mình mong cầu mà được thì sao? Thì thì thì không không có khổ, phải không? Nếu mong cầu mà được thì không khổ, nhưng tại sao mình mong cầu mình lại được? Có người mong cầu không được nên khổ, nhưng mà tại sao mình mong cầu mình lại được mà mình không khổ? Đúng cũng nhờ phước, nhờ mình phước nên cái điều mình mong muốn mình đạt được. Mà phước là một trong Bát Chánh Đạo, hãy nhớ điều đó nha.

[54:14]Làm phước tức là mình thực hiện đúng Bát Chánh Đạo, mà hễ ai làm được một điều gì trong Bát Chánh Đạo thì người đó đều có một chút niềm vui, bớt được chút nỗi khổ. Còn người nào mà thực hiện Bát Chánh Đạo một cách hoàn hảo thì người đó vĩnh viễn chấm dứt cái nỗi khổ luân hồi sinh tử luôn. Đó còn mình làm phước là mình làm được một phần trong đó, một phần trong đó, phải nhớ như vậy. Cho nên làm gì làm cứ phải lo làm phước, cứ phải lo làm phước. Có những người đau buồn khi mà thấy cái xã hội suy thoái đạo đức, tội lỗi lan tràn, người xấu thì có cơ hội thao túng vơ vét, thì cái người này thấy như vậy mới buồn quá,

[54:54]muốn làm một cái gì đó để cứu vãn xã hội nhưng mà không làm được, cái lòng cứ ray rứt bất an, khổ sở hoài. Có những người như vậy, tức là người bất đắc chí. Bất đắc chí là người họ muốn xã hội tốt hơn, họ thấy xã hội chưa tốt, họ cứ mơ ước xã hội phải tốt hơn như vầy, cứ tốt hơn như vầy nữa. Học sinh phải đạo đức hơn, phải ngoan hơn. Thầy cô phải tận tụy hơn, cán bộ phải liêm khiết hơn. Nhưng mà họ đi họ bắt gặp nhiều cái trường hợp là không được như vậy, mà họ muốn làm một cái gì đó để cải tạo xã hội làm không được, họ khổ, buồn rầu vì đó. Có người bị tâm trạng đó nữa, cũng gọi là cầu bất đắc khổ.

[55:30]Nhưng mà hãy nhớ điều này, mình thấy cái ý cầu họ tốt không? Tốt. Nhưng mà tại sao lại khổ? Chúng ta nhớ điều này: khi mà lần tới mà chúng ta nói cái nguyên nhân của đau khổ là do lòng ích kỷ á, chúng ta sẽ phân tích với nhau mà biết rằng tất cả mọi điều làm chúng ta đau khổ đều có cái mầm mống của ích kỷ. Nhưng mà trong cái trường hợp một cái người mà thấy xã hội suy thoái, kém, khổ, mà muốn làm cái gì mà làm không được nên khổ, thì mình nói: "Ủa cái người này đâu phải ích kỷ mà tại sao cũng khổ?", phải không? Như vậy nếu mà nói theo công thức có ích kỷ mới có đau khổ thì mình thấy như trường hợp này giống như sai, tại cái người mà mơ ước cái xã hội tốt lên

[56:13]mà không được nên khổ, thì cái mơ ước đó đâu có ích kỷ nhưng mà vẫn khổ. Thì giống như cái công thức của Phật là sai là có ích kỷ mới có đau khổ, nhưng cái mơ ước của người này không ích kỷ nhưng vẫn khổ? Sai. Phật có sai không? Không sai, Phật không bao giờ sai, mà cái người đó mới sai. Vì sao vậy? Vì cái người mà mơ ước cho xã hội tốt hơn, muốn làm cái gì đó mạnh mẽ hơn, nhiều việc hơn để giúp cái xã hội tốt lên làm không được nên khổ, chính cái muốn làm đó, cái muốn làm đó sự thật không phải là vì xã hội lắm đâu, trong đó lẫn một cái là muốn khẳng định chính mình, muốn mình là một người có giá trị trong xã hội.

[56:56]Cái ích kỷ vẫn tiềm tàng trong đó nên không làm được thì khổ. Cái tâm lý đó rất bí mật, vẫn có ích kỷ mới có khổ, còn người không ích kỷ sẽ không khổ, bảo đảm điều đó. Ví dụ, ví dụ như có một người cũng thấy xã hội sao suy thoái quá, muốn làm một cái gì đó để làm tốt lên, nhưng mà trong thâm tâm không bao giờ mơ ước cái vinh quang cho mình, không bao giờ muốn à tôi làm việc này để khẳng định được chính mình trước mọi người, thì dù người đó làm không được cũng không khổ. Cũng có suy nghĩ, à cũng đi tìm cơ hội, mà làm không được thì thôi à. Từ từ làm chuyện khác, làm phước tích lũy lại, bình tĩnh làm phước để nâng cái phước mình lên cái đã,

[57:35]vì mình không làm được biết là mình thiếu phước, thì người đó không khổ. Nếu mà thực sự mình ước mơ cho xã hội tốt lên mà trong đó không lẫn một cái bóng dáng của tham vọng cá nhân thì không bao giờ khổ. Còn cái điều ước mơ của mình nghe cao thượng nhưng mà không ngờ thẳm sâu bên trong mình có lẫn với tham vọng cá nhân thì chắc chắn mình có đau khổ, hãy nhớ điều đó. Lời Phật không bao giờ sai, không bao giờ sai. Ngày xưa vậy, có lúc mà Đặng Dung một nhà trí sĩ ổng bị thất bại, ổng không thể đánh không có khôi phục đất nước được, ổng lên núi mài gươm mà làm thơ á: "Thời lai đồ điếu thành công dị, Vận khứ anh hùng ẩm hận đa."

[58:20]Nghĩa là khi cái thời đến á thì cái hàng mà câu cá như Khương Tử Nha, cái hàng mà bán thịt như là Lưu Bang cũng thành công một cách dễ dàng. Nhưng mà "vận khứ anh hùng ẩm hận đa", cái vận nó đi rồi thì anh hùng như ổng cũng phải ôm hận vì không làm được gì. Thì thực ra mình hiểu ngay những con người đó tuy có lòng đối với đất nước nhưng vẫn ẩn chứa một tham vọng cá nhân, như vậy. Muốn được tiếng anh hùng, muốn được tiếng anh hùng, đây là điều cũng vậy. Giờ cái khổ thứ tám, cái khổ cuối cùng là ngũ ấm xí thạnh khổ. Ngũ ấm là? Sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nói trẹo họng thấy chưa? Bắt đầu là bệnh tâm thần rồi đó. Bắt đầu...

[58:59]Sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Sắc là thuộc về thân, thọ, tưởng, hành, thức thuộc về về tâm. Thì năm cái ấm này xí thạnh khổ có nghĩa là cái thân, tâm này là một khối khổ. Xin vui lòng đừng hút thuốc, đi nghe pháp đừng hút thuốc. Xin vui lòng tắt thuốc giùm. Thân, tâm này là một khối khổ. Mình nghe nói thân, tâm này là một khối khổ mình hơi ngạc nhiên, thấy đạo Phật bi quan quá không? Phải không? Vì rõ ràng là mình thấy mình có cái thân này để sống, có tâm này để sống mà tại sao Đức Phật lại nói thân, tâm này là một khối khổ? Nhưng mà sau khi mình bình tĩnh mình suy nghĩ lại, mình mới thấy Phật nói đúng thiệt.

[59:39]Ví dụ bây giờ, trước hết là đối với cái thân này nè. Cái thân này sướng hay khổ? Mình còn nghe phân vân nghe, nghe phân tích một lát ha. Bây giờ mình không cho thân này ăn một ngày, chuyện gì xảy ra? Mệt chưa? Bịt mũi không cho nó thở năm phút, chuyện gì xảy ra? Mệt, phải không? Rồi bây giờ nó cần phải à bài tiết, nín lại, chuyện gì xảy ra? Vô cùng đau khổ, phải không? Ví dụ như là mười ngày không cho nó tắm thì chuyện gì xảy ra? Rồi thấy chưa? Như vậy thân khổ chưa? Thấy chưa? Đó, Đức Phật nói là chính xác thôi. Như vậy có thân này chúng ta khổ vì thân là những cái nhu cầu rất căn bản của con người.

[1:00:23]Đó, mà bây giờ nuôi cái thân này cho nó ăn, dễ không? Quần quật cả một đời, thấy không? Mỗi ngày chúng ta phải đi làm tám tiếng đồng hồ là để lo cho cái gì? Lo cái thân này. Vậy khổ hay sướng? Khổ, phải không? Nói nội cái chuyện này thôi, bây giờ cái thân này mình không mặc gì hết, được không? Đó, bây giờ phải cho nó che đậy cho nó kín đáo, phải không? Tại mình là con người phải che đậy kín đáo. Mà che đậy kín đáo nó phải đúng thời trang nữa. Chứ bây giờ ví dụ như mình nói ờ nói là mục đích chỉ là để che thân kín đáo rồi tôi tôi lấy giấy báo tôi quấn quấn lại tôi đi ngoài đường, được không? Không.

[1:01:04]Phải làm sao? Phải che đậy đúng mốt, phải thời trang, phải có cái tiệm nào đàng hoàng như vậy. Thấy hàng dệt Thái Tuấn rồi sao đó, hàng hiệu đồ sao? Khổ. Đó chúng ta nói sơ sơ như vậy. Đó có thân là khổ vì vì thân lắm. Mình mới vì mình quen với cái khổ mình không ngờ, nhưng mà đến khi mình lật ra mình phân tích mới thấy đúng là mình mắc nợ cái thân này, mình đã lo cho nó suốt một đời luôn, từng chút từng chút một. Nhiều cái lắm. Bây giờ trong mấy cái nè, ăn, uống, thở, bài tiết, tắm rửa, thiếu cái nào cũng gây khổ sở, thậm chí tử vong luôn. Như ăn, uống mà không cho là chết, bịt mũi lại không cho thở chết liền.

[1:01:43]Đó, nên chúng ta thấy cái thân là nó có cái nhu cầu mãnh liệt của nó và mình phải phục vụ cho cái nhu cầu đó. Mà để phục vụ cho nhu cầu đó là mình phải làm quần quật cả một đời, chứ không phải dễ. Mình có phước á, mình làm một mà mình hưởng được hai, ba thì tương đối đỡ cực; còn mình thiếu phước, mình làm mười mình hưởng một, rất là vất vả mới đủ được nuôi tấm thân này. Rồi cái tấm thân mong manh này nó dễ bệnh hoạn, dễ trúng gió, phải không? Dễ trúng gió. Như cơn mưa đầu mùa vừa rồi đó là mình cũng dễ bị bệnh lắm thấy không? Những cơn mưa đầu mùa thường làm em ướt áo. Những cơn mưa đầu mùa thường làm cây mất nhau.

[1:02:24]Cái bài nhạc của Trần Long Ẩn á, nhớ không? Chắc lâu quá ít ai nhớ. Là bất ngờ mưa đổ xuống mình cũng dễ bệnh hoạn trúng gió, cái thân mình nó mong manh vậy. Ăn nhằm rau muống mà nó xịt thuốc nhiều quá thì bị ngộ độc thực phẩm, lúc này báo đang cảnh giác thấy không? Đó, ăn nhằm mà thịt bò điên thì mình cũng sẽ điên. Đó, cho nên là cái thân này nó mong manh nó dễ bệnh như vậy. Bước xuống cái cái thềm nhà trật cái coi chừng lọi cái bàn chân. Thân này đó, có thân là khổ vì thân, thấy rõ ràng. Cho nên mới đầu mình nghe Phật nói thân này là khổ mình hơi chưng hửng, nhưng mà suy nghĩ một lát, chính xác hoàn toàn một trăm phần trăm luôn.

[1:02:59]Rồi cái thân này nó nặng nề, mình muốn muốn đi, muốn di chuyển thì phải vất vả. Bây giờ mình có xe, mình ví dụ mình đi từ đây muốn đi ra ngoài chợ Sài Gòn mình thấy dễ thấy không? Chứ ngày xưa là phải đi bộ hầu hết. Ông bà mình phải đi bộ, mình nhớ lại cảnh đó mình hãi hùng. Như một người thí sinh mà muốn đi ra kinh đô đi dự thi á, đi cả tháng trời đi bộ, vác cái lều, cái chõng, lương thực, tiền bạc đi dần dần, kết thành từng đoàn. Đi lẻ tẻ một, hai người là cướp nó đánh liền. Đó, vất vả. Bây giờ mình chỉ đi vé máy bay cái ào, đi xe. Nhưng mà nhưng mà rõ ràng cái thân này là khổ, thấy không? Thấy di chuyển rất là nặng nề.

[1:03:36]Ở chư thiên á, trên trời đó, họ không khổ vì thân vì họ có phước, họ di chuyển bằng thần thông, bằng ý nghĩ. Nghĩa là họ muốn đi đâu họ chỉ muốn thôi là thân bay cái vèo tới liền, nên họ khỏe vì không có cái thân này. Họ có cái thân của tâm linh nên rất là sướng, còn mình có cái thân vật chất, nặng nề, mỗi lần di chuyển rất là cực. Là bây giờ mình thường là nhờ xe Trung Quốc qua bán rẻ, cho nên mình dễ có xe Trung Quốc để mình đi. Nhưng mà nó có cái khổ của gì? Là do xe Trung Quốc nhiều quá nên nhiều người mới biết lái ra đường á, cái tay ga kéo quá nhanh á, dễ tông vô mình lắm nên đi mình cẩn thận một chút.

[1:04:15]Mà mình nhìn cái đoàn kiến là mình mới thấy. Ví dụ như đàn kiến nó muốn đi từ cái đầu sân kia cho tới cái cái giảng đường này thì mình thấy nó đi rất là vất vả, phải không? Mình nhìn thấy nó tội lắm. Nó có chút xíu, nó bò từng chân từng chân. Còn mình sải ba bốn bước cái mình ra tới cổng rồi. Thì đó mình cũng hiểu như vậy. Thì ở trên chư thiên tử nhìn mình cũng vậy đó. Thấy cái loài người rất là tội nghiệp. Muốn mà nhiều người mơ ước muốn đi từ đây đi qua Úc thì phải xin visa, passport gì, phỏng vấn tới lui rớt lên rớt xuống rồi, đủ thứ cực. Còn bên ở trên trời thì sao? Vèo cái bay tới nơi liền.

[1:04:50]Nên cái thân này khổ vì thân nó nặng nề như vậy, ừ. Rồi cứ theo thời đại người ta tạo ra những cái nhu cầu về thân càng lúc càng nhiều. Hồi xưa ví dụ xã hội còn nghèo á thì thôi sao cũng được. Nhưng mà xã hội thời gian gần đây hơi khá lên chút thì bắt đầu người ta có những cái nhu cầu về thân nó phức tạp hơn là nhu cầu làm đẹp về thân, nhất là phụ nữ. Cho nên nhu cầu về trang điểm, về sắc đẹp, về massage da mặt, soi da rồi đó, tẩy mụn ruồi, trứng cá rồi gì, ờ đánh phấn rồi xức mỹ phẩm. Ôi! Đủ thứ màn hết, cái doanh số về mỹ phẩm rất là lớn. Ở đây ai thường hay đi mỹ viện giơ tay lên thầy coi. Đâu dám giơ, vậy chứ là tín đồ của mỹ viện ngồi đây nhiều lắm á.

[1:05:33]Đệ tử của những cái mỹ viện á ngồi đây cũng nhiều lắm. Bây giờ mình thấy da mặt ai cũng tốt là biết ngay, biết liền à. Nên có những cái nhu cầu phải lo cho thân, thấy không? Đó, mình thấy thấy a ví dụ như là chúng tôi biết cái mặt mình xấu nhưng mà không làm gì được, đành phải oán táng hội khổ là phải sống chung với cái xấu suốt đời đành chịu. Nhưng mà quý Phật tử bây giờ mình có tiền mình đi mỹ viện, mình trang điểm, mình kéo mũi lên chút, kéo môi trề ra một chút gì, nhướng mắt lên một chút, à xoa rầu da rầu vậy. Còn quý thầy như chúng tôi là đành chịu thân à, ôm nỗi buồn suốt đời đó thì cũng xấu của mình như vậy, đành chịu, đó.

[1:06:11]Đó là coi bây giờ những cái, đó là mình nói cái cái gần của thân. Mình nói cái nhu cầu xa hơn của thân là ví dụ bây giờ thân này đó, mình đứng hoài được không? Phải? Phải ngồi. Ngồi bằng cái gì? Ghế, đó, phải mua cái ghế cho thân, cực không? Ngồi hoài được không? Phải? Nằm. Nằm ở đâu? Phải kiếm cái giường, phải mua cái giường cho nó. Đó, phục vụ cho thân đó. Bắt đầu nghe mệt chưa? Mình thấy bình thường nhưng mà phân tích ra là thấy đủ thứ hết trơn. Rồi bây giờ cái thân của mình mình đem mình để ngoài đường hoài được không? Phải cho nó vô trong? Nhà, rồi phải sắm cái nhà cho nó mà nhà ở Sài Gòn thì càng lúc càng cao giá.

[1:06:48]Khổ vậy, chạy mua cái nhà cực ghê lắm đâu phải dễ, ừ. Rồi đi ngoài nắng thì mình phải có cái? Mình đi chân không được không? Phải mang dép, mua nó cái dép, rồi nực quá thì phải sắm cho nó cái? Cái quạt mà quạt hoài thì, nội cái nhu cầu của thân đó thấy mệt rồi, phải không? Đó, phục vụ cả một đời mình phục vụ cái thân này, thân này làm mình khổ. Cho nên là có một cái nhà đạo học mới nói là: “Vì ta có thân nên ta mới khổ, nếu ta không thân ta không khổ.” Câu nói thật là chí lý. Đúng là vì cái thân này mình quá khổ đi. Nhưng mà đôi khi người ta cũng có một số cái niềm vui từ cái thân này. Ví dụ như là, ví dụ mình hên mình được cái thân đẹp,

[1:07:28]mình được gương mặt đẹp, cái hình dáng đẹp thì mình có niềm vui, sẽ được mọi người, người họ quý mến, ưa thích. Hãy nhớ như vậy, sắc đẹp là một cái phước, sắc đẹp là một cái phước. Người nào đẹp cũng dễ được người chung quanh yêu mến. Nó là như vậy, luôn luôn như vậy. Bình thường mình đi gặp nhau trong một nhóm đấy ạ, cái người nào mà gương mặt nó xấu quá, ờ xơ xác như vậy cái mình ít có tin. Mà gặp cái người nào đẹp đẽ nói cái gì mình cũng dễ tin, xin cái gì mình cũng dễ cho. Cho nên cái sắc đẹp là một cái phước mà đời trước mình có. Nên nếu mình có phước thì cái thân này cũng đem đến cho mình một vài niềm vui nho nhỏ.

[1:08:08]Mà nãy chúng ta vừa mới nhắc tới cái phước, mà phước là gì? Là làm phước là ở trong Bát Chánh Đạo. Đó, luôn luôn hễ cái gì mà đem chúng ta niềm vui thì cái đó đều dính líu với Bát Chánh Đạo hết. Thì khi nào mà học tới cuối bài Tứ Thánh Đế, chúng ta sẽ phân tích về về Bát Chánh Đạo. Nhưng bây giờ chúng ta phải hiểu là mọi cái điều trên cuộc đời này đều làm chúng ta khổ, nhưng mà nếu có cái gì bù đắp lại cho chúng ta niềm vui chút chút là chúng ta phải hiểu là đều do phước mà phước là đều liên quan tới Bát Chánh Đạo, hãy nhớ như vậy ha. Hoặc là cái người khỏe mạnh. Người khỏe mạnh thì luôn luôn họ có cái cảm giác sảng khoái, tự tin.

[1:08:49]Cái người mà yếu á luôn luôn có cảm giác mệt mỏi, hôm trước chúng ta nói rồi. Còn người mạnh luôn luôn cảm giác sảng khoái cũng là một hạnh phúc. Mà muốn được mạnh thì cũng phải có phước, nói vậy thôi. Rồi ví dụ như là mình cái thân này phải che đậy mà mình có tiền nên mình che đậy bằng những cái quần áo sang trọng, đẹp đẽ cũng làm cho mình hãnh diện, phải không? Nếu đi ra ngoài mình mặc đồ đẹp, mình cũng cảm thấy vui. Thì cái vui đó nó cũng là phước, đó, như vậy đó. Rồi cái bảo vệ cái thân này cho nó an toàn đừng có sứt mẻ cũng khổ lắm nha chứ không phải. Ví dụ bây giờ đó mình đi xe hai bánh, xe mô tô mình phải đội?

[1:09:29]Đội nón bảo hiểm, để bảo vệ cái thân này mà. Chứ đội nón bảo hiểm thì cũng chả ai thích gì lắm đâu, không? Nó nặng nề, nó cồng kềnh, đó, mà nghe còi bóp không biết nghe hướng nào, đó. Thì cũng khó chịu nhưng mà vì bảo vệ cái thân này cũng khổ nữa. Rồi trời mưa thì phải có có áo đi mưa, mùa lạnh thì phải có áo, áo ấm, đi trời nắng quá thì phải có kính, xoa mũi đen, phải không? Ừm. Rồi lúc nào cũng phải cầm theo người cái giấy tờ tùy thân, lỡ công an có xét hỏi thì mình trình ra để chứng minh mình là công dân tốt, vân vân. Tức là để bảo vệ cái thân này nó nhiều chuyện. Bắt đầu thấy khổ chưa? Đó, vậy mà ngay ban đầu khi mình nghe câu nói Phật

[1:10:10]nói thân này là khổ, mình không tin, phải không? Nói: "Ủa! Có khổ gì đâu?" Chưng hửng liền. Nhưng mà nãy giờ phân tích xong rồi bây giờ đồng ý với Phật chưa? Phục Phật chưa? Đó, nó thấy lời Phật nói không bao giờ sai. Chỉ mình hiểu không tới thôi. Nên những người mà nói khi nghe Tứ Diệu Đế mà phân tích, Phật phân tích cuộc đời là khổ, nhiều người đã vội vàng nói đạo Phật là bi quan. Bởi vì suy nghĩ không tới. Suy nghĩ tới rồi thấy Phật nói không sai một chữ nhỏ nào hết. Bây giờ đó mình mới nói với nhau rằng cái thân này là khổ, phải không? Thân đồng ý chưa? Duyệt hết rồi, phải không? Đó, nhất trí duyệt hết rồi là thân này là khổ.

[1:10:50]Bây giờ mình có cái thân dễ khổ này, dễ đau khổ này, cực khổ này, mình nên làm cái gì? Mình nên làm cái gì với cái thân cực khổ này? Vì thân này nó khổ cho nên chúng ta phải, phải tự tử không? Không, phải không? Đó, cái tự tử để trốn cái khổ thân là một suy nghĩ rất là cạn cợt, không phải như vậy. Vì cái thân này là khổ, mà thân mình khổ thì thân của đồng loại mình có khổ không? Cũng khổ luôn, đúng, ai cũng vậy hết. Thì bây giờ mình đã khổ rồi, mình chấp nhận khổ thêm chút nữa để cho giúp cho người khác sướng, bớt khổ, chịu không? Chịu. Chịu không? Chịu nghe ít người trả lời quá. Giờ hỏi lại nè, hỏi lại nè.

[1:11:34]Là thân mình khổ ha, thân đồng loại mình cũng khổ, bây giờ mình biết đạo rồi nên mình chấp nhận cái thân của mình cực khổ hơn một chút để cho thân của anh em mình, của đồng loại mình bớt khổ đi một chút, chịu không? Chịu. Giỏi. Đừng có nói xìu nha. Chịu chứ không phải xìu, ừ. Đó, có nghĩa là từ đây chúng ta phải chấp nhận vất vả hơn để thương yêu đồng loại mình, để giúp đỡ đồng loại mình, hãy nhớ như vậy. Chúng ta biết cuộc đời này là đau khổ, vì vậy trên cái đau khổ đó, chúng ta đối diện với chúng ta giẫm lên đó rồi chúng ta sử dụng được cái thân này một cách tràn đầy lợi ích để chúng ta nguyện rằng, chúng ta chỉ sống suốt đời để

[1:12:18]đem yêu thương, đem hạnh phúc, đem những điều có ích lợi đến cho huynh đệ mình, đến cho đồng loại mình, chúng ta nguyện với lòng như vậy. Bởi vì sao? Bởi vì chúng ta biết ngày nào đó ai rồi cũng phải chết, thân nào rồi cũng đau khổ, nhưng chúng ta nguyện chấp nhận cực khổ, dấn thân hơn nữa để làm cho anh em mình bớt khổ. Hãy sống như vậy, với cái thân đau khổ này. Với cái thân đau khổ này, chúng ta làm cho người khác bớt đau khổ. Nhớ nha, hứa rồi nha.

[1:12:50]Bây giờ chúng ta nói qua tới cái tâm. Tâm là một khối khổ. Hồi nãy nói thân là khổ, bây giờ tâm là một khối khổ. Trước hết á là trong tâm mình có vô minh, có chấp ngã. Vì có vô minh, chấp ngã, cho nên trong tâm này nó tạo thành vô số những cái tâm niệm xấu khác như là ngu si nè, phiền não nè, những tội lỗi như là ích kỷ, tự cao, tham lam, ganh ghét, đố kỵ, oán hờn, để thúc đẩy chúng ta tạo nghiệp rồi nghiệp ràng buộc mình trở lại. Thấy không? Đó, trong cái tâm này đầu tiên đó là chấp ngã là vô minh. Chấp ngã, vô minh nên có nhiều cái tâm xấu, ích kỷ, tự cao, ngã mạn, đủ màng hết trơn. Thì những cái tâm đó nó sẽ thúc mình

[1:13:32]mình tạo nghiệp, là bằng cách hễ tham lam thì mình thích chiếm đoạt của người khác, hễ kiêu mạn thì mình khinh bỉ người khác, đó, hễ mà ganh ghét thì mình muốn hãm hại người khác. Thì đó nghĩa là những cái tâm xấu đó nó thúc đẩy mình tạo nghiệp. Mà ngay cái tâm xấu đó nó cũng đang làm mình bất an. Bây giờ, chúng ta xét nè. Vì mình nhìn một cái người hàng xóm, à mình nhìn cái người đó với cái tâm từ ái, thương yêu, hoặc là mình nhìn người đó với cái tâm bực bội, ganh ghét, thì cái tâm nào làm mình đau khổ? Ganh ghét phải không? Đó, hễ mình ganh ghét, mình thấy bực cái thằng cha đó, nhưng mà kỳ thực trong tâm mình đang bất an rồi, đã khổ sở rồi.

[1:14:17]Nhưng mà khi mình nhìn cái người đó với tâm từ bi, tự nhiên tâm mình nó an vui nhẹ nhàng. Vì sao vậy? Bởi vì cái an vui nhẹ nhàng nó thuộc về thuộc về trong Bát Chánh Đạo, hãy nhớ điều đó. Hễ đúng trong Bát Chánh Đạo đều làm chúng ta an vui, ngoài Bát Chánh Đạo đều làm chúng ta đau khổ. Cho nên, khi mình nghĩ về người khác với cái tâm xấu, với tâm tham lam, ganh ghét, oán hờn, đố kỵ, thì bảo đảm ngay đó chúng ta đã đau khổ. Đó là mình chưa nói tới sau này nghiệp nó quật mình, tức là ngay khi mà quả báo sau này nó ập lại cho mình, nó ràng buộc mình còn khổ sở gấp nhiều lần. Bây giờ, chỉ nơi cái tâm xấu đó thôi là mình đã bất an, đã đau khổ rồi, như vậy.

[1:14:57]Nhưng mà chúng ta cũng có những cái tính tốt như là thương yêu, khiêm hạ, nhường nhịn, những cái tâm đó làm cho chúng ta an vui phải không? Đó, khi mình thấy mình nhỏ bé để mình tôn trọng mọi người, tự nhiên mình an vui. Còn khi mình thấy mình ngon hơn người khác để mình khinh bỉ người khác, ngay đó tâm mình động lên bất an liền. Mà nếu mình khinh người ta nhiều quá mình sẽ điên liền, hãy nhớ như vậy. Hầu hết cái quả báo điên loạn đều do cái nhân kiêu mạn, hầu hết như vậy. Cho nên, khi mà mình coi thường người khác là mình đau khổ, mình tôn trọng người khác, mình thấy mình thấp bé, tự nhiên mình an vui, hạnh phúc.

[1:15:33]Thì những cái tâm mà nhường nhịn nè, khiêm hạ nè, thương yêu nè, từ bi, đều thuộc về Bát Chánh Đạo, đều là do chúng ta biết tu hết, cho nên nó đi ngược lại cái chấp ngã. Cái chấp ngã đó nó làm cho chúng ta ghét người khác, nó làm cho chúng ta tham lam, chúng ta ích kỷ và làm chúng ta đau khổ luôn. Còn cái mà nó đi ngược lại chấp ngã là thuộc về Bát Chánh Đạo. Chúng ta nên nhớ Bát Chánh Đạo là đi ngược lại cái chấp ngã. Thì Bát Chánh Đạo đi ngược lại cái chấp ngã, cho nên nó tạo thành cái đạo đức. Ừ trong cái đạo đức đó là chúng ta biết thương yêu, biết nhường nhịn, biết khiêm hạ, biết chịu đựng,

[1:16:10]biết nhẫn nhục, thì luôn luôn chúng ta có an vui, có hạnh phúc. Đó là nguyên tắc về tâm như vậy. Đó là nguyên tắc chính, bây giờ chúng ta nói chi tiết chút xíu. Tâm luôn luôn đói cái cảm giác vui. Thân á thì luôn luôn đói một số điều, ví dụ đói ăn, thân này luôn luôn đói uống, thân này luôn luôn đói hơi thở, đó là cái thân này. Còn tâm nó cũng có những cái đói của nó, những cái khát khao của nó, là cái cảm giác vui. Là nếu mà chúng ta ở không, đừng làm gì hết, chúng ta chịu không nổi. Chúng ta phải đi tìm một cái gì để cho nó vui vẻ, nó phấn khích, nó hoạt động, nó đỡ buồn chán hơn. Cho nên bây giờ bắt mình ở một mình ở trong phòng mình chịu không nổi,

[1:16:55]nếu mình không biết tu, chỉ trừ cái người ở trong phòng biết ngồi thiền, biết nghe băng giảng, biết niệm Phật, thì người đó sẽ có niềm vui trong sự tu tập, đi ngược lại khuynh hướng của tâm. Còn bình thường nếu không biết tu, thì không bao giờ mình đóng cửa ở trong phòng một mình nổi hết. Thế nào cũng phải mở cửa ra, đi tìm chuyện gì đó để để quậy, bắt chuyện với một người bạn để nói chuyện cho đỡ buồn, hoặc là đi nghe nhạc, đi ăn, đi ra ngoài đường phố dòm người ta đi qua đi lại cũng đỡ buồn. Đó, nên là chúng ta nhớ là tâm luôn luôn đói cảm giác vui, mà có những người đói quá sức để trở thành tội lỗi, bệnh hoạn luôn.

[1:17:30]Là có những người đã tìm đến những cái nơi sa đọa như là bia ôm, vũ trường, thuốc lắc, ma túy, bởi vì những cái đó cho người ta cảm giác rất mạnh, cảm giác vui tạm thời rất mạnh. Họ không chấp nhận một cái vui nhè nhẹ, ví dụ như buồn quá mình đến người bạn mình nói chuyện đạo sẽ rất là đỡ, phải không? Nhưng mà có những người vì do cái cái tâm họ tầm thường quá, họ đòi hỏi cảm giác vui quá mạnh, thế là họ đến bia ôm, nhậu nhẹt mới đã, đến vũ trường lắc, gào thét theo điệu nhạc mới đã, hoặc là dùng ma túy rồi là vân vân, hoặc là rú xe chạy đua xe vậy nó mới đã cảm giác, thì đó là cái đói cảm giác vui mà đói quá sức đã đi đến bệnh hoạn và tội lỗi.

[1:18:11]Vì vậy, cái chỗ này là chúng ta biết tu theo Bát Chánh Đạo, gọi là trong cái chánh niệm và chánh định á, chúng ta biết giữ tâm hồn mình trong cái an vui, không bị cảm giác thèm cái vui nó lừa mình, nên mình an vui trong đạo lý, an vui trong thiền định, an vui trong cái lạy Phật, trong niệm Phật, thì như vậy mình đỡ bị lôi kéo về cái hướng sa ngã, sa đọa tội lỗi. Đó, chỗ này là chỗ khác nhau, cái cái đầu mấu chốt của cái khác nhau giữa cái tội và phước. Trong cái cảnh vắng vẻ mình biết ngồi nhiếp tâm niệm Phật thì phước càng lúc càng tăng, hoặc là biết nghe bài kinh, lên lầu lạy Phật là mình biết mình phước càng lúc càng lớn.

[1:18:51]Còn nếu mình trong cái cảnh buồn đó mình phá cái buồn đó tìm cảm giác vui là rất dễ đi vào những cái nơi sa đọa, đây là chỗ như vậy, bởi vì tâm luôn luôn đói cảm giác vui. Thì vì cái cảm giác vui đó mà chúng ta lao nhọc cả một đời này, ví dụ muốn đi bia ôm phải tốn tiền phải không? Ai cho uống không? Ai cho ôm không? Phải trả tiền. Thì muốn có tiền trả cái điều đó thì phải làm sao? Phải làm lụng cực khổ. Chúng ta thấy trên đời này vậy đó. Cái gọi là vui kỳ thực là phải trả tiền, là bù cái trả tiền đó là sức lao động, đó là như vậy, rõ ràng như vậy thôi. Cho nên vui là cực khổ phía sau, chứ không phải là dễ.

[1:19:32]Vì vậy, cái mà hay nhất là của tâm mình á, cái niềm vui nhất của tâm mình chính là cái sự thanh thản. Cái người nào mà sống tâm lắng trong thiền định được, trong sự thanh thản, người đó có được hạnh phúc chân thật. Nên có một lần tôi nhớ hồi nhỏ vậy, gặp ông thầy giáo dạy Anh văn, dường như ông cũng là người mà ăn chơi nhiều. Nhưng mà khi thấm cuộc đời rồi, ông lớn tuổi rồi, ông mới nhận ra một điều, ông nói: "Hạnh phúc chân thật chính là sự thanh thản của tâm hồn, chứ không phải là những trò vui cuồng dại." Nhưng mà lớp trẻ thì thường ít biết điều đó, lớp trẻ thường hay đi tìm những cái trò vui cuồng dại,

[1:20:10]cho đến khi một đời mệt mỏi, hư hao, rồi mới thấy rằng hạnh phúc chân thật chính là sự thanh thản của tâm hồn. Cho nên bây giờ mình biết đạo, mình khôn ngoan hơn, mình không dại gì đi tìm những trò vui cuồng dại, mà mình sẽ đi tìm một cái nội tâm thanh thản, vì đó là hạnh phúc chân thật, vừa được giữ mình trong đạo đức, mà giữ mình trong đạo lý nữa, như vậy.

[1:20:36]Một cái nữa là tâm luôn luôn cần cái hiểu biết, đói cái kiến thức, nhớ là tâm luôn luôn đói kiến thức, luôn luôn muốn biết chuyện này, muốn biết chuyện kia không bao giờ dừng, đó là do thức ấm. Hồi nãy mình nói cái thân mình đói thức ăn, thức uống, thì nãy mình nói tâm mình đói niềm vui, bây giờ mình nói thêm cái đói nữa là tâm này đói kiến thức, luôn luôn muốn biết chuyện này, muốn biết chuyện kia. Ví dụ mình đang đi mình thấy hai người bạn mình đứng xì xì xào xào nói nhau, thì lúc đó mình muốn gì? Nói gì vậy? Nói gì, nói nghe coi. Đó, đó cái tò mò đó chính là tâm mình đói kiến thức, đó, lúc nào cũng muốn biết chuyện thiên hạ.

[1:21:12]Phải không? Có không? Có. Hoặc là những tin tức báo chí hằng ngày đó mình luôn luôn muốn biết coi thế giới đã xảy ra chuyện gì, đó là đói kiến thức. À và điều này có thể tốt, có thể xấu. Có thể tốt, có thể xấu là sao? Là nếu mà những điều mình biết là điều tốt á, thì tâm mình từ từ tốt lên, mà nếu những điều mình biết á điều xấu, tâm mình từ từ xấu đi. Ví dụ như có những đứa trẻ mới lớn, chưa biết gì về tình yêu, hôn nhân, tình dục, nhưng mà được bạn bè nó truyền những cái câu chuyện chuyện đồi trụy, thì những điều đó nó biết á, nhưng mà biết xong rồi nó hư luôn. Còn nếu mà lớp trẻ vừa lớn lên mình cho biết những cái đạo lý,

[1:21:52]cho biết về nhân quả thì cũng là cái biết á nhưng làm cho nó tốt lên. Thì cái biết đó thuộc về chánh kiến trong Bát Chánh Đạo. Cho nên cái biết đúng á là chánh kiến, làm cho người ta tốt lên, người ta an vui, người ta hạnh phúc. Còn những cái biết tầm bậy tầm bạ á, những cái không nên biết mà cứ biết hoài á thì làm cho người ta hư hư hỏng cuộc đời. Cho nên tâm luôn luôn đói kiến thức mà chúng ta phải biết chọn lựa cái kiến thức nào để nên biết và những cái tướng kiến thức nào không nên biết. Nhất là mình là người lớn thì mình phải có trách nhiệm với con trẻ, phải cho nó nên biết những điều gì cần biết mà thôi.

[1:22:30]Hãy nhớ như vậy. Rồi một cái cái đói của tâm nữa là tâm luôn luôn muốn suy nghĩ, muốn sáng tạo, muốn tìm tòi, muốn làm cái gì đó chứ không muốn ở không. Đó là khuynh hướng của hành uẩn á. Hồi nãy cái đói kiến thức là khuynh hướng của thức uẩn, còn cái luôn luôn muốn làm cái gì đó không chịu ở không, đó là khuynh hướng của hành uẩn, cho nên không ở không. Chỉ có mà khi mà mình sáng tạo, mình tìm tòi á thì nó có cái tốt cái xấu. Ví dụ mình làm lụng, mình làm phước, mình nghĩ chuyện làm phước á thì cái được cái phước mà chấp ngã mình nhẹ. Còn mình khi mình làm điều này suy nghĩ điều kia mà làm những điều

[1:23:03]ích kỷ á thì chấp ngã nó nặng và đau khổ mình nhiều hơn. Và mình nên tu thiền để mình làm nhẹ bớt cái tâm của mình, nhẹ bớt cái hành uẩn như vậy. Khi mà cái tâm thức quay cuồng, nhộn nhịp, sôi động á thì làm cho bản ngã tồn tại. Chúng ta nhớ như vậy. Cái tâm này á luôn luôn nó suy nghĩ, nó quay cuồng, nó nhộn nhịp trỏng á, bản ngã cứ phát triển hoài. Mà bản ngã phát triển hoài thì cái luân hồi là mờ mịt không có đường ra. Chỉ có khi nào mà có cái đạo lý thấm vào á thì bản ngã mới được giảm nhẹ. Còn mình sống theo bản năng, lần lần mình trở thành thú. Phải nhớ điều đó. Cái thân tâm này á nếu mình sống theo bản năng ví dụ nó muốn vui,

[1:23:40]mình đi tìm trò vui mình thỏa mãn nó, mình từ từ trở thành con thú liền, mình sẽ hưởng những cái niềm vui mà tội lỗi liền. Còn nếu có đạo lý thấm vào á thì mình không có thỏa mãn nó bơ bởi những cái trò vui tầm thường mà mình sẽ thỏa mãn nó bởi những niềm vui cao thượng. Ví dụ thay vì mình bỏ cái tiền đó mình đi bia ôm bậy bạ, mình bỏ tiền đó mình đi giúp hàng xóm. Hai cái hai cái làm nó khác nhau. Nhưng một cái đó làm cho mình tăng cái bản ngã, tăng cái bản năng trở thành con thú, một cái làm cho mình trở thành thánh từ từ bởi cái tâm mà mình thương yêu mình giúp đỡ người. Cũng là tốn tiền á nhưng một cái thỏa mãn bản năng thì

[1:24:17]mình đi dần về phía con chứ không phải phía người. Còn một cái cũng tốn tiền nhưng mà để làm theo đạo lý để giúp người thì mình đang đang là con người, là người. Người mà ta nói chữ con chữ người á đây. Mình có phân nửa thú trong người mình, phân nửa thánh và phân nửa thú. Con người là phân nửa thánh và phân nửa thú. Mà nếu mình sống theo bản năng, bản ngã tăng lên chỉ biết hưởng thụ thì mình đang là thú. Còn nếu mình thắng cái niềm vui đó, biết kiềm chế mình bớt để sống cao thượng hơn thì mình lần lần mình là thánh, nhớ như vậy. Cái tâm thức này mà nó càng động thì con người càng nặng nề, căng thẳng, khó chịu.

[1:24:53]Đó là lý do tại sao mà thiền định làm giải tỏa bớt cái nặng nề, căng thẳng của tâm thức. Cho nên cái thiền định làm cho chúng ta giải bớt cái nhẹ về tâm của mình, làm cho tâm mình giải tỏa bớt những cái xao động, bất an và bản ngã đó. Nhưng dĩ nhiên cũng phải nhờ phước, chúng ta phải làm phước giúp người rất nhiều mình mới có thể thiền định được. Trong cái tâm cuồng loạn đó, nếu người nào mà rủi tạo nghiệp mà tới điên loạn thì thật là bi đát, làm người mà thật không khác con thú, rất là đáng thương. Cho nên vì vậy, chúng ta phải giữ cái tâm hạnh tạo cái phước để đừng bị rơi vào cảnh điên loạn, nó là như vậy.

[1:25:30]Chư thánh á thì được cái phước đức lớn mà có tu tập thiền định nên tâm thức yên lắng, thoát được cái khổ của ngũ uẩn cho nên biết ngũ uẩn này là một khối khổ. Chúng ta mới ban đầu nghe nói mình chưa biết cái ngũ uẩn này là một khối khổ, nhưng mà mình tu rồi, mình thoát ra khỏi cảnh khổ rồi, nhìn lại mới biết năm uẩn này là một khối khổ, mãi mãi vương vấn. Nên hôm nay thì chúng ta kết thúc cái bài về Khổ đế trong Tứ Thánh Đế, lần sau mình nói về Tập đế. Thì trong cái khổ này mình thấy là cuộc đời này quả thực là khổ, phải không? Giống như nhà thơ Đoàn Như Khuê đã nói vậy: "Bể khổ mênh mông sóng lụt trời / Khách trần

[1:26:12]chèo một chiếc thuyền chơi / Thuyền ai ngược gió, ai xuôi gió / Xem lại cùng trong bể khổ thôi." Bài thơ thật là hay vậy. Nên chúng ta chạy theo những mục tiêu gần giống như là cái thuyền nó chạy xuôi gió, mình không thấy khổ. Nhưng mà cái người vượt ra khỏi biển khổ rồi mới nhìn thấy là dù ai ngược gió, ai xuôi gió đều là trong biển khổ mà thôi. Và chúng ta hiểu một điều nữa là trong cái cảnh khổ đồng nhau như vậy thì nên sống thương nhau, phải không, đừng ghét nhau, hãy sống thương yêu nhau như vậy. Những cái gì bực bội trong lòng mình bỏ qua, cùng chung tay xây dựng cái thế giới này, cái cuộc đời này thành một cái cõi thiên đường hạnh phúc.

[1:26:56]Mình chấp nhận khổ hơn nhưng để người chung quanh mình vui hơn, đó là như vậy. Giờ mình trả lời một chút xíu. Ba món khổ: khổ khổ, hành khổ, hoại khổ. Có ca sĩ trình diễn rồi đó. Chà! Không có thời gian. Thôi bữa nào hỏi thầy trụ trì đi nha, không còn thời gian nữa. "Chư tiên và chư thiên khác nhau thế nào?" Chư tiên nếu một người còn sống ở trên thế gian này đó mà tu đắc đạo tiên, có thần thông thì cũng sung sướng, còn chư thiên là phải chết hẳn lên cõi trời hẳn, khác nhau như vậy. "Bạn con làm được nhiều việc công tác nhưng thỉnh thoảng còn sát sinh. Khi con khuyên can thì bạn con nói thế này:

[1:27:34]nếu không giết con vật thì nó sẽ đầy trái đất và giết nó để đổi kiếp khác cho nó để nó khỏi phải mang thân súc sanh." Trời ơi! Ai mà lý luận, trời ơi. Giết nó để nó đổi kiếp để nó không mang thân súc sanh, mình có biết chắc là khi mình giết nó thì nó sẽ được làm người không? Biết chắc không? Mình có thần thông sao mình biết hễ tôi giết nó thì nó thành người? Như vậy đi ẩu quá không? Ẩu, cái đó ẩu, giống như bên Hồi giáo vậy đó, chết rồi được lên thiên đường. Ai hỏi câu này cũng hay nè. Nói: "Có một người rớt sông chết đuối, đang quơ tay cầu cứu thì có một người đứng gần đó muốn cứu mà không biết bơi.

[1:28:12]Bây giờ hễ mình không cứu á thì giống như là mình mình không có từ bi, phải không? Nhưng mà nhảy nhào xuống cứu thì mình chết luôn. Vậy giờ phải xử lý làm sao?"