[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:24]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:36]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:50]Thỉnh quý thầy, quý cô, quý Phật tử ngồi xuống ạ.
[0:56]Hôm nay là mùng ba. Kính thưa quý thầy, quý cô, quý Phật tử, đúng theo chương trình thì hôm nay chúng tôi nói đề tài là về hai câu đối trong chùa Kim Tiên của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc. Theo như chương trình dự định thì hôm nay chúng ta nói về hai câu đối của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc ở tại chùa Kim Tiên ở Cai Lậy. Nhưng mà hôm mùng một do cái đề tài giảng mùng một là bài Chuyên nhất, bài đó khó, hơi trừu tượng nên không dám giảng, nên chúng tôi đã nói về đề tài đó rồi. Hôm nay phải đổi lại, hôm nay nói đề tài Chuyên nhất, nhưng mà cũng nhắc sơ một chút về cái đề tài mà về hai câu đối của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc.
[1:42]Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là thân sinh của Bác Hồ. Thì vào những thập niên 20, cụ bắt đầu đi vào miền Nam. Cụ bị bãi chức quan tri huyện ở Bình Khê, ở Bình Định do cụ bênh vực người nghèo. Cụ đánh chết một cái tay cường hào ác bá, mà không ngờ cái gia đình của tay đó là có cái thân thế lớn ở triều đình Huế. Cho nên triều đình Huế bắt tội cụ, đánh cụ một trăm trượng tấy máu, rồi bãi chức quan luôn. Cụ làm quan chỉ vỏn vẹn được có sáu tháng, mà trước khi đi làm quan là cụ đã nói với cái người bạn ở quê ở Nghệ An, nói: "Thôi bạn đừng có theo tôi, tại chuyến này tôi đi làm quan mà không ở lâu", cụ biết trước.
[2:27]Cho nên rồi sự cố xảy ra, là do cái bênh vực người nghèo nên mếch lòng cả triều đình, cụ bị cách chức. Sau đó cụ lang thang vào Nam, cụ làm thuốc Bắc, đầu tiên là ở Sài Gòn làm thuốc Bắc, tối đến thì đến chùa Linh Sơn ở đường Cô Giang ở quận Một á, nghỉ. Rồi cụ nghiên cứu đạo Phật, dịch kinh Phật, rồi sau đó kết bạn với các vị hòa thượng vào thời đó, mà đặc biệt là có sư cụ Khánh Hòa là vị mà khởi xướng phong trào chấn hưng đạo Phật, thì cụ Nguyễn Sinh Sắc cũng là bạn với cụ Khánh Hòa, hai người cùng nhau khởi xướng phong trào chấn hưng đạo Phật. Cho nên cái việc mà Phật giáo Việt Nam được chấn
[3:10]hưng từ những thập niên 20 thì có một phần công lao rất lớn của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, nhưng mà vì sự tế nhị của lịch sử, cái phần đó đã bị bôi khỏi cái sử của đạo Phật, không ai biết cái công lao của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đối với Phật giáo ngày nay. Cụ đi hết chùa này tới chùa kia, gặp hết những vị hòa thượng lớn trong cái thời đó, như là Hòa thượng Huệ Đăng ở chùa Thiên Thai - Bà Rịa là một vị tổ, Hòa thượng Chí Thành ở chùa Phi Lai - Châu Đốc là một vị tổ, Hòa thượng Thiện Quới ở chùa Hội Khánh ở Bình Dương cũng là một vị tôn túc lớn thời đó, cụ đi kết giao hết và bàn với nhau cái việc mà chấn hưng đạo Phật, đồng thời là để giành lại độc lập cho đất nước.
[3:52]Đối với cụ, cái tình yêu nước và tình yêu đạo là một. Rồi lúc mà Bác Hồ đi về Quảng Châu đào tạo những đồng chí á, thì có một người tên là Phan Trọng Bình đi về nước. Theo lời Bác Hồ là đi tìm về Cao Lãnh để thăm cụ, thì cái lúc mà tiễn Phan Trọng Bình trở về lại Quảng Châu để hoạt động với Bác Hồ thì cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc có dặn Phan Trọng Bình một điều, câu đó vẫn còn ghi trong sử, nói: "Các cháu mà muốn cứu nước, các cháu phải theo đạo Phật." Cụ là một người tâm huyết với đạo Phật, thường viết thư kêu người này, kêu người kia phải theo đạo Phật, nhất là gửi thư về Nghệ An để kêu dân Nghệ An phải theo đạo Phật.
[4:36]Nhưng tiếc rằng bức thư đó không đến được Nghệ An mà bị Phòng Nhì Pháp nó giữ lại, câu lưu luôn. Nên người Nghệ An đến bây giờ vẫn chưa có cái giáo hội, không có ban trị sự gì ở tỉnh Nghệ An hết, trong khi đó là tâm huyết, là hoài bão của cụ Phó bảng. Thì cụ đi đây đi kia, cụ để lại nhiều câu đối về đạo Phật rất là sâu sắc, mà trong đó có một câu bí hiểm nhất mà nói lên cái kiến giải đặc biệt của cụ là lúc đó cụ ghé ngang chùa Kim Tiên ở Cai Lậy vừa mới trùng tu xong thì mọi người đang vân tập vui vẻ để chuẩn bị làm lễ khánh thành, thì hòa thượng trụ trì mới biết cụ là một nhà Nho cực kỳ giỏi, nổi tiếng.
[5:15]Tại vì ở Nghệ An thông minh nhất là cụ Nguyễn Sinh Sắc mà, có câu truyền nổi tiếng mà, nói là: "Uyên bác bất như San", nghĩa là nói về uyên bác không ai bằng ông Phan Bội Châu, vì lúc đó ông Phan Bội Châu tên thật là Phan Văn San. "Uyên bác bất như San, thông minh bất như Sắc", nghĩa là ở Nghệ An không ai thông minh bằng Nguyễn Sinh Sắc. "Tài hoa bất như Quỳ", nói tài hoa không ai bằng Vương Thúc Quỳ, tức là thầy dạy của Bác Hồ. "Cường ký bất như Lương", nghĩa là nói về trí nhớ thì không ai bằng Trần Văn Lương ở thời đó. Cụ Nguyễn Sinh Sắc là một trong bốn người giỏi nhất Nghệ An thời đó. Sau này cụ vào Nam thì cái tiếng nó vẫn người ta vẫn còn
[5:49]biết, nên mới nhờ cụ viết cho hai câu đối lên chùa. Cụ để lại hai câu đối mà người ta xôn xao lên hết trơn. Hai câu đó là, câu thứ nhất là: "Đại đạo quảng khai, thố giác khiêu đàm để nguyệt; Thiền cơ giáo dưỡng, quy mao phược thụ đầu phong." Nói rằng việc mà mở rộng cái đạo lớn là việc lấy sừng con thỏ khều ánh trăng dưới đáy nước. Việc mà nuôi dạy cái dòng thiền, nuôi dạy đệ tử trong dòng thiền là cái việc lấy lông của con rùa cột gió ở đầu ngọn cây lại. Khi cụ viết hai câu đối đó rồi, người ta xôn xao bàn tán, có những người không bằng lòng, hỏi cụ, cụ mỉm cười không trả lời. Mà đến nay hai câu đối đó vẫn bí hiểm để đó để tìm tri kỷ.
[6:36]Thì chúng tôi có dịp về thăm lăng cụ ở Cao Lãnh thì thấy người ta trưng hai câu đối đó ra để làm di tích, thì khi đọc tới hai câu đối đó chúng tôi hết hồn liền, bởi vì cái kiến giải quá cao siêu. Phải là một người có cái tâm rất là tự tại, thanh tịnh mới dám viết hai câu đó. Vì sao vậy? Bởi vì cái vế thứ nhất của câu đối là "Đại đạo quảng khai" là nói một cách long trọng, đầy lý tưởng, đầy chân tình, nghiêm trang, nghiêm túc. "Đại đạo quảng khai" là việc mở rộng cái đạo lớn ra, tức là việc chấn hưng Phật pháp làm cho hưng thịnh, nhưng mà lại là lấy sừng con thỏ khều ánh trăng dưới đáy nước. Cụ ví như chuyện đùa, không có.
[7:19]Trong khi cụ tất bật ngày đêm tận tụy lê từng bước chân qua chùa này, chùa kia để kêu gọi chấn hưng đạo Phật. Tức là cụ rất vất vả làm, nhưng mà cụ vẫn xem việc đó như không có. Hoặc là "thiền cơ giáo dưỡng", việc nuôi dạy cái dòng thiền, tức là một cái việc quan trọng, giữ gìn cái huyết mạch của đạo pháp, đi tìm những con người đắc đạo, đó là vun đắp, nuôi dưỡng những con người đắc đạo là việc lớn, việc quan trọng, vậy mà cụ phán một câu kế tiếp: như lấy lông con rùa cột gió ở đầu ngọn cây. Sừng con thỏ không có, lông rùa không bao giờ có, trăng dưới đáy nước là chuyện không có, mà gió đầu ngọn cây không ai giữ được.
[7:58]Tức là những cái chuyện lớn trong đạo, những chuyện rất là lý tưởng đối với đạo, những chuyện rất là nghiêm túc, những chuyện cao đẹp mà cụ làm rất là nghiêm chỉnh và tận tụy, vậy mà cụ vẫn xem như không. Điều đó chỉ có đối với một người mà tâm hết sức là tự tại. Hai câu đối đó muôn đời cứ bí hiểm mà sự thực nó nói lên hết tinh thần của kinh Kim Cang ở trong. Nên những vị mà Phật tử vào thời đó đến chùa dự cái buổi lễ trùng tu đó không ai hiểu nổi, rồi cứ xôn xao xôn xao bàn tán mà hỏi cụ, cụ không trả lời, cụ mỉm cười không nói gì hết. Vừa rồi là chúng ta có phân tích hai câu đối đó với ý nghĩa như thế nào trong
[8:37]cái ngày mùng một, nên hôm nay không có lặp lại, hôm nay chỉ nhắc lại. Hôm nay cái đề tài mà chúng ta nói với nhau là Chuyên nhất, chuyên nhất. Chuyên nhất là chuyên chú vào một điều duy nhất mà thôi. Thì trước khi chúng ta nói đề tài này, chúng tôi xin đại diện cho chùa Phật Quang, trước hết cám ơn quý thầy, quý cô và quý Phật tử. Ngày Tết nhất ai cũng vui chơi rộn ràng, vậy mà quý thầy, quý cô, quý Phật tử đã cất công đi về nơi đây, nơi núi rừng heo hút này, có ngôi chùa nghèo nàn tơi tả này để thăm viếng chúng tôi, là chúng tôi hết sức là cảm động. Và trong lúc mà chúng tôi đang cô đơn, buồn bã vì không có thấy Tết, không thấy mùa xuân,
[9:26]thì quý thầy, quý cô, quý Phật tử đã đến đây và đem theo một mùa xuân bất tận. Do đó chúng tôi hết sức là cảm niệm công đức, xin cho tràng pháo tay.
[9:41]Chắc trước khi mà đến đây quý thầy cô, quý Phật tử sẽ thấy chùa rất là héo hắt ha. Nhưng mà khi quý thầy cô đặt chân tới đây rồi cái bỗng nhiên núi rừng bừng sáng lên. Và để bày tỏ lại chút tấm lòng, chúng tôi cũng xin chúc quý thầy, quý cô và quý Phật tử một năm mới được nhiều điều tốt lành, sức khỏe thì khương kiện, à quý thầy thì được mọi điều như ý ở trong Phật pháp, ừ trong tự viện của mình, còn quý Phật tử thì được may mắn, được phát đạt trong cái công việc làm ăn của mình. Và sang năm lên nữa ha, sang năm lên nữa.
[10:22]Ừm và chúng ta có một món quà đầu xuân, đó là một bài pháp ngắn ngắn, có cái tựa là Chuyên nhất. À chuyên nhất là gì? Chuyên nhất là gì? Chuyên nhất là tập trung vào một công việc, xoáy sâu vào một khía cạnh, dồn hết vào một lĩnh vực, ý nghĩa là như vậy. Còn cái đó là cái công việc gì, khía cạnh gì, lĩnh vực gì thì mình chưa có nói tới. Mà tại sao ta phải tập trung vào một công việc, xoáy sâu vào một khía cạnh, dồn hết vào một lĩnh vực? Bởi vì ta tin rằng chỉ như vậy thì cái công việc của ta mới đạt được kết quả tốt đẹp. Còn nếu mà chúng ta dàn trải rộng thì có thể là nó không đi tới đâu. Cũng giống như là chúng ta muốn có một cái lỗ
[11:12]trên một cái miếng gỗ thì chúng ta không thể lấy nguyên cái tay hay lấy cái búa tạ đập, nó chỉ vỡ cái miếng gỗ đó ra chứ nó không có cái lỗ, mà chúng ta phải khoan, phải không? Tức là mũi khoan nhọn, tập trung cái sức mạnh hết lại vào một điểm và chúng ta xoáy nó, nó sẽ dùi được cái lỗ. Hoặc là những người mà họ khoan đá cũng vậy, tảng đá cứng như thế, nếu mà đập không biết có bể hay không, hoặc là nếu bể thì nó sẽ vỡ ra tùm lum. Còn muốn có một cái lỗ thì người ta chỉ khoan, mũi khoan rất là cứng, khoan xuyên một lỗ như vậy. Ừm thì cái việc mà tập trung lại một điểm, một chỗ như vậy sẽ làm cho chúng ta đi sâu vào cái vấn đề mà chúng
[11:51]ta muốn, chúng ta sẽ thực hiện được tốt đẹp cái công việc mà chúng ta dự định. Vì vậy dễ thành công hơn. Do đó, những người muốn có một cái thành công lớn trong đời thường thì người ta hay tập trung xoáy sâu vào một việc, chứ không ai làm tràn lan. Như ông bà ta cũng nói là: "Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh". Nên một cái người ví dụ như có nhiều nghề, nhưng mà nên chọn cái nghề nào đó tốt nhất rồi tập trung cái nghề đó thôi, chứ đừng làm một lúc hai ba nghề thì không có nghề nào giỏi cả. Ví dụ như một người vừa có thể là ừm viết văn, viết báo lại vừa có thể là đi may quần áo, thì trong hai cái thì nên chọn một cái.
[12:35]Ví dụ mình cảm thấy là mình viết văn, viết báo là hay, hấp dẫn được nhiều người, thôi bỏ nghề may quần áo, may thời trang dồn vào viết văn. Còn nếu cảm thấy mình viết văn được được, cũng khó thể nổi tiếng, nhưng may quần áo thì lại đẹp, có thể có khách hàng thì thôi bỏ viết văn mà tập trung vô cái may quần áo, lâu lâu viết một bài văn chơi chút đỉnh thôi, chứ đừng lấy nó làm cái công việc chính. Thì khi mà mình tập trung vào một lĩnh vực như vậy thì tay nghề của mình nó chắc, nó sâu hơn và mình càng nổi tiếng lên. Chúng ta thấy những cái người mà những đại gia, những nhà doanh nhân lớn thì họ cực kỳ giỏi trong cái lĩnh vực của mình.
[13:10]Ví dụ cái người vi tính là họ phải cực kỳ giỏi về lập trình, về chế tạo những con chip, họ mới vượt lên hàng đầu của thế giới. Hoặc là một cái người mà may quần áo thời trang, họ phải là những nhà chuyên sâu, tìm những chất liệu vải và những đường nét may cắt cực kỳ đẹp, thu hút, nổi tiếng và vượt lên cả thế giới luôn, thành những hàng hiệu luôn, vân vân như vậy. Hoặc là một cái người đi tu cũng vậy. Đi tu mà cứ nay ở chùa này một chút, mai ở chùa kia một chút, tu pháp này một chút, tu pháp kia một chút, rồi cả đời không đi tới đâu. Và vì vậy nên người ta thích, nghĩa là càng đi cao hơn người ta thích đi chuyên sâu vào một vấn đề.
[13:48]Và nhờ đi chuyên sâu một vấn đề người ta mới có được cái thành công lớn. Cho nên vì vậy là hôm nay chúng ta bàn với nhau về cái từ chuyên nhất, để hy vọng rằng chúng ta khám phá thêm những ý nghĩa đó và ứng dụng vào cuộc đời của mình. Ví dụ mình tu cũng phải chuyên nhất, mình làm ăn cũng phải biết chuyên nhất, mình sống trên đời cái tình nghĩa chuyên nhất, vân vân. Nhưng mà như thế nào? Và tìm mặt trái, mặt phải nữa. Thì chúng ta cũng thường nghe những cái từ có cái chữ chuyên, như là chuyên gì? Chuyên môn, chuyên gì nữa? Chuyên gia, chuyên, chuyên viên, chuyên ngành, chuyên sâu, chuyên nghiệp, à chuyên gì nữa?
[14:30]Chuyên chú, à chuyên gì nữa? Ừm, nên ưm cái chữ chuyên môn tức là chuyên trong một một môn, một ngành. Nhưng mà sau này thì cái từ chuyên môn nó bị biến thái. À ví dụ như mà ai mà ăn nhiều quá thì người ta nói sao? Thấy mày tối ngày chuyên môn ăn không. Sự thật là cái chữ ăn thì nó không cần phải chuyên môn, không cần phải chuyên môn. Ăn chỉ nhai, nuốt thôi là được, mà ai ăn nhiều quá thì chuyên môn. Còn ừm có người nào mà tự nhiên có cái tật thấy ai mà mà có ngoại hình kỳ cục cứ hay chọc người ta, cái người ta nói: "Mày cứ chuyên môn chọc người ta", ví dụ cái chữ chuyên môn. Rồi sau này cái chữ chuyên môn riết nhàm,
[15:11]cái bắt đầu người ta đổi qua chữ chuyên gì? Chuyên gia. Nói: "Mày cứ chuyên gia đi ăn chực không", ví dụ vậy. Nó từ nó bị bị méo nghĩa đi, chứ sự thật á cái nghĩa ban đầu nó không phải như vậy, ừm. Thì trong xã hội cũng vậy. Thì xã hội rất là nhiều ngành nghề, thì mỗi người phải chuyên sâu, tập trung vào từng ngành thì mới có thể giỏi và phối hợp với nhau, nó tạo thành cái sự sống cho toàn xã hội. Ví dụ như mình đi chùa thôi vậy chứ cũng phân ra nhiều ngành lắm nha. Ờ trước hết là gì? Có cái người chuyên môn đi kêu người ta đưa tiền mua vé xe, phải không? Rồi có người gì nữa? Có một người chuyên môn lái xe, rồi ở trên xe có một người chuyên
[15:51]môn nói chuyện để chọc cười cho mọi người đỡ buồn, à. Rồi vô tới chùa thì sao? Có một người chuyên môn ngồi nói lải nhải cái gì nãy giờ, ví dụ có người chuyên môn. Rồi rồi một lát sau khi giảng xong, lễ quy y xong tới giờ trưa thì rất nhiều người chuyên môn ăn, ha. Chùa này đó. Trong đạo Phật á, chúng ta có nghe một cái từ rất là lạ là chuyên tu, à chuyên tu. Ở ngoài đời thật ra cũng có chữ chuyên tu, đó là họ học cái ngành nào đó cái họ đi tu nghiệp thêm. Đó là họ học cái ngành gọi là ngành chuyên tu, họ đào sâu cái vấn đề của họ đi vào cũng gọi là chuyên tu. Nhưng trong đạo Phật cái chữ chuyên tu là khác.
[16:27]Ừm chuyên tu có nghĩa là thế này: trong đạo Phật có hai cái sắc thái, một sắc thái là của những vị mà làm những việc Phật sự, tức là vị đó đi lo hướng dẫn cho tín đồ, ừm dìu dắt tín đồ, an ủi tín đồ. Ví dụ như cái người Phật tử ừm cần làm lễ quy y thì làm lễ quy y, người Phật tử lúc đó gia đình có những chuyện khó khăn thì thỉnh quý thầy làm lễ cầu an, hoặc là gia đình Phật tử mà lúc có tang chế thì thỉnh quý thầy làm lễ cầu siêu, hoặc là làm đám cưới thì làm lễ hôn phối, à rồi giảng giải cho quý Phật tử biết, rồi hướng dẫn cho anh em thanh thiếu niên, vân vân. Thì có những một cái sắc thái trong đạo Phật là
[17:07]là chuyên làm Phật sự, chuyên hướng dẫn, dìu dắt các tín đồ. Một sắc thái thứ hai là là chuyên sâu đi vào cái tu tập nội tâm để khai phá tâm linh. À trong đạo Phật có hai sắc thái như vậy. Thì có những vị vậy, họ cho rằng là phải chuyên sâu đi tu tập, bỏ hết, dứt các duyên, không còn tiếp xúc với mọi người nhiều, rồi họ yên trong thất, họ cứ ngồi chuyên nhập định, tham thiền hay niệm Phật. Nhờ vậy tâm vào định dần dần rồi được khai mở. Rồi trong cái khai mở đó họ có những cái trí tuệ, có cái thần thông và sau khi họ ra thất, họ đưa ra được nhiều cái cái giáo lý độc đáo, họ truyền được nhiều sức mạnh
[17:49]cho mọi người, cái làm cho đạo Phật được hưng thịnh. À thành thử ra có nhiều người đã chọn cái con đường là chuyên sâu tu tập để hy vọng là có những cái bứt phá về nội tâm, về tâm linh để hỗ trợ đạo Phật. Thì cũng có những vị nói rằng mà cái việc đó cũng hay, nhưng mà trong khi chờ đợi cái sự chứng đạo như vậy, ở bên ngoài Phật tử bùi lăng bùi lốc không ai lo. Cho nên là có những vị phát tâm thôi họ tu sau, họ sẽ đứng bên ngoài lo cho Phật tử trước, và giữ gìn chùa, làm những buổi lễ, hướng dẫn Phật tử, vân vân. Thì trong đạo Phật cả hai sắc thái đều rất là đẹp, đều rất là đẹp. Ừm trong lịch sử đã có những cái vị mà chuyên
[18:27]nhất tu tập rồi đắc được đạo quả nhiều lắm. Chúng ta gặp có những vị như ngài Tuệ Trung Quốc Sư ở bên Trung Hoa vậy, ngài ngộ đạo rồi ngài lên cái núi ngài ở 40 năm không bước khỏi chân núi. Cho đến cái ngày mà vua nghe tiếng cái oai đức ngài lớn, vua mời về làm quốc sư luôn, tức là một bước từ rừng núi bay luôn về kinh đô làm thầy của thiên hạ luôn. Cực lạ, đó là trường hợp rất là lạ. Còn rất nhiều vị khác ẩn vào rừng vào núi rồi đắc đạo trở ra giáo hóa thì nhiều không kể xiết. Thì đó là nói lên cái giá trị của những vị mà chuyên sâu, tập trung tu tập, ừm. Rồi trong cái chuyên sâu về tu tập đó nó cũng có
[19:03]những người mà chủ trương chuyên nhất một pháp môn, một đường lối, là không quan tâm, không tham khảo, không chấp nhận các pháp môn khác. Vì họ hy vọng rằng tu một đường thì được kết quả cao. Có người hỏi chứ: "Ừm tại sao anh tu anh niệm Phật mà anh không chịu tu thiền thêm? Hoặc có người thấy tu thiền sao anh tu thiền anh không niệm Phật thêm?" Thì người đó mới trả lời: "Người ta không thể đi qua sông bằng cách là đặt hai chân trên hai chiếc ghe." Họ đưa hình ảnh có lý không? Có lý ha. Đi một chân bước chiếc ghe này, chân để chiếc ghe kia, chừng đi qua sông thì chuyện gì xảy ra? Thì khi qua tới sông còn có hai chiếc ghe,
[19:42]còn người đó không biết nó nằm ở khúc nào ở dưới nước rồi không biết, à. Cho nên vì vậy người ta trả lời như vậy cái thôi nghe tạm xuôi, thế vì vậy có những người chủ trương tu một pháp môn. Nhưng mà lại có những người họ nói ngược lại, họ nói niệm Phật mà biết tu thiền hoặc thiền biết niệm Phật thì giống như hổ mà có thêm sừng, giống như đi một chiếc ghe nhưng bỏ thêm cái máy đuôi tôm (cô le), thì ngon, ngon, đi nhanh hơn có sao đâu. Tức là cũng có những cái lý luận như vậy. Nhưng mà à trong đạo Phật tồn tại có những cái vị họ chủ trương là một đường lối, à không có chấp nhận đường lối khác. Ơ thì hôm nay mình mình cũng bàn với nhau về những sự kiện này để chúng ta
[20:19]xem một cái gọi là chuyên sâu, chuyên nhất đó có hay hay là dở, vậy, ừm. Bây giờ chúng ta quan sát ra ngoài xã hội một chút, rồi mình sẽ nhìn vào trong đạo. Bên ngoài xã hội thế này: là thật ra trước khi đi vào chuyên ngành, ai cũng phải qua cái kiến thức tổng quát chung, phải không? Ví dụ bây giờ ừ lên học đại học thì đại học không còn giống như phổ thông nữa, đại học mỗi ngành khác nhau hết. Có người học đại học kiến trúc, người học y tế, người học điện toán, tin học, à người học về viết văn, nghĩa là rất nhiều ngành khác nhau hẳn. Nhưng mà trước khi lên đại học thì tất cả phải học làm sao? Phải giống nhau hết, là phải xong 12 năm phổ thông.
[20:59]Thật ra thì có nhiều chủ trương là khi lên tới cấp 3 là bắt đầu có những cái trường chuyên, thiên về văn nhiều hơn, thiên về toán nhiều hơn. Nhưng nhiều người cũng phản đối, họ cho rằng kể cả cấp 3 cứ nên đi phổ thông giống nhau hết, rồi lên đại học rồi mới tách ra, chứ từ cấp 3 đừng tách ra vội, rồi học sinh họ không có kiến thức tổng quát. Cái đó là cái hay á. Nghĩa là tại sao mà ví dụ như một người này là học bác sĩ, nói: "Thôi đào tạo từ nhỏ cho học bác sĩ lên luôn tới lên đại học luôn thì sẽ rất là giỏi, tại sao bắt học chi 12 năm phổ thông?" Rồi có người đi học cái ngành quân sự, nói: "Thôi từ nhỏ đi cầm súng làm tập luôn rồi lớn lên luôn,
[21:35]học chi 12 năm phổ thông?" Nhưng mà sự thật, đúng là những cái vị mà họ họ họ lãnh đạo giáo dục họ có cái nhìn sáng suốt là phải học 12 năm phổ thông giống nhau, rồi hãy tách ra chuyên ngành. Thì sau này mà mình làm ông bác sĩ, mình vẫn phối hợp được với một ông kỹ sư điện toán. Hoặc là mình làm một ông bác sĩ mà mình vẫn phối hợp được với ông công an. Là khi có một người vô, tự nhiên nhìn cái vết cái biết là vết này bị đạn bắn, tức là vừa có vụ án xảy ra. Thì họ có kiến thức rộng, cho nên vừa chữa bệnh nhưng mà họ có kiến thức về cái an ninh, án mạng, trật tự nên họ có thể trao đổi với bên công an để mà mà nghiên cứu thêm cái người mà bị
[22:14]bắn là trường hợp nào, vân vân, phải không? Vì họ có nhiều kiến thức. Hoặc là một cái người đi làm báo, nếu mà viết văn viết báo mà nếu không có biết những kiến thức về sử, không biết kiến thức về y khoa, không biết kiến thức về tin học thì viết văn không được, viết báo không được. Cho nên họ làm một ngành nhưng phải biết những ngành khác, chính là nhờ cái nền của 12 năm phổ thông của họ làm cho họ biết rất rộng vấn đề, sau đó họ đi lên một vấn đề của họ. Chúng ta thấy giống như là cái kim tự tháp á. Cái đáy nó vuông vắn rất là rộng, rồi lên cao chỉ có một cái đỉnh, nhưng mà cái đỉnh trên cao đó ở dưới là cả một cái nền rất là lớn nên cái đỉnh nó rất là vững.
[22:52]Thì cũng vậy, trước khi đi vào chuyên ngành cái gì đó thì người ta phải có kiến thức rất là rộng. Nhờ như vậy người ta không trở thành hẹp hòi, cố chấp, độc tôn và và nhìn một chiều. Đó, nên cái mà giỏi một lĩnh vực này mà vẫn giỏi những lĩnh vực khác thì có thể là nó làm thành một con người vừa giỏi mà vừa đa dạng, và đây chính là cái mà chúng ta đi tìm. Cũng giống như một người mà lập trình đồ họa phải vừa biết vi tính, vừa biết mỹ thuật và biết luôn cái cái tổ chức nữa, chứ còn nếu không thì họ không thể lập trình được, phải không ạ? Là một người phải biết nhiều cái. Ở trong đạo cũng vậy. Ví dụ bây giờ nói:
[23:34]"Mình vô chùa mình đi tu." Cái nói: "Chùa tu gì con?" Nói: "Dạ chùa con tu Tịnh độ." Rồi "Tịnh độ tu làm sao?" Nói: "Dạ ngày đêm ngồi niệm Phật." Là mình biết ngay cái chú điệu đó là gặp bất hạnh rồi, xui á. Sao vậy? Tại từ nhỏ không được học cái kiến thức đầy đủ phổ thông mà bước vào đạo đi được một pháp môn rồi. Mà chú đó giống như con ngựa bị che hai mắt á, thấy một con đường không thấy gì nữa, rồi lớn lên cái chú điệu đó dù có làm hòa thượng, thượng tọa cũng không thể là một người mà giáo hóa rộng lớn được, nhất là trong cái xã hội cái thế giới ngày nay quá đa dạng, quá phức tạp. Nên do đó chúng tôi chủ trương vậy,
[24:13]là cái học tăng, học ni không được ép vào một pháp môn mà phải được học rất rộng, có cái nhìn rộng khắp rồi sau đó tùy căn cơ, cơ duyên của mình mới đi sâu vào một pháp môn. Hồi mà chúng tôi dạy cái môn thiền học ở trường trung cấp Phật học cũng vậy, chúng tôi nói tăng ni bỏ hết cái tông phái của mình qua một bên khi đến đây học. Tức là ví dụ cái người ngồi đây học, gốc của mình ông thầy mình là Thiền tông: quên giùm, gốc của mình là Tịnh độ tông: làm ơn quên giùm. Khi đến trường học, bỏ hết các tông phái chủ quan cá nhân riêng rẽ của mình, chỉ học cái chung nhất của đạo Phật, cái phổ thông nhất của đạo Phật.
[24:51]Rồi sau này khi về chùa thì mình nhờ có kiến thức phổ thông đó mà mình đi trở lại cái pháp môn của thầy tổ mình, mình sẽ đi một cách chính xác hơn, đúng đắn hơn, không bị cực đoan, tự tôn, kiêu ngạo. Cho nên lúc học ở trường, làm ơn học phổ quát giùm. Thì chúng ta thấy tại sao như vậy? Bởi vì đạo Phật giống như một viên kim cương mà không phải là viên kim cương chỉ mài một mặt. Ở đây có ai thấy viên kim cương chưa? Có ai thấy chưa? Hổng lẽ chưa bao giờ mua viên kim cương nào bỏ túi hay ta? Thôi mua viên kim cương giả cũng được, có gì đâu. Quý thầy có thấy viên kim cương rồi phải không? Thấy rồi ha.
[25:32]Hỏi thử coi thầy giàu không ha, nhưng mà thầy khôn quá thầy cười cười, thầy chuyên môn cười, thầy chuyên môn cười không nói. Thì viên kim cương người ta mài nhiều mặt lắm. Tức là một cái viên kim cương mà với cái thợ khéo, nhiều khi họ mài ra được cả 5, 60 cái mặt. Mặt phẳng, mặt chút chút chút chút chút chút. Mình nhìn ở đâu mình cũng thấy lấp lánh lấp lánh chiếu chiếu bởi vì mặt phẳng phản và do cái độ cứng nó là cứng nhất, cho nên khi cái độ phản chiếu và trong suốt nó cực kỳ đẹp. Thì đạo Phật cũng vậy, như một viên kim cương mà có nhiều mặt, chứ đạo Phật không phải là một viên kim cương mà như là một
[26:12]cục đá to rồi mài bóng một mặt còn bao nhiêu mặt khác để nhám nhám nhám nhám thì cái đó không phải đạo Phật. Cho nên nếu người nào hãy móc trong túi mình ra coi viên kim cương đạo Phật của mình, nếu móc ra cái viên kim cương đạo Phật của mình mài có một mặt là biết mình sao? Mình sai, mình làm đạo Phật bị bị xấu. Còn nếu mình móc trong túi mình ra nhìn cái viên kim cương đạo Phật của mình mà mài đều nhiều mặt tức là mình mình đã đi đúng đường và mình góp phần làm cho đạo Phật đẹp. Đó, vậy chúng ta hãy để ý điều đó. Thì đạo Phật cũng vậy, đạo Phật không phải là một viên kim cương có một mặt, đạo Phật không phải là cây chỉ có một nhánh.
[26:50]Cây mà có một nhánh này là cây gì? Cây cờ, cây cọc hay cái gì á.
[26:59]Tức là từ một cây gốc đưa lên rồi cái quẹo ra nhánh đứng đó trơ vơ thì cây đó xấu, nó cô độc mà khó có trái có quả, chim chóc không làm tổ được và cái người lữ hành giữa trưa nắng bụi mờ không có dừng chân để nghỉ ngơi được vì cây không có bóng. Mà đạo Phật là cây gì? Cây nhiều nhiều nhánh, nhiều tàn sum sê rậm rạp và nơi cái cây đó hoa ra rất nhiều, quả ra rất nhiều, chim về làm tổ ríu rít và những người lữ hành mệt mỏi trên đường xa nắng bụi có thể ghé vào nghỉ dưới bóng mát trước khi cất những bước chân trên cái đoạn đường dài của cuộc đời của mình được. Đạo Phật là như vậy. Mà đạo Phật cũng không phải là con chim chỉ có một cánh. Phải không?
[27:46]Con chim có một cánh là con chim sao? Con chim gì? Không thể bay được, con chim tật nguyền. Con chim đó không thể cho chúng ta nghe cái tiếng hót trong cái ngày xuân ấm áp. Con chim đó không đánh thức ta vào một buổi ban mai mà hạt sương còn lấp lánh những cái giọt nắng đầu tiên được, mà con chim đó đi cà nhắc cà èo cà uột. Đạo Phật là con chim có đôi cánh và con chim đó có thể tung bay trên cái bầu trời cao rộng, có thể cất cái tiếng hót vào giữa mùa xuân rực rỡ và có thể đánh thức khi chúng ta ngủ quên trong cái buổi sáng còn tinh mơ mà còn nhiều việc phải làm trong ngày, vân vân.
[28:28]Đạo Phật là cái gì mà mà đa dạng và toàn diện như vậy. Cho nên là khi chúng ta nói tới vấn đề chuyên nhất thì chúng ta cũng phải nói tới vấn đề là toàn diện. Cái nhìn, cái mà chúng ta bàn với nhau hôm nay là như vậy. Chính vì vậy chúng ta muốn đi tìm một cái pháp môn chuyên sâu thì chúng ta phải có cái nền tảng rộng lớn trên nhiều phương diện. Trước khi một người nào đó bước vào một cái ngôi nhà nhỏ, khép cánh cửa thất lại, bỏ đằng sau lưng mọi phiền muộn của cuộc đời, bỏ đằng sau lưng những cái người đã thân quen, bỏ lại mọi cái duyên ràng buộc, để lại đằng sau những cái ánh mắt nhìn theo thương nhớ, bỏ lại đằng sau những cái tiếng cười
[29:15]tiếng khóc rộn rã để bước vào ở một mình một bóng với cái tượng Phật để ngày đêm chuyên chú đi sâu vào nội tâm của mình, để đi khai phá cái sự giác ngộ, trước khi khép cánh cửa thất lại thì người đó phải có cái gì? Phải có cái nền tảng rất là lớn, đó là phải thông suốt giáo lý, người đó phải có đạo đức sâu dày, người đó phải làm được nhiều công đức và người đó phải nắm vững nhiều cách dụng công có liên quan tới sự tu tập của mình. Nghĩa là làm sao? Ví dụ thế này, là phải thông suốt giáo lý là phải học căn bản giáo lý chứ không được học lơ mơ một vài môn rồi lật đật bỏ vô nhập thất. Hồi đó vậy, chúng tôi cũng bị cái nhược điểm:
[30:03]vô chùa đi tu, mới làm điệu, mới vừa thọ giới Sa-di, ham tu quá, bỏ chùa đi ra, cất một cái cốc, một cái chòi lá bên bờ sông cái ngồi tu. Hi vọng là... lúc ở trong đầu thì thấy giá trị là cái việc mà khai mở tâm linh mới là quan trọng, còn việc học nhiều nó là việc thừa. Lúc đó bị ai bơm vô cái tư tưởng sai lầm đó, nên mới vừa thọ Sa-di xong là bỏ ra bờ sông cất cái cốc đạm bạc ở tu. Một cái cốc lá, không cửa không nẻo, không gì hết, không mền không chiếu không mùng, không có một thứ gì hết. Là mùa đông gió thổi ầm ầm lạnh lẽo không ngủ được, quấn cái y Sa-di ngồi chịu trận, nó cũng không có cái gì hết.
[30:42]Ừ ban đêm xuống nằm ngủ thì thấy ma đứng đầy ngoài cửa nhìn vô. Mà lúc đó ham tu quá rồi cũng không sợ gì hết, cứ tu. Nhưng mà may, may là sao là có cái ông thầy ổng để một cái tủ kinh gần đó. Cái ngoài những giờ tụng kinh, ngoài những giờ ngồi thiền rồi đi kinh hành, cái mở tủ ra lần mò lần mò xem. Bắt đầu nhờ cái kiến giải mình nâng lên từ từ, bắt đầu mình mở rộng ra nhìn đạo Phật ở nhiều khía cạnh, cũng là cái duyên Phật pháp. Chứ nếu lúc đó không có cái tủ kinh đó thì có khi cũng trở thành một người cực đoan, à một người độc tôn, một người hẹp hòi. Hay cũng là cái duyên may Phật pháp. Thì một người vậy trước khi mà đi vào cái chuyên sâu tu tập thì cũng
[31:20]phải thông hiểu giáo lý, kế đó nữa là phải có cái đạo đức sâu dày. Cái đạo đức sâu dày là thế nào? Đạo đức sâu dày nghĩa là trong tâm mình phải rất là tốt. Mà muốn tâm mình tốt á thì phải có con người để mình thực hành, mình cư xử.
[31:39]Chứ nếu mình không có chung đụng, không có tiếp xúc, mình không sống với con người, mình không biết mình tốt hay xấu. Có rất nhiều người đã lầm tưởng mình tốt chỉ bởi vì họ ít tiếp xúc. Ít tiếp xúc nghĩa là nào giờ cứ ở lặng lẽ một chỗ, rồi đâu không thấy mình không hề ăn cướp ai, không thấy mình ăn trộm ai, không thấy mình chửi mắng ai, rồi ai hỏi... thấy việc nói: "Không, tôi cả đời tôi không bao giờ lầm lỗi, tôi là người rất tốt." Nhưng không ngờ chỉ vì không có điều kiện nên cái xấu nó không không trỗi dậy. Nên muốn biết mình tốt thật hay không là phải tiếp xúc, phải cư xử, phải đi giúp người.
[32:15]Thì trong lúc mà chúng ta gặp bao nhiêu nghịch cảnh, có những người mình thương yêu mình giúp họ mà họ quay lại họ chửi mình. À thì lúc đó mới biết mình tốt hay không. Hoặc là có những lúc mình cũng đang khó khăn, rồi có người cũng khó khăn tới với mình, thì lúc đó mới biết mình tốt hay không. Hoặc là mình đang giỏi rồi có một người khác giỏi hơn mình, lúc đó mình mới biết mình có đạo đức hay không. Hoặc là mình đang giỏi rồi có một người rất dở đến với mình, mình có ân cần hướng dẫn hay không, lúc đó mới biết mình tốt hay không. Chứ còn không, mình không biết, lúc mà đụng chuyện mình mới biết.
[32:47]À đối với cái người giỏi hơn mình ganh tị, đối với người dở hơn mình khinh bỉ, đối với người nghèo đến mình quay lưng, đối với người giàu có mình xu phụ, vân vân. Lúc đó biết mình không là gì hết, mình là con người tệ lậu không ra gì hết. Chừng nào mà vậy, chừng nào mà khi cư xử với con người, đối với người giỏi hơn mình mình kính phục, đối với người dở hơn mình mình nâng đỡ, đối với người nghèo đến mình ân cần, vân vân, đối với người ngược đãi mình mình tha thứ, lúc đó mới biết thực sự mình có đạo đức. Rồi cũng vậy, bao nhiêu công đức trong cuộc đời này mình phải làm, phải tận tụy, phải cực khổ, phải có một bề dày đối với đạo, đối với cuộc đời.
[33:26]Nghĩa là trước khi mình đóng cánh cửa thất lại thì biết bao nhiêu người nhờ mình mà đã hiểu được đạo lý, lúc đó mình mới có quyền bước vào thất. Còn nếu chưa có ai, mình chưa làm cho ai tin được đạo lý, hiểu được đạo lý mà mình quay vào đóng cửa thất thì vô trong đó cũng chỉ là những ngày đau khổ. Có nhiều người nói: "Trời, nhập thất sướng ha, vô ở một mình lo tu." Nói: "Không, vô trỏng đau khổ ở trỏng á." "Sao vậy?" Bởi vì cô đơn, nhớ người này người kia, tâm không yên, đủ thứ chuyện xảy, rồi bệnh. Nghĩa là không ngờ vô thất mà ở tù và đau khổ. Còn có những người vô thất, tu nhiếp được tâm, hoan hỷ, an lạc, chư thiên chư Bồ Tát ngày đêm gia hộ.
[34:09]Chỉ bởi vì trước khi người này nhập thất, họ đã làm được quá nhiều công đức cho đời, cho đạo. Đây, đây là điều chúng ta để ý, ha. Rồi cái người này vậy phải nắm vững nhiều cái cách tu tập có liên quan. Ví dụ nói: "Bây giờ anh tu pháp môn gì?" Nói: "Dạ, tôi tu niệm Phật." "Nhưng mà anh biết hơi thở không?" Nói: "Dạ, tôi kết hợp với hơi thở." À: "Anh biết thế nào là chỉ không?" Nói: "Tôi biết chỉ, cách dừng tâm. Anh biết quán không?" "Biết, tôi biết cách quan sát nội tâm của mình, nội thân của mình và ngoại cảnh của mình, tôi biết cách quán." "Thế anh biết an trú lực ở phía dưới không?" Nói: "Biết, bởi vì thân là gốc của tâm.
[34:44]Theo cơ chế sinh lý, thân là gốc của tâm cho nên tôi luôn luôn kiểm soát được thân." À, chúng ta nhớ vậy. Nếu nói theo nghiệp á thì tâm là gốc của hành động và lời nói. Nhưng nói theo sinh lý thì thân là gốc của tâm. Thân mà bệnh, tim mà yếu, máu lên não không nổi là cái đầu mình bỏ nha, tâm bỏ liền. Cho nên nói theo sinh lý, thân là gốc của tâm. Do đó, tôi luôn luôn biết kiểm soát thân. À, nên khi một người mình nói họ chuyên niệm Phật, nhưng mà mình hỏi cái gì về thiền họ biết hết trơn, mình hỏi cái gì về cơ chế sinh lý, y lý họ biết hết, thì mình yên tâm người này có thể vào trong thất, nhập thất được, rất là tốt.
[35:21]Á, thì một người như vậy mới được quyền bước vào cửa thất, bỏ lại đằng sau lưng những giọt nước mắt, những nụ cười, những sự thương nhớ. Vì người đó sẽ vào làm nên được những điều kỳ diệu ở trong cái thất vắng của mình. Cho nên là cái người vậy, người niệm Phật mà cũng biết dụng công hơi thở, biết làm phước, biết quán từ bi. Đó, hoặc là cái người mà nói, hỏi: "Tu gì?" Nói: "Tôi tu chuyên hơi thở." Nhưng mà người này rất siêng lễ Phật, cũng siêng làm phước, biết khiêm hạ, biết từ bi. Hoặc một người nói: "Anh tu gì?" Nói: "Tôi chuyên làm Phật sự, là tôi chuyên làm từ thiện xã hội, tôi lo tụng đám, tụng sám, cầu an,
[35:57]cầu siêu cho Phật tử." Nhưng mà hỏi tới hoạt động từ thiện là gì? Trả lời vanh vách. Hỏi tới toạ thiền là gì? Là nói ngon lành. Hỏi công phu lễ Phật? Số một. Hỏi nói tới quán từ bi, quán khiêm hạ là trả lời rành mạch hết. Thì đó là một con người tuyệt vời. Nên chúng ta thấy chúng ta có mong ước trong đạo Phật mình có những người như vậy không? Đa dạng, toàn diện như vậy không? Mong không? Rất mong, phải không? Đó, chúng ta rất mong. Thì như vậy, chúng ta gặp một vị thầy chuyên lo Phật sự nhưng mà đến đó mình học hỏi được. Chúng ta thấy một người chuyên niệm Phật, nhưng mình đến hỏi về thiền, trả lời vanh vách.
[36:32]Mình đến gặp một người tu thiền mà hỏi về niệm Phật, quý vị đó hướng dẫn chính xác. Nếu trong đạo Phật mà có những người vừa biết chuyên nhất mà vừa toàn diện như vậy, đó là cái phúc lớn cho cho đạo Phật. Có một lần vậy, chúng tôi lúc còn nhỏ, lúc cũng vừa mới thọ Tỳ-kheo thì mới nghe nói ở cái chùa vắng đó có mấy cái vị thầy họ ẩn tu nên đến thăm. Đến thăm thì gặp một vị thầy ổng cũng già thì tối ngày ổng lù khù ở trong sân, trong vườn ổng làm cỏ, ổng ngồi vậy thôi. Lâu lâu đạp xe đạp chạy ra chợ mua đồ chút rồi về. Thì mới ngồi nói chuyện với ông thì hỏi thì ông nói ông tu niệm Phật, à. Nhưng mà khi hỏi vô thiền một cái là ổng trả lời
[37:10]vanh vách liền những cảnh giới của thiền. Sợ liền, nể liền. Mình nói: "Đúng rồi, đúng đạo Phật phải cần những con người như vậy." Tức là tu một cái này nhưng mà thật ra là nắm được hết mọi cái khác, bởi vì sao? Bởi vì đường nào cũng về? Cũng về? Đừng nói La Mã, khổ ghê, đường nào cũng về Lâm-tỳ-ni, về Bồ Đề Đạo Tràng. Trời ơi, đường nào cũng về La Mã!
[37:35]Như vậy, chúng ta thấy nếu mà cái người nào mà họ đa dạng và toàn diện được như vậy, thì dù là một người chuyên tu vẫn có thể hỗ trợ cho một người làm Phật sự, hoặc là ngược lại một người làm Phật sự vẫn có thể hỗ trợ cho một người chuyên tu, bởi vì đạo Phật là là một, đạo Phật là một. Nên giống như một người bác sĩ vẫn có thể vừa chữa bệnh nhưng mà vừa để ý cái trật tự của xã hội, người vào đây chữa bệnh là như thế nào, là biết cái người đó phải tội phạm hay không, hay là người đó vừa bị tội phạm ăn hiếp. Thí dụ một người á, ông này ổng làm bác sĩ chữa bệnh, nhưng mà người ta đem vào cấp cứu một cái người,
[38:11]ổng nhìn vô đó ổng thấy có một cái vết chém. Và ổng biết ngay là có cái vụ ẩu đả xảy ra. Thì cái ẩu đả xảy ra đó thì ổng tiếp tục, ông này cũng biết thêm tướng học nữa, tức là ổng vừa bác sĩ, ổng vừa biết bên an ninh, ổng vừa biết bên tướng số, ổng nhìn mặt ổng thấy người này hiền, nên ổng biết người này là bị xã hội đen ăn hiếp mà không dám khai báo. Bởi vì khai báo sợ nó đến nó nó giết nữa, nên ổng bí mật ổng lặng lẽ ổng báo công an. Hoặc là cũng cái người bị chém đem vô nhưng ổng nhìn mặt biết thằng này cũng xã hội đen, tức là băng đảng thanh toán nhau. Đó, khác. Nên một ông bác sĩ mà biết nhiều mặt cho nên làm việc rất là tốt, đấy.
[38:47]Hoặc là có một người đem vô cấp cứu thì kêu chữa nhưng mà hỏi tiền đóng viện phí không có tiền, nhưng ổng nhìn ổng biết là cái người này nghèo thiệt, cho nên là ổng cứ tận tình chữa rồi hồi từ từ tính sau. Còn có người vô nói không có tiền nhưng nhìn mặt ổng biết người giàu mà chuyên môn lừa đảo, ổng nói: "Không, không ói một đồng nào ổng không chữa", tại vì bệnh viện không thể nào mà cung cấp được hết, trang trải hết cho mọi người, mấy người giàu mà giả bộ như thế. Vân vân. Thì một người mà giỏi mặt này nhưng mà vẫn biết thêm những mặt khác thì công việc họ làm nó tốt, như vậy. Cho nên là chúng ta thấy ví dụ một thiền sư
[39:25]mà vẫn có thể giỏi thuyết pháp, hoặc là một cái người giảng sư mà vẫn có thể hướng dẫn tu thiền, mặc dù là họ có một cái sở trường riêng biệt nhưng họ vẫn biết, họ vẫn giỏi những cái lĩnh vực khác, thì đây là cái phúc cho đạo Phật. Mà đạo Phật mà được nhiều vị như vậy thì đạo Phật sẽ rất là rất là hưng thịnh. Mà Phật tử cũng vậy, một người Phật tử ví dụ như là mình tu một pháp môn này nhưng mình vẫn nắm được cách dụng công của pháp môn khác, mặc dù ở tại gia nhưng mình vẫn siêng tu, hoặc mình siêng làm từ thiện nhưng mình vẫn biết là dành thời gian để tu tập, vân vân. Một người Phật tử mình vẫn toàn diện, vẫn đa dạng được thì cũng là
[40:01]cái phúc cho đạo Phật, làm cho đạo Phật được phát triển tốt hơn. Cho nên nếu ai mà tuyên bố là mình chỉ chuyên nhất một con đường, một pháp môn, chúng ta biết người này là sao? Người ta hỏi "Ủa, anh tu gì?", "Dạ tôi tu niệm Phật." "Anh có biết thiền không?", "Tôi không bao giờ quan tâm tới thiền. Ai nói thiền tôi ghét." "Anh có chịu làm Phật sự không?", "Úi tôi không bao giờ đụng một ngón tay làm Phật sự, tôi chỉ niệm Phật vãng sanh thôi." Thì như vậy mình nói người này là sao? Người này là cái gì? Là viên kim cương chỉ có một, một mặt. Cây chỉ có một, nhánh. Con chim chỉ có một, một chân, chỉ sợ không có cánh nào nữa, có một chân người ta nhắm.
[40:43]Và đó là con người độc tôn và cực đoan. Cái người đó chả làm được gì cho đạo Phật mà như phá hoại thêm. Mấy cái người mà tuyên bố mà một câu xanh dờn như vậy, nghĩa là tôi chỉ một con đường, ngoài ra là chống hết mọi con đường khác, là ta biết ngay người này phá hoại đạo Phật. Người này gây chia rẽ cho đạo Phật. Rất là khó. Nên cái, cái mà tự tôn mà cực đoan nó nó sinh ra mấy cái hại thế này: Thứ nhất, là cái người mà tu cực đoan nó chẳng bao giờ có kết quả tốt. Cái nhân cách từ từ rối loạn, họ kiêu ngạo, hẹp hòi, hay bài xích và tu dễ bị điên. Ai hỏi gì cũng chê hết trơn á. Ví dụ họ ngồi họ tu thiền, nói "tôi tu thoại đầu".
[41:25]Cái người ta hỏi "còn tôi niệm Phật", nói "anh niệm Phật đi chỗ khác chơi, chỉ một câu thoại đầu thôi chứ không có cái gì khác". Nói "thưa về anh có đọc kinh Hoa Nghiêm?", "Kiến giải là rơm rác, vứt đi, không có kinh điển gì hết, chỉ một câu thoại đầu". Thì cái người như vậy chúng ta thấy cái nhân cách bị rối loạn, hẹp hòi, kiêu ngạo, mà tu một thời gian thường là điên, những người đó dễ bị điên, bài hết, bài bác tầm bậy tầm bạ. Đó là một cái hại. Rồi, cái hại thứ hai, là nếu cái đường lối của người đó, cái lời nói người đó mà được truyền ra rộng rãi thì làm cho đạo Phật bị chia rẽ trầm trọng. Tại vì sao vậy?
[42:01]Bởi vì những cái người mà họ nói những cái lời mà chuyên nhất á, dồn hết nói là một đời này quyết cho xong chuyện sinh tử, tôi chỉ một đường mà đi không có hai ba đường khác, chỉ một con thuyền mà đi không có bỏ chân qua hai ba chỗ khác. Như một mũi khoan, tôi chỉ xoáy sâu một điểm cho nó lủng thôi, lủng cái bức màn vô minh cái tâm thức này, tôi không có làm lay hoay qua ba bốn chuyện khác. Họ nói nghe mạnh không? Mạnh dễ sợ lắm. Nghe quyết đoán, nghe dứt khoát, nghe cương quyết, và thường nhiều người bị thuyết phục bởi cái lời nói như thế. Cho nên chúng ta đọc cái sách của những cái người mà đi
[42:31]theo đường lối chuyên nhất, cực đoan, hẹp hòi, chúng ta thấy họ nói mạnh và mình thường bị thuyết phục. Mình nói "Ông này có lý á, phải tu như vậy mới có kết quả, còn tu cái gì lan man nhiều thứ quá không có kết quả", cái là mình đi theo con đường này nhưng không ngờ mình bị, bị sai lầm. Bắt đầu mình chặt hai cái cánh, chặt luôn một chân còn chân đi cà nhắc á. Mình làm con chim một chân chứ không được một cánh. Không có đôi cánh nào. Bởi vì mình đã sai lầm. Cho nên cái lời nói của những cái người mà cực đoan tung ra làm cho đạo Phật bị chia rẽ trầm trọng. Đó là hai cái hại. Cái hại thứ nhất, là bản thân cái người mà tu con đường mà cực
[43:05]đoan tự tôn á, là họ rối loạn nhân cách, không có kết quả. Cái hại thứ hai là họ làm đạo Phật bị chia rẽ. Cho nên, là chúng ta phải đề phòng vậy. Khi mà đọc một tài liệu nào hay nghe ai giảng mà cứ chuyên nhất, cực đoan một đường, là mình cẩn thận giữ tâm mình liền. Vì nếu không giữ tâm, mà không có trí tuệ sáng suốt mình bị lôi cuốn liền. Người ta nói rằng: "Chỉ một con đường này mà đi, không đi con đường nào khác. Một mũi khoan này xuyên cho lủng cái đá này, không khoan hai ba chỗ." Nghe thấy có lý, nhưng không ngờ mình, mình đang bị dụ vào một con đường sai lầm, cẩn thận. Nhưng mà ngược lại với cái người mà chuyên nhất cực đoan á,
[43:40]thì cũng có một loại người khác cũng sai lầm, đó là người rời rạc, phân tán. Rời rạc, phân tán là sao? Nghĩa là họ biết nhiều thứ, mỗi thứ một chút, mà không kết hợp lại được, và không làm cái gì cho thấu đáo, làm một cái một chút rồi đổi qua cái khác á. Thì cũng là cái người mà rời rạc, phân tán. Nghe ai rủ đi làm phước, cũng khoái, "Ờ rồi rồi, kỳ này nha, tôi đi cứu trợ với nha", bắt đầu cũng kêu gọi mọi người góp tiền, góp gạo, rồi tới cái ngày mà đi cái, "Thôi tôi mệt quá à, hôm nay tự nhiên tôi muốn ho", cái thôi không có phụ, thế là người khác họ chất đồ lên xe họ đi cứu trợ, còn mình ẹo qua ẹo lại cái về nhà ngủ mất tiêu.
[44:17]"Hôm nay tôi không đi cứu trợ, thôi tôi đi vô chùa tôi tu", chứ không ở không kỳ, vô chùa. Vô chùa cái bữa nay ông thầy ổng mở khóa ngồi thiền, cái cũng hăm hở "Dạ, ghi tên, ghi tên", vô bắt chân lên ngồi, cái bắt đầu ngồi được năm phút mới phát hiện ra ngồi thiền đau chân quá, bắt đầu liếc qua liếc lại, thì mới thấy cái ông thầy, ông sư cô đi giám thiền đi tới đi lui vừa quay lưng cái mình tháo chân mình chạy cái vèo mất tiêu. Sư cô đi coi thiền quay lại biến mất mình liền, sư cô tưởng mình mới đắc đạo á, nói "Có người ủa sao mới ngồi đây cái quay lại cái biến mất liền, có người sao mới tu đắc đạo
[44:50]liền?", không phải, trốn sạch sẽ chạy vô nhà bếp ngồi ăn, kiếm cơm ăn. Tức là cái người á, cứ làm cái gì một chút một chút không đâu tới đâu, mà không kết hợp được gì hết thì đó là loại người rời rạc, phân tán, cũng không đi về đâu hỡi em hết. Người đó cũng vậy, chẳng gì được hết trơn.
[45:14]Trong đạo Phật á, là chúng ta có thể bị cái tình trạng á, hoặc là chuyên nhất cực đoan, hoặc là cái đa dạng mà rời rạc, thì hai cái đó lý do tại sao? Tại sao một người là bị hoặc là rơi vào cái chuyên nhất cực đoan, hoặc là rơi vào cái cái rời rạc hỗn tạp? Bởi vì họ không có cái căn bản để nối kết lại. Còn cái người mà có căn bản thì mình có đi chuyên sâu mình vẫn đa dạng, hoặc là mình có đa dạng mình vẫn chuyên sâu được. Là do có căn bản. Căn bản đó là gì? Coi thuộc bài không nha. Thứ nhất là? Thứ nhất là? Tôn kính Phật. Trời ơi! Cái bài có nhiêu đó mà không thuộc chết rồi. Thứ hai là? Từ bi. Thứ ba là? Khiêm hạ.
[45:59]Đó, trời cái bài nói hoài, nói hoài có nhiêu đó phải thuộc nha. Đệ tử Phật Quang là mấy cái đó phải thuộc nằm lòng. Tức là căn bản của sự tu hành: thứ nhất là lòng tôn kính Phật tuyệt đối, thứ hai là lòng từ bi mênh mông thương yêu chúng sinh, và thứ ba là tâm khiêm hạ tột cùng thấy mình như như đất như bụi, nó như vậy. Hôm vừa rồi chúng tôi có giảng cái bài cái tựa là là Đất, thì trong đó chúng tôi có nói điều này: Tu làm sao phải tu cho thành thành đất, chứ không phải tu thành Phật. Cái câu đó có cái ông thầy ổng nghe xong cái ổng tắt cái băng liền ổng không nghe nữa. Ổng nói: "Tôi tu là thành Phật, chứ tu thành đất tu làm chi?".
[46:36]Nhưng mà sự thật á, là cái người nào mà tu có kết quả đó mới thấm cái câu đó: Tu để thành đất. Là vì sao vậy? Vì người mà có trí tuệ lớn á thì họ lại càng lúc càng thấy mình nhỏ, nhỏ bé, tầm thường. Còn cái người mà có trí tuệ nhỏ thì càng lúc càng thấy mình lớn. Đó là cái nghịch lý, nghịch lý của trí tuệ. Quý Phật tử để ý á, nghĩa là hồi mình mà chưa biết đạo nhiều á thì mình thấy mình ngon, nhưng mình hiểu đạo càng nhiều, tu càng sâu, tự nhiên mình thấy mình càng tầm thường. Ngày xưa một cái đứa bé mà nó không chào mình thôi mình không bao giờ chào nó trước, nhưng mình tu lâu rồi thì sao? Nó chưa chào mình mình đã chào nó, đã hỏi thăm nó rồi. Có không?
[47:20]Bởi vì lòng thương mình nó lớn và mình thấy mình nhỏ xuống lại. Cho nên lạ vậy, cái người mà trí tuệ càng lớn thì càng thấy mình mình nhỏ bé. Còn cái người mà tu tu sai đó, tu càng lúc mình thấy mình càng ngon ngon ngon ngon, rồi dòm không thấy ai trên đời này hết, thấy mình ngon nhất, thấy mình lớn ra. Cho nên hễ mà quý Phật tử tự thấy mình là ngon lành, thì biết là trí tuệ mình đang dở ẹt. À! Còn nếu mình thấy mình sao mình càng lúc càng dở ẹt thì thật sự mình đang ngon lành. Nhớ như vậy, nhớ như vậy. Cho nên là cái người mà nghe băng nói tu lâu thành đất nghe không chịu là biết ngay là sao?
[47:56]Cái người đó cái trí tuệ chưa thông, chưa khai. Còn cái người nào mà nghe nói tu lâu thành đất tự nhiên nghe bừng vỡ nghe vui mừng liền, thì biết người đó là sao? Người này tu có trí tuệ rồi. Có trí tuệ. Như vậy ở đây quý Phật tử tu thành đất hay tu thành Phật? Khôn ha! Nghe nói tu thành đất có trí tuệ cái lựa tu thành đất ha! Khôn ha! Được. Thế giới có những cái tôn giáo cực đoan, họ chỉ thờ là một giáo chủ duy nhất, nói tới người thứ hai bắn chết liền. Chỉ một Thượng đế duy nhất, có một thần linh khác là giết liền. À! Và cũng có những tôn giáo hỗn tạp, thờ tùm lum hết trơn. Mình vô một chỗ cái đền thờ mình thấy thờ đủ thứ,
[48:40]hỏi ông này ông kia không, không ông nào dính ông nào hết. À! Nên những cái đó đều là sai lầm: Vừa hoặc là chuyên nhất cực đoan, hoặc là đa dạng hỗn tạp. Còn đạo Phật mình á vô chùa thấy thờ nhiều không? Cũng nhiều, nhưng mà thống nhất. Hỏi: "Ông ngồi ở giữa là ai?", "Ông Phật". "Ông đứng kế bên là ai?", "Ông Bồ Tát". "Bồ Tát là gì?", "Là tu gần bằng Phật". Mình thấy không? Tức là không hỗn tạp, nhiều mà không hỗn tạp, là đạo Phật mình như vậy. Còn có những nơi là một Thượng đế, một giáo chủ nha, khác tư tưởng nó giết mình liền, là những tôn giáo cực đoan mà chuyên nhất. Còn có những cái đền vô cái gì cũng thờ:
[49:12]ông địa cũng thờ, ông thần cũng thờ, ông nhà văn cũng thờ, ông nhà thơ cũng thờ, cái gì cũng thờ, không ông nào dính ông nào hết, là biết cái này rơi vào một cái cực đoan khác là hỗn tạp, đa dạng mà hỗn tạp. Những cái đó đều cũng không có hay. Vì sao vậy? Vì sao họ có những cái tôn giáo mà hoặc là cực đoan chuyên nhất, hoặc là đa dạng hỗn tạp? Bởi vì họ không có cái nền, không có cái nền. Họ không có một cái chân lý để làm nền. Cái chân lý gì làm nền? Đó là họ không có cái lý nhân quả để làm nền. Họ không ý thức rằng cái đau khổ triền miên dày vò con người và con người phải thoát đau khổ, họ không hiểu được Tứ Diệu
[49:45]Đế, họ không có cái nền của chân lý, nên họ hoặc họ là cực đoan chuyên nhất, hoặc là họ đa dạng hỗn tạp. Những tôn giáo đều đáng thương và sai lầm. Nhưng mà vậy mà họ vẫn có tín đồ, và những tín đồ bị kéo theo những con đường cực đoan hoặc hỗn tạp đều đều đáng thương, vì không có ngày để ra ra khỏi bóng tối. Chúng ta may mắn, chúng ta có đạo Phật, là một cái đạo gì đó làm cho chúng ta có một vị giáo chủ cao siêu nhất, nhưng mà rất là đa dạng và rất là toàn diện, nên chúng ta may mắn hơn nhiều. Đầu năm, chúng ta phân tích về ý nghĩa của sự chuyên nhất và sự đa dạng để chúng ta biết, nghĩa là tạo nên cái gốc đúng, sau này chúng ta lên cao,
[50:25]chúng ta chuyên sâu, chúng ta không bị rơi vào cái lỗi cực đoan hay là hỗn tạp. Hôm nay đây là cái giáo lý chúng ta tặng nhau để làm món quà, nhưng mà Tết mà không chúc thì kỳ, cho nên cũng phải chúc, mà chúc nói không thì nghe nó không hấp dẫn cho nên đành phải chúc một bài thơ. Bài thơ này mỗi ngày chúng tôi đều phải mỗi đọc, vì ngày mỗi mùng nào cũng phải đọc một chút, cho nên cũng đọc lại cho quý quý thầy, quý cô, quý Phật tử nghe. Và sau khi xong thì chúng ta nghe hai bài nhạc mới, cuối năm nay chúng tôi mới soạn một bài "Hạnh phúc là khi", để nói lên cái nỗi niềm của chúng tôi mỗi khi mà được có cái
[51:01]thời gian để quỳ lạy Phật, mình cảm thấy rất là hạnh phúc. Và mà khi mà nhìn thấy con người thương yêu nhau, mình thấy rất là hạnh phúc. Mà tiến lên, thì mình thấy cái điều gì mà ta có được trong đời cũng đều làm ta hạnh phúc. Ví dụ như một buổi chiều có tia nắng nó xuyên qua một cái vườn cây cũng làm mình hạnh phúc; hoặc là như quý Phật tử ở nhà mình mà nghe buổi chiều các trẻ nó đi học về trên đường nó hát vang lên cũng làm mình hạnh phúc, phải không? Hay mình nhìn dòng sông lững lờ trôi, biết bao nhiêu là mọi người đã tắm trên dòng sông này, sống vui với dòng sông này, nhìn dòng sông lững lờ đó mình cũng thấy hạnh phúc;
[51:38]hoặc là nhìn thấy ngôi nhà tranh nghèo nàn buổi chiều có khói bốc lên, trong khi tiếng chuông chùa thong thả ngân nga cũng làm mình hạnh phúc. Đó là cái bài mà chúng ta nói hạnh phúc, quan trọng nhất là được về với Phật và mọi điều trong cuộc sống có thể làm ta vui được. Đó bài thứ nhất. Bài thứ hai viết về cái cơn sóng thần vừa rồi là bài Chung Một Niềm Đau. Là bài đó là khi cơn sóng thần nổi lên nó đánh một cái ầm, thì cái cái ranh giới trên thế giới này tan vỡ hết. Nào giờ người ta phân biệt đây là ranh giới quốc gia này, quốc gia kia, đây là tôn giáo này, tôn giáo kia, sóng thần nó đánh một cái sập sạch sẽ hết
[52:13]và chỉ còn lại một nỗi đau chung, một nỗi đau chung. Ai cũng chết, ai cũng đau khổ, và vì vậy con người phải phải thương yêu nhau. Đó là bài thứ hai, lát nữa chúng ta sẽ cùng nhau tập hát bài đó cho vui. Bây giờ chúng ta nghe bài thơ chúc Tết nha: Có nghe gió lạnh ngoài sân? Có nghe chim hót mùa xuân đã về? Tiếng cười rộn rã bên hè, Cành hoa tươi thắm như khoe sắc hồng. Đầu năm dâng một tấm lòng, Thương yêu nhân loại cùng chung mái nhà. Biết bao tai họa năm qua, Chiến tranh, bệnh tật, người xa vắng người. Thôi thì còn lại nụ cười, Tặng nhau như một ngàn lời chúc xuân. Mong sao sẽ có vạn lần, Bình yên, hạnh phúc thấm nhuần hành tinh.
[53:04]Phật pháp rồi sẽ hưng minh, Soi đường nhân loại nối tình anh em. Chúc nhau năm mới ấm êm, Nhiều thêm may mắn, nhiều thêm phước lành. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[53:35]Hò ơ...
[53:50]Loài người chung nhau nỗi đau khi bao thân xác chôn vào nước sâu.
[54:03]Tình người sục sôi đã lâu,
[54:08]nước mắt muôn màu nói lời thương mến nhau.
[54:21]Sau cơn mê dài tìm câu hát yêu thương,
[54:28]biên cương vô hình chỉ như gió như sương. Mênh mông tinh cầu cùng chung đất quê hương, tay trong tay rồi, người yêu quý nhau hơn.
[54:54]Vì ngày mai hãy ươm mầm niềm vui,
[55:01]như lá cây xanh phủ khắp núi đồi. Cho bầu trời bồ câu tung cánh trắng, con đường làng trẻ cất bước tung tăng.
[55:25]Thành trì ngăn chia vỡ tan khi trên thế giới chung lời khóc
[55:35]than, bỏ lại hơn thua, dối gian, xin hãy thương nhau cho mùa xuân mới sang.
[56:18]Loài người chung nhau nỗi đau khi bao thân xác chôn vào nước sâu.
[56:30]Tình người sục sôi đã lâu,
[56:36]nước mắt muôn màu nói lời thương mến nhau.
[56:48]Sau cơn mê dài tìm câu hát yêu thương, biên cương vô hình chỉ như gió như sương.
[57:03]Mênh mông tinh cầu cùng chung đất quê hương,
[57:10]tay trong tay rồi, người yêu quý nhau hơn.
[57:21]Vì ngày mai hãy ươm mầm niềm vui, như lá cây xanh phủ khắp núi đồi.
[57:36]Cho bầu trời bồ câu tung cánh trắng, con đường làng trẻ cất bước tung tăng.
[57:52]Thành trì ngăn chia vỡ tan khi trên thế giới chung lời khóc than, bỏ lại hơn thua, dối gian,
[58:10]xin hãy thương nhau
[58:15]cho mùa xuân mới sang.
[58:36]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen.
[58:46]Hạnh phúc là khi người có tình thương.
[59:18]Hạnh phúc như là khi con quỳ bên chân Người,
[59:41]đời sống bao khổ đau biết tìm đâu tiếng cười.
[59:48]Từng bước chân lầm than trong mê mờ u tối, hạnh phúc như soi sáng lúc quay về bên Người.
[1:00:02]Câu kinh vang khắp nơi như nhắc ai những lời: con tim đem mến thương dâng hiến ra giữa đời. Người cho nhau nỗi vui nên khóc than sẽ vơi. Niềm vui khi nắng soi qua vườn cau chiều hè,
[1:00:30]trẻ thơ vang tiếng ca trên đường đi học về.
[1:00:38]Dòng sông êm ái trôi ghi lại bao lời thề, nhà tranh vương khói lên chuông chùa vang nhẹ nhẹ.
[1:00:53]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen.
[1:01:02]Hạnh phúc... Là khi người có tình thương.
[1:01:59]Hạnh phúc như là khi con quỳ bên chân Người.
[1:02:16]Đời sống bao khổ đau biết tìm đâu bến cười. Từng bước chân lầm than trong mê mờ u tối. Hạnh phúc như soi sáng lúc quay về bên Người. Câu kinh vang khắp nơi như nhắc ai những lời. Con tim đem mến thương dâng hiến ra giữa đời.
[1:02:52]Người cho nhau nỗi vui nên khóc than sẽ vơi. Niềm vui khi nắng soi qua vườn cau chiều hè.
[1:03:06]Trẻ thơ vang tiếng ca trên đường đi học về.
[1:03:13]Dòng sông êm ái trôi ghi lại bao lời thề.
[1:03:20]Nhà tranh vương khói lên, chuông chùa vang nhẹ nhẹ.
[1:03:28]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen.
[1:03:47]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen.
[1:03:57]Hạnh phúc là khi người có tình
[1:04:11]thương.