Lời giảng: Bình Đẳng

[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:26]Mời quý cô phật tử ngồi xuống.

[0:35]Hôm nay chúng ta học bài thứ tám, là bài Bình Đẳng. Nào giờ chúng ta vẫn nghe bình đẳng, bình quyền gì đó. Hôm nay chúng ta xem nó liên quan đến đạo đức như thế nào. Để hiểu được cái bình đẳng này chúng ta cứ định nghĩa qua vài cái ý nghĩa khác của nó mà mình có thể hiểu lầm thì mình sẽ hiểu kỹ hơn. Thường thường á, mình nói là mọi người sống trên đời đều cần được bình đẳng. Nghe cái chữ bình đẳng đó cái mình tưởng là ai cũng chỉ được sống một cái mức độ sống giống nhau. Thí như giàu thì cùng giàu hết, nghèo thì cùng nghèo hết thì gọi là bình đẳng, thì không phải, cái đó không phải. Cái đó gọi là san bằng quyền lợi, nghĩa là không cho ai giàu

[1:30]hơn ai, không cho ai nghèo hơn ai thì cái đó gọi là san bằng quyền lợi, chứ không có phải là là bình đẳng. Bình đẳng ý nghĩa nó khác. Mình hiểu cái chữ san bằng quyền lợi là thế này: nghĩa là buộc mọi người chỉ sở hữu được một số quyền lợi giống nhau dù họ có phước khác nhau, dù họ bỏ ra công sức khác nhau, dù họ đem lại cái hiệu quả khác nhau. Cái đó gọi là là san bằng quyền lợi đó. Ví dụ như trong mức độ nhỏ là trong một cái đại chúng, thì buộc là ai cũng phải sống giống như ai. Mỗi người đều có ba y, một bát, rồi ba cây viết, hai đôi dép, không biết đây được hai đôi không, rồi ừm vân vân, nghĩa là cứ quyền cái sở hữu là chỉ được

[2:23]quyền sống giống nhau thôi, thì cái đó gọi là san bằng quyền lợi. Nhiều khi mình cũng hiểu cái chữ lục hòa là giống như vậy đó, là ai có gì mình có nấy chứ không được người này có nhiều hơn người kia. Thì trong cái cộng đồng tu thì điều này nó có thể chấp nhận được, vì người tu họ không đòi hỏi cái quyền lợi cho họ dù cái công sức mà họ bỏ ra nhiều. Nhưng mà nếu mà áp dụng trên cái phạm vi toàn xã hội thì nó rất là khó thực hiện. Vì sao? Vì con người ta ai cũng có cái vị kỷ tiềm ẩn, nghĩa là ai cũng muốn là có cái công bằng. Nghĩa là tôi làm được nhiều thì tôi phải được hưởng nhiều, đó là cái công bằng mà mọi người đòi hỏi.

[3:12]Mà cái công bằng đó nó cũng là cái tính chất của luật nhân quả, nghĩa là người nào mà có phước nhiều thì họ phải được hưởng sung sướng hơn. Nếu họ đóng góp công sức cho xã hội nhiều thì họ phải được quyền lợi nhiều hơn, đó là cái tính công bằng của xã hội. Cho nên trên toàn thể xã hội mình không thể buộc mọi người mà được hưởng giống nhau trong khi mà cái khả năng họ khác nhau. Cái người thông minh hơn, tài năng hơn, họ làm được việc hơn, nghĩa là hiệu quả hơn, thì không thể bắt họ hưởng một cái mức lương giống như một cái người mà không có tài năng, không có trí tuệ. Vì như vậy là không công bằng, mà như vậy cũng có nghĩa

[3:54]là đi ngược lại với cái luật nhân quả, và như vậy nghĩa là nó không thoả mãn được cái vị kỷ của con người. Do đó, cái mà san bằng quyền lợi, buộc mọi người trong cái trời đất này chỉ hưởng cái quyền lợi giống hệt nhau là một điều không thể thực hiện được. Chỉ duy ở trong cái môi trường của người tu theo đạo Phật, nói theo đạo Phật thôi chứ còn đạo khác cũng khó đó, thì chuyện này có thể thực hiện được một phần, một phần thôi chứ cũng không hoàn toàn. Một phần là sao? Là vì ở trong đạo Phật, ví dụ trong một đại chúng như thế này thì có người làm được nhiều việc, có người làm được ít việc, nhưng mà cái người làm

[4:39]được nhiều việc á, họ không có họ buông xả được cái vị kỷ của họ và họ chấp nhận cái đời sống dùng cái chữ lục hòa, dùng cái chữ lục hòa tôi thấy cũng không có ổn lắm, nhưng mà chấp nhận một cái đời sống gọi là san bằng quyền lợi, nghĩa là dù mình làm bếp cực khổ hơn, nghĩa là dù mình tụng kinh nhiều hơn, ngồi thiền nhiều hơn thì mình vẫn không mong cho mình được nhiều quyền lợi hơn huynh đệ của mình. Nghĩa là khi ai đến cúng dường tứ sự, vải đi, cúng dường y áo thì huynh đệ mình dù cái người đó họ bệnh, họ ít làm được việc, họ được một bộ y thì mình cũng chỉ mong mình được một bộ y, chứ mình không có nói là

[5:20]à vì tôi làm việc nhiều hơn, tôi tu nhiều hơn, tôi phải được hai bộ. Cho nên cái việc mà san bằng quyền lợi thì chỉ áp dụng được trong chùa một phần. Còn có khi không được hoàn toàn, không được hoàn toàn ở chỗ này: là đến lúc nào đó cũng là ở trong chúng như vậy nhưng mà rồi có những người cái phước họ vượt lên từ từ, vượt lên từ từ. Nghĩa là họ tu tập được nhiều, họ đóng góp được nhiều cho đại chúng thì dù là họ không mong quyền lợi nhiều, dù là họ vẫn mong là cứ chia đều thôi, nhưng rồi phước tới rồi cũng không thể kéo lại được nữa. Bắt đầu cái tự nhiên phật tử mến cái người đó nhiều hơn do cái phước.

[6:01]Tự nhiên họ trí tuệ họ mở mang ra, họ có thể thuyết pháp, giảng kinh, họ làm được nhiều việc nổi bật hơn. Thế là ở trên, những vị trụ trì hoặc là những vị trên nữa ưu ái họ, dành cho họ được cái nhiều cái ưu tiên, đặc quyền, đặc lợi. Ví dụ như bây giờ nói: "Thôi, cứ ở chi phòng đó, lên đây ở phòng này, cái phòng mới này nó mát hơn." Và nhiều khi thương tình gắn cho được cái máy lạnh, tại bây giờ nóng quá. Thế là dù không muốn, mà mình cũng bắt đầu được hưởng, rồi mà chúng khác cũng không thấy làm khó chịu. Tại vì cái phước mình nó xứng đáng, tự nhiên chung quanh người ta không khó chịu nữa. Nó y như bây giờ đang sống nhau trong cái một cái liêu nó chật,

[6:41]nực, rồi đến lúc cái tự nhiên người lớn, vị nào đó kêu mình lên: "Thôi lên đây ở", ngó lên kêu ở phòng kia, cái phòng nó rộng rãi, thoáng mát hơn, tự nhiên huynh đệ không khó chịu vì cái phước mình có, phước mình nó đã chín muồi rồi, không làm gì khác hơn được nữa. Rồi phật tử gặp mình tự nhiên lại thương hơn những người khác, thế họ hay cứ lén lén cúng dường. Mà không biết mình có chia người khác không biết, hay bỏ túi riêng, nhưng mà tính sau. Nhưng mà họ cứ hay lén lén cúng làm cho mình cảm thấy có cái tài sản được nhiều hơn. Và nếu cái người biết tu á, họ lại san sẻ ra, được cúng nhiều họ không giữ riêng,

[7:13]họ lại san sẻ thì phước họ lại tăng lên một lần nữa, và cứ như vậy. Cho nên cái mà gọi là buộc mọi người phải sống bằng nhau trong quyền lợi là điều không thực hiện được ngay cả trong nhà chùa. Cả trong chùa không được, vì cái phước nó sai biệt, rồi không bắt người ta là hưởng giống như nhau được. Trên tâm nguyện á thì người tu trong đạo Phật vì có học cái Pháp Lục Hòa cho nên họ chấp nhận họ bằng quyền lợi huynh đệ hết, dù họ đóng góp rất nhiều. Nên trong chùa áp dụng được, còn ngoài xã hội thì tuyệt nhiên là hoàn toàn không thể. Cái người mà có trí tuệ, có tài năng họ phải hưởng được nhiều. Như vậy cái bình đẳng nó không phải là cái san bằng quyền lợi nha.

[7:54]Bình đẳng nó là một thái độ đạo đức trong giao tiếp với mọi người. Đó, đây là hai cái điều chúng ta định nghĩa lại để khỏi hiểu lầm từ nào giờ. Cái san bằng quyền lợi nó là một cái cơ chế của tổ chức ở trong chùa hay là ở ngoài thế gian. Còn cái bình đẳng á, nó là thái độ của đạo đức khi mình đối xử với mọi người. Hai cái này nó nghĩa khác nhau hẳn ha. Nghĩa là cái thái độ đối xử với mọi người. Ví dụ thế này, là bây giờ các phật tử đến chùa thì có cái người giàu, người nghèo. Thì cái người giàu, người nghèo thì nhìn biết liền à. Vì cái người giàu đến chùa, cái gương mặt họ vẫn toát ra được cái phước,

[8:37]quần áo họ mặc cái vải vóc đắt tiền hơn, rồi có thể họ đi đến một chiếc xe ừ mắc tiền nào đó, thì những cái điều đó nó giới thiệu cái thân phận của họ, tự nhiên mình nhìn vào mình biết họ có tiền. Còn người nghèo đến chùa thì mình thấy họ đến với gương mặt họ toát ra cái vẻ phước không nhiều, vải vóc họ mặc rẻ tiền, rồi chiếc xe có khi đi bộ tới hoặc đi xe đạp tới vân vân, thì cái điều đó cũng giới thiệu thân phận họ là người không có nhiều tiền. Thì bây giờ cái người tu á trước hai hạng người như vậy, nếu mà giữ được cái đạo đức bình đẳng là phải đối xử với hai hạng người giàu nghèo đó giống nhau thì tức là người tu này có được cái đạo đức bình đẳng.

[9:19]Nhưng mà điều này không dễ, chúng ta sẽ thấy nó không có đơn giản, không phải dễ được. Bình đẳng nó ngược với cái sự thiên vị. Thiên vị thì có nhiều lý do để cho chúng ta phải đối xử thiên vị. Có nhiều lý do lắm, từ cái người thế gian cũng giống như người ở trong đạo. Thứ nhất là cái người mà có duyên với mình từ những kiếp trước. Có duyên này có nghĩa là duyên lành đó, nghĩa là trong những kiếp trước họ đã từng ưu ái mình, giúp đỡ mình thì kiếp này gặp lại, dù không muốn, tự nhiên mình vẫn thiên vị về cho họ, vẫn đối xử tốt với họ hơn là những người khác. Đó cũng là một sự thiên vị. Như ngay bản thân tôi cũng vậy,

[10:00]như trong lòng tôi thì tôi cũng nguyện lòng là thương yêu chúng sinh. Nhưng mà trong thực tế đối xử, tôi vẫn bị cái duyên đời trước nó làm mình phải thiên vị, chứ không phải là dễ. Như có người lên xin tôi xuất gia tu ở chùa, cái tự nhiên tôi nhận. Có người lên xin cái tự nhiên tôi cứ muốn từ chối, không biết tại sao. Thì mình nghĩ là cái đối xử mình đã không được bình đẳng nè, mà nó cũng do cái duyên đời xưa nè. Vì nó là nhân quả nên khó vượt qua. Mặc dầu trong lòng của mình á thì cũng không muốn là thương ai nhiều hay là ghét ai nhiều gì hết, muốn đối xử mọi người bình đẳng, nhưng cái duyên đời xưa nó chi phối cũng mạnh lắm.

[10:38]Ví dụ như trong gia đình đi, cha mẹ mà đối với con cái thì cũng không phải là thương đồng đều đâu, vẫn có cái sự thiên vị nào đó với cái người con nào mà nó có duyên với mình. Có nhiều đứa trong nhà nó ngoan không để ý, còn cái thằng nó quậy quậy tầy trời vậy mà cứ thương, nhiêu tiền cứ lén cho nó rồi nó đi làm tầm bậy tầm bạ mà vẫn cứ thương, vẫn cứ thương. Nó lạ lắm. Như tôi gặp cái gia đình đó vậy, cái bà nội thương một đứa cháu nội mà trong nhà thì cái cái thằng cháu nội đó là thằng hư nhất. Thì cái thằng đó kêu bằng thằng chứ nó là bạn học của tôi, hư không thể tưởng được. Một lần thì cái nó rủ tôi về nhà nó chơi,

[11:15]lúc tôi còn đi học, lúc chưa đi tu á, thì tôi mới về nhà nó thì thấy gia đình rất là nền nếp, có học, có văn hóa. Mà bà nội nó thì thương nó ghê gớm. Mà ở trong nhà thì khổ vì nó không thể tưởng được. Nó rình rình nhà mà có gì nó chôm nó đem đi nó bán mất rồi nó xài tầm bậy tầm bạ, rồi đủ thứ điều, đến nỗi nó nó lạm dụng cả ma túy luôn, tức là nhiều cái. Nhưng mà cái bà nội không biết mù quáng cái gì mà cứ đâm đầu thương mình nó à, thương thương nghĩa là cái gì cũng chiều hết. Đó, nó vẫn là một sự thiên vị. Thì cái này mình chỉ giải thích được gọi là cái duyên đời trước thôi, duyên đời trước thôi.

[11:49]Giống như bà cố của tôi cũng vậy, bà cố tôi thương ông anh hai của tôi thương kỳ lạ vậy đó, cũng hàng cháu hết. Mà chúng tôi thì coi như không được đếm xỉa tới. Hễ mà có đồ ăn lén thì cứ giấu trong cái cái cái rương của mình, đợi tụi tôi đi vắng hết thì kêu ông anh hai tôi lại cho. Những cái đó nên họ có những cái gọi là thiên vị. Thì cái này mình chỉ giải thích được một điều là cái duyên đời trước thôi. Đó, đó là một cái làm chúng ta thiên vị. Cái thiên vị thứ hai nữa đó là họ không có duyên với mình lắm nhưng mà họ có những cái ưu điểm gì đó. Cái này chúng ta học trong cái bài bài Tâm Từ phải không?

[12:24]Hình như có bài Tâm Từ mình cũng nói giống giống như vậy. Cái người họ có cái ưu điểm ví dụ như là mình nhìn xuống một loạt người, mình ở trong một cái tập thể, mình tiếp xúc với nhóm người thì cái người nào mà có vẻ đẹp trai nhất thì mình lại để ý nhiều nhất. Tôi nói vậy không biết đúng không à? Quý phật tử thấy có đúng không? Thì cái người nào mà cái nhan sắc họ có vẻ đẹp, mặc dù nhiều khi chả có duyên gì với mình nhưng mà mình cứ liếc liếc, lén lén mình liếc hoài. Tôi nói vậy đừng nghĩ là tôi giống vậy nha. Tội nghiệp tôi, không có. Đó, rồi cái ví dụ cái người đó họ có cái vẻ sang trọng, giàu có, mình biết họ có tiền, mà họ cũng chả có duyên,

[13:01]họ cũng chả thương mình, cũng chả để ý tới mình, nhưng mà nhiều khi mình vẫn thiên vị với họ. Cái thiên vị đó nhiều khi nó ẩn chứa một cái sự cầu cạnh gì đó để mong rằng người ta sẽ đoái hoài tới mình, người ta giúp đỡ mình. Đó, nên nó vẫn là một cái vị kỷ thôi. Nên con người ta nên cái thiên vị thì luôn luôn nó không phải đạo đức, nó là không phải đạo đức nhưng mà tất cả chúng ta đều rất dễ phạm phải. Dù người xuất gia hay người cư sĩ vẫn rất là dễ phạm. Nếu mà mình tu tập không có vững chắc, cái đạo lực mình không có mạnh thì mình dễ bị cái đối xử thiên vị lắm. Bây giờ trở lại cái vấn đề người xuất gia đó, chúng ta thấy cái tình trạng

[13:40]mà người xuất gia đối xử phân biệt với những người cư sĩ đến chùa giữa giàu và nghèo là một tình trạng phải nói là khá phổ biến và bị than phiền rất nhiều. Có đúng không? Thầy, quý cô, không biết sao quý phật tử thấy điều mà tôi nói có đúng không? Nếu mà quý phật tử cảm thấy không đúng thì là quý phật tử là người có phước á, đã gặp được những vị tu hành chân chính. Nên là mình nghèo đến chùa mà họ vẫn đối xử tốt với mình thì những vị đó là những người chân chính. Nên cái tình trạng này nó phổ biến, tôi nghe than phiền riết à. Có nhiều người đến họ kể chuyện rồi họ thấy họ bất mãn dữ lắm thì họ hỏi tôi:

[14:23]"Tại sao?". Tôi nói: "Tại mấy phật tử trước." Chứ không lẽ giờ tôi bênh phật tử mà tôi nói xấu người tu. Nên có người nói nói: "Tại sao cứ là thấy cái người đó giàu là tới ân cần, còn con con tới cái lơ lơ là là? Chỉ bình nước kìa, lại uống đi. Còn cái người giàu lại cái cho người ra mời rót nước mời uống. Tức lắm." Hỏi: "Vậy là người tu vậy là làm sao?". Thì tôi nói: "Tại phật tử. Ai kêu hồi đời trước không chịu tu, không chịu làm phước. Rồi mình không có phước ráng chịu." Nói nửa đùa nửa thật cũng để tránh để mình không có nói xấu người xuất gia. Chứ lúc đó mà với cái người phật tử tôi chê cái người xuất gia đó ờ chùa

[15:00]vậy làm bậy, thì tôi là có lỗi liền, tại mình nói xấu người xuất gia. Nhưng mà ở đây đi giảng cho quý cô nên phải nói thật ra, còn phật tử dưới nghe lén không có được đi ra nói lại. Có một lần có một người hỏi tôi cái điều này thì tôi trả lời thế này. Tôi nói mà nói cho đúng á thì nó như thế này: Bởi vì cái người có phước á là họ có một cái lực họ thu hút sự chú ý của người khác về phía họ. Do đời trước họ tạo phước, vì họ tạo phước có nghĩa là họ quan tâm đến người khác. Người biết làm phước là người quan tâm đến người này, quan tâm đến người kia. Nghe ai có gì khổ không bỏ qua, tìm cách giúp người ta.

[15:38]Nghe cái chùa nào cần cái gì là tới cúng dường. Cái người mà hay quan tâm đến người khác nên đời sau đi đâu cũng được người ta chú ý đến mình hết. Nó hiện cái phước đó ra là gương mặt mình rạng rỡ nè, là mình đẹp trai nè, mình lại có tiền, sang trọng, rồi cái ánh mắt mình nó khả ái, mình đi tới đâu cũng thu hút được sự chú ý của người khác. Thì đến chùa cũng như vậy, mình cũng thu hút cái sự chú ý của người xuất gia. Còn cái người nghèo, cái người ít phước thì họ không thu hút được sự chú ý của ai hết. Đó là một cái định luật công bằng một cách nghiệt ngã, nghĩa là không có tội nghiệp cho ai hết, không có thương xót ai hết.

[16:21]Đó là một sự công bằng không tránh khỏi. Nhưng bây giờ về phía người xuất gia thì như thế này: Người xuất gia đó nếu mà họ không có tu, cái tu tức là tu tâm, nghĩa là giữ được cái tâm mình thanh tịnh. Người tu nghĩa là như thế này: Dù là tu thiền hay là niệm Phật thì lúc nào họ cũng ở lại với tâm của mình để kiểm soát tâm mình. Đứng trước mọi người, trước ngoại cảnh như thế nhưng mà tâm họ không chạy theo, họ luôn luôn ở lại nơi tâm mình để kiểm soát tâm mình. Đây là cái định nghĩa về tu tập. Cái người đang ở trong cái công phu tu tập thì luôn luôn như vậy. Ví dụ như họ đang niệm Phật thì tuy nói chuyện với mình,

[17:01]tuy làm lụng mọi việc nhưng mà họ vẫn đang ở lại với câu niệm Phật trong tâm họ, họ không có chạy ra ngoại cảnh nhiều. Đó là người tu tu niệm Phật. Còn cái người tu thiền thì lúc nào họ cũng kiểm soát tâm mình xem tịnh hay là động. Mặc dù họ nói chuyện với mình hoặc họ làm chuyện này làm chuyện kia nhưng lúc nào họ cũng ở lại nơi tâm họ để kiểm soát tâm họ. Đó là người biết tu. Và cái sức định càng sâu thì họ càng bớt bị chi phối bởi ngoại cảnh. Thì bây giờ gặp hai người giàu và nghèo, cái phước của người giàu thì hút tâm họ về đó nhưng mà tâm họ không bị hút về đó, vì họ đang ở lại với tâm họ, vì cái định trong lòng họ vững chắc.

[17:45]Cho nên dù cái người kia giàu, gương mặt rạng rỡ nhưng mà họ vẫn ở lại với tâm họ, họ không bị cái giàu của người kia hút về phía đó. Nói như này, tôi hỏi câu này nó hơi kỳ nhưng mà tôi hỏi: Quý cô hiểu không? Cái điều tôi vừa nói quý cô hiểu không? Hay là hỏi quý phật tử hiểu không? Khó hiểu hả? Khó hiểu biết sao, vì đây là vấn đề rất là tế nhị của tâm. Rất là tế nhị của tâm. Thế nên cái người mà tôi nói không tu đó thì mình bị ngoại cảnh nó cuốn mình ra bên ngoài, cái gì cũng làm cho mình thu hút. Nên cái người giàu họ ít thu hút mình thì mình ít quan tâm đến họ... cái người nghèo. Còn người giàu họ thu hút mình nhiều thì mình quan tâm đến họ nhiều.

[18:31]Nên tâm mình bị cái ngoại cảnh nó kéo. Còn cái người có công phu tu tập vững chắc, họ ở lại với tâm của họ thì bây giờ giữa hai người giàu và nghèo thì không ai cuốn hút họ được nhiều hết, ai cũng như ai hết. Dù cái người kia giàu có, sang trọng nhưng mà cũng không kéo được tâm họ chú ý về phía đó. Cái chỗ này thì quý cô dễ hiểu là đúng nè, tại quý cô là người xuất gia, dù sao cũng đã từng có cái tu tập. Tôi nói này ra dễ hiểu. Quý phật tử hiểu không? Hỏi lại. Bắt đầu hiểu rồi ha. Thì như vậy cái người mà có tu á đứng trước hai hạng người đó, họ xem như nhau thôi và ứng xử cái ra ngoài là cái lòng từ bi, lòng từ bi bình đẳng.

[19:19]Nhưng mà vì họ là người có trí tuệ, nghĩa là cái người mà giữ được tâm mình ở trong định là người có trí tuệ thì họ lại chú ý cái người nghèo khổ nhiều hơn nữa. Họ chú ý người nghèo khổ nhiều hơn. Đó, người có trí tuệ. Vì sao? Vì họ biết cái người nghèo dễ bị mặc cảm. Họ tới chùa chớ họ ít có dám gặp thầy trụ trì cái nọ, họ cứ lủi lủi đâu dưới bếp, họ đi ra sân họ quét, họ làm gì đó à. Cứ ngồi xa xa, thấy ai bu quanh ông thầy trụ trì ngồi nói chuyện chứ họ ngồi xa xa xa đằng kia không, ít có dám chường mặt ra tại vì mặc cảm cái thân phận nghèo hèn của mình. Thì nếu là một người xuất gia mà tu hành vững chắc

[19:56]đọc được, mình nhận ra được cái thái độ mặc cảm, buồn tủi của cái người nghèo, nhất là người tật nguyền á, mà mình thường hay chú ý đến họ nhiều hơn, thấy họ ngồi xa xa góc lại kêu họ, gọi họ tới, hỏi thăm về họ, làm cho họ vơi bớt cái mặc cảm đó. Đó là cái đạo đức bình đẳng đó. Nói bình đẳng chứ cái người có trí tuệ lại thiên vị về người nghèo nhiều hơn nữa. Đó là cái đạo đức của bình đẳng. Nói là bình đẳng nhưng sự thật mình lại thiên vị, mà chú ý thiên vị nơi cái người nghèo, mình biết người ta ấy. Còn cái người giàu coi vậy chứ không cần, không cần chú ý. Vì chùa này không quan tâm sẽ có chùa khác quan tâm, những người giàu vậy.

[20:37]Và họ họ dễ có cái cái kiêu ngạo bởi cái giàu sang của họ. Họ đến chùa họ quen được quý thầy, quý cô ân cần, vồn vã rồi. Cho nên mình không cần phải làm thêm điều đó, cho họ đi chùa khác. Như tôi có một cái cô Phật tử, thì cổ có vẻ giàu, mới ban đầu có vẻ giàu, về sau thì giàu thật, giàu ghê gớm lắm. Cổ đi rất nhiều chùa, và khi bộc lộ cái giàu thì dường như được nhiều nơi cũng ân cần vồn vã. Thì tôi thì tôi cũng quý. Khi mà thấy thấy cổ nhiệt tình với chùa thì tôi cũng quý, không phải không. Nhưng mà có cái là mỗi khi cổ cúng cái gì cổ muốn là chùa phải làm theo ý cổ. Gặp tôi thì không có chuyện đó, không có vụ mà ỷ có tiền rồi muốn

[21:21]làm gì làm, không có chuyện đó, nên không bao giờ tôi đồng ý. Mà luôn luôn cái mà tôi gạt ngang không đồng ý là để tôi diệt cái ngã của cô, cái kiêu mạn vì cái giàu có. Nhưng mà cổ đi rất nhiều chùa, nên đến chùa nào cũng được cái ân cần, nên cái mà tôi tôi lạnh lùng nghiêm khắc với cổ nó không có hiệu quả. Nếu mà cổ đến một mình chùa tôi đó, thì cái thái độ mà tôi nghiêm khắc, lạnh lùng với cổ đó, thì có lẽ cổ sẽ tỉnh, biết rằng mình không được phép ỷ cái giàu của mình. Nhưng mà tiếc rằng cổ đi nhiều chùa quá, đến các nơi khác thì được người ta ân cần, nên một mình tôi tôi làm không kết quả, và ngược lại, kết quả xảy ra ngược lại là cổ

[21:53]không bao giờ tới chùa tôi nữa, bỏ luôn. Mặc dầu là quy y với tôi, nhưng mà rồi bỏ đi mất luôn. Thì cổ mới đi than với người khác, nói: "Em bệnh gan mà thầy cho thuốc bệnh tim, đâu có hết bệnh, thôi không tới nữa." Thì có một lần tôi đang làm lễ, đang làm lễ ngày lễ lớn như vậy, cổ xăm xăm vô yêu cầu tôi làm điều gì theo ý cổ, tôi nghiêm mặt tôi nhìn cổ, trừng mắt nhìn cổ một cái, rồi cổ đi ra. Rồi sau đó cổ đến gặp tôi riêng thì tôi không nói, tôi lặng lẽ, lúc tôi cũng mệt, tôi không nói gì. Từ đó không bao giờ tới chùa nữa. Nhưng mà để cho cổ hiểu rằng có thể là không đến chùa, nhưng mà tôi cũng muốn cho cổ một bài học, dù có đi chùa khác thì cái điều mà

[22:33]không đến chùa tôi cũng là một cái dấu vết trong tâm hồn của cổ để đừng có ỷ nữa. Thì không biết là sau này cổ có hết bệnh hay không vì không bao giờ gặp nữa, nhưng mà thái độ tôi là như vậy. Mà không phải là để tôi trị cái bệnh của cô đó mà để tôi để lại một bài học cho đệ tử của tôi nữa. Tôi tỏ thái độ như vậy cho những đệ tử của tôi biết là đối với người giàu mình không có được có thái độ ân cần vồn vã như vậy. Nói một lát cứ khoe tôi hoài, nhưng mà thôi kệ cho phép khoe một bữa nha, bữa sau không dám khoe nữa. Có một lần có mấy đứa mà thợ, thợ máy nó đang học việc, nó nghèo lắm. Dĩ nhiên đang học việc thì nó nghèo,

[23:09]gia đình gởi tới học nơi cái chỗ thợ máy sửa xe Honda. Thì nó cũng mến chùa, hay lâu lâu nó lên, thì hôm đó nó lên thì nó hay chiều chiều nó ăn cơm xong rồi tụi nó mới về. Thì một bữa đó buổi chiều thì tôi tôi chống gậy đi tới đi lui thì thấy mấy đứa nó đang ngồi quanh cái bờ hồ một mình, không có ai tiếp hết á. Thì tôi mới lật đật tôi đến tôi ngồi tôi tôi đứng đó tôi nói chuyện với nó, nói chuyện bâng quơ cái nọ, rồi một lát tụi nó mới về. Thì sau đó tôi mới kêu mấy người tri khách, đệ tử tôi mà tôi phân công tri khách thì tôi ra tôi rầy. Tôi nói: "Bây giờ nếu mà thầy không tiếp thì cũng không ai tiếp,

[23:41]mà nếu thầy không tiếp thì mấy đứa đó nó sẽ cảm thấy lạc lõng, nó đến chùa nó không được cái tình thương yêu. Trong khi người ta đến chùa là người ta cần cái tình thương yêu mà người ta đang nghèo nữa, cái người nghèo họ mặc cảm lắm, nên mình phải phải bù đắp cho họ. Mà bây giờ thầy thì thầy bệnh, thầy mệt, sức khỏe thì kém mà cứ bắt thầy phải đi tiếp khách như vậy. Tụi con phải lo việc đó cho thầy. Nếu mà thầy không tiếp thì người ta sẽ buồn, mà thầy tiếp thì thì sức khỏe thầy kém, mà thầy có công việc của thầy từng giờ từng phút á. Mỗi ngày giờ nào thầy làm gì làm gì thầy sắp xếp thầy không có rảnh nhiều."

[24:16]Tôi rầy, rầy từ cái điều đó cũng có nghĩa là tôi rầy đệ tử tôi không có quan tâm đến người người nghèo, vì cái đạo lực còn ít quá, mới tu đạo lực còn ít quá nên chưa đủ sức thương yêu được cái người nghèo khổ. Đó, rồi những người tật nguyền nữa, hồi xưa tôi ở một cái chùa vậy có nhiều người Phật tử tới, tôi chợt trông thấy một đứa bé nó nhỏ xíu à, nghĩa là tuổi nó rất lớn mà nó bị cái tật bệnh, bệnh mà không phát triển chiều cao đó, là người lùn đó, thấp chũn à. Thế là tôi lại tôi hỏi thăm nó trước, mà dĩ nhiên nó cũng xấu, vì cái nghiệp đời trước mà, cũng là chắc khinh bỉ người ai hay sao á, không biết, mà tôi đến tôi nắm tay nó, tôi hỏi han này kia nọ ân cần.

[24:53]Mỗi lần nó đến chùa là tôi chú ý nó nhất, thăm hỏi nó nhiều nhất, như vậy để cho nó đừng có mặc cảm. Tôi nói tôi hơi khoe một chút, là cũng nói quý cô phải để ý như vậy. Sau này mà quý cô lớn lên mình bước ra làm đạo, làm trụ trì hoặc là mình đi giáo hóa hoặc là bây giờ mình đang ở trong chúng mà nhiều người họ tới lui tới chùa mình, mình cũng phải cẩn thận điều đó. Cái người giàu coi chứ không cần, người giàu thế nào cũng có người chú ý tới họ. Nhưng mà những người nghèo đó, những người đó họ ít phước, trí tuệ họ ít, hiểu đạo họ cũng cạn nữa. Đó, còn cái người giàu nhiều khi là cũng dễ hiểu đạo,

[25:30]trừ cái trường hợp cái bà Phật tử kỳ cục của tôi thôi, chứ còn hầu hết là người ta cũng hiểu đạo lắm, mấy người giàu, có phước. Nên mình không cần chú ý người ta cũng cũng biết đường người ta đi, để ý người giàu một chút. Rồi ví dụ như bây giờ trong chúng mình là người quản chúng thì mình cũng phải tạo cơ hội đồng đều cho chúng tu học và công quả. Nó có ba việc của người tu là: tu nè, học nè, làm việc. Thì cái giờ tu làm cái gì? Tụng kinh không biết có phải là tu không ta? Tôi không biết người ta định nghĩa tụng kinh là tu không biết nữa, mà thấy nhiều nơi định nghĩa tụng kinh là tu kêu là công phu đó.

[26:08]Nói tới giờ công phu rồi, nghe cái chữ công phu mình tưởng cái gì cực khổ lắm, lên thấy tụng kinh à. Nên tôi không biết làm sao nữa, bây giờ thôi cứ cho là tụng kinh là tu đi ha, rồi coi tụng kinh nè, gì nữa? Ngồi thiền, à giỏi, cái gì nữa? Lễ Phật, giỏi, gì nữa? Học kinh, cái đó là học rồi. Thì coi như là tọa thiền ha, lễ Phật, tụng kinh thì coi như vậy là tu đi, rồi rồi thôi được. Rồi còn học, học tức là mình ngồi học như vầy hoặc là mình tự học hoặc là học với thầy. Thì đó là cái người quản chúng phải tạo điều kiện cho chúng được hai điều này, để ý họ chứ không có được mà thiên vị. Như cái người mà có điều kiện để học giúp cho họ được

[26:53]học, cái người vừa thấy giúp đỡ cho họ có thì giờ để tu, mà cái người làm biếng tu là không được á, xuất gia mà làm biếng tu là không chấp nhận. Cái người đó phải phạt, phải rầy, phải làm sao mà nếu mà họ không chấp nhận cái sự rầy la của mình thì thì không có chứa những người đó trong chùa. Cái người xuất gia này nè cái tu là quan trọng nhất, nếu mà họ không có cái tinh tấn tu hành thì người không xứng đáng. Nên người tu bắt buộc phải tinh tấn, không nói gì hết trơn. Có thể là học họ ít, công quả thì công quả mà ít là nguy hiểm á,

[27:26]mà cái tu là phải luôn luôn tinh tấn. Thì cái người mình là người quản chúng, mình là người trụ trì, giáo thọ, tri sự thì phải tạo điều kiện cho họ đồng đều. Có khi cái người này có duyên với mình nhiều, người kia có duyên với mình ít, nhưng mà phải để ý hết mọi người, quan tâm từng người, từng cái căn cơ một như vậy, chứ không có được lơi lỏng. Thấy cái người mà họ gương mặt họ có vẻ xinh xắn, họ khả ái, tánh hạnh họ hiền lành cái là mình chú ý và mình hay nâng đỡ họ thì đó là mình cũng bị cái phước họ thu hút, cũng có nghĩa là mình không có cái đạo lực, mình đang đang bị cái thiên vị bởi cái phước của người đó.

[28:04]Nên ở đây là cẩn thận là cẩn thận với cái người có phước á sẽ làm cho mình thiên vị, mất đi cái đạo đức bình đẳng. Nên ở đây mình là người có trách nhiệm trong chúng thì chú ý nhiều đến những người kém cỏi, căn cơ họ còn kém, giống như gương mặt họ cũng không có đẹp lắm, nhiều khi tánh hạnh cũng chưa có đàng hoàng, cái trí tuệ không nhiều, nhưng mà lỡ họ đã xuất gia, họ có cái chí nguyện xuất gia thì cũng phải ưu ái họ, mình nhắc nhở họ, chú ý họ nhiều hơn. Cái người kia vậy chớ tự họ có thể đi được, những người có phước á. Còn những người không có phước mình phải phải kèm cặp, nhắc nhở nhiều hơn.

[28:42]Đó, cái đạo đức của người quản chúng như vậy. Rồi một cái nữa là tạo điều kiện cho họ công quả, tạo điều kiện cho họ công quả. Cái công quả quan trọng lắm, không có công quả thì không có người tu nào tiến đạo hết á. Có một lần tôi giảng trong cái băng, băng này nếu có ai nghe thì hiểu, bây giờ tôi lặp lại cái ý thôi, là cái người trụ trì nhiều khi lầm cái chỗ này: Như thấy cái người đó họ tánh họ xấu, họ hay phạm lỗi, mình không thích họ, cái bắt họ làm việc cực, nghĩa là việc gì cực nhọc giao cho người đó làm, bắt họ phải nấu bếp riết, đi xách nước miết. Nhưng mà không ngờ cái điều đó là một điều nguy hiểm cho đại chúng về sau. Tại sao?

[29:27]Cái người mà mình thương á, cái người thấy có vẻ đàng hoàng tốt á, cái thôi mình không bắt công quả nữa, cái mình cho tu cho học thôi. Còn cái người mà mình không ưa tại thấy người tánh còn xấu, thấy còn sân si, còn ích kỷ nọ thôi mình cứ sai đi, đi xách nước, nấu cơm, dọn chén, rửa chén, lau nhà. Mình sai như vậy mình tưởng cái đó là phạt họ, nhưng mà không, đó là đang tạo cái thềm cho họ bước lên á. Chính những người đó sau này sẽ là người lãnh đạo trong chùa, vì họ có phước, họ công quả cực khổ rồi sau này họ lãnh đạo trong chùa. Mà khi họ lãnh đạo trong chùa mà họ là người tánh xấu thì chuyện gì xảy ra?

[30:05]Cái chùa nó làm sao? Chùa đó không còn là một nơi tu hành nghiêm túc nữa. Cái người mà tu tốt không chịu đựng được rồi phải bỏ đi thôi, vì cái người lãnh đạo là một người không tốt. Mà tại sao họ không tốt mà họ lãnh đạo được? Vì lúc trước, lúc trước là không biết kiếp này hay là kiếp trước rồi, họ bị cái người lớn ghét, bắt họ công quả nhiều, bây giờ họ leo lên. Đây là một cái điều mà rất hợp lý theo nhân quả mà những vị trụ trì thì thường hay bị lầm. Cho nên ở đây theo nhân quả đó chúng ta phải để ý: cái người mà mình chú trọng, người mà mình thấy họ có đạo đức mà mình muốn đào tạo để thành một người lãnh đạo tốt cho chúng thì người

[30:47]đó phải bắt công quả nhiều hơn, phải bắt công quả nhiều hơn một chút. Vì cái họ cực khổ, sau này họ có cái phước họ lãnh đạo chúng. Mà khi họ lãnh đạo chúng họ có cái đạo đức mà mình đã đánh giá được từ đầu thì cái chùa đó sẽ tốt, chùa đó sẽ là nơi tu học nghiêm túc, là một nơi mà có thể làm chỗ nương tựa được cho Phật tử. Và những cái chùa như vậy nó đóng góp vào cái sự hưng thịnh của Phật pháp về sau. Còn mà mình để cho những người xấu lãnh đạo một cái chùa thì những cái chùa như vậy nó làm cho Phật pháp càng lúc càng suy tàn. Đây là điều mà chúng ta phải để ý. Trên căn bản á thì chúng ta tạo cơ hội đồng đều cho đại chúng

[31:27]họ được công quả, để cho họ có phước rồi họ mới tu được. Mà cái công quả ở trong chùa không cũng không đủ nữa, phải công quả ra ngoài cái chùa nữa. Vì công quả trong chùa chớ cũng chỉ là lẩn quẩn với nhau thôi, người này tốt qua, người kia tốt lại thì nó cũng bù qua sớt lại không tiến được bao nhiêu, nó chỉ tiến được cái đạo đức mà nó không tiến được cái phước. Và vì khi chúng mình lo cho nhau như vậy, mình chỉ tiến được cái đạo đức thôi, mà cái phước thì vì mình cũng hưởng người ta cũng lo mình, mình lo lại nó huề, nó huề. Nên người trụ trì phải lo tạo điều kiện cho đại chúng công quả ra ngoài chùa luôn, làm những việc từ thiện gì bên ngoài luôn.

[32:06]Như vừa rồi có một cái chùa, hình như là chùa Phổ Đà, có một sư cô khoe là vừa rồi có 42 người trong chúng hiến máu hết. Tôi nghe tôi tán thán quá chừng luôn, vì không có cái phước gì lớn như là cái phước hiến máu cứu người đó. Mấy quan trọng mình cho tiền vậy chứ dễ, mà hiến máu mới khó. Nên 42 người trong chùa hiến máu hết, những cái đó tôi phải nói tôi rất là tán thán, ca ngợi. Đó là cái phước mà mình làm ra ngoài cái chùa luôn. Ở đây thì tôi nói điều này tới quý cô, ai mà mà mình có cân, có da có thịt thì hãy hiến, ốm ốm thì thôi đừng có nghe nói rồi cái ham bắt chước. Quý Phật tử cũng vậy, ai có da có thịt thì mình khỏe khỏe

[32:42]này đi hiến cũng tốt, cái đó là bố thí nội tài đó. Rồi cái vấn đề là không thiên vị nhưng mà không có san bằng quyền lợi, tránh cái lỗi như hồi nãy mà chúng ta nói từ đầu. Cái lỗi hồi nãy chúng ta nói, cái san bằng quyền lợi là cái phá vỡ nhân quả. Thì ở trong chúng cũng vậy, khi mình đối xử với mọi người mình luôn luôn tạo cơ hội cho họ đồng đều hết. Nhưng mà làm được hay không còn tùy cái người đó nữa. Như mình đều cho họ tu hết, nhưng mà khi giờ tu á thì cái người đó họ tinh tấn, nhiếp tâm, còn cái người ngồi đó mà không tinh tấn, nhiếp tâm. Hoặc là giờ đó là giờ mình sắp xếp cho mọi người lên lễ Phật,

[33:21]nhưng cái người đó lúc lễ Phật họ cái lòng tôn kính Phật thiết tha, còn người thì cũng lễ mà lòng tôn kính Phật hời hợt. Thì như vậy cái nhân quả của họ đã tự họ gieo, không phải mình nữa, đây trách nhiệm khác rồi, trách nhiệm nó khác rồi. Mình tạo điều kiện đồng đều nhưng mà cái dụng tâm, cái nỗ lực của họ nó khác nhau nên bắt đầu càng lúc càng về sau thì phước nó từ từ nó tách ra. Cái người nào mà tốt thì đi theo con đường tốt, người nào mà chưa tốt thì tự nhiên bị chặn lại, bị bỏ rơi lại. Thì cái điều đó là mình không thể cưỡng được, không thể cưỡng được. Mặc dầu lòng mình thì bình đẳng, thương yêu đồng đều họ,

[33:57]nhưng mà đến lúc cái phước người kia vượt lên rồi thì không được cản, không được nói rằng à phải đồng đều, phải bình đẳng. Nghĩa là mọi người đang chưa được cái điều này thì cái người mà kia cũng không được cái điều kia, đó là bắt đầu mình sai rồi đó, đầu mình sai. Ví dụ một người do họ tu tốt, đến lúc trí tuệ họ mở ra, cái việc học họ sáng lên thì quý Phật tử cũng quý mến họ, cái duyên giáo hóa họ đã tới rồi, nhưng mình cản lại, mình nói không được. Nói vì bao nhiêu người khác chưa đi ra giáo hóa, đi giảng dạy rồi rồi mà con đi giảng không được, như vậy là mình bắt đầu mình sai rồi, mình rơi vào cái bệnh là bệnh san bằng quyền lợi

[34:34]khi mà cái phước người ta đã khác rồi. Đến lúc mà phước người ta khác, duyên người ta đã tới thì mình phải tùy cái duyên đó để phát huy cho người ta đi lên luôn. Tức là lúc đó phải sắp xếp, bố trí cho người ta bước ra làm những việc Phật sự lớn hơn chứ không phải còn công quả lẩn quẩn trong chúng nữa. Thì cái đó nó không phải là thiên vị nữa, mà cái đó là một cái hành xử đúng với luật nhân quả. Tuy nhiên cái lòng của mình thì vẫn là thương yêu đồng đều, nên đây là cái trung đạo, trung đạo nó là cái khó thế này. Nghĩa là lòng mình thì vẫn thương, thương đồng đều, không thiên vị, mong muốn cho mọi người đều tốt hết, đó là cái tấm lòng của mình.

[35:14]Nhưng mà khi mà ứng xử hành động trong từng trường hợp thì phải tùy duyên, tùy phước, tùy nhân quả của mỗi người chứ không có áp đặt và không có san bằng quyền lợi. Nên giữa cái bình đẳng và cái san bằng quyền lợi là khác nhau mà mình phải phân biệt cho rõ để áp dụng cho nó đúng. Đây là cái khó đó, sau này quý cô khi làm lớn để ý chỗ này cho kỹ một chút. Vì mình nhúc nhích mà tâm mình không giữ được cái mình bị cái bệnh thiên vị liền, thương người này nhiều, thương người kia ít. Rồi đến lúc nào đó mình cực đoan, mình không thấy được nhân quả, cái mình lại san bằng quyền lợi, bắt ai cũng như ai hết trong khi phước của họ đã bắt đầu sai biệt.

[35:51]Đó, mình lại rơi vào cái mình cưỡng lại cái nhân quả, mình cũng sai. Nên đây là chỗ mà người tu phải cẩn thận. Nên cái cái đạo đức bình đẳng mà mình học cái bài này là cái bài mà nói về cái việc mà phán xét bên ngoài nhiều hơn, mặc dù là kiểm soát tâm mình, đó. Bình đẳng là một cái biểu lộ đạo lực như hồi nãy chúng ta nói đó, là nếu mà mình tu cái tâm từ bi ít, hỏi lại một chút nha, hôm giờ ngồi thiền có quán từ bi không? Có không? Có nhiều người cũng ít quán lắm đó nha. Phải chịu khó, cái tu tập tâm từ bi tu cả một đời không đủ á, tu cả một đời không đủ đâu, không được coi thường. Quý cô phải ráng mỗi ngày, khi lễ Phật,

[36:32]khi ngồi thiền phải quán từ bi, thương yêu mọi người. Những cái đó căn bản, có căn bản đó rồi mình mới học những cái bài đạo đức kế tiếp này mình mới hiểu được, mới áp dụng được. Như cái bài bình đẳng này cũng vậy, cũng phải đòi hỏi mình đã tu tập tâm từ bi rồi mới áp dụng được cái đạo đức bình đẳng. Chứ còn nếu không tu tập tâm từ bi mà nói về bình đẳng mình không hiểu sâu, mình đâu có thực hành đâu mà hiểu sâu. Nha, quý cô ráng nha. Nên khi mà mình tu tập á mà mình không có tu tâm từ bi á thì mình không thương được cái người nghèo khổ, và mình sẽ bị cái phước của người giàu sang họ hút mình mất liền, và mình thiên vị liền.

[37:10]Và như vậy thì mình không còn xứng đáng là một cái tàn cây che mát cho mọi người nữa, mình đã trở thành một người cục bộ, thiên vị cá nhân gì đó thôi. Cho nên phải có cái tu tâm từ bi để mình thương được cái người nghèo khổ. Mình sao mà mình nhìn qua hết mọi người như vậy á, thì chính những người nghèo làm cho mình thương nhiều hơn thì là mình đã tu đúng đường và làm cho mình trong cái đối xử mình biểu lộ được cái sự bình đẳng. Cái người giàu á mà mình ân cần với họ coi chứ họ không quan trọng, họ thấy chuyện đó bình thường tại họ đi đâu họ cũng được điều đó, họ đến chùa nào cũng được điều đó, họ đến nhà bạn bè của họ họ cũng được điều đó.

[37:48]Còn cái người giàu họ nhìn thấy mình mà đối xử với người nghèo tốt, chính họ cũng thán phục nữa. Chứ còn mình đối với họ tốt, coi vậy chứ họ coi thường, nhiều khi trong tâm họ vẫn coi thường. Cái người giàu khó lòng lắm á, như là có một số Phật tử họ giàu vậy, nhưng mà hễ cái thầy cô nào mà tới thăm họ là trong lòng họ khinh liền. Họ nói là tới cầu sự cúng dường của họ, trong lòng họ nghĩ điều đó liền. Không biết dưới kia mấy Phật tử có ai giàu có nghĩ như vậy không? Chứ tôi đã gặp một vài người như vậy, hễ mình tới nhà họ cái họ nghĩ mình cần cái sự cúng dường gì đó. Họ có họ dù họ không nói ra, nhưng trong tâm họ đã xuất hiện điều đó.

[38:26]Nên cái người tu của mình phải rất là dè dặt khi đối xử với người giàu vì họ kiêu ngạo và dễ nghĩ xấu cho người tu mình khi mình tiếp xúc với họ. Mà mình đối xử với họ một cách bình thản, coi vậy chứ họ sợ. Mà khi họ thấy mình đối xử tốt với người nghèo, họ thấy họ nể. Chứ còn mình đối xử với người nghèo thờ ơ mà đối xử với họ ân cần, họ coi thường mình liền. Họ thấy mình giống như mọi người thôi. Còn người tu mình phải có cái gọi là tôi không biết dùng từ gì, đại trượng phu hả, quân tử hả, cũng không chính xác, có cái bản lĩnh gì đó, làm người lớn chút, nó vượt lên trên cái thường tình của con người một chút.

[39:08]Nghĩa là đối với người giàu nhiều khi mình lại tỉnh, tỉnh bất cần, nhưng với người nghèo mình lại ưu ái, cái người như vậy là người có bản lĩnh. Chỉ trừ trường hợp mà cái người giàu đó họ có một cái tâm thì mình sẽ quý họ liền. Nên ở đây mình thương cái người nghèo vì họ dễ bị mặc cảm, còn cái chú ý thật sự của mình đối với người khi họ đến chùa là quý cái tâm thôi, đừng có đặt vấn đề giàu nghèo. Cái tâm này nghĩa là gì? Cái tâm này tức là cái tâm đạo của họ đó, là cái mức độ họ hiểu đạo, cái mức độ họ ham thích tu tập. Thì cái chỗ này thì mình không phân biệt giàu nghèo luôn, dù người giàu, dù người nghèo mà khi họ đến với mình mình cảm thấy

[39:50]họ hiểu đạo, họ thích tu, họ tìm hiểu giáo lý thì luôn luôn mình quý trọng, quý trọng họ ở cái điểm này vì cái người này họ sẽ không có nghĩ bậy, họ không nghĩ xấu khi mình đối xử tốt với họ. Ví dụ họ giàu đi nhưng mà họ biết đạo thì mình có ân cần với họ, mình tốt với họ họ không có nghĩ bậy. Còn cái người giàu mà họ không hiểu đạo, mình đối xử tốt với họ cái họ nghĩ bậy liền, nghĩ bậy cái này cầu cạnh họ giống như những người kia. Nên ở đây là một á là nếu chúng ta là người mà sáng mắt, một cái người giàu họ đến với mình mình nhìn mặt họ mình biết cái tâm đạo họ cỡ nào liền, và mình chọn một thái độ thích hợp.

[40:30]Nếu là cái người mà họ kiêu thì mình thờ ơ liền, lạnh lùng liền để cho họ một bài học. Còn nếu mình nhìn mình thấy họ là một người có tâm đạo dù họ giàu thì mình phải đối xử với họ tốt như mọi người khác. Có một lần, lần này hình như là tôi nhìn lầm tại vì tôi cũng chưa sáng mắt, có một lần ở trên núi có cái ông mà nói ông bà đó là chủ tiệm vàng lên thăm. Thì tôi đang ở trên cốc á, cái có người báo, có một người Phật tử cũng quen với ông bà đó báo điện thoại lên, nói: "Thưa thầy, có ông bà chủ tiệm vàng đã lên thăm thầy." Thầy nói: "Ờ, tiếp đi." Tôi nói: "Ờ, tiếp đi." Rồi tôi gác điện thoại lại, tôi không có xuống.

[41:05]Báo lên báo ai nói có người Phật tử nào mới quen muốn cần gặp thầy thì còn gặp, mà có hai chữ tiệm vàng tôi thôi ờ thôi cứ tiếp đi, cứ tiếp bình thường như mọi người thì cứ lên núi thì cứ mời nước uống, tôi không có tiếp. Rồi đến khi một lát sau tới lúc tới giờ thì tôi mới xuống. Khi xuống thì tôi nhìn qua mặt ông mà hình như tôi nhìn lầm tại tôi cũng chưa sáng mắt, tôi thấy ông là người hơi kiêu. Cái kiêu của ông có cả hai điều: một là cả cái giàu và hai cả cái là có tu, ông này là người có tu, có công phu tu tập, cho nên ông bị kiêu luôn cả hai cái. Thì tôi nói nãy giờ là tôi nói trật, thì tôi nhìn không có ra mà tôi nói bậy mà.

[41:39]Cho nên vì thấy cái kiêu đó nên tôi lại tiếp tục lạnh lùng. Tôi ngồi, thì hai ông bà đến chào, tôi chỉ gật đầu lấy lệ, tôi nói: "Ờ, mời ngồi dùng nước." Không nói gì nữa, rồi sau đó tôi đi tôi làm lễ, không quan tâm tới. Và dĩ nhiên cái thái độ tôi như vậy thì họ không đến chùa nữa. Nhưng mà tôi tin rằng họ bớt đi, họ không đến nữa nhưng họ vẫn bớt đi cái kiêu một chút thì vẫn có lợi cho họ. Thì họ khi họ gặp đạo ở một chỗ khác, khi họ đến cái chùa khác họ sẽ được lợi ích hơn vì họ không còn kiêu nữa. Họ sẽ không được cái lợi nơi tôi nữa vì họ không còn đến chùa tôi nữa, nhưng chính cái thái độ của tôi làm họ bớt

[42:13]kiêu thì khi họ đến chùa khác họ sẽ được lợi ích. Chứ không phải là phải được lợi ích nơi mình. Nhưng mà cũng trời xui đất khiến, một lần tôi lơn tơn ở cái ngoài cái chợ, tôi đi chợ vì cái ngày Tết đi mua bông mua gì, thì đích thân tôi đi với một vài đệ tử. Thì có việc cái tôi phải quẹo vào một cái nhà thì vào ngay đúng nhà hai ông bà đó luôn. Đúng là thiệt cái. Nhưng mà lần này thì tôi cái ngạc nhiên là tôi không biết là thái độ của tôi đã đúng hay không, mà tôi nhìn thấy cái thái độ ổng khác liền, thấy ông không còn kiêu như hôm đã lên núi nữa, thấy dịu xuống hẳn luôn. Thì lúc đó thì thái độ tôi rất là tốt,

[42:47]tôi đối xử rất đàng hoàng, tôi nói chuyện rất là tình cảm, rồi sau đó chào ra về. Và đó là một cái vài điều trong cái việc đối xử với người Phật tử, tăng ni chúng ta để ý điều đó. Bây giờ chúng ta áp dụng đạo đức bình đẳng trong ứng xử, nó có nhiều mặt. Bây giờ một là với Phật tử, thì nãy chúng ta đã nói nhiều rồi phải không, không có lặp lại. Người nghèo thì cần ưu ái, người giàu thì cần cái sự hờ hững. Người nghèo á thì mình cho họ cái sự ưu ái, còn người giàu mình cho họ cái sự hờ hững. Còn cái người có tâm thì luôn luôn mình tốt. Đó. Nó ba hạng người: người nghèo, người giàu và người có tâm.

[43:23]Thì không biết là mình thích loại nào. Còn với huynh đệ thì mình đừng có kết thân riêng với một vài người mà tạo thành cái mầm mống chia rẽ cho tăng đoàn về sau. Vì chúng đông nè, chúng ta dễ bị mình thân một vài người lắm. Thấy một vài người đó ở chung lưu với mình, người có duyên gì với mình á, tự nhiên mình hay tới lui gắn bó người đó, cái gì cũng hỗ trợ nhau mà mình không quan tâm đến những người khác, thì nó sẽ thành cái mầm mống của sự chia rẽ. Ở trong tịnh xá mình có bị điều này không? Có, mà nó lí nhí.

[43:59]Nên mình cẩn thận, tức là dù có những người có duyên với mình, hay là cái người đó họ có nhiều ưu điểm như họ có đạo đức, có trí tuệ này, vân vân, thì mình cố gắng giữ cái thái độ đồng đều như với mọi người. Mặc dù là mình vẫn để ý mình học hỏi, như cái người đó họ có cái hạnh tốt thì mình mình để ý để mình học hỏi, đôi khi mình nói chuyện học hỏi, nhưng đừng vì như vậy mà mình cứ kết thân riêng, gắn bó riêng, rồi bắt đầu tạo ra cái sự ích kỷ, ganh tị. Thấy bữa nào cái họ nói chuyện với ai cái giận, giận. Nói: "Huynh thương người đó không thương tôi nữa". Rồi bắt đầu có chuyện rồi đó, bắt đầu nó thành bệnh hoạn rồi.

[44:34]Nó không còn bình thường nữa. Cho nên mình phải giữ cái đạo đức bình đẳng lắm. Mà người ni hay bị lắm. Tăng thì ít bị. Tăng vì cái đời sống tình cảm họ khô khan, người nam là vậy, họ khô khan. Cho nên trong một cộng đồng người tăng với nhau thì người nào cũng trớt quớt à, ai như ai à. Nhưng mà người nữ thì không có. Mà trong cộng đồng ni hay bị lắm. Bị là vì người nữ thì tình cảm nhiều, cho nên cái: "Huynh này là phe tôi, huynh này là thương tôi", này nọ không có... Đó là cái bệnh nên người nữ mình ráng vượt qua cái điều đó để mình đối xử được bình đẳng với nhiều người. Như hồi tôi ở trong chúng cũng vậy,

[45:08]có một vài cái sư huynh mà tôi đánh giá rất là cao vì đạo đức, việc này việc nọ, mà tôi vẫn cố giữ cái sự bình đẳng, là không có vì vậy mà mình cứ gắn bó với người đó mãi, cứ đối với ai cũng giữ bình thường, bình thường, bình thường hết như vậy. Đối với ai cũng ráng tốt với họ. Thì cái chữ ráng đó đòi hỏi làm sao? Đòi hỏi mình phải có cái phấn đấu, cái nỗ lực, cái tu hành, chứ không phải tự nhiên mà được điều đó đâu. Bây giờ ở trong chúng vậy, cả trăm người với nhau như vậy, thì rõ ràng là cái người này có duyên với mình, tốt với mình, mà họ cũng có ưu điểm, họ có đạo đức nữa. Nhưng mà lúc đó mình phải ráng giữ lòng mình

[45:45]để giữ tốt với họ một cách bình thường, đồng đều, chứ đừng có phân biệt. Tôi nói cái chữ ráng nghĩa là nó không phải dễ mà có, nghĩa là rất là khó, không phải dễ, mà phải làm chứ không được không làm. Vì nếu mà mình không thực hiện được điều đó, bắt đầu mình rơi trở vào cái thiên vị, kết thân riêng, thì cái đạo lực mình sẽ mất, mình sẽ quen cái sự thiên vị, bất bình đẳng. Rồi khi mình đối xử với Phật tử bên ngoài, mình cũng sẽ bị trở lại cái thái độ thiên vị đó như cũ trở lại. Rồi khi mình lớn lên mình làm việc đạo, rồi mình cái thiên vị nó càng lúc nó càng lớn hơn. Như là mình cục bộ thiên vị địa phương,

[46:20]ví dụ tôi là người Huế, tôi ưu người Huế, tôi không ưu người khác; Quảng Nam là theo phe Quảng Nam, rồi Trà Vinh theo phe Trà Vinh, ví dụ vậy. Thì những cái điều đó là nó là thành sự thiên vị. Còn ở đây mình vượt lên trên điều đó, ở trong chúng ai cũng như ai hết, thì sau này vậy, mình đối xử mọi người đồng đều, Nam Trung Bắc, ngay cả người nước ngoài hay trong nước gì, Miên, Khơ-me gì mình cũng thương hết, đồng đều hết. Thì đó là cái đạo lực mà biểu lộ là trong chúng đối... Rồi khi mà làm lớn rồi thì phải đối xử với chúng đồng đều như nãy tôi đã nói. Còn người cư sĩ đó thì cũng phải cố gắng mà đối xử bình đẳng với nhau nữa.

[46:54]Như quý cư sĩ lỡ hôm nay ngồi học, kêu này học ké ha ta, phải không? Học ké với quý cô thì cũng phải về ráng mà áp dụng. Ráng áp dụng là chung quanh mình cũng vậy, cũng có những người giàu, người nghèo. Đó, mình cũng phải ráng đối xử bình đẳng. Mà cái người nghèo nhiều khi mình lại quan tâm, mình thương nhiều hơn. Rồi có người biết đạo nhiều, người biết đạo ít, thì hễ họ có tâm là mình quý. Hễ họ biết đạo nhiều thì đó là những người thiện tri thức mình cùng đi với mình, hoặc là có những điểm cho mình học hỏi. Còn những người chưa biết đạo nhiều thì mình cũng phải quan tâm giúp đỡ cho họ biết thêm.

[47:29]Ví dụ mình nghe ở đâu mà giảng hay, mình cũng rủ họ; có cái băng nào hay, sách nào hay, cũng thấy thấy rủ họ. Thì cứ học nơi này chút, nơi kia chút như vậy họ sẽ giỏi lên. Bữa nay nghe ông thầy này, mai nghe sư cô kia vậy, họ cũng sẽ giỏi lên. Rồi mình tạo điều kiện cho họ để họ từ từ họ đến với đạo. Đó là cái lòng từ bi đó. Tức là những người Phật tử mà nếu có tu tập từ bi... Bây giờ hỏi lại nhé: Như hôm trước mấy Phật tử mà có nghe chúng tôi giảng về từ bi rồi về nhà có thực hành không? Có không? Cười cười, cười cười làm thinh, nghi quá. Bởi vậy mà thua cái người xuất gia là vậy đó. Mình phải ráng, phải thực hành tu tập từ bi

[48:11]rồi để mình đối xử được với cái bạn đạo của mình. Dĩ nhiên đối với tăng ni thì mình tôn kính và cũng phải bình đẳng. Bình đẳng ở chỗ nào? Đối với tăng ni mình bình đẳng sao? Tức là cũng đừng có thiên vị thầy này cô kia nhiều. Mặc dù là có những vị đáng để mình học và có những vị thì cũng đang còn phải tu. Tuy nhiên, đây là một điều quan trọng này: như tôi mỗi khi làm lễ quy y cho các Phật tử thì tôi đều dặn một điều này, quy y tăng có nghĩa là quy y mười phương tăng, còn thầy là bổn sư, nhưng mà không phải là chỉ biết một mình thầy, là các Phật tử đi bất cứ nơi nào mà gặp những người, những tăng ni tu hành chân chính đều phải tôn kính, phải học hỏi.

[49:02]Đó là điều mà tôi dặn các Phật tử khi họ quy y. Đó. Mà cái điều dặn này là khắp nơi, nhưng mà phải lựa người chân chính ạ. Phải lựa người chân chính. Có một thời gian quý Phật tử có cái quan niệm là tăng ni sao cũng được, miễn là người mặc cái áo của Phật là mình đều tôn trọng, còn họ lầm lỗi họ ráng chịu. Cái quan niệm này thì nó cũng hay, nghe nói nó cũng cũng bao dung, cũng độ lượng, nhưng vô tình nó sinh ra một cái tệ, sinh ra một cái tệ là có những người họ hiểu được cái điều đó nên họ chỉ cần ráng giữ cái hình tướng Phật là họ có thể sống sung sướng một đời được rồi, vì biết các Phật tử sẽ luôn

[49:41]luôn cúng dường, giúp đỡ họ dù họ có bê bối. Nên cái quan niệm như vậy nó nuôi dưỡng những thành phần xấu tiếp tục nằm lại ở trong Phật pháp, làm mang tiếng cho đạo, làm cho đạo Phật sớm suy tàn. Cho nên bây giờ tôi phải chủ trương là Phật tử cũng phải hơi khắt khe hơn một chút, là phải có cái sự chọn lựa, sự gạn lọc để đặt cái lòng tôn kính, cái thừa sự, cái cúng dường của mình. Hễ thấy cái người đó mà không xứng đáng thì cũng không cần phải cúng dường nữa, để có thành cái sự gạn lọc, gạn lọc lại bớt cho cái người tu họ cảm thấy họ không tốt, họ cảm thấy họ chưa có cái hạnh xứng đáng thì họ không dám mang cái hình thức của đạo.

[50:25]Như vậy nó sẽ gạn lọc bớt từ từ. Còn việc mà Phật tử dễ dãi quá cũng làm cho người, nhiều người xuất gia. Cho xuất gia, cái số lượng người xuất gia sẽ đông lên, nhưng mà phẩm chất thì kém. Còn nếu tất cả người cư sĩ đều khắt khe hết, khắt khe hết, người cư sĩ nào cũng khắt khe đánh giá tư cách của tăng ni hết thì người ta không dám xuất gia bừa bãi nữa. Quý cô có đồng ý không? Đồng ý điều tôi nói không? Ngán phụ nữ lắm á, nói nói đụng chạm phụ nữ. Không biết Phật tử có đồng ý tôi nói không? Cho nên từ đây về sau, khi mình muốn xây dựng lại Phật pháp thì nó không phải là chỉ riêng trách nhiệm của

[51:04]tăng ni là cố gắng tu hành, mà còn có trách nhiệm của Phật tử là gạn lọc, chọn lựa, khắt khe nữa. Mà khi mình Phật tử mà đồng lòng khắt khe hết thì thiếu điều không dám xuất gia nữa, như tôi là hết dám xuất gia rồi đó. Thấy Phật tử mà khắt khe, lựa ông thầy phải đàng hoàng, cô phải đàng hoàng, tôi mà nghe tiếng đi đâu Phật tử cũng vậy chắc cũng không dám xuất gia luôn. Thì người tu họ sẽ dè dặt, họ phải rèn luyện tư cách họ chắc ăn một chút họ mới dám bước vào chùa. Nó như vậy đó. Nên cái việc mà làm cho Phật pháp hưng thịnh trở lại thì cũng công lao của Phật tử nhiều lắm chứ không phải. Như có một lần ở thời Đức Phật vậy,

[51:41]Đức Phật ngài luôn luôn biểu lộ cái thái độ hiền lành quá đi. Một lần đó chư Tăng cái gì đó có một số cãi cọ với nhau, thì những vị này chắc tu hành cũng chưa có cao lắm chứ không phải như vị A La Hán, họ có cái gì gây gổ, bất hòa, chia thành hai phe. Đức Phật mới khuyên, với giọng từ tốn Đức Phật nói là: "Này các Tỳ kheo, các ông đừng có cãi cọ với nhau như vậy nữa, đừng tranh cãi nữa, đừng bất hòa nữa". Phật nói từ tốn, mà lúc đó mấy vị đó đang trong cái cơn mà hăng say của mình, đang trong cái cơn hơn thua hiếu thắng của mình không nhịn, mới nói: "Thế Tôn! Thế Tôn, Thế Tôn cứ cứ nghỉ ngơi cho khỏe đi!

[52:18]Để tụi con á là phải xử cái vụ này, con phải nói cho ra lẽ". Đức Phật nói: "Thôi, đủ rồi! Đừng các ông đừng tranh cãi nữa, đừng có bất hòa nữa". Mấy ông lại nói: "Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy lui về để yên nghỉ, để nghỉ ngơi để có sức khỏe, để các con xử vụ này, con phải làm cho ra lẽ". Ba lần Phật nói mà ba lần mấy ông cứ cãi. Mà Ngài mới cảm thấy vậy, Ngài tỏ thái độ, Ngài nói nó bướng quá thì Ngài mới dùng biện pháp khác là Ngài không ở lại chỗ đó nữa mà Ngài lặng lẽ ra đi. Ngài đến một chỗ khác. Nhưng khi mà Ngài đi như vậy thì lúc đó mấy Phật tử làm sao? Các cư sĩ làm sao? Trời, họ làm rần rần rần lên tại vì Phật bỏ đi

[52:58]mà, họ làm rần lên họ đến họ bắt chư Tăng. Họ làm dữ lắm. Họ nói là: "Chúng tôi không cúng dường quý thầy nữa, quý thầy cần thì đi chỗ khác khất thực. Từ đây quý thầy không vào làng mạc, vào thị trấn của chúng tôi được nữa, chúng tôi sẽ dứt lòng không ai cúng nữa hết, nếu quý thầy còn tranh cãi mà để cho Đức Thế Tôn phải rời chỗ này ra đi". Thì lúc đó Đức Phật mới đi đến cái khu rừng kêu rừng Sừng Bò đó, có ba vị tôn giả A La Hán đang sống là ngài Anuruddha, Nandiya, Kimbila đó. Khi mà Ngài đến thăm ba vị đó mà đã nói thành một bài kinh mà tôi có soạn thành bài kinh gọi là bài kinh Sống Hòa Hợp á.

[53:34]Đây quý cô chắc chưa đọc bài đó, có người nào đọc chưa? Có người có, ít. Đó, thì sau khi mà các Phật tử họ đấu tranh làm mạnh quá, mấy thầy thôi mới không dám tranh cãi nữa vì áp lực kinh tế và vì áp lực của tín đồ, nên quý thầy không có dám tranh cãi. Lúc đó Đức Phật mới trở về để mà dạy dỗ lại. Đó, cái thái độ của người cư sĩ cũng quan trọng lắm chứ không phải không. Nhưng mà chỉ có cái là quý Phật tử cũng phải giữ thái độ bình đẳng, đừng có thiên vị cục bộ địa phương nữa. Có nhiều Phật tử như tôi thấy này, hễ là Quảng Nam thì cứ kiếm chùa Quảng Nam mà ủng hộ, hễ là người Huế thì kiếm chùa Huế mà

[54:09]ủng hộ, hễ người Bắc thì chỉ đi chùa người Bắc thôi. Không biết ở đây quý Phật tử có bị, tôi nói là tôi xin lỗi nha, chắc mấy vị đây không bị ai đâu. Như vậy quý Phật tử mình cũng bị bị thiên vị, thiên vị. Rồi nhiều khi quý Phật tử mình còn bị một cái gì nữa? Bị cái nữa là không đánh giá quý thầy quý cô trên cái đức hạnh, mà đánh giá ông đó giọng tụng kinh hay, ông đó gương mặt hay là hảo tướng. Đó, những cái cái lặt vặt chuyện gì đâu chuyện tào lao đâu không. Ông đó ổng nổi danh ổng có Phật tử nhiều, mình đi theo vậy có vẻ nó có có uy thế hơn, mà mình kiếm cái ông thầy ổng có vẻ ổng ổng ít đệ tử quá cũng không hay.

[54:43]Đó, những cái đó là không đánh giá đúng. Cái đánh giá chánh là đánh giá trên tâm của ông thầy, không biết ổng người miền nào, không biết ổng đẹp hay xấu. Cứ nhiều khi ổng xấu như tui mà ổng tốt đó nha. Rồi có khi ổng là người Phật tử ít, có khi ổng Phật tử đông. Tui nói xấu như tui là không phải tui tốt, mà có những người mặt xấu giống tôi nhưng mà họ rất là tốt, chứ còn tôi thì xấu. Mặt xấu giống tôi nhưng mà tâm họ rất là tốt. Nghĩa là những vị thầy, những vị cô như vậy, mình đừng đánh giá trên những điều đó, phải đánh giá trên đạo hạnh. Nghĩa là không có thiên vị vì những điều đó mà chỉ chú ý vào đạo hạnh

[55:17]để mình đặt cái lòng tôn kính mình, để mình đến thừa sự học hỏi. Đó cũng là sự gạn lọc mà cũng là cái đạo đức bình đẳng của người cư sĩ. Phải tùy bệnh cho thuốc. Bây giờ cái tâm mình á thì mình không thiên vị, mình thương yêu mọi người, nhưng mà coi vậy chứ cách xử lý mỗi người mỗi khác, vì cái tâm tình, vì trình độ của mỗi người khác nhau hết. Bây giờ với cái người mà họ còn tự ái, cái người còn tự ái mà họ có lỗi mà họ tự ái, bây giờ mình có nói lỗi với họ được không? Họ phạm lỗi đó, nhưng họ tự ái đầy đầy bụng à, thì mình kêu họ mình nói được không? Không nói được, nói cái họ giận đùng đùng lên vì cái tự ái, kiêu mạn mà.

[55:58]Giờ phải làm sao? Thì cũng phải nói ngọt với họ. Mấy cái người đó khổ lắm, hễ tự ái thì cứ phải nói ngọt tiếp, dụ họ tiếp. Dụ họ: "Bây giờ thôi ráng lễ Phật đi ha, thấy huynh cũng tốt lắm nha", mình khen khen vuốt vuốt họ, bởi tánh họ tự ái họ khoái khen mà. Nói: "Tụng kinh coi hay hay nha, ngồi lạy Phật thấy đẹp ghê vậy đó. Thôi bây giờ ráng lạy Phật cho nhiều nha. Rồi có cái pháp này tu hay lắm là tác ý khiêm hạ, thấy mình như cỏ rác như cát bụi". Cứ dụ dụ cho họ tu cho đúng đường, thì khi mà họ lễ Phật, họ tác ý khiêm hạ được, cái lúc đó cái tự ái họ bớt. Rồi tự ái họ bớt lúc đó mình mới nói thẳng.

[56:34]Mình nói thẳng sao? Huynh chứ coi mặt thì chứ khờ lắm, khờ, nghĩa là tu dở lắm. Lúc đó họ hết tự ái rồi cái mình nói thẳng thì họ hết giận rồi. Tại họ bị mình dụ họ lỡ lễ Phật rồi nên họ có cái phước, nên họ không giận nữa. Họ nghe thì cái họ cũng buồn buồn cười cười cái họ ráng mà tu, chứ họ mà đang tự ái mà mình nói: "Huynh tu dở ẹt" cái là ờ là cái nhà này cái cái chùa coi chừng nếu mà yếu yếu sập. Giờ với cái người mà họ tự ti mặc cảm, họ tự ti mặc cảm nghĩa là lúc nào họ cũng bị họ có cái nghĩ rằng họ kém. Cái nghĩ mình kém á, chỗ này chúng ta phân biệt là hai hạng này. Cái mà cho mình kém vì cái tâm khiêm hạ nó khác,

[57:17]mà cho mình kém vì cái tự ti mặc cảm nó khác nhau nha. Nghĩ rằng mình kém nó là khiêm hạ thì đó là cái đạo đức, người này thì tốt rồi, tự họ từ từ họ sẽ tiến. Còn cái người mà họ nghĩ họ kém đến họ buồn bã, họ chán nản, họ không còn phấn đấu nữa, thì cái đó gọi là tự ti mặc cảm. Thì cái người tự ti mặc cảm là bệnh rồi, nó không phải là đạo đức nữa. Hai cái này khác nhau. Quý cô phân biệt được không? Nói vậy nhận ra chưa? Nhận ra rồi ha? Đó, vậy đó. Thì cái người đó họ chưa đủ tự tin, họ không có tin rằng họ sẽ làm được điều tốt, họ không tin rằng họ sẽ tu họ tiến đạo, họ chứng đạo được. Họ nói hổng biết họ nản, nhiều khi họ cứ nghĩ ra đời,

[57:58]hoàn tục hoặc chứ họ muốn bỏ đạo, đó là cái người mà tự ti mặc cảm á. Thì bây giờ phải làm sao? Mình có nên khen họ để cho họ có cái tự tin không? Có không? Khen là trật. Mình khen cho họ không đúng thì sẽ làm cho họ tăng cái bản ngã. Nghĩa là từ cái bệnh tự ti, mình khen riết nó thành cái bệnh tự tôn. Cho nên cái người mà họ đang còn tự ti, đừng khen. Chỉ khuyên họ làm phước, họ vị tha, họ hy sinh. Khi mà cái người mà vị tha được tự nhiên họ sẽ tự tin. Đây là cái hệ quả rất kỳ lạ, hệ quả rất kỳ lạ. Mình mà không giúp người khác tự nhiên mình dè dặt, mình rụt rè, mình mất tự tin. Còn mình sống tốt với mọi người thì mình có thái độ tự tin á.

[58:48]Đây là cái điều rất là không biết tôi có nói cái ví dụ này chưa. Như tôi thường thường tôi đánh giá này, cũng dựa vào bản thân tôi với tôi quan sát một số người tôi thấy, như cái tánh tôi cũng rộng rãi, như ai đến mình cũng thấy ân cần, mình lo lắng, đối xử người ta chu đáo, mình sợ người ta đói, sợ người ta khát, lúc nào mình sợ người ta đến mình mà không có tiện nghi, nên cũng hay lo. Thì khi mà tôi đến chỗ nào khác cái tôi tự nhiên á, tự nhiên mình có cái tự tin á, tự tin bởi cái phước của mình, nên đến đâu mà tôi đói á tôi nói: "Thầy đang đói, kiếm cho thầy cái gì thầy ăn cái rồi nói chuyện

[59:23]tiếp, chứ mà không có gì ăn thầy nói hết nổi rồi". Mình tự tin và tự nhiên vì mình tin cái phước của mình, vì mình đã đối xử tốt với nhiều người mình không có sợ. Còn ví dụ mình không có đối xử tốt với ai, mình đến nhà người khác mình ăn bữa cơm mình cũng cảm thấy nó nặng nề lắm. Họ mời: "Ăn cơm nha?", nói: "Thôi, thôi kỳ quá, thôi no rồi, ăn hồi sáng rồi". Khi người ta mời ăn cơm bữa trưa mình nói: "Thôi, ăn hồi sáng rồi, mới ăn hôm qua rồi", nói vậy. Tại mình dè dặt, mình rụt rè là vì mình không có cái tự tin là do mình không đối xử tốt với người khác. Đây là một cái hệ quả rất là rõ. Nên ai mà mời họ ăn cơm mà tự nhiên họ rụt rè rụt rè là tôi nghi

[1:00:00]ngờ người này liền về cái thái độ làm phước của họ liền. Mời mà họ cứ dè dặt từ chối là tôi nghi nghi, nghi nghi là hình như người này có vẻ họ ít làm phước. Còn cái người nào mình mời họ tự nhiên lắm, ví dụ họ không ăn vì họ no, họ nói một cách bình thản, còn không họ đói họ ăn liền, mình biết người này tốt với người khác, tốt với mọi người nên họ có cái tự tin. Đó, như vậy. Còn đây quý cô thì sao? Cho nên cái người mà họ tự ti, họ chưa đủ tự tin, thì mình giúp cho họ làm phước, khuyên họ tạo phước, họ có phước rồi họ sẽ hết cái tự ti mặc cảm. Với cái người mà không có duyên, đừng có cầu cạnh làm mất tư cách

[1:00:37]của mình, và cũng dễ bị họ khinh thường như cái nãy tôi nói. Những người giàu mà họ có duyên với mình á thì khỏi nói tiếng nào tự động họ đem tiền tới họ cúng, còn họ không có duyên mà mình ân cần với họ nó sẽ thành cái cầu cạnh, chính bản thân mình mất tư cách mà sẽ làm cho họ khinh thường. Vì họ có duyên với mình đâu mà họ cúng dường mình. Cúng dường cũng là có duyên chứ không phải khơi khơi đâu. Như tôi cũng vậy, như cái người mà đến mà cúng cho tôi dù 1 đồng 2 đồng thì tôi nghĩ là đời xưa nào đó có lẽ là tôi cũng có một chút đối xử tốt gì đó, bây giờ cũng gặp lại, chứ đâu phải khơi khơi mà cúng.

[1:01:15]Người giúp nhiều người giúp ít gì cho mình, nghĩ đến mình đều có cái duyên đời xưa. Cho nên cái bổn phận hiện tại là mình cứ đối tốt với mọi người đừng có cầu cạnh. Dù thấy họ giàu bằng trời kệ họ, dù mà ngồi họ nói chuyện tới bạc tỷ bạc đồ kệ họ, cứ tỉnh, cười cười tỉnh không thèm nói chuyện tới tiền bạc. Mình phải tỉnh như vậy đó thì mới giữ được cái tư cách mà mới làm họ nể. Còn mà thấy họ nói chuyện tỷ tỷ rồi mình chú trí theo: "Ờ ha", họ nói tiền bạc họ họ nói tiền tỷ, tiền xe hơi, nhà lầu, mình ngồi mình chăm chú mình nói: "Ờ ha, nhiều quá ha", coi chừng họ khinh mình á, hùa theo. Cứ tỉnh nghe cười cười nói gì nói kệ họ, phải như vậy không có cầu cạnh.

[1:01:51]Mà mình làm sao mình hóa độ người đó? Họ giàu, họ không có duyên với mình, mà họ vẫn chưa biết đạo nhiều, bây giờ mình làm sao hóa độ họ? Mà nếu mình tới gần với họ để mà giảng đạo, thì họ nghĩ mình cầu cạnh. Giờ làm sao? Khó à. Thì cũng không cần, cứ việc bình tĩnh mà làm lợi ích cho những người khác á. Cứ việc mình lo cho mọi người khác á. Thì họ nhìn thấy điều đó, họ hiểu à. Chứ không cần nói gì với họ nhiều. Cái người giàu mà kiêu mạn mà không có duyên với mình á, thì không cần nói với họ, mình cứ bình thản mà lo cho người khác thôi, cứ đối xử tốt với mọi người. Thì dần dần họ sẽ thấy họ hiểu, đến khi họ quý mình,

[1:02:31]họ đến họ hỏi mình về đạo thì lúc đó mình tùy duyên mà trả lời. Đó là cái thái độ đối với người giàu. Cho nên nói là không thiên vị, bình đẳng, mà nãy giờ kể ra vài trường hợp quý cô thấy nó phức tạp phải không? Mỗi người mình phải có một thái độ đối xử hết, cũng cái tùy bệnh mà cho thuốc á, chứ không phải là ai giống ai đâu. Rồi với người có duyên, họ ưu ái mình. Ví dụ người Phật tử nào đó họ có duyên ở đời trước, rồi họ đến với mình, họ ân cần, họ giúp đỡ mình nhiều, rồi mình làm sao đây? Sau này có khi là quý cô cũng sẽ gặp như vậy, lớn lên ra làm việc rồi sẽ gặp những người họ giàu có, họ ân cần với mình vì có duyên với mình.

[1:03:09]Giờ mình phải giữ thái độ làm sao đây? Nên cẩn thận để giữ duyên. Giữ duyên là nghĩa là đừng có nhận nhiều quá. Tại vì họ trả nợ mà, họ cứ muốn trả cho hết. Mà mình họ đưa nhiêu lấy hết nhiêu, đưa nhiêu lấy hết nhiêu thì đến lúc hết duyên. Hết duyên thì sao? Thì lại xa nhau. Cho nên đừng có ỷ lại vào cái sự ưu ái của họ, thấy họ đang ân cần với mình á cũng phải coi chừng. Có một lúc nào đó hết nợ rồi, họ lại chia tay, không tới đâu. Nhưng khi họ đang ưu ái mình, mình cũng phải dè dặt, cẩn thận. Nếu có nhận, nếu mình muốn giữ cái tình thì nên ít nhận tiền. Tình, tiền nó ngược nhau đó. Mình thấy cái người đó đáng quý, có tư cách, mình muốn họ bền bỉ thì mình

[1:03:53]đem cái đạo lý cho họ và ít nhận cái tiền của họ, thì cái duyên sẽ giữ được bền lâu. Như có lần có mấy người Phật tử đó vậy, cái đòi cúng tôi một số tiền lớn, tôi nói: "Thôi, thầy không muốn nhận." Vì nhận rồi hết duyên rồi cái thôi không tới chùa nữa. Tôi nói nửa đùa nửa thật như vậy, nhưng mà đó là sự thật á, sự thật là như vậy. Như có một vị Hòa thượng cũng nổi tiếng á, thì có một lần cái vị Hòa thượng đó đến ở nhà một người Phật tử, cái người Phật tử đó nuôi cho tu. Nuôi rất là tốt, cất cái cốc ở phía sau vì cái vườn nhà họ rộng. Thế được 3 năm rồi cái cái nợ như nó hết, khiến cái người Phật tử bất mãn Hòa

[1:04:33]thượng cái điều gì, dĩ nhiên là cũng lãng nhách thôi chứ không có gì. Mà Hòa thượng không thể ở được nữa, phải ra đi, rồi không nhìn mặt nhau nữa. Hết nợ rồi đó, nghĩa là mình hưởng hết rồi nó nó ê chề như vậy. Mà như vậy cũng cho mình biết một điều là trong vô lượng kiếp luân hồi, thì mình mình cũng gieo duyên người này gieo duyên người kia, nhưng mình gieo không nhiều, mình gieo ít thì đến lúc họ gặp mình cũng thời gian ngắn rồi lại ra đi, là cái duyên mình đời trước gieo ít đó. Còn nếu cái duyên mà mình gieo bền bỉ thì họ gắn bó với mình mãi. Từ cái đó, chúng ta rút ra một bài học là khi chúng ta đối xử tốt với

[1:05:07]con người thì cái lòng tốt mình cũng phải lâu dài, bền bỉ và vô hạn. Chớ đừng có một cái lý do gì mình nản rồi mình ngừng. Nhưng nói vậy chớ cũng khó làm, vì nhiều khi không gặp nhau nữa rồi cũng không có đối xử tốt với nhau được. Nhưng mà ai còn có thể gặp được thì lúc nào mình cũng phải ráng đối xử tốt với nhau để giữ cái duyên bền bỉ trong vô lượng kiếp luân hồi sắp tới. Như vậy, chớ bây giờ cứ gặp nhau trong giai đoạn ngắn rồi chia tay, nó cũng ê chề lắm, nó cũng cay đắng lắm, cay đắng lắm, cũng không có tốt lành gì. Với những người mà họ có lỗi, ví dụ họ phạm cái lỗi thì nhiều khi mình lại phải chăm sóc họ nhiều hơn nữa.

[1:05:47]Cái người mà họ không có kiêu mạn á, chứ người kiêu mạn thì khó nói lắm, khó độ lắm. Cái người họ không có kiêu mạn mà họ phạm cái lỗi gì nhiều khi nó nặng, nhưng mình đừng có xem là nặng, mà mình còn phải gần gũi, khuyên bảo để giúp họ vượt qua cái lỗi lầm đó, đứng lên mà đi tiếp. Chứ nhiều khi họ phạm lỗi, mình lạnh lùng, mình ghét bỏ, mình căn cứ theo luật, mình nói: "Phạm lỗi này là thuộc hàng này, là thế này là phải tẩn xuất thế này, thế kia." Rồi họ mất đạo luôn, trong đạo mình mất một người luôn và họ cũng mất đạo luôn. Có những trường hợp mà có những người có thể xây dựng lại được, giúp họ, mình dìu họ đứng lên,

[1:06:22]nâng đỡ họ đứng lên và dìu cho họ đi tới, thì nó cần cái người trợ giúp dữ. Đây đòi hỏi phải từ bi lắm, không phải thấy ai có lỗi rồi mình ruồng bỏ, mình khinh bỉ. Đó là một cái mất đạo đức á, cũng là không có cái đạo đức bình đẳng á. Thấy họ phạm cái lỗi, tôi nói trường hợp ví dụ như họ phạm cái lỗi ăn cắp, như ở trong chúng với nhau vậy mà người còn mắc cái tật ăn cắp. Mà cái tật ăn cắp xét ra trong cái giới luật là tội nặng hay nhẹ? Nặng hay nhẹ? Rất nặng, phải không? Người tu mà còn phạm tội ăn cắp thì không thể chấp nhận được, không còn là người tu nữa. Như vậy, đừng có cái nghĩa là mình căn cứ theo luật, mình đuổi họ ra khỏi chùa.

[1:06:59]Phải bình tâm xét lại, mình quan sát coi cái tâm tính họ làm sao, cái quá khứ của họ, nguồn gốc của họ, gia đình họ như thế nào mà họ mắc cái tật ăn cắp? Vì tánh xấu, tánh tham hay là vì một sự ám ảnh gì đó? Cẩn thận chứ không có được vội vàng mà căn cứ trên luật cứng ngắc rồi đuổi họ đi. Nhiều khi là một người có thể chữa được mà mình cứ bỏ không chữa thì mình cũng tổn cái từ bi nữa, đạo cũng mất một người. Mà trong khi Phật thì không muốn mất một chúng sinh nào, Phật thì chỉ muốn tất cả chúng sinh đều được đạo để tu, mà mình khắt khe quá, mình làm mất một chúng sinh xa rời đạo cũng không phải là đáng.

[1:07:35]Như kỳ đó tôi có đọc cái cuốn truyện là Love of Life - Tình Yêu Cuộc Sống á. Truyện cái người đó họ bị lạc vào cái vùng không có lương thực. Ven bờ biển mà vùng đó không có lương thực, họ đói, đói thê thảm luôn, cái người đó đói. Cho đến một ngày, vô tình có một chiếc tàu ghé vào bờ, họ mới tìm thấy anh này đang nằm lả, mang lên tàu cứu, cho ăn uống lại. Thì khi mà anh này tỉnh rồi, trong suốt một cái tuần đầu á, là ảnh có bánh ảnh cứ giấu dưới giường ảnh gói gói lại bỏ bao ni lông cột nhét dưới giường đầy dưới giường hết trơn. Thì mấy cái người thủy thủ họ mới báo lên ông thuyền trưởng. Anh nói:

[1:08:09]"Cái người này cứ hễ mà thấy ai mà bỏ bánh dư dư là ổng gom bánh, cất bánh ổng bỏ vô giường ổng hết." Ông thuyền trưởng ổng nói: "Hổng phải, người nào mà mới vừa chết đói sống dậy đều bị cái bệnh đó hết á. Đều bị cái bệnh là tích trữ lương thực, vì cái đói nó ám ảnh nặng quá, bây giờ vào một chỗ thừa thãi rồi vẫn còn sợ bị đói." Nên có những người vậy, nhiều khi họ xuất thân họ từ gia đình quá nghèo, mà gia đình cha mẹ cái gì cũng chắt bóp, đi ra ngoài đường thấy gì cũng lượm. Họ gia đình họ nghèo quá, đến nỗi thí dụ ông già ổng đi ra ngoài đường chơi mà thấy một cái que sắt ai rớt ngoài đường cũng lượm đem về nhà

[1:08:39]để đó, biết đâu nữa có chuyện dùng, khỏi phải đi kiếm đi mua. Có nhiều người họ nghèo như vậy, thì cái người con họ sinh từ một gia đình đó thấy gì cũng lượm, mà đôi khi cũng đã từng ăn cắp lặt vặt trong làng trong xóm của mình trước khi đi tu nữa. Thấy đi ngang nhà người ta mà thấy cái cổng rào mở cửa mà có mấy trái xoài treo lủng lẳng, dám chạy qua lấy lắm á. Dám chạy qua giựt một cái chạy đi mất á. Nó thành ra nó có cái tập khí mà cái xuất thân từ gia đình hèn kém đáng thương, đáng thương. Nếu mình tìm hiểu, mình thấy họ vừa ăn cắp mất một cái món đồ của người huynh đệ tìm ra, mình phải suy xét liền:

[1:09:10]"Đây là một cái tội cực trọng hay là vì cái tập khí do gia đình để lại?" Thì nếu họ là tập khí gia đình để lại, mình khuyên bảo họ đến nơi, dìu họ đứng lên, bước đi tới chứ không có được ruồng bỏ. Đó là cái đạo đức của người tu, người lớn đó. Đó chỉ một ví dụ thôi, chứ còn những cái ví dụ khác nữa mà khi thấy người lầm lỗi mình phải cẩn thận. Rồi có những trường hợp là mình lại nghiêm khắc, lạnh lùng khi cái người đó có lỗi. Lạnh lùng sương khói luôn, không nói tới nữa. Là đó là trường hợp ai? Cái người kiêu mạn. Cái người kiêu mạn sự thật khó dạy. Như trong Kinh Pháp Hoa nói, khi mà Phật nói về năm trăm

[1:09:49]tỳ kheo bỏ đi, Phật nói là hạng tăng thượng mạn. Nghĩa là ai dạy cũng được, mà người kiêu mạn Phật dạy không nổi. Thì cái người kiêu mạn mà họ phạm lỗi khó nói lắm, thì nhiều khi mình chỉ dùng cái sự im lặng thôi, nói họ tự ái thêm. Nhiều khi họ phạm lỗi, mà họ không thấy lỗi, họ cãi. Mình im lặng không nói tới nữa, có những lúc như vậy. Có những lúc họ phạm lỗi, cái người đó mình lại đến ân cần khuyên bảo, nâng đỡ họ. Nhưng có những người họ phạm lỗi rồi mình im lặng không nói tới, để lần lần khi nào mà họ thấy cái thái độ im lặng của mình lâu ngày như vậy, họ phải xét lại, từ từ họ dịu bớt cái ngã của họ, đến lúc nào mới có thể nói chuyện được.

[1:10:27]Đó, đó là những cái mà thái độ mà mình đối với nhiều hạng người. Mặc dù lòng mình rất là bình đẳng, không thiên vị, nhưng mà phải tùy bệnh cho thuốc. Chùa phải có một cái thanh quy đặt nền tảng trên sự bình đẳng. Nhiều khi cái thanh quy của chùa nó lỏng lẻo, cho nên chúng kết thân riêng từng nhóm từng nhóm với nhau, hai ba người, hai ba người, rồi lại cho tiếp xúc với Phật tử một cách dễ dãi, rồi tạo thành những Phật tử riêng á. Phật tử đến chùa, có một ông trụ trì rồi mấy chục chúng á, thì cứ: "Ông thầy đó ông thầy của tui," đến đúng ông thầy đó thôi. Còn: "Thầy kia là ông thầy của chị," đến đúng thầy đó thôi.

[1:11:03]Đó là chính cái thanh quy của chùa lỏng lẻo mà làm cho cái người tăng chúng trong chùa không còn sự bình đẳng, bắt đầu có cái kết thân riêng. Mà đây là tại sao? Tại vì đường lối của chùa mình hồi giờ dở, cái tổ chức của chùa mình kém. Đây là điều mà tôi hi vọng cái lớp tăng ni trẻ sau này phải vượt qua, nghĩa là mình học về cái đường lối tổ chức, về cách thức quản trị cho nó chặt chẽ lại, chứ đường lối của chùa của các cụ mình để lại hơi lỏng lẻo lắm. Sau này quý cô phải nghiên cứu thêm cái tài liệu về quản trị, hành chánh. Nếu không có duyên đi học thì phải mượn sách về đọc, để xem các tổ chức ở thế gian,

[1:11:40]các công ty, xí nghiệp, cơ quan họ tổ chức quản trị hành chánh như thế nào mà quý cô phải học hết. Học rồi bữa đem áp dụng trong chùa mình, cho đường lối của chùa, đường lối của giáo hội nó chặt chẽ lại, ở trong chùa mình nó đâu đó nghiêm túc lại. Còn thả lỏng lỏng, mỗi ông thầy có một vài Phật tử, mỗi cô có một vài Phật tử, đó là làm cho cái chùa mất đi cái bình đẳng, mất cái đạo đức. Bây giờ chúng ta nói về vấn đề một vài vấn đề bình đẳng nữa. Như trong xã hội thì giữa người nam và người nữ, có những nơi thì người nữ được ưu tiên hơn. Ví dụ như ở Âu Mỹ, phải không? Như bên Mỹ lúc nào cũng là "ladies first", nghĩa là phụ nữ ưu tiên trước.

[1:12:19]Người đàn ông thì xếp hàng thứ năm, sau súc vật. Nhưng mà ở xã hội Hồi giáo thì người đàn bà chỉ làm cái công cụ của người đàn ông thôi. Cho nên nó biến thiên như vậy, nó không có bình đẳng. Ở bên nước ta thì người nam với người nữ có bình đẳng không? Có, xã hội mình là tương đối khá bình đẳng giữa nam và nữ đó, mà chưa hết, còn ưu tiên cho người nữ cái ngày 8 tháng 3 nữa. Mà ngày đó là ngày người đàn ông phải đi chợ, quét nhà, rửa chén tùm lum hết, rất là cực khổ. Rồi lần lần cái người nữ càng lúc càng leo lên và càng chiếm ưu thế so với người nam. Bây giờ người nam thất nghiệp nhiều lắm, bị gạt ra ngoài nhiều lắm.

[1:12:58]Trong khi người nữ là dễ kiếm việc làm, cứ vào mấy công ty xí nghiệp là thấy người nữ không à. Người nam rất là hiếm, còn người nam được dành cho những công việc nặng nhọc, như là nhân công, khuân vác đồ gì đó. Còn người nữ thì ngồi văn phòng, mặc đồ đẹp, đánh máy vi tính đồ vậy, dạ, đi ăn nhà hàng là thường. Cho nên trong cái xã hội của chúng của chúng ta thì người nữ lại càng lúc là càng được nhiều quyền lợi hơn. Mặc dù là nam nữ là bình đẳng mình không có nói. Ở đây như vậy theo như mình quan niệm làm vợ phải là người nữ nặng nghiệp không? Phải. Cho nên lúc nào người nữ cũng phải chịu thua sút người

[1:13:32]nam một chút, mình quan niệm vậy phải không? Cái quan niệm đó là do mấy ông đặt ra, phải không? Như từ cái đạo Khổng cũng vậy, tức là người ta quan niệm rằng người nam mà năm thê bảy thiếp không có lỗi, mà người nữ chính chuyên thì chỉ được quyền có một chồng. Người ta quan niệm như vậy mà dường như cái điều đó nó cũng hợp với đạo lý của thiên nhiên, về vấn đề đó đó hình như nó hợp. Nhưng còn những vấn đề khác thì hơi bất công, mà nó biến thiên theo từng xã hội lắm. Như có cái xứ thì người vợ đi lấy chồng và được lấy được nhiều người, có cái xứ vậy đó cái người vợ đi làm dâu, làm vợ, tức là làm vợ luôn cho mấy anh em trong một gia đình.

[1:14:10]Mỗi lần đi chợ thì người xách giỏ, người xách đồ, còn người vợ chỉ đi ra lệnh mua cái gì mua cái gì thôi, là những người kia phải làm theo. Có những xã hội người vợ làm vị chủ nhưng có những xã hội thì người vợ chỉ là đầy tớ thôi, tức là người chồng ăn cơm phải đứng một bên hầu. Nghĩa là xã hội mà Nho giáo phong kiến khắt khe còn như vậy. Thì ở đây như vậy cái quan niệm mà người nữ nặng nghiệp có đúng không? Không đúng đâu. Tại vì nếu người nữ nặng nghiệp thì tại sao có những xã hội mà người nữ lại được ưu tiên hơn người nam? Phải không? Và những xã hội đó thì đúng là người nam nặng nghiệp mới sinh vào cái xã hội đó.

[1:14:43]Xã hội làm gì cũng phải nhường người nữ không? Đó, còn ở xã hội nào mà người nữ coi như bị đối xử ngược đãi đó thì đúng là ai người nữ nào nặng nghiệp thì mới sinh về cái xứ đó. Cho nên ở đây nó không có cái quy định sẵn là nam hay là nữ nặng nghiệp, mà cái tùy mỗi người thôi. Nếu mình là một người quen ngược đãi phụ nữ, coi phụ nữ là một công cụ thì mình sẽ đầu thai thành một người nữ ở trong xã hội Hồi giáo. Nói như vậy để mình bị ngược đãi lại. Cho nên ở đây nó không có cái nhất thiết. Ngay cả quý thầy mình cũng vậy, cứ cho người ni là thấp kém mà có tâm khinh người ni, rồi kiếp sau rớt lại làm người ni cho biết.

[1:15:19]Ở đây quý cô coi chừng có người đời trước làm tăng á. Cho nên tôi sợ lắm, tôi không dám khinh người nữ. Bây giờ chúng ta nói qua vấn đề mà Bát Kỉnh Pháp, vấn đề giữa tăng và ni. Có câu chuyện rằng là thời Đức Phật, khi mà dì của Phật xin xuất gia, Phật không cho. Cho đến khi ngài A-nan năn nỉ quá rồi Phật mới cho với điều kiện là phải tuân thủ tám điều. Trong tám điều đó nó có một điều, người ni dù 100 tuổi hạ vẫn phải tôn kính đảnh lễ một Tỳ-kheo-tăng dù chỉ một tuổi hạ, có đúng vậy không ạ? Tức là đặt giai cấp của ni thành giai cấp thấp hơn tăng hết hẳn luôn. Và đây là tạo thành cái quan niệm về sau

[1:16:01]cho rằng người nữ nặng nghiệp hơn người nam. Lúc mà Phật đặt cái đó thì đó có cái bối cảnh lúc đó. Cái bối cảnh lúc đó là dì của Phật là người đầu tiên xin xuất gia, người ni đầu tiên, mà là dì của Phật, thì nếu mà Phật để cho một cách bình thường, tăng ni bình đẳng, thì những người Tỳ-kheo khác sẽ có thái độ như thế nào với bà? Sợ bà, phải không? Sợ rét luôn ấy chứ, tại biết là dì của Thế Tôn mà, người đã từng nâng niu, bú mớm cho Phật từ nhỏ, có công rất lớn, là dòng dõi hoàng tộc, là vợ của vua. Thì bây giờ bà xuất gia mà bà lớn tuổi nữa thì mấy Tỳ-kheo-tăng nhỏ nhỏ mới giai cấp khác gặp bà làm sao?

[1:16:43]Thì đâu dám kêu gì, kêu là nịnh bà thôi. Mà lúc đó là mấy cái Tỳ-kheo-ni khác mà xuất gia theo bà thì lúc đó làm sao? Sẽ ăn theo, từ đó sẽ coi quý thầy tăng không ra gì hết và làm cho cái tôn ti trật tự của đạo nó mất, nó không còn bình đẳng nữa. Nếu mà Phật để bình đẳng thì lúc đó sẽ mất bình đẳng liền. Nghĩa là Phật không nói gì hết, cho à người ni xuất gia bình đẳng như người tăng thì tự nhiên nó sẽ xuất hiện trạng thái bất bình đẳng liền. Đó là vì người tăng sẽ sợ bà, nó kéo theo cái truyền thống là tăng từ đó gặp ni ở đâu phải cung kính. Như bây giờ là tôi sẽ không được ngồi đây mà giảng,

[1:17:20]mà phải ngồi ở dưới, quý cô một nảo lên đây ngồi giảng, tôi chỉ ngồi lắng tai mà nghe. Nhưng mà vì Phật sợ cái tình trạng đó xảy ra nên Phật đặt ngược lại vấn đề là dù lớn tuổi hạ phải tôn kính Tỳ-kheo-tăng. Nên nhờ như vậy những người ni sau này xuất gia đó cũng không dám mà dựa hơi Kiều Đàm Di Mẫu mà coi thường quý thầy tăng, dù quý thầy tăng đó xuất gia từ một giai cấp rất là hạ tiện. Chứ lúc đó là xuất gia cùng với bà Kiều Đàm Di Mẫu là ai? Toàn là hoàng tộc, cung phi nữa không, phải không? Những người quý phái không. Thế nếu mà không triệt cái ngã của họ thì họ không tu được. Mà từ đó tạo thành một truyền thống trong đạo Phật là,

[1:18:01]là người tăng gặp người ni đâu phải sợ hãi, phải cung kính khép nép á, chứ không có được như bây giờ. Rồi lần lần do đó nó tạo thành một cái bắt đầu bất bình đẳng giữa tăng và ni. Bây giờ thì ngược lại người ni bị đè hẳn luôn xuống dưới và tăng được đứng lên một cái vị trí cao hơn. Nó nó cũng có lợi lúc đó mà bây giờ nó thành cái hại. Cái hại là người nữ bị đối xử coi thấp quá. Thấp đến cái chỗ này nữa là ở bên nước khác á nó không có cái đại từ "con", mà Việt Nam mình có cái đại từ "con". Ở nước khác cũng là I và you thôi, nói gì cũng vậy. Nên như là quý cô về gặp quý thầy thì cũng không có chỉ xưng con

[1:18:37]quá đáng thành một cái giai cấp giống như là hàng con cháu. Nhưng ở Việt Nam thì quý cô cũng hơi xui, đầu thai vô cái nước xứ mình có một chữ "con", nên già gì già gặp quý thầy cũng phải xưng con, tự hạ mình xuống cái quá thấp. Thì cái điều này có lợi cho quý cô nhưng mà lại có hại cho quý thầy. Quý cô khi xưng con với quý thầy, quý cô hạ được cái ngã của mình rất nhiều nên thành ra nó có cái đức. Còn quý thầy gặp quý cô được xưng con, cái ngã của thầy nó tăng lên, quý thầy bị tổn đức. Đây là điều rất là tội nghiệp cho quý thầy. Thiệt, tôi thương quý thầy ghê gớm về điểm này á. Không hay ho gì đâu.

[1:19:12]Rồi có mấy thầy mà tỉ như có đạo đức á thì biết sợ, như tôi tôi sợ lắm, nhưng mà có những thầy không biết, cứ cho Bát Kỉnh Pháp là chân lý mãi mãi tuyệt đối nên coi thường quý cô. Coi thường thì khi có thái độ đối xử coi thường, mấy thầy đó kiếp sau làm ni cho biết. Mà tôi đã gặp mấy người rồi. Tôi gặp có vài cô ni cái tánh tình y chang như người tăng, y người nam không khác gì hết trơn á, mà chỉ là thân ni thôi, ngang ngang bướng bướng rồi cũng bực mình lắm, coi ai không ra gì. Thì cái thái độ của mấy ông tăng đời xưa cũng trên trên mà rồi mới rớt làm ni. Nói chữ rớt qua ni đâu phải rớt, xin lỗi, tôi dùng chữ rớt cũng nghĩa là tôi vẫn cho rằng ni thấp.

[1:19:49]Cho nên nhiều khi tôi vẫn bị cái quan điểm cũ nó ăn sâu vào lòng, là mấy thầy được làm ni, không phải rớt mà được làm ni để cho biết, cho biết trong cái đất nước mà cái Bát Kỉnh Pháp nó nặng nề như vậy. Thôi tôi vẫn chủ trương thế này, hồi xưa đó trong rừng trong núi vắng vẻ thì các người ni phải ở gần người tăng để được tăng bảo vệ. Thời đó trộm cướp dữ lắm. Nếu mà đọc trong Luật Tứ Phần chúng ta nghe cả câu chuyện là một Tỳ-kheo-ni bị hãm hiếp luôn đó. Do rừng vắng, đi từ nơi này qua nơi kia nó xa lắm rồi những trộm cướp đồ này nọ mình bất ngờ không thể cưỡng được, nên Phật dặn một Tỳ-kheo-ni không được an cư nơi mà gần đó

[1:20:30]không có Tỳ-kheo-tăng, có nghĩa là để cho tăng bảo vệ. Người tăng có trách nhiệm bảo vệ ni. Bây giờ cái thời bây giờ thì không đến nỗi, cái an ninh nó tăng cường hơn và ni mà sống thành từng cộng đồng như vậy thì nó cũng vững mạnh, không đến nỗi lắm. Cho nên cái quan hệ giữa tăng và ni nên bình đẳng hơn một chút. Nên tôi gặp những người ni lớn lớn tuổi, như quý ni sư mà xưng tôi với tôi, tôi mừng lắm, tôi mừng, tôi cảm thấy dễ chịu. Nhưng mà thấy nhiều vị ni sư do giữ Bát Kỉnh Pháp phải xưng con mà tôi cũng không có nói được. Nhiều khi nói quý ni sư không chịu tại vì nghĩ theo Bát Kỉnh Pháp á,

[1:21:05]cứ xưng con là tôi cũng khổ tâm lắm, vì tôi đâu có giữ được tâm mình. Cứ nghe xưng con riết rồi cái ngã tôi lên mây, rồi kiếp sau tôi tôi được sinh qua làm ni nữa, nhiều khi như vậy, khổ cho tội nghiệp tôi lắm. Nên nhiều khi tự nhiên gặp mà xưng tôi thì dễ chịu. Như hôm qua hôm kia vậy, có một số Phật tử lên chùa, có một cái cô đó cổ lớn tuổi, cũng không lớn lắm, nhưng mà cổ xưng tôi, nói chuyện thì cổ là người có vẻ trí thức, cổ xưng tôi với tôi, tôi cảm thấy dễ chịu, mà tôi thấy là từ đây về sau cũng nên bớt cái điều đó. Cái tôn kính nên để trong lòng thôi, còn cái xưng hô mà xưng tới con á thì nó cũng hơi quá.

[1:21:40]Ở nước mình có thôi, mấy nước kia đâu có vụ đó, nước kia không có. Chỉ là tôn kính thôi, chứ không phải xưng con quá. Xưng con thì có lợi cho quý cô nhưng mà lại rất là tội nghiệp cho quý thầy, quý thầy tội nghiệp lắm, bị xưng con. Qua bài này chúng ta tóm tắt lại những điều thế này. Là con người ta bị sai biệt về phước, đó là một cái chênh lệch rất là tự nhiên và rất là hợp lý, đó. Và trước cái tình trạng đó thì chúng ta không được san bằng quyền lợi, vì phước mỗi người mỗi khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta cũng không được vì cái sự sai biệt về phước đó mà có cái sự đối xử quá thiên vị, quá chênh lệch.

[1:22:21]Và một điều nữa, cái đạo đức của người tu buộc chúng ta phải quan tâm, phải chú ý nhiều hơn đến những người có thân phận thấp kém, như là những người nghèo khó, những người tật nguyền, những người ít học, vân vân. Đó, cái đạo đức của tăng ni, đạo đức người tu buộc chúng ta phải như vậy. Ngoài cái gọi là đối xử bình đẳng, chúng ta còn phải quan tâm đến người khác. Và cái điểm mà chúng ta chú ý quan tâm tôn trọng là cái tâm của mỗi người, cái tâm đạo của họ. Dù họ giàu hay nghèo nhưng nếu họ có cái tâm đạo đều đáng cho chúng ta tôn trọng. Và giữa mọi người sai biệt như vậy thì cái thái độ của chúng ta nó cũng phải tùy bệnh mà cho thuốc.

[1:23:04]Nè có những trường hợp mình phải đối xử như thế này, ân cần thì có lợi cho họ, có lợi cho họ đừng nghĩ có lợi cho mình. Có những trường hợp mình phải lạnh lùng một chút, hờ hững một chút thì lại có lợi cho họ. Nghĩa là trong cái đối xử đừng có nghĩ đến cái ích lợi của mình, đừng có cầu cạnh một cái quyền lợi cho mình, mà mình chọn một thái độ để có lợi cho người khác. Có những người mình im lặng không nói gì hết nhưng mà sẽ có lợi cho họ, nhưng có những người mình ân cần đối xử tốt với họ thì lại có lợi cho họ. Có lợi cho họ nha, chứ không phải có lợi cho mình. Chứ còn mình nghĩ đối xử cái gì đó để cho họ quý mình,

[1:23:37]họ cúng mình, họ giúp mình thì là mình rơi vào cái bệnh vị kỷ và lợi dụng. Cái điều đó người tu không được có. Thì bài học hôm nay là hết. À vì tôi có hướng dẫn thiền cho ở Long An á, nơi Bổn Phổ Đà nên tôi buộc lòng tôi phải soạn cái giáo trình, cái giáo trình môn Thực tập Thiền Quán. Thì tôi đang soạn dần dần thôi chứ cũng chưa có xong hết. Đây là mới bài thứ một, về bài khái niệm về thực tập Thiền Quán. Thì tôi cũng gửi lại đây một bản, quý cô có thích thì photo ra để tham khảo thêm, còn không thích thì thì trả lại. Có ai hỏi gì không? À làm sao nhìn bề ngoài để đánh giá người tu chân chính hoặc không chân chính được?

[1:24:17]Làm sao nhìn vào trong tâm để đánh giá đạo hạnh người tu được? Nói chung là làm sao nhận định được cái người đó tu tốt hay không, phải không? Nói chung là như vậy. Thì cái này nó do hai điều. Thứ nhất là do chính mình tu cho nó đúng, cho kỹ thì tự nhiên người kia nhúc nhích cái mình biết liền. Cái đó không phải cần là đạo nhãn nha, không cần tôi không có nói đến cái tuệ nhãn, đạo nhãn, mà chỉ nói cái nhận xét bình thường.

[1:24:59]Con xin đem lòng tin kính. Con xin dâng ngàn hương hoa. Con xin dâng ngàn mây trong gió nhẹ.

[1:25:15]Đây hoa chân thành tinh khiết, dâng lên chư Phật mười phương, soi sáng tâm hồn chúng con.

[1:25:29]Ánh sáng tỏa khắp ngàn nơi, chánh pháp đem cho mọi người, đã thắm dòng máu từ bi, vì pháp quên thân nề chi.

[1:25:47]Dù đời còn nhiều gian khó, lòng nguyện không hề âu lo, nụ cười hiền hòa không thiếu, ánh mắt sáng ngời thương yêu.

[1:26:04]Con xin dâng lên đóa hoa ngạt ngào, con tim trinh nguyên khắc ghi lời thề.

[1:26:16]Luôn luôn đi theo tiếng chuông đại từ,

[1:26:22]đem cho muôn sinh tình thương tha thiết. Con xin đem thân hiến dâng vì đạo, theo gương Như Lai đã cho ngày nào.

[1:26:40]Con xin vô ưu thắm hương dạt dào,

[1:26:46]chân lý Phật dạy muôn đời con khát khao.

[1:27:13]Con xin đem lòng tin kính. Con xin dâng ngàn hương hoa. Con xin dâng ngàn mây trong gió nhẹ.

[1:27:29]Đây hoa chân thành tinh khiết, dâng lên chư Phật mười phương, soi sáng tâm hồn chúng con.

[1:27:43]Ánh sáng tỏa khắp ngàn nơi, chánh pháp đem cho mọi người, đã thắm dòng máu từ bi, vì pháp quên thân nề chi.

[1:28:01]Dù đời còn nhiều gian khó, lòng nguyện không hề âu lo, nụ cười hiền hòa không thiếu, ánh mắt sáng ngời thương yêu. Con xin dâng lên đóa hoa ngạt ngào, con tim trinh nguyên khắc ghi lời thề.

[1:28:30]Luôn luôn đi theo tiếng chuông đại từ,

[1:28:36]đem cho muôn sinh tình thương tha thiết. Con xin đem thân hiến dâng vì đạo, theo gương Như Lai đã cho ngày nào.

[1:28:54]Con xin vô ưu thắm hương dạt dào, chân lý Phật dạy muôn đời con khát khao.

[1:29:08]Như đóa sen hồng quỳ hòa

[1:29:37]một ánh sao.

[1:29:57]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chắp tay quỳ kính lạy Người, thiết tha con khấn nguyện cầu, quê hương là dòng sông, mát trong trăng vàng soi sáng.

[1:30:32]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Đóa hoa tươi sắc vô thường, sớm trưa rơi rớt buồn phiền, nương thuyền từ vượt qua, bến mê đến nơi bờ giác.

[1:31:07]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.

[1:31:20]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch bụi trần.

[1:31:29]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.

[1:31:44]Mẹ hiền Quán Thế Âm, cứu