[0:14]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni
[0:36]Phật.
[0:51]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta tiếp tục về cái loạt bài Đạo Phật với những vấn đề xã hội, thì cái tiêu đề hôm nay là Ý nghĩa của hạnh phúc. Thật ra thì từ lâu chúng ta vẫn thường nghe nói về hạnh phúc, chính mình cũng nói về hạnh phúc và cả cuộc sống của chúng ta chỉ là mải miết đi tìm hạnh phúc. Vì cuộc sống mà nếu không có cái mục đích hạnh phúc phía trước thì người ta không còn cái sức để sống nữa. Chính vì có một cái gì để gọi là hạnh phúc ở phía trước, ở cái con đường trước mặt, ở phía xa xa của cuộc đời mà người ta còn hi vọng, còn nỗ lực trong hiện tại để bước tới,
[1:49]để phải chấp nhận bao nhiêu là cái cực khổ, đắng cay. Vì ai cũng hi vọng rằng, ai cũng tin rằng khi mình vượt qua được những cái khó khăn trong hiện tại thì ngày nào đó mình sẽ tìm thấy được hạnh phúc. Và chính vì còn có cái niềm tin đó mà chúng ta ráng sống, chứ nếu mà ai cũng nghĩ rằng suốt cuộc đời mình sẽ không bao giờ có hạnh phúc thì có lẽ nhiều người sẽ đi tìm cái chết, đó là sự thật. Như có một lần vậy, tôi gặp một cô đó thì cô cũng không có biết đạo, nhỏ lớn thì trong gia đình không biết đạo. Khi nói chuyện thì cô than thở là cuộc đời cô đầy bất hạnh, cô nói rằng bao nhiêu cái nỗi khổ trên thế gian này là để dành cho cô cả.
[2:39]Thì dĩ nhiên là tôi nhìn thì tôi biết là cô nói quá thôi, chứ có ai mà có đủ sức chịu đựng mọi cái khổ trên thế gian đến cho mình. Nhưng vì có những cái mặc cảm gì đó, những cái điều thất vọng gì đó mà thốt lên như vậy. Tuy nhiên thì chúng ta cũng biết chắc một điều, tuy miệng nói như vậy chứ trong lòng vẫn còn một hi vọng của ngày mai, phải không? Tuy than thở là cuộc đời tôi sao quá đau khổ, nhưng mà mình thấy vẫn còn sống, vẫn còn nỗ lực, còn phấn đấu thì biết miệng nói vậy chứ vẫn hi vọng rằng cuộc đời mình một ngày nào đó sẽ tìm thấy hạnh phúc. Đó là tâm lý chung của tất cả chúng ta. Nên sống đúng là để đi tìm hạnh phúc, ai cũng vậy hết.
[3:25]Vậy hạnh phúc là gì? Hạnh phúc là gì? Đó là cái vấn đề mà chúng ta phải tìm. Nếu chúng ta hiểu hạnh phúc là gì để mình suốt cuộc đời đi tìm nó. Và nếu chúng ta định nghĩa đúng về hạnh phúc thì chúng ta sẽ cất bước trên con đường đúng mà đi, còn nếu chúng ta định nghĩa sai về hạnh phúc thì rõ ràng chúng ta sẽ đi sang một con đường lầm lạc liền. Và ví dụ, ví dụ chúng ta so sánh hai cái này chúng ta sẽ thấy liền. Như một người cho rằng cái hạnh phúc là làm vui lòng người khác. Ví dụ như là sẽ làm một người bác sĩ đi, chữa bệnh cho người khác, khi thấy bệnh nhân mình hết bệnh, thấy đó là niềm vui.
[4:14]Thì cái người định nghĩa hạnh phúc là như vậy thì họ sẽ làm cái gì? Họ sẽ đi về cái hướng nào? Rõ ràng nó khác với một người mà cho rằng hạnh phúc chỉ có khi nào mà họ ăn được bữa ăn ngon. Ví dụ họ nói rằng ăn ngon là hạnh phúc, và cuộc đời họ làm mọi điều để đi về cái hướng đó. Rõ ràng nếu mà định nghĩa hạnh phúc là như vậy thì chúng ta thấy họ sẽ đi về hướng nào, cuộc đời họ hành động cái gì, rõ ràng nó khác nhau liền phải không? Nên do đó là khi chúng ta biết chắc mình sống là để đi tìm hạnh phúc, thì bây giờ chúng ta phải tìm xem hạnh phúc là gì để mình chọn cái hướng đi về nó cho đúng. Vì nếu mình hiểu sai về hạnh phúc, mình sẽ đi về một hướng khác liền.
[4:58]Mà nhiều khi không ngờ cái con đường mà mình tưởng là hạnh phúc sẽ đi luôn xuống địa ngục, đi xuống vực sâu luôn. Còn nếu mình định nghĩa đúng về hạnh phúc thì mình đi mãi đi mãi cho đến cái ngày dừng lại thì đó là cổng của thiên đường mở ra. Đó. Tuy nhiên chúng ta thấy cái hạnh phúc có ý nghĩa khá tương đối và chủ quan từng người, từng đối tượng, từng hoàn cảnh khác nhau chứ không có ai giống ai. Bây giờ chúng ta chưa vội đưa ra một cái định nghĩa về hạnh phúc trên quan điểm của Đạo Phật, vì nếu chúng ta nói cái hạnh phúc trên quan điểm của Đạo Phật thì mình nói thẳng vào vấn đề liền. Bây giờ mình khoan nói, mình nói trên cái tổng quát chung chung
[5:44]thì chúng ta thấy hạnh phúc nó lệ thuộc vào cái cảm nghĩ của từng người và của người đó trong từng cái hoàn cảnh khác nhau nữa. Ví dụ bây giờ một bát cơm ngon đi. Bát cơm ngon, thôi bây giờ ví dụ như một người chưa ăn chay, ngửi món cơm trên đó có, tôi cũng không rành món ăn mặn cái gì ngon không biết nữa, ví dụ có cái gì nó ngon ghê lắm đi. Coi đi qua đường thấy cái gì đó, thấy đặc sản đặc gì của nhà hàng tôi cũng không để ý, không rành, thì không biết ví dụ sao. Thì ví dụ là có cái gì nó ngon ghê lắm trong cái tô thức ăn như vậy. Và bình thường mình chưa có đòi hỏi một triết lý cao siêu thì cái ngon của bát cơm đó cũng gọi là một cái
[6:26]gì của hạnh phúc, mình chưa nói cao siêu. Một cái bát cơm ngon, một cái dĩa thức ăn ngon cũng là một cái hạnh phúc, cho nên nhà hàng mới đắt hàng là vậy đó. Thì bây giờ, cái gọi là cái dĩa ăn ngon đó hạnh phúc, hạnh phúc cho ai và trong trường hợp nào? Chứ không phải luôn luôn nó là hạnh phúc. Ví dụ thế này, một cái người nghèo suốt đời chỉ ăn cơm với rau muống luộc, nói rau muống luộc mình không phải là để ám chỉ người Bắc không, mà người Nam cũng ăn rau muống luộc. Ví dụ một người chỉ ăn rau muống luộc chấm tương hay chấm nước mắm gì sơ sài, thì đối với người đó một cái dĩa thức ăn đặc sản là hạnh phúc, phải không?
[7:09]Với người đó. Rồi trường hợp là với cái người mà đang đói, đang đói bụng thì cái dĩa thức ăn đó thì thật là hạnh phúc. Nhưng bây giờ trong trường hợp khác, như trong một người giàu có, họ ăn uống thừa mứa, ngày này qua ngày kia ăn ngon, đưa thêm một dĩa thức ăn đặc sản, thấy mỡ đồ chan đầy họ sợ liền. Đối với họ cái điều đó không quan trọng, không cần thiết, dư rồi. Mà ăn nhiều quá sợ máu trong mỡ cao, sợ gan nhiễm mỡ, lên tăng xông chết bất tử bỏ gia tài lại, không kịp chia cho hai ba bà, ví dụ, đó là nỗi khổ. Cho nên đối với họ cái dĩa thức ăn đó không hấp dẫn họ lắm. Hoặc là cũng vậy, cũng cho ngon đi, nhưng mà lúc vừa mới ăn xong một cái bữa ăn
[7:57]đầy tràn hết, bây giờ đưa thêm một cái thức ăn nữa thì họ không có chịu ăn. Lúc đó mà tỉ như là bắt buộc họ phải ăn thì đó thật là nỗi đau khổ. Nên chúng ta thấy với cái người đói, dĩa ăn là hạnh phúc, nhưng với người no, cái dĩa thức ăn đó là là nỗi đau khổ. Nên thấy cũng một cái đối tượng giống nhau mà khác nhau liền, khác nhau liền. Rồi bây giờ một trường hợp là một cái nhà nhà lầu. Nhà lầu là gì? Mình thấy nó là một cái hạnh phúc không? Phải không? Là một cái nỗi khát khao của nhiều người lắm chứ. Như tôi về ước mơ nhà lầu đâu có ai cho đâu. Nên có nhiều người đó là nỗi khát khao, người ta xem đó cũng là một đối tượng
[8:40]để tìm hạnh phúc nữa, nhưng mà không hẳn như vậy, không hẳn như vậy. Lại có người ở nhà lầu một thời gian rồi cảm thấy không thích nữa, thích đi về miền quê cất cái mái nhà tranh, sống bên một cái con sông, một cái đồng lúa, dưới vài cái bóng dừa, họ cảm thấy hạnh phúc. Nó thực sự như vậy, quý Phật tử có đồng ý không? Đó, có như vậy. Còn cái người mà nào giờ cứ ở nhà tranh, mưa xuống thì dột lõm bõm hai ba lỗ, đêm xuống thì trời đầy sao bên trong bên ngoài, thì nhìn cái nhà lầu đó là thấy hạnh phúc. Cho nên chúng ta thấy, cũng một đối tượng, nhưng mà với người này là hạnh phúc, nhưng với người khác không phải là hạnh phúc.
[9:20]Rồi bây giờ chiếc xe hơi là hạnh phúc hay không? Hạnh phúc, mắc tiền, đi ngồi trỏng cũng thích lắm. Nhưng mà nhằm cái lúc kẹt xe thì chiếc xe hơi là nhà tù, nhà tù. Nhúc nhích không được, xe hai bánh họ lòn leo lên lề họ chạy luôn. Còn xe hơi là đứng yên, thì lúc đó cái vinh quang, cái hạnh phúc mình lại là cái cản trở giao thông rồi mình ngồi đó luôn ở trong đó. Nên nó tùy lúc, tùy nơi, tùy con người mà người ta thấy cái hạnh phúc giống nhau hay là không giống nhau, chứ không phải là luôn luôn giống nhau như vậy. Rồi cái người hèn hạ và cái người quyền quý, cái quan niệm về hạnh phúc của họ cũng khác nhau nữa.
[9:58]Ví dụ như là cái người người nghèo hèn, cái hạnh phúc của họ nhiều khi họ mơ ước một điều thấy đơn sơ lắm, đơn sơ ví dụ ở dưới một cái mái nhà êm ấm, à có một cái dàn đĩa CD nghe nhạc, có cái đầu máy video cassette gì đó để coi phim, mơ ước họ bây giờ đó là một cái điều bình thường, nhưng mà có nhiều người với không tới. Nhưng còn cái người giàu có thì sao? Thì cái điều đó tầm thường rồi, họ đòi hỏi những cái hưởng thụ ghê gớm hơn, phải đi ra nước ngoài đánh bài ở cái sòng bài Macao nào mới là vẻ vang, mới là hạnh phúc. Nên cái quan niệm, cái đối tượng, cái giải trí, niềm vui hạnh phúc của người khác nhau.
[10:40]Rồi trường hợp vậy ví dụ cái người có cái số là cô độc, thì cái hạnh phúc của họ là gì? Là có một lần nào đó có ai mà để mình tâm sự, lắng nghe mình, hoặc là có ai nói gì đó để mình nghe, nghĩa là thèm được có người chia sẻ cái nỗi lòng, rồi thèm được có người hỏi han, vây quanh. Nhưng mà với có cái người mà họ nhiều duyên, nghĩa là gặp đâu cũng người quen, nhiều khi họ trốn mất à. Tiếp xúc nhiều quá sợ, trốn mất đi. Ở đâu không dám cho ai biết điện thoại, đâu không dám cho ai biết địa chỉ, trốn lên núi ở luôn cũng có nữa. Cho nên mặc dầu thương yêu chúng sinh thiệt, nhưng mà chúng sinh tới nói chuyện nhiều quá cũng sợ lắm chứ không phải không.
[11:25]Nên chúng ta thấy không, là nó khác nhau tùy người, tùy trường hợp chứ không phải là ai cũng giống như nhau. Nhưng mà nói đi nói lại thì chúng ta vẫn thấy điều này: Hạnh phúc nó là sự kết hợp giữa hai yếu tố, một là đối tượng bên ngoài, và hai là cảm giác bên trong, hai yếu tố, chứ là nó không có đơn lẻ. Ví dụ bây giờ mình nói đi, mình nói a tiền bạc là hạnh phúc đi, tiền bạc là hạnh phúc, thì tiền bạc nó là cái bên ngoài, đối tượng bên ngoài. Mà để tạo thành gọi là hạnh phúc, thì cái người đó đó, cái người mà thấy hạnh phúc nó phải có cái cảm giác vui sướng khi mà thủ đắc được, sở hữu được cái xấp tiền đó.
[12:10]Ví dụ như người trúng số, cầm được cái số tiền trong tay mừng không thể tưởng được, thì tiền là cái đối tượng hạnh phúc. Tiền là đối tượng hạnh phúc mà cái cảm giác bên trong của người đó nó cũng là có cái vui sướng khởi lên thì mới gọi là hạnh phúc. Còn có những người mà họ do tu tập, từng đi tu tập Bát Quan Trai nghe quý thầy giảng, rồi hoặc là đã từng là người giàu, cầm xấp tiền trong tay ai cho tỉnh bơ à, không có màng, không có động tâm. Cho nên thấy cũng là tiền, nhưng mà có người thì nó làm cho người đó khởi lên niềm vui sướng, nhưng có người khác nó không làm khởi lên cái niềm vui sướng.
[12:50]Cho nên cái gọi là hạnh phúc nó phải là kết hợp của cả hai yếu tố, chứ không phải là một cái mà được. Nhưng mà cái quan trọng chính là cái cảm giác bên trong của mình, làm sao mà tạo được cái cảm giác bên trong là hạnh phúc thì đó là hạnh phúc. Còn mà nếu cái đối tượng bên ngoài đó, cái hoàn cảnh bên ngoài đó mà không tạo được cái cảm giác vui sướng, thích thú bên trong thì nó không phải là hạnh phúc. Chúng ta để ý điều đó. Do đó, tùy quan niệm mỗi người mà nó có tạo ra được cái bên trong hay không là vậy đó. Ví dụ như một điếu thuốc lá, có người hút nó thấy ngon, ngon đến nỗi ghiền không thể bỏ được, và có nhiều người tuyên bố một câu rùng rợn:
[13:39]Bỏ vợ được, không bỏ thuốc lá được. Tôi nghe nhiều người nói câu này, không biết mấy ông thấy có đúng không? Nói này, bây giờ nếu mà có vợ ngồi một bên thì không dám tuyên bố câu đó, nhưng mà không có vợ ngồi một bên thì tuyên bố một cách anh hùng: Bỏ vợ được, không bỏ thuốc lá được. Thì chúng ta thấy nè, với người đó điếu thuốc có cái gì làm họ thích thú không thể từ bỏ, nhưng có những người nghe mùi thuốc lá sơ sơ không chịu được, không chịu được. Nên đây là chúng ta thấy, thấy rõ ràng cái quan điểm về hạnh phúc, cái tính cách về hạnh phúc khác nhau, mà nó lệ thuộc rất nhiều vào cái cảm giác khổ vui nơi chính chúng ta.
[14:19]Cho nên, nếu mà chúng ta phân tích theo Đạo Phật về năm uẩn, con người là một hợp thể của năm uẩn là sắc, thọ, tưởng, hành và thức, thì cái thứ hai đó là cái thọ uẩn, chính là cái cảm giác khổ và vui của con người. Người ta có hạnh phúc vì cái thọ uẩn này nó khởi lên cái cảm giác vui. Người ta đau khổ cũng vì cái thọ uẩn này nó khởi lên cảm giác khổ. Đó, nên suy cho cùng, quy lại cho rốt ráo thì cái hạnh phúc hay đau khổ nó nằm nơi chính chúng ta, nó nằm nơi chính chúng ta, mà cái điều kiện bên ngoài coi vậy chứ chỉ là phụ thuộc và gợi ý thôi, đó đó. Sau khi mình hiểu hạnh phúc là cái kết hợp giữa bên ngoài và bên trong,
[15:09]chúng ta dẫn một vài trường hợp lại cũng thấy thấy rất là rõ ràng vậy đó. Là có người là vào trong cái chỗ mà đông đảo á thì thấy vui. Chúng ta thấy có nhiều người trong những cái dịp lễ lớn của thành phố đi, trong dịp Sài Gòn 300 năm, hay là ngày lễ giải phóng, độc lập gì đó, Quốc khánh gì đó, chỗ nào mà lễ hội đông nhất thì họ tới liền. Đúng không mấy cô trẻ trẻ? Là mặc đồ đẹp, lượn xe qua lại rồi tới chỗ nào đông thật là đông người, rồi mở nhạc âm vang lên, người đi qua kẻ đi lại thì đương nhiên chả ai biết ai là ai thì cứ mặc đồ đẹp đi rảo rảo cho vui thôi, thì cũng thấy đó là niềm vui, thấy đó là hạnh phúc.
[15:53]Nhưng có người thì chỗ nào đông trốn, thích chỗ nào yên tĩnh vắng vẻ. Nhất là những người lớn tuổi, cái người lớn tuổi đã đi qua một đời đủ thứ cái chuyện vui buồn hết rồi, nên bây giờ lớn tuổi lại thích cái chỗ gì yên vắng. Ví dụ ngày lễ đi, trẻ thì tới chỗ đại nhạc hội gì vui, còn cái người già vào cái ngày lễ lại đi đến bờ sông, rồi đến cái chùa, vân vân, tìm cái nơi yên tĩnh. Nên chúng ta thấy cùng một cái điều kiện bên ngoài mà mà quan điểm, cái thích thú nó khác nhau, người thích người không thích. Và cũng một điều kiện có khi phải đổi qua đổi lại nè. Ví dụ ví dụ người thì thường thích cái cảnh vui nhộn, ở đâu vui là tới.
[16:41]À chùa mà bữa nào lễ mà nghe nói đông đi, còn chùa làm lễ mà hỏi đông không, hổng đông thôi hôm nay mắc bận, không đi. Tuy như vậy nhưng cũng cần có lúc đổi đi, là có lúc nào đó lại cũng thích về nơi yên tĩnh. Đây là cái cái việc đổi qua đổi lại vì một cái gì nó nhiều quá thì nó sẽ sinh nhàm chán. Một lát nữa chúng ta sẽ nói về vấn đề cái hạnh phúc nó có một cái yếu tố rất là kỳ khôi là nhàm chán, chút nữa chúng ta nói lại. Cho nên thường thì cũng con người đó với quan điểm đó, có đôi khi họ phải thay đổi vậy. Cũng giống như có người thích nghe nhạc vọng cổ, nhưng mà lâu lâu cũng phải tân cổ giao duyên,
[17:24]nghe có tân nhạc pha vô nghe nó đỡ buồn, chứ nghe vọng cổ riết cũng chán, phải không? Có người thích ăn me, nhưng lâu lâu thì thôi cũng phải ăn táo, ví dụ vậy. Chớ cái quan điểm, một cái gọi là cái sở thích để làm cho mình có niềm vui nó không có tồn tại lâu, vẫn cần phải thay đổi. Đó là cái cái cái nhược điểm và cái tính không chung thủy của con người đối với cái hạnh phúc, đối với cảm giác. Con người ta ai cũng bị cái đó hết. Lần lần rồi chúng ta thấy, thấy cái gọi là hạnh phúc bên trong nó nhiều cái chán chường, cay đắng. Rồi hồi nãy chúng ta nói cái hạnh phúc là cái kết hợp điều kiện bên ngoài và cảm giác bên trong, giờ chúng ta cũng phân biệt
[18:09]hai loại hạnh phúc là hạnh phúc của thế gian và hạnh phúc xuất thế gian. Những người đi tu vậy là những người mà theo nguyên tắc, theo lý thuyết, theo lý tưởng, theo lý tưởng thôi chứ thực tế từng người thì không biết. Theo nguyên tắc, theo lý thuyết, theo lý tưởng thì người đó khước từ cái hạnh phúc của thế gian để đi tìm cái hạnh phúc xuất thế gian, phải không? Đúng nguyên tắc là vậy. Còn lâu lâu có ai mà cũng thưởng thức chút đỉnh thì không biết. Nhưng trên nguyên tắc là vậy, người đi tu có cái lý tưởng cao đẹp của họ khước từ hạnh phúc thế gian. Ví dụ như họ sẽ không tìm hạnh phúc trong gia đình,
[18:48]trong hôn nhân, họ không được có gia đình, phải độc thân. Ví dụ như họ không được tích lũy tiền bạc nhiều. Người đời thấy cái tiền bạc nhiều là hạnh phúc thì người tu không được quyền làm điều đó. Đúng cái luật họ không được quyền giữ đồng nào. Rồi mở rộng hơn họ chỉ được giữ vì cái việc gì của Phật pháp chứ không phải giữ tiền để mua sắm cho cá nhân thì được phép. Cho nên trên nguyên tắc, những cái gì của thế gian họ không được hưởng. Như người đời một bữa tiệc nhậu, rượu bia tràn trề được quyền hưởng, người tu không được quyền hưởng. Người đời nghĩa là lúc nào đó buồn, thích cảm giác mạnh vô sòng bài được, người tu không được quyền.
[19:32]Nên người tu họ phải đi tìm cái hạnh phúc xuất thế gian. Như vậy cái hạnh phúc xuất thế gian nó có một cái khái niệm khác của nó. Nó không giống như cái mà chúng ta nói lúc nãy là cái kết hợp giữa cái điều kiện bên ngoài và cảm giác bên trong. Người tu họ bị cắt bỏ hết những điều kiện bên ngoài để phát sinh cảm giác hết, họ không được tìm đến những điều kiện đó. Họ phải tìm một cái hạnh phúc khác. Thì từ từ lát chúng ta nói, đó. Ở đây thì chúng ta đều đồng ý với nhau thế này: Hạnh phúc là ý nghĩa của cuộc sống, là giá trị của cuộc sống. Đây là điều chúng ta phải công nhận điều này: Hạnh phúc là giá trị của cuộc sống.
[20:17]Chúng ta nói cuộc sống là đáng quý, nhưng mà sự thật, cuộc sống chỉ là cái xác thôi. Cái hồn của cuộc sống là niềm vui chúng ta có được trong cuộc sống. Chứ nếu mà chúng ta thấy một người sống một đời chỉ có đau khổ, không có chút niềm vui nào, thì chúng ta thấy không đáng gọi là sống. Tức là họ gọi là có tồn tại, có tồn tại, chưa chết, chưa chôn, nhưng mà không đáng gọi là sống nữa. Ví dụ như chúng ta, lúc nào đó chúng ta xem trên truyền hình những cái tin về các quốc gia Phi châu, những cái làng mạc, những cái đồng bào, những người sắc tộc họ bị chiến tranh, rồi hạn hán, họ đói khổ, quần áo không đủ mặc,
[21:06]người gầy ton gầy teo, rồi kéo nhau đi di tản trên con đường đầy nắng bụi, rồi cái chết chực chờ không biết lúc nào. Chúng ta thấy không nhà, không cửa, không cơm, không gạo, không có ngày mai, không có gì để hy vọng, mà cứ phải ráng bám vào cuộc sống vì rất là sợ chết. Vì cái bản năng ham sống sợ chết nên không muốn chết, cứ hy vọng và phải sống và phải cực khổ. Thì chúng ta nhìn cái người như vậy rồi chúng ta so sánh một cái người, ví dụ như ở Việt Nam chúng ta đi, chúng ta sống trong cái cảnh tương đối thanh bình, không chiến tranh, rồi chúng ta có công ăn việc làm, rồi một ngày ba bữa có cơm ăn, thêm một hai bữa phụ mà mua ăn vặt,
[21:47]rồi thêm một hai lần nửa đêm lén xuống nhà bếp ăn vụng, vân vân, rồi còn có đồ đẹp để mặc, đi dạo phố vào ngày Chủ nhật, vân vân. Thì chúng ta thấy, so sánh giữa hai cuộc sống như vậy thì sự thực rằng nếu mà sống chỉ có đau khổ, đày đọa thì cuộc sống không có ý nghĩa, không có giá trị. Phải không? Cũng là sống đó, cũng có người 30 tuổi, 40 tuổi, 50 tuổi sống với nhau đó, nhưng mà cuộc sống nào mà có hạnh phúc, cuộc sống đó có giá trị, có ý nghĩa. Còn cuộc sống mà không có cái hạnh phúc thì đúng là chỉ là như cây đá, như cái xác không hồn. Chúng ta phải công nhận điều đó. Và chính vì để tìm cái giá trị cho cuộc sống, tìm ý nghĩa cho cuộc sống
[22:31]mà suốt đời chúng ta cứ phải đi tìm hạnh phúc là vậy đó, suốt đời cứ phải đi tìm. Nhưng mà khổ cái điều này: Đúng, hạnh phúc là giá trị của cuộc sống, nhưng nó cũng là khởi điểm của đau khổ. Đây là một điều rất là chua chát, rất là cay đắng. Tại sao cái hạnh phúc cho chúng ta cái ý nghĩa giá trị cuộc sống lại là khởi điểm của đau khổ?
[23:01]Bởi vì thế này: Mình không nói cái người mà quá có phước là mở mắt là đã sống trong nhung lụa, vàng bạc, mình khoan nói. Cứ nói một người bình thường, trung bình á, là để tìm được cái gì mà mình gọi là thích, là vui thì phải đánh đổi bao nhiêu là là mồ hôi, nước mắt, phải không? Phải không? Như bây giờ mình muốn mua một chiếc xe ước mơ, chiếc Dream, hay bây giờ muốn mua chiếc xe Spacy, thì mình đánh đổi bao nhiêu công sức lao động để có được? Phải cày, phải không? Phải cày, nhiều khi có chưa đủ mà thích quá rồi phải đi mượn, mượn rồi làm trả tiền, trả tiền lại. Những cái mà chúng ta gọi là hạnh phúc,
[23:48]là niềm vui, chúng ta phải đánh đổi nó bằng sự cực nhọc, bằng mồ hôi, nước mắt, và cái gọi là mồ hôi, nước mắt đó có thể gọi nó là đau khổ được không? Được chứ, được chứ, phải không? Sự cực khổ mà. Cho nên, cái giá trị của hạnh phúc lớn chừng nào thì cái khổ đau hay là cái cực nhọc mà để đánh đổi lấy nó cũng lớn chừng nấy, chứ không phải là dễ. Cho nên cái bộ mặt của hạnh phúc coi vậy chứ lật lại bề trái nó nhìn thấy đau khổ đầy hết trơn. Đau khổ đầy ở đằng sau đó, không phải vậy. Chính cả cái cuộc sống của chúng ta mà chúng ta ngày hôm nay ngồi đây, bình an nghe được Phật pháp, mình có được cái điều kiện thuận tiện,
[24:33]không còn phải bận tâm gì nhiều, là cả một thời gian dài phía trước, cả một đời cũng phải vất vả mưu sinh, chứ không phải là dễ. Đó là nói người lớn tuổi đó, còn cái người nhỏ tuổi mà nghe được Phật pháp bình an thì cũng là có cái phước đó, rồi sau sau cái buổi pháp rồi là còn phải đối diện lại với những bổn phận của gia đình, của xã hội sắp tới. Nên cuộc sống của chúng ta là như vậy, nó không có một chiều, không có một chiều. Rồi một điều thứ hai nữa mà để chúng ta nói hạnh phúc cũng là khởi điểm của đau khổ là thế này nữa: Là cái sự hưởng thụ hạnh phúc, hay mình nói là cái hưởng thụ khoái cảm, hay mình nói là lạc thú trần gian,
[25:23]nó làm tăng dần cái khuynh hướng ích kỷ. Đây là một điều rất là lạ mà có thật, có thật. Bất cứ cái gì đem đến cho chúng ta cảm giác hạnh phúc thì nó cũng đem đến cho chúng ta cái khuynh hướng ích kỷ tích lũy dần trong tâm mình. Cho nên, người nào cứ đi tìm hạnh phúc càng nhiều thì người đó cái khuynh hướng ích kỷ rất mạnh, rất mạnh.
[25:57]Nói quý Phật tử có thể hơi ngạc nhiên, nhưng rồi chúng ta từ từ sẽ thấy, sẽ thấy điều này. Tất cả những người nghiện đều rất ích kỷ. Chưa biết nghiện cái gì, mà bất cứ có cái gì để cho mình ghiền, ghiền á là lệ thuộc hẳn vào cảm giác của nó, những người đó đều rất ích kỷ. Ví dụ, ví dụ như một người đàn ông nghiện rượu, nghiện nhậu nhẹt.
[26:27]Nói điều này hy vọng là không có đụng chạm với ai ngồi dưới đó. Hy vọng rằng các ông của chúng ta ngồi ở trong ngày hôm nay đều là những người rất là tốt, những người vì Phật pháp, không có nghiện. Chúng ta đọc sách, đọc báo, nhiều trường hợp chúng ta thấy những người mà ghiền rượu, bao nhiêu tiền đổ hết vào ăn nhậu thôi, bạn bè ăn nhậu chơi đùa thôi. Những người đó không màng tới vợ con, để cho vợ con khổ sở thế nào thì mặc tình, hễ có được đồng nào là vơ vét đi nhậu đồng đó. Các Phật tử có thấy trường hợp này chưa? Có thấy chưa? Nhiều lắm phải không? Nhan nhản trên cuộc đời này, nhiều ghê lắm.
[27:10]Có một lần tôi chứng kiến chuyện này nữa: Có một cái con bé còn nhỏ, rồi nó phải trốn nhà nó đi. Mẹ nó thì đã bỏ gia đình đi lâu rồi vì không chịu nổi cái người cha ghiền rượu. Ổng nhậu về ổng đánh đập, bắt phải đưa tiền ổng đi nhậu, bà vợ đã bỏ đi lâu, và nó phải ở lại nó nuôi mấy đứa em, nó phải đi bán, về mà không đủ tiền là ổng treo lên nhà ổng đánh, bắt phải đi buôn bán cho đủ tiền về cho ổng nhậu, rồi nó cũng trốn đi luôn. Rồi thân gái dặm trường mà, mà nó mới 13, 14 tuổi, nó lưu lạc chỗ này, lưu lạc chỗ kia rồi bị người ta hãm hại cuộc đời nó. Rất là đáng thương. Rồi chung quy, nhìn cho kỹ là cái nguyên nhân của nó là chính cái
[27:54]người cha, người cha ích kỷ á, cái người cha nghiện ngập và trở thành ích kỷ tột độ, không còn nghĩ tới người thân của mình. Mà cái ích kỷ nào rồi cũng làm cho người ta trở thành ác độc. Mới dám mà đánh vợ, đánh con, không cần biết cuộc đời của vợ con mình ra sao, chỉ biết cái cảm giác sung sướng của mình khi mình nuốt được cái ngụm rượu qua miệng, ăn được cái miếng ngon kèm theo cái ly rượu đó rồi đủ rồi. Nên chúng ta thấy cái ghiền nào cũng làm cho người ta ích kỷ hết, cái khoái cảm nào cũng làm cho người ta ích kỷ hết. Rồi bây giờ mình nói tới người mà ghiền, ghiền cái cảm giác về gọi là xác thịt, tình dục.
[28:35]Chúng ta sẽ thấy có những người đàn ông... Sao kỳ, nói tới lui cứ đàn ông không vậy ta? Hồi nãy lỡ nói là hình như đàn bà cũng bộ tốt. Có những người đàn ông mà vợ nọ, vợ kia, nhiều khi không đủ rồi phải đi mua bán thêm, phải đi mua thêm, thì chúng ta cũng sẽ thấy họ rất ích kỷ. Cũng bao nhiêu tiền hay làm cái gì được là cũng đổ hết vào cái khoái cảm của mình mà không thương vợ, không thương con. Rồi có khi vợ ghen quá rồi cái cũng bỏ vợ đi theo tình nhân luôn, hoặc là đi theo những người mèo mỡ, hết là bia ôm thế này thế kia. Những trường hợp như vậy không có dùng tiền để xây dựng cái tương lai cho gia đình, tạo điều kiện để cho con mình lớn lên có điều kiện
[29:23]ăn học với người ta, không nghĩ tới chuyện xa xôi đó nữa, mà chỉ nghĩ tới có đồng nào là bỏ vào những cuộc vui tạm thời đó. Mà những cái đó không có đáng sợ bằng một cái, cái gì? Hử?
[29:39]Mấy đứa trẻ trẻ này nè cái gì?
[29:43]Một con ma nữa, ma túy. Ma túy là cái khủng khiếp ghê gớm. Vì có một thời gian ở trên chùa của chúng tôi có giúp đỡ một vài người ghiền, mong rằng họ lên chùa họ tu hành rồi không có tiếp xúc với người bạn bè hư hỏng rồi họ sẽ vượt qua. Thì đầu tiên là họ cắt cái cơn vật vã trước. Vì cái thuốc phiện nó nguy hiểm là tới cái cữ nó đòi, mà nếu không có thuốc thì nó mình mẩy nó vật vã hay gì đó khổ sở ghê gớm lắm. Cho nên phải có thuốc. Thì bây giờ lên chùa cai nghiện thì mấy ngày đầu bị vật vã, chùa mình phải chích thuốc phải đủ thứ chuyện giúp họ thì vượt qua ba bốn ngày cho họ uống thuốc. Thì mình nghĩ là như vậy là thôi cái gì nữa.
[30:29]Họ muốn cai họ mới lên chùa phải không? Rồi qua được ba bốn ngày vật vã bình thường rồi, hết bệnh rồi thì thôi là được rồi, cứ ở chùa tu rồi từ từ rồi trở về nhà lại mà sống tốt. Nhưng mà không, không đơn giản. Cái cảm giác thèm theo đuổi họ suốt đời. Nghĩa là bình thường thì thôi, hễ ai nói tới hai cái chữ ma túy gì cái là trong lòng rộn rã lên chuyến đi tìm. Mà hễ thấy cái là chụp hút lại liền. Hễ có tiền cái là quên hết mọi điều lại cầm đi mua lại liền. Thì thật ra vì tôi cũng không có hút lần nào nên tôi cũng không biết nó làm sao. Nhưng mà mình hỏi cặn kẽ những người đó để mình hiểu cái nguyên nhân của họ.
[31:07]Thì họ nói thế này nè: "Thưa thầy, nó làm cái gì mạnh hơn tất cả mọi thứ trên đời. Như một người có ghiền đánh bài mà bắt đầu dính qua ma túy rồi là bỏ đánh bài liền. Như một người ghiền rượu, nhậu nhẹt dính ma túy rồi là bỏ nhậu liền. Như một người nghĩa là cái gì à ghiền bia ôm, trai gái mà hễ dính ma túy rồi là bỏ hết gái liền. Nó mạnh hơn tất cả mọi cái khác". Chỉ cái đó cho nên nó rất khó vượt qua, rất khó vượt qua. Mà dường như không ai vượt qua được hết cho đến ngày hôm nay và tất cả những người mà chùa chúng tôi giúp đỡ để họ cai, tất cả đều tái nghiện và bỏ chùa ra đi hết. Không một ai nghĩa là vượt qua được thực sự hết.
[31:51]Có người nghĩa là vượt qua được 6 tháng rồi, yên rồi, hiểu đạo lý rồi, biết ngồi thiền rồi, rồi cuối cùng hễ mà gặp ai cho ai gì là vẫn dùng lại liền, không vượt qua được. Nên đối với trường hợp ma túy làm cái khoái cảm dễ sợ nhất và cũng gây cho người ta cái ích kỷ ghê gớm nhất. Nên cái những người đó chúng ta thấy khi họ lên cơn rồi sao? Sẵn sàng giết người để có tiền đi mua thuốc hút. Nghĩa là cái ích kỷ của họ tới tột độ, nó làm thành cái ác độc đến nỗi sẵn sàng giết người. Mà cái điều lạ của cái ma túy, tôi hỏi kỹ thì thấy có nhiều cái cũng hơi lạ. Họ nói thế này. Họ nói những người mà ghiền ma túy rồi tự nhiên không còn cái hiếu động nữa.
[32:41]Nhưng một cái tay đó trước đây là ham đánh lộn, gặp ai cũng gây sự đánh lộn, nhưng ghiền ma túy rồi người ta chửi mà không thèm giận nữa. Tôi hơi ngạc nhiên: "Ủa, sao giống thiền sư quá vậy?" Nói: "Ma túy là cái gì lạ vậy?". Rồi cái mới hỏi ví dụ như là tụi con đang lái xe mà nó lên cơn ghiền là lái bạt mạng bất kể trời đất gì hết, lái mà chết nên như là thí đụng như không nữa. Nhưng mà hút vô miếng rồi là từ từ mà lái, lái đi không cần đến y như Đức Phật vậy đó. Ủa, sao lạ lùng vậy? Không biết cái ma túy là cái gì. Thế nên nói thời gian ở đây thành phố mà ghiền thì thấy không có nghe trường hợp đánh lộn bậy bạ nhiều như lúc trước.
[33:19]Tại mấy cái thằng ham đánh lộn đạo đức nó không có, dính ma túy hết rồi. Mà dính ma túy xong rồi nó không thèm đánh lộn ai nữa. Kiếm thuốc về hút về nhà nằm, nằm để hưởng cái cảm giác đó. Đó, nhưng mà có cái khủng khiếp là vì nó quá mắc, lệ thuộc quá nhiều, ích kỷ quá mạnh và vơ vét hết tiền bạc của người thân mình để đổ vô đó hết. Nên nó làm cái tội lỗi rất là nặng. Nó gây khoái cảm quá mạnh nên nó cũng gây cho con người ta cái ích kỷ quá mạnh. Và cái ích kỷ quá nhiều đó cũng làm thành cái ác độc cực độ. Nên nó là một tội lỗi lớn, một tội lỗi lớn. Thì ở đây chúng ta thấy thế này, chúng ta nói rằng:
[33:57]"Hạnh phúc là giá trị của cuộc sống nhưng cũng là khởi điểm của đau khổ". Thì ngoài cái việc mà chúng ta vất vả để đi tìm nó, còn có một điều nữa là nó tạo cái sự ích kỷ trong tâm hồn mình, nó là khởi điểm của đau khổ đó. Ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ, chúng ta đã nghe điều này trong Tứ Diệu Đế rồi. Nhớ ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ. Mà cái khoái cảm, cái hưởng thụ lạc thú làm cho chúng ta tăng cái ích kỷ lên, nghĩa là nó đang mở con đường để chúng ta đi về đau khổ. Đó, đó là cái đáng sợ của nó. Rồi chúng ta thấy tình yêu và hôn nhân cũng là hạnh phúc. Có ai chối bỏ điều này không?
[34:45]Có ai giơ tay phủ nhận điều này không? Không ai phủ nhận hết. Phải không? Cho nên hầu hết mọi người ngồi ở đây đều đã biết, biết yêu. Vì lúc trước đã thấy yêu là hạnh phúc, hầu hết là như vậy. Và yêu không chưa đủ, phải đi đến hôn nhân. Hạnh phúc hơn nữa. Và chúng ta thấy đúng là cái nguyên tắc nó vậy, cái hưởng thụ hạnh phúc nào cũng đưa tới ích kỷ. Nên chính vì cái tình yêu hôn nhân nó làm cho người ta thấy là hạnh phúc nhiều, nó cũng làm cho người ta rất ích kỷ. Chính vì rất ích kỷ nên mới xuất hiện cái hiện tượng, cái trạng thái gì? Cái tâm trạng gì? Ghen tuông. Đó, phải không? Ở trong cuộc đời thì thường người ta ghen nhau chút đỉnh
[35:31]chứ không đến nỗi mà ghen tuông dữ dội đánh giết nhau rồi tạt axit nhau làm mọi điều tàn khốc cũng là ác độc. Mà chúng ta nhớ nguyên nhân của ác độc là? Là ích kỷ. Mà nguyên nhân của ích kỷ là gì? Vì chúng ta hưởng thụ hạnh phúc. Đó là cái chua chát, cái cay đắng, cái mặt trái của hạnh phúc á. Bây giờ mình bắt người ta không được hưởng hạnh phúc thì vô lý. Ừ, cái quyền sống của con người. Nhưng mà nếu chúng ta nhìn sâu vào với cái nhìn của đạo lý, với cái nhìn của cái tâm lý sắc bén trong đạo, chúng ta thấy rõ ràng nó chua chát. Hạnh phúc đó mở đường cho đau khổ đi tới. Đây là một cái cái vòng lẩn quẩn không lối thoát,
[36:14]không lối thoát của kiếp người, của cuộc sống. Vậy rồi mình mới hiểu lý do mà Phật nói cái vòng luân hồi đáng sợ là vậy. Chúng ta cứ lẩn quẩn cứ đi tìm hạnh phúc, rồi có được hạnh phúc rồi thì bắt đầu có ích kỷ. Và ích kỷ rồi làm chúng ta đau khổ. Đau khổ rồi mình muốn tránh đau khổ lại đi tìm hạnh phúc. Tìm được hạnh phúc rồi lại mở đường để đi tới đau khổ nữa. Chúng ta cứ lẩn quẩn giữa khổ đau và hạnh phúc mãi như vậy và đó là kiếp sống của con người. Ngoài cái đó nữa, chúng ta còn thấy có một cái khoái cảm nữa là quyền lực. Quyền lực cũng là một cái khoái cảm. Ngoài cái gọi là tình yêu, hạnh phúc, rồi những cái chất liệu ăn uống,
[36:59]ma túy, tiền bạc giàu sang cũng là hạnh phúc mà người ta cũng phải vất vả đi tìm, nó còn có một cái cao hơn cái đó là cái quyền lực. Quyền lực nghĩa là người nào đó được quyền cao chức trọng, địa vị lớn mà có thể sai khiến người khác được. Một cái quyết định của mình có thể ảnh hưởng đến số phận của nhiều người. Thì cái đó cũng cho người ta một cái khoái cảm kỳ lạ lắm mà nhiều người suốt đời đi tìm kiếm để theo đuổi nó. Cái này thì nó không có cụ thể lắm. Nó không cụ thể như là khi mình ăn một miếng ăn ngon, cái cảm giác ngon đó là mình thấy liền hạnh phúc liền. Hoặc là một cái người sử dụng ma túy ví dụ vậy đi,
[37:41]thì khi họ sử dụng ma túy họ có cái khoái cảm thì nó cụ thể liền. Còn cái quyền chức thì mình không có thấy được cái khoái cảm nằm ở chỗ nào. Nhưng mà nó cũng làm cho người ta vô cùng thích thú. Mà muốn hiểu cái đó thì chúng ta phải xem phim Hồng Kông chắc. Phim Hồng Kông hay nói mấy chuyện đó. Người ta giành quyền lực địa vị với nhau phải không? Mấy phim kiếm hiệp thì giành chức chưởng môn gì đó. Mưu hại nhau Ở đây có ai coi phim Hồng Kông không? Không, phải hỏi thế này: "Ở đây có ai không coi phim Hồng Kông không?". Có được hai người. Dễ sợ, tới hai người nữa. Không coi phim Hồng Kông. Chứ tôi cũng coi.
[38:28]Tại vì hồi nhỏ đó, tôi nhờ những truyện của Kim Dung mà tôi biết đạo. Nên tôi biết ơn ổng. Biết ơn ổng cho nên khi người ta đóng mấy cái phim của ổng lại tôi cũng ráng coi. Thì cái chuyện muôn đời của con người là vậy. Là quyền lực cũng làm cho người ta khoái cảm. Và chính cái khoái cảm cũng làm người ta ích kỷ. Và ích kỷ rồi thì người ta sẵn sàng làm điều ác, đó là nguyên tắc. Chúng ta thấy cái công thức của nó, nó luôn luôn đúng cho tất cả mọi người, luôn luôn đúng. Cái công thức là hưởng thụ đi tới ích kỷ, ích kỷ rồi thì đổ vỡ đạo đức, mà đổ vỡ đạo đức rồi thì bắt đầu tạo nghiệp, mà tạo nghiệp rồi thì có ngày phải phải khổ đau.
[39:11]Đó, nghĩa là cái vòng nó cứ như vậy. Mà khi lọt vào khổ đau rồi thì lại muốn lại muốn vượt lên. Khổ đau rồi thì cứ muốn là vượt lên. Mà vượt lên á nếu là cái người mà biết đạo á thì còn đỡ là sao? Từ cái độ khổ đau muốn vượt lên thì mình biết làm phước, siêng làm phước. Còn cái người không biết đạo nó lại khổ hơn ở chỗ gì? Là tìm cách chiếm đoạt, tranh giành hạnh phúc của người khác. Tưởng như vậy là mình sẽ được hạnh phúc, không ngờ cái đó tạo nghiệp lẹ mà đến mau nữa, đau khổ đến còn nhiều hơn nữa. Bây giờ cái người biết đạo thì từ cái hoàn cảnh, từ cái thân phận khổ đau hèn kém của mình, mình ráng làm phước để vượt lên vì Phật dạy mình như vậy.
[39:55]Đến khi mà được hạnh phúc rồi thì hưởng liền. Vì sao? Vì lúc mình làm phước mình cầu phước. Lát chúng ta sẽ nói trở lại cái này. Cái người làm phước cầu phước thì đến khi phước đến sẽ hưởng. Mà khi phước đến hưởng thì ích kỷ nó tới liền. Cho nên tại sao mà các vị Bồ tát làm phước không cầu phước là vậy, là để khi phước tới họ không hưởng. Đó, đó là cái chỗ tinh vi sâu sắc trong đạo lý mà trí tuệ của Bồ tát mà họ thấy được. Ngày nay chúng ta được học là nhờ đó là chúng ta nhờ ơn những vị Phật, những vị Bồ tát đắc đạo đã cho chúng ta cái đạo lý đó là vậy đó. Đó cũng là lý do tại sao mà người tu sĩ bị giới luật
[40:38]ràng buộc không cho hưởng thụ khoái cảm, hạnh phúc. Vì vì sao? Vì tránh cái sự tăng trưởng của ích kỷ. Người tu thì không được quyền ích kỷ, phải không? Có ai tu mà được quyền chỉ nghĩ tới cho mình đâu? Người bỏ cuộc đời, bỏ gia đình vào đạo thì phải thương yêu tất cả chúng sinh, phải đem cả cuộc đời mình sống cho mọi người, phải sống một cuộc sống hết sức là vị tha. Đó là nguyên tắc, đó là lý tưởng của người xuất gia. Nhưng mà nếu người đó có một cái gì để hưởng thì hết rồi, quên hết mọi người, không còn nghĩ tới lý tưởng của mình nữa. Người đó sẽ từ bỏ cái lý tưởng mà thương yêu tất cả chúng
[41:18]sinh liền để chỉ đi tìm cái niềm vui cho mình thôi. Đó là lý do mà giới luật ràng buộc cái người tu sĩ không được quyền hưởng hạnh phúc. Vì hạnh phúc đưa tới ích kỷ, vì hưởng thụ hạnh phúc đưa tới ích kỷ. Ví dụ thế này, thì như nãy chúng ta nói về cái hạnh phúc của người thế gian mà người tu sĩ phải tránh là vậy. Bây giờ nếu một người thầy tu mà cho phép có gia đình thì chắc chắn ví dụ ví dụ nha, ví dụ là có một cái luật gì đó cho ông thầy ổng trụ trì chùa ổng có vợ con. Thì chúng ta thấy là ổng sẽ lo chuyện chùa chu đáo nữa không? Không lo nữa. Tiền tín thí cúng có còn lo cho đạo hết nữa không?
[42:03]Bảo đảm không. Tại vì nhiều khi bà vợ bả thích mặc đồ đẹp nữa. Rồi ví dụ như là ví dụ nói rằng bây giờ cho phép ông thầy tu uống rượu thì bây giờ ổng buồn quá không cho ổng lấy vợ, không cho gì hết, có một mình cho rượu thì bao nhiêu tiền dồn hết vô rượu, suốt ngày chỉ dồn vô rượu thì không lo được chuyện gì nữa. Nên cái người tu mà để giữ sự thanh cao, để lo được mọi việc cho đạo, cho chúng sinh thì những điều đó phải khước từ là vậy đó. Cho nên giới luật ý nghĩa nó là nằm ở chỗ này, chứ không phải là sự ngăn cấm đơn thuần. Nào giờ tất cả chúng ta cũng vậy, người tu cũng như người cư sĩ, trước chỉ hiểu là à mấy thầy mấy cô phải giữ giới.
[42:48]Chỉ biết điều đó thôi, phải không? Mà không biết giữ giới để làm gì. Ta nói giới sinh định, định sinh tuệ, sự thực mình không có thấy rõ là vì giữ giới luật là không hưởng thụ, mà không hưởng thụ là mới tránh cái ích kỷ nó tiềm ẩn, nó phát triển từ từ trong tâm mình. Cứ hưởng thụ khoái cảm đi rồi sẽ thấy cái ích kỷ nó sẽ phát triển dần dần dần dần trong tâm hồn, đó. Nên để giữ cái sự vị tha vững chắc trong tâm hồn của một người tu, người tu phải khước từ cái gì đưa đến khoái cảm. Nhưng có trường hợp này, có trường hợp là có những người mà khi không có khoái cảm hay không tìm được khoái cảm, không có điều kiện để hưởng thụ khoái cảm thì trở nên khó tánh.
[43:35]Là ví dụ cái người đó họ sống một đời khô khan, khắc khổ, tự nhiên họ cũng rất khó tánh. Đó là vì sao vậy? Mình cứ nghĩ là người đó không có hưởng thì họ sẽ không ích kỷ, mà không ích kỷ thì sống với con người sẽ độ lượng hơn phải không? Nhưng mà trong cuộc sống chúng ta thấy có những người khi không có hưởng hạnh phúc của thế gian thì họ lại khắc khổ, lạnh lùng, khó tánh. Như người ta có đồn chuyện này, tôi nghe đồn chứ tôi hy vọng không đúng, là người phụ nữ mà không lập gia đình lớn tuổi hơi khó tánh không biết có đúng không ta? Nghe đồn không biết có đúng không nữa. Đúng không? Hỏi thiệt á. Có không?
[44:14]Có, khó tánh. Dạ. Tại có một lần tôi đến cái gia đình vậy, có cái cô đó tôi thấy tốt lắm, tâm đạo rồi tốt lắm. Rồi có một lần thấy cổ nhăn nhăn với người nhà đó thì cái người chị cổ mới khều khều tôi nói nhỏ: "Nó không có gia đình nó khó tánh." Thì đó là bài học tôi được học đầu tiên về người không có gia đình thì khó tánh. Thì đây là một trường hợp chúng ta phải khảo sát. Tại vì sao cái người tu sĩ họ khước từ cái khoái cảm thì họ không bị ích kỷ, họ được cái độ lượng, vị tha để thương yêu mọi người? Nhưng mà tại sao có trường hợp cái người mà không hưởng thụ khoái cảm thì lại ích kỷ? Thì khác nhau ở chỗ này.
[44:54]Khác nhau ở chỗ là cái người muốn có khoái cảm mà không được thì họ bực bội, ấm ức nên khó tánh. Còn cái người tự nguyện khước từ thì họ không bị cái khó tánh, nên họ vẫn giữ được cái vị tha trong đời sống của họ. Cho nên ở đây là trong trường hợp mà chúng ta không có điều kiện để hưởng thụ thì thôi mình làm anh hùng mình khước từ luôn, không thèm tìm cái đó, không nghĩ tới nó, không mơ ước nó nữa thì mình sẽ không bị khó tánh. Nhớ, đó mình học cái bài hôm nay như vậy. Thôi mình bắt chước thầy tu luôn. Ai hỏi: "Ủa, sao chị không lấy chồng?" "Tôi khước từ." Mặc dầu trước đây là nhiều khi cũng ấy nhưng mà thôi tôi khước từ, ví dụ vậy.
[45:40]Bây giờ chúng ta khảo sát qua một cái trường hợp là cái hiện tượng nhàm chán của cảm giác hạnh phúc. Vì chúng ta biết rằng cái hạnh phúc á là nó là cái điều kiện bên ngoài nó kích động cái cảm giác bên trong, nhưng mà cái cảm giác đó mà bị kích động hoài cái nó mệt, nó lờn, nó nhàm. Cho nên hạnh phúc nó không phải là cái bên ngoài, mà là cái bên trong. Cái bên ngoài nó tạo thành cảm giác bên trong, nhưng mà nó cứ kích động cái dây thần kinh của cảm giác theo cái rung động đó hoài cái nó nhàm. Nhàm đi. Cái cảm giác thần kinh á nó có nhiều loại hình rung động. Mình ví dụ như theo điện tử là tần số.
[46:20]Mình nói vậy không chính xác đâu, nhưng mà ví dụ thôi. Ví dụ như cái sợi dây thần kinh cảm giác đó mà hễ rung động với cái tần số là 100 Hz thì nó tạo cảm giác buồn. Cũng cái dây thần kinh đó mà nó rung động 200 Hz thì nó tạo cảm giác vui. Nó rung động 250 Hz thì nó tạo cái cảm giác hồi hộp, thích thú, ví dụ vậy. Nghĩa là vậy. Nhưng mà ví dụ bây giờ một người nào đó họ khen mình. Mỗi lần họ khen cái mình thích thì là cái lời khen bên ngoài cái nó tạo cái dây thần kinh cảm giác mình nó rung lên là 150 Hz. Thì ai khen mình nó rung 150 Hz cái làm mình hạnh phúc. Nhưng mà cứ từ sáng tới chiều hết người này khen tới người kia
[47:05]khen tới chiều bắt đầu cái dây thần kinh nó rung nó mệt. Tới cái người chiều mà khen là mình quạo rồi đó, hết mừng, hết thích rồi, hết thích. Nên đây gọi là một cái gọi là cái tính chất, một cái khuynh hướng là sự nhàm chán của hạnh phúc. Cái gì mình gọi là hạnh phúc mà nó kéo dài thì bắt đầu chán. Đó cũng là tại sao con người ta khó để chung thủy được với cái gì mà mình gọi là hạnh phúc. Thí dụ như cái người uống rượu. Uống rượu thì thấy thích phải không? Nhưng mà họ uống đến lúc nào... Bữa khác nghỉ thì bữa khác uống lại thì được, chứ một bữa đó mà uống hoài nhiều khi cũng sẽ chán. Vì tôi cũng không có trong trường hợp đó nên không
[47:43]biết có đúng không, nói không biết có đúng không. Hút thuốc hoài biết có chán không ta? Không, nghỉ rồi hút lại thì dĩ nhiên là không chán, nhưng mà hút liên... 5 phút một điếu hả? Thôi nghe thấy hơi sợ rồi. Nhưng mà có cái hiện tượng... Rồi có một lần có vài người họ thương tôi, cái khi tôi ăn cái món gì cái nghe tôi khen một tiếng, thế là hễ gặp tôi lại cứ đưa cái món đó. Và dĩ nhiên là cái người đó vĩnh viễn không dám tới thăm nữa. Cái gì vậy? Nói là làm cho mình ngon, làm mình hạnh phúc, chớ mà cứ kéo dài hoài chịu không nổi. Cái dây thần kinh nó rung với một tần số đó hoài nó không chịu nổi, phải cho nó đổi qua cái tần số khác.
[48:27]Đó là lý do tại sao người ta ghiền ăn ớt á. Ăn ớt thì mình không thể ăn nguyên cái tô như tô cơm được phải không? Nhưng mà trong giữa một cái tô giữa một cái tô và đầy đĩa thức ăn là mặn nè, ngọt nè, béo nè, bùi, chua nè, thơm gì đó thì cũng phải điểm chút chút cay, điểm chút chút cay. Nó đổi qua đổi lại cái cảm giác làm cho nó tăng thêm cái ngon của những cái mùi vị khác. Đó là lý do vậy đó. Lý do tại sao người ta ghiền ăn ớt vậy đó. Nói là ghiền ăn ớt, sự thực nó là gì? Nó là một sự thay đổi bớt cái cảm giác ngon của những cái kia để cho mình có thể ăn những cái món khác được hoài. Chứ bản thân ớt cay là dĩ nhiên làm mình khó chịu,
[49:09]nhưng mà chúng ta cần cái cay để nó xóa đi, nó làm nghỉ đi cái cảm giác ngon của những cái khác. Như có trường hợp thế này: Ví dụ như bây giờ mình ở không mình thấy thích không? Ở không thấy thích chứ phải không? Nhàn nhã, ở không đi ra đi vô cầm cái quạt phe phẩy đi tới lui thích chứ. Nhưng mà rồi sẽ thấy từ từ bắt đầu thấy mệt liền, thấy chán liền. Mà lúc đó mình có một công việc gì làm, bắt đầu lại thấy vui. Thấy ở không từ sáng tới trưa đi, tự nhiên lúc đó có ai nhờ mình làm công việc gì cái mình xăn tay áo mình làm một lát, tự nhiên mình thấy người nó phấn chấn nó vui lên. Đúng không? Đó là vậy đó.
[49:45]Nghĩa là cái gì mà gọi là vui rồi nó không nên được duy trì hoài, phải thay đổi cảm giác đó đi. Đó là tại sao mà chúng ta cần phải tập thể dục là vậy đó, nó làm cho cơ thể chúng ta khỏe là vậy. Nhưng cái người ở trong nhà suốt ngày cứ ở không, không làm việc nặng, đó là một cái cái bất hạnh á. Thấy là sướng á, nhưng rồi từ từ cái đó cái ở không đó làm cho mình tự nhiên ủ ê, chán chường. Mà buổi sáng mình chạy bộ, vận động gì một lát thì trong ngày đó trong ngày đó lại thấy người phấn chấn hơn. Ngoài cái yếu tố là là vận động của cơ thể nó kích thích, nó còn có yếu tố của cảm giác nữa, có cảm giác nữa.
[50:22]Nên có vài trường hợp vài trường hợp, mới chỉ vài trường hợp thôi, tôi không gặp thường xuyên, mà thấy ở trong phim hoặc là ở ngoài đời cũng vài trường hợp. Nhưng cái người đó họ giàu có, họ quyền quý, ai gặp họ cũng phải khen, phải nịnh á. Rồi cái họ nhàm đi. Về sau cái người khen người nịnh họ coi bình thường. Nhưng một lần đó họ gặp một người đó cứng cỏi, thẳng tính, không khen họ, tự nhiên họ thích liền. Lâu lâu gặp cái người tự nhiên bướng bướng không nghe lời mình nữa, tự nhiên thấy thú vị. Chứ còn ai ở dưới cũng phải khen, phải nịnh, phải vâng lời mình hết để mình cho tiền mà. Tại mình giàu có mà.
[51:01]Nhưng lâu lâu bất chợt gặp người tự nhiên họ ngang tính ra thấy thích thích, thích thích. Đó, cái cảm giác là vậy. Nghĩa là cái gì đem đến cho mình hạnh phúc cũng phải thay đổi đi chứ không nên duy trì hoài. Và đây cũng là lý do mà tại sao mà trong cuộc sống hôn nhân người ta khó chung thủy với nhau là vậy đó. Khó chung thủy với nhau. Cái này không nên nói trắng ra phải không các ông? Cũng mấy ông nữa, khổ ghê.
[51:29]Có một cái số cái trò chơi thể thao ở bên Mỹ mà mình nhìn vô mình thấy rùng rợn. Ví dụ như họ nhảy dù. Cái nhảy dù là cái gì? Cái để dành cho lính, phải không? Người lính họ nhảy họ đi trong nguy hiểm. Từ trên máy bay nhảy xuống, mình mà rớt đây xuống đó mình đã thấy sợ rồi còn nhảy trên thăm thẳm trên cao mình rớt ào ào xuống, giăng dù có khi chút xíu nguy hiểm nhưng mà lại thành một môn thể thao, gọi là thể thao cảm giác mạnh. Vì cái cảm giác nguy hiểm cũng gây cho người ta một cái thích thú. Rồi có những trò chơi gọi là bungee, tôi không nhớ chữ lắm, họ nhảy từ trên cầu nhảy xuống sông mà có cột cái dây dưới chân á, có cột cái dây dưới chân.
[52:09]Khi nhảy chưa gần tới mặt nước thì cái dây tới nó giật người đó lại, như thun kéo người đó lại nên họ không rớt luôn. Mình nhìn thấy họ chơi mấy trò chơi thấy rùng rợn. Tivi hình như có chiếu, hình như trong Thế Giới Đó Đây có chiếu, phải không? Đó. Thì cái cảm giác đó nó nguy hiểm nhưng mà nó làm cho người ta thích thú. Vì sao vậy? Là vì giữa cái cuộc sống bình yên này người ta cần cái thay đổi cảm giác. Nhưng cái người ở trong cái nguy hiểm cực khổ là rất được sống bình yên. Nói, "Thôi, tôi không cần giàu có gì hết á, tôi thích sống bình yên à." Nhưng mà bình yên riết nó nhàm và người ta phải đi tìm cái nguy hiểm.
[52:47]Đó đó là sự thay đổi. Cho nên chúng ta khi mà chúng ta nghiên cứu về cái này, chúng ta thấy thấm thía lời Phật dạy là mọi cái đều vô thường nên mọi cái niềm vui, mọi cái lạc thú cũng vô thường, cũng phải thay đổi. Nên bây giờ ngày hôm nay chúng ta hiểu điều này rồi chúng ta thấy từ đây về sau cái gì mà cho chúng ta cái niềm vui hạnh phúc sung sướng thì mình phải hiểu nó sẽ có một lúc nhàm chán và hưởng thụ nó là mình ích kỷ. Đó là như vậy, ha. Và vì lý do mà người ta cứ nhàm chán cái cũ cho nên nhiều nhà sản xuất cứ phải tìm tòi cái mới hoài. Mấy hãng phim nè, cứ phải tạo ra phim mới, phải không?
[53:32]Mình coi phim này xong tìm phim khác, chứ đâu có một phim mà coi hết, coi tới coi lui hoài. Phim coi hay ghê nhưng mà kêu coi lại, không coi nữa, biết rồi, chán. Những bản nhạc, trời ơi, hay quá! Nhưng mà nghe chừng một tháng, thôi, nghe một tháng nữa bắt đầu chán rồi. Như con lừa đi đâu cũng nghe. Hôm tôi mua cái máy, mua một cái máy trong cái tiệm đó thì cũng có người khách khác họ đến họ mua cái máy rồi cái chủ hãng họ mới thử cái băng để cho người kia nghe, trong đó có cái bài gì đó, cái gì mà "em biết em biết" gì đó. Sao tôi nói, "Ủa, sao cái bài này đi đâu cùng đường cùng xóm cứ nghe cái bài này
[54:05]không vậy?" Cứ la lên gì đó, "Ngày hôm nay em biết em nhớ" gì đó, không biết. Tôi không rành lắm mà cứ cứ la la cái đó hoài. Cái cô kia cổ vừa nhúng nhảy, cái cô khách hàng á cái cô khách hàng cổ vừa nhúng nhảy theo điệu nhạc cổ nói, "Bây giờ cái bài này là model." Thì tôi cười cười, nhưng mà mình hiểu ngay rằng cái mà gọi là model, cái sở thích trong tạm thời một lúc nào nó sẽ đi qua. Những bài nhạc đó không phải là bất tử. Vì nó kích động, kích thích và hễ nó kích động một lúc nào sẽ gây nhàm chán vậy đó. Rồi mấy cái trò chơi game trên điện tử cũng vậy, cứ thay đổi hoài, rồi cảnh trí trong công viên cứ phải thay đổi hoài.
[54:41]Nên Đầm Sen á lâu lâu cũng phải mở thêm trò này trò kia để hấp dẫn, chứ cứ bao nhiêu khung cảnh đó người ta đi chơi riết người ta chán. Và ông giảng sư cũng vậy, giảng một bài hoài người ta sẽ bỏ, phải kiếm bài mới hoài, cũng khổ lắm chứ phải không.
[54:58]Còn cái khoái cảm nguy hiểm là cái cảm giác chiến thắng người khác. Cảm giác mà vượt hơn người khác, cái khoái cảm của cái mình hơn người, đây là một cái hạnh phúc cực kỳ nguy hiểm. Chính vì cái khi mà mình thấy mình hơn người khác, giỏi hơn người khác, thành công hơn người khác, mình đánh bại được người khác để chứng tỏ cái tài năng, cái giá trị mình trước mọi người á, cái cảm giác khoái trá thích thú đó nó nguy hiểm, nó gây cho người ta hai cái rất là mạnh là tự cao và ích kỷ. Và cái này nó gây thành những cái cái tranh giành hơn thua đấu tranh đầy trong cuộc đời này hết trơn á. Nên muốn để tìm được cái cảm giác này,
[55:39]cái cảm giác là mình hơn người khác thì phải làm sao? Một là phải tranh giành với người ta. Hai là trong thâm tâm mình cứ phải mong cho người khác dở hơn mình. Mà cái tâm đó là cái tâm gì? Bất thiện, tâm ác. Chính cái tâm mà mình mong người khác dở hơn mình thì nhiều đời nhiều kiếp mình là người dở luôn. Nên cái người giỏi là cái người mà những đời trước lúc nào cũng mong cho người ta giỏi hơn mình. Phải mong như vậy. Cái ích kỷ của mình, của mỗi con người chúng ta, ai cũng mong người khác dở hơn mình hết. Nhưng bây giờ mình biết đạo mình phải thay đổi cái suy nghĩ, phải mong cho người khác giỏi hơn mình.
[56:21]Ví dụ như quý thầy đi, quý thầy lớn lên quý thầy học thành tài xong rồi đi giảng thì giống như ca sĩ vậy á, cứ mong cho người khác giảng dở hơn mình để mình nổi hoặc là người ca sĩ cứ mong người khác hát dở hơn mình để mình là ngôi sao số một. Những cái tâm niệm đó tâm niệm bất thiện. Vì sao người ta có tâm niệm đó? Vì cái khoái cảm rằng mình hơn người khác, người khác thua mình. Khoái cảm nó ghê gớm mà nguy hiểm vô cùng, làm cho mình tạo nghiệp không có lúc ngừng lại. Đó là cái ác tâm. Vì vậy, chúng ta biết điều đó hễ mình có cái gì thì mình đều mong cho người khác vượt hơn mình. Ví dụ như một ca sĩ mà cứ mong cho người khác ca
[57:03]hay hơn mình, vậy mà người đó ca hay hoài. Ông giảng sư cũng vậy, khi mình giảng ví dụ được Phật tử khen thì cũng mong làm sao cho các giảng sư khác giảng hay hơn mình, ông thầy đó giảng hay hoài. Đó là cái mánh trong cái tâm niệm. Thì quý Phật tử trong đời sống cũng vậy, lúc nào cũng mong cho huynh đệ của mình là tu tập tiến bộ hơn mình, cúng dường, bố thí tốt hơn mình, tinh tấn hơn mình. Mình cầu nguyện như vậy tự nhiên mình cứ tốt hoài. Còn mình mong cho cái người kia đừng có đem tiền cúng dường thầy nữa để cho mình tôi cúng, ít bữa mình cũng hết cúng luôn, đúng vậy đó. Có một lần đã có một cái cô Phật tử ở nước ngoài về thì cô nói với tôi thế này,
[57:49]là những phim ảnh của Mỹ hầu hết khai thác hai khía cạnh là tình dục và bạo lực. Phim Mỹ phim nào cũng hầu hết đều có như vậy để thu hút khán giả, câu khách. Tình dục thì thôi mình biết rồi phải không? Nó cũng là một loại gây khoái cảm, nhưng cái bạo lực đánh giết á tại sao nó cũng gây người ta khoái cảm, làm người ta thích coi phim đó? Mấy đứa nhỏ này tụi con trả lời giùm thầy coi. Tại sao? Chính vì, chính vì cái cảm giác chiến thắng. Cảm giác hơn người khác á. Khi mình coi phim thì mình hay hóa thân mình với cái người vai chính, với người anh hùng trong phim, lúc nào mình cũng mong người anh hùng đánh
[58:32]thắng người này đánh thắng người kia, giống như chính mình chiến thắng. Đó là cái cảm giác chiến thắng người khác cũng là một cái loại khoái cảm như vậy. Và đó là lý do tại sao mà phim bạo lực được người ta ham thích, tạo thành cái sự thích thú. Và để tìm được cái cảm giác đó người ta phải là một người đố kỵ, ganh tị, tranh giành, ích kỷ, hơn thua, mưu mô, thủ đoạn. Đó người mà muốn hơn người khác là cứ phải mưu mô thủ đoạn đủ cách hết để hơn được người khác. Bây giờ chúng ta trở lại cái vấn đề khái niệm về hạnh phúc. Luật pháp thì không thể cấm con người đi tìm hạnh phúc được, phải không? Đó là quyền của con người.
[59:14]Hạnh phúc là giá trị của cuộc sống và đó là quyền của con người thì không có luật nào nói cấm không được đi tìm hạnh phúc, không có ghi. Mà con người ta được quyền đi tìm hạnh phúc, giống như nhà nước mà khuyến khích người dân phải biết làm giàu đó cũng là một yếu tố của hạnh phúc. Hoặc là như cái hiến pháp của Mỹ hay là cái tuyên ngôn độc lập của Việt Nam cũng nói là con người sinh ra là có quyền sống và quyền mưu tìm hạnh phúc. Thì đó là cái quyền của con người. Chính vì cái quyền đó được quy định trong pháp luật nên chúng ta thấy là sao? Những cái gì mà gọi là niềm vui hạnh phúc của con người được quyền phát triển:
[59:52]vũ trường, disco, bowling, casino, phòng trà, bia ôm, quán nhậu được phép mọc tùm lum hết. Là vì những điều đó người ta cho là niềm vui và nhà nước không được quyền cấm, nhưng chúng ta thấy nó nguy hiểm, nguy hiểm. Chính những cái đó nó tăng cái độ ích kỷ trong xã hội lên. Sau này, khi mà chúng ta trao đổi về đề tài kinh tế, chúng ta sẽ khai thác trở lại cái này. Đi tìm sự giàu có của xã hội bằng cách mà kinh doanh những loại hình này là một loại sai lầm. Một cái sai lầm sẽ làm cho khủng hoảng kinh tế tới liền. Thái Lan là một cái tấm gương. Thái Lan là cũng khai thác cái khoái cảm trên cái loại hình kinh
[1:00:33]doanh này và họ phải chịu quả báo của cái khủng hoảng kinh tế. Nhưng mà thôi chúng ta chưa nói điều đó ngày hôm nay. Chúng ta chỉ nói rằng, cứ các cái loại hình giải trí mà gọi là niềm vui, hạnh phúc, cái sở thích con người như kiểu này mà được cứ mở ra hoài nghĩa là cái độ ích kỷ của xã hội cứ tăng lên từ từ. Mà độ ích kỷ của xã hội tăng lên từ từ có nghĩa là gì? Có nghĩa là cái đạo đức của xã hội đang đi xuống. Đó. Luật pháp thì không cấm, nhưng nhưng đó là cái nguy hiểm mà người Phật tử chúng ta phải biết. Do đó, khi chúng ta hiểu nguyên tắc này, thì bây giờ thì không ai cấm mình, luật pháp cho phép mình hưởng thụ.
[1:01:15]Nhưng mà người đệ tử Phật phải biết là sao? Phải tự biết hạn chế cái khoái cảm của mình để giữ gìn đạo đức. Phải không? Hôm nay mình phân tích với nhau cái điều này rồi, thì từ đây mình không có dại dột đi tìm cái niềm vui hạnh phúc kiểu đó nữa, vì mình biết nó làm cho mình đổ vỡ về sau. Hạnh phúc sự thực không nằm ở chỗ đó, không nằm ở chỗ đó. Cho nên, người Phật tử mình từ đây bớt bỏ tiền vào những cái đó, những cái sòng bài, những cái casino, karaoke, phòng trà, khiêu vũ,... bỏ những cái điều đó. Mình hạn chế bớt cái khoái cảm để giữ được cái đạo đức của mình. Rồi đồng thời nữa là mình phải cố gắng dạy dỗ con cái mình
[1:01:59]để cho chúng nó đừng có hướng về những cái loại trò chơi hay sở thích đó. Vì nhà trường không cấm nó điều đó, luật pháp không cấm chúng điều đó. Nhà trường đâu có quyền dạy trẻ em là không được đi tìm niềm vui đâu, phải không? Vì luật pháp không cấm thì nhà trường đâu được quyền dạy. Nhưng chúng ta là người đệ tử Phật, chúng ta đi sâu vào trong đạo lý, chúng ta biết những cái đó nó mở ra cái nguy hiểm cho con người và cho xã hội. Cho nên, chúng ta hướng con cái mình nó đi tìm cái niềm vui khác, cái gì đó thanh cao hơn, tự cho nó biết khắc phục vượt qua những cái thú vui đó để giữ tâm hồn nó và cũng giữ gìn cho xã hội.
[1:02:39]Là như vậy. Có những trường hợp như con cái nó thích thú những cảm giác đó, cha mẹ phải cứng rắn cản. Hiện nay có nhiều người giàu không hiểu điều này. Con cái nó thích có chiếc xe phân khối cao để nó chạy lấy le với bạn bè, không biết là nó đi nó đua xe gì không biết, có khi nó dùng xe đi ăn cướp không biết. Nhưng mà nội cái thích chiếc xe đẹp để trưng diện với bạn bè là quan niệm sai lầm căn bản. Mà nhiều bậc cha mẹ thương con, chiều con đã mềm lòng, sắm cho nó và đúng là sau đó thì hậu quả rất là tai hại. Chúng ta cứ nghe báo đăng đầy rẫy những điều đó, phải không? Con của những người giàu có, thậm chí của những cán bộ cao cấp, có tiền lớn.
[1:03:20]Cán bộ cao cấp mà có tiền thì mình không biết tiền ở đâu ra thì mình chưa biết thôi không nói, nhưng đại khái là đã chiều con, mua cho con những loại xe mới, tốt, phân khối lớn để rồi tụi nó hư hỏng rồi bỏ học rồi làm nhiều chuyện sai lầm là vậy. Vì cái khoái cảm, cái thích thú là chuẩn bị cho sự đổ vỡ. Và bậc cha, bậc mẹ phải cảnh giác điều này, không được nuông chiều, luôn nhớ như vậy. Và như vậy, chúng ta mong chờ một cái ngày mà ở trong cái xã hội này, các cái điểm giải trí nó là những cái câu lạc bộ từ thiện, những cái cơ sở thực tập thiền quán, vân vân. Con người ta giải trí, người ta tới những cái chỗ đó
[1:04:06]thì người ta có niềm vui nhưng mà không đổ vỡ đạo đức. Ví dụ, nơi đó là nơi tập thiền, thì khi vào đó tập thiền thì người của tôn giáo nào cũng tốt hết, người ta từ bỏ cái tâm niệm loạn động, từ bỏ cái tham lam, sân hận của mình, lắng tâm trong cái yên tĩnh, rồi người ta tìm được cái hạnh phúc lớn trong đó thì chúng ta sẽ nói sau. Nhưng nếu mà có cái điểm giải trí đó mà nhiều người hưởng ứng thì cái mức độ đạo đức của xã hội nó tăng lên từ từ. Hoặc là một cái câu lạc bộ từ thiện, cái hội từ thiện mà ở đó là cái điểm giải trí, cứ ngày Chủ nhật người ta tới đó, người ta vui vẻ với nhau, nói chuyện với nhau rồi bàn cái việc phải
[1:04:46]làm gì, phải làm những việc thiện gì sắp tới, phân công giúp nhau làm. Người ta cứ hăng hái, say mê trong việc làm từ thiện. Thì chính cái việc làm từ thiện nó có niềm vui mà lại không gây ra cái ích kỷ. Rất là có lợi. Mình tìm được niềm vui mà tăng được cái vị tha. Ngày nào mà xã hội có nhiều cái điểm giải trí như vậy đó thì cái xã hội đó mới tốt. Còn bây giờ người ta cứ không nghĩ ra được cái gì tốt hơn, cứ nghĩ giải trí là cứ phải mở mấy cái vũ trường disco, vô đó gây lộn rồi giành giật bậy bạ, đó là cái thiệt thòi.
[1:05:23]Bên Nhật hiện nay vừa mới có một cái trò chơi, thì thời gian gần đây thì tôi thất vọng cái xã hội Nhật Bản. Thời gian gần đây, vì người Nhật á, sau nhiều cái thập kỷ họ sống thánh thiện trong cái thiền, trong đạo rồi họ giàu. Khi giàu rồi, bắt đầu họ trở nên thực dụng, không còn biết thiền, biết đạo, biết tôn giáo là gì nữa, nên tôi thất vọng cái xã hội Nhật Bản. Nhưng bỗng nhiên gần đây không biết có ai đó, họ nghĩ ra một cái trò chơi là hộ chiếu lên thiên đường. Cái người á được phát cho một cuốn sổ, dán cái hình, ghi tên. Mỗi lần mà làm được một việc thiện á thì đánh cái dấu gì đó, thì đến khi mà làm đủ được 100 cái việc thiện gì đó thì
[1:06:08]đạt được một cái kết quả là cái cuốn hộ chiếu đó là coi như được chứng nhận khi chết sẽ lên thiên đường. Mà hình như bắt đầu người ta thích cái trò chơi đó. Nếu mà trò chơi đó có thì sẽ giáo dục được rất nhiều cái lớp trẻ của xã hội Nhật tiến lên lại. Họ sẽ từ từ tiến lên lại và họ tiến hơn bây giờ nữa. Chỉ tiếc rằng xã hội Việt Nam mình không ai nghĩ ra điều đó, không tạo cho các trẻ cái trò chơi gì như vậy, tập cho nó cái từ thiện, mà cứ chạy đua, chạy theo đuổi những cái trò chơi game ở bên ngoài. Cứ những trò chơi bấm game á, cứ bắn giết, bắn giết trong cái trò chơi game, gây thành cái hiếu động, hiếu chiến trong tâm hồn trẻ.
[1:06:50]Nên mong rằng sau này nhưng mà các lớp trẻ, tụi con á, mấy đứa tụi con lớn lên học cho giỏi, tạo ra các trò chơi game mà có tính đạo đức. Khi đứa trẻ mà nó bấm những trò chơi game là nó phải làm việc thiện nó mới thắng, để dạy cho chúng, chứ đừng có bấm trò chơi game mà cứ bắn nhau nữa. Như vậy. Người mà có tạo phước thì dễ tìm thấy hạnh phúc lắm. Là vì sao? Vì cái tâm vị tha nó đưa đến hạnh phúc. Cái ích kỷ đưa tới đau khổ thì vị tha phải đưa tới hạnh phúc. Mà cái vị tha thì nó không phải ngồi một chỗ vị tha được. Muốn giúp người khác mình phải cực khổ, phải đổ mồ hôi, xót con mắt, phải thế này thế kia thì mới giúp người khác được.
[1:07:34]Chính vì cái việc mà mình cực khổ giúp người khác khiến cho mình có nhiều may mắn trong cuộc sống. Ví dụ đời trước mình từng giúp người thì đời này tự nhiên mình may mắn, làm cái gì cũng dễ có tiền, dễ gặp được người khác thương yêu, giúp đỡ, nâng đỡ mình. Đó đó là cái phước làm cho mình có nhiều cái may mắn để có điều kiện hạnh phúc. Nhưng mà khi có điều kiện hạnh phúc rồi thì mới bắt đầu là sinh họa. Thì cái đó mình dễ tìm cái gì? Cái người mà có phước rồi họ dễ có cái gì? Dễ có tiền bạc nè, dễ có sức khỏe nè, dễ có địa vị nè.
[1:08:12]Mà khi mà dễ có tiền bạc, địa vị thì họ dễ có cái gì nữa? Dễ có rượu, có cờ bạc, trai gái, các trò chơi đủ cách. Như vậy, nếu mà khi có phước rồi họ hưởng thụ điều đó thì điều gì xảy ra? Rõ ràng là cái vòng luẩn quẩn nó xuất hiện liền, phải không? Là bắt đầu đau khổ đón chờ ở phía sau nữa. Đó, mà tại sao như vậy? Là vì ngày xưa làm phước có cầu phước, hồi nãy chúng ta nói đó. Nên bây giờ các Phật tử chúng ta phải cẩn thận. Tối nay mình về nhà mình sám hối: "Xin Phật cho con sám hối. Nếu từ vô thỉ kiếp đến đây đã có lần nào con làm phước mà mong cầu phước, xin cho con sám hối và xin cái tâm niệm đó xóa bỏ khỏi cái vòng nhân quả của con.
[1:09:02]Con nguyện rằng từ vô thỉ kiếp đến đây, nếu con đã làm được điều gì phước đức, xin hồi hướng cho tất cả chúng sinh, con xin không hưởng nữa." Đó, khi bắt đầu mà mình nguyện được điều đó rồi thì sau này các cuộc đời mình gặp may mắn tới, tiền tới, nhưng mình không xài, không thích xài. Tự nhiên mình không thích xài là vì cái lời nguyện khước từ cái việc cầu phước. Tự nhiên tiền tới không thích xài, không thích xài thì làm cái gì? Làm phước tiếp. Đó, như vậy chúng ta thấy cái người mà không thụ hưởng cái phước của mình thì là người tiếp tục sao? Tiếp tục làm phước để đi lên mà không mở cái cửa ích kỷ ra để rớt trở lại đau khổ nữa.
[1:09:46]Đó, do đó mà nếu chúng ta có phước rồi hưởng phước thì hạnh phúc chúng ta là hữu hạn, là hữu hạn, tạm bợ, ngắn ngủi. Còn nếu chúng ta làm phước mà không hưởng phước thì cái hạnh phúc đó là vô hạn. Mà nó vô hạn đến tuyệt đối cũng có nghĩa là, cũng có nghĩa là giải thoát đó, cũng có nghĩa là giải thoát. Cái hạnh phúc tuyệt đối vô hạn đồng nghĩa với giải thoát. Đó, vì vậy nên khi làm phước là chúng ta tâm nguyện không hưởng phước. Và tâm nguyện là khi nào cái may mắn nó đến, mình xin dùng nó để tiếp tục hy sinh, giúp đỡ, thương yêu mọi người nữa, không có hưởng lại. Có một cái hạnh phúc mà nó không có đòi điều kiện bên ngoài, đó là gì?
[1:10:45]Tất cả những hạnh phúc nào giờ chúng ta nói nó đều đòi cái điều kiện bên ngoài, nó mới kích động được cái cảm giác vui ở bên trong. Nhưng mà có một cái hạnh phúc nó không đòi điều kiện bên ngoài. Ai biết? Đó, có người giỏi, thiền định. Đúng như vậy. Thiền định là cái con đường đưa đến hạnh phúc mà không đòi điều kiện bên ngoài. Tại sao vậy? Tại vì không nói được, tại vì không nói được. Mà ai thực hành rồi sẽ thấy. Không nói được. Khi mà một người chúng ta bắt chước hình ảnh Đức Phật bắt chân lên ngồi kiết già ở một nơi thanh vắng, theo dõi hơi thở của mình hoặc là chú tâm trong cái câu niệm Phật của mình, từ từ mọi cái tâm tưởng loạn động nó lắng xuống,
[1:11:44]tan biến đi, chỉ còn lại cái tâm trống không, thanh thản, nhẹ nhàng thì một cái hạnh phúc nó xuất hiện không thể diễn tả được. Không một trò vui thế gian nào so sánh được. Cái hạnh phúc của thiền định nó không đòi điều kiện bên ngoài, mà nó làm mình xả bỏ được cái ích kỷ bên trong. Đây là một cái hạnh phúc hết sức là vi diệu. Mọi cái hạnh phúc khác mà chúng ta hưởng á đều làm cho chúng ta ích kỷ. Chỉ duy có cái hạnh phúc của thiền định trong cái tâm yên tĩnh nó làm cho chúng ta nhẹ đi cái ích kỷ dần dần. Mà nếu đi sâu thẳm, nó có thể bứng gốc ích kỷ, chấm dứt chấp ngã vô minh để đạt được sự giải thoát tuyệt đối.
[1:12:36]Đó là cái công năng vi diệu của thiền định. Và như vậy, khi chúng ta hiểu cái hạnh phúc mà đòi điều kiện bên ngoài luôn luôn gây cho chúng ta ích kỷ để rồi đau khổ, còn cái thiền định là hạnh phúc không như vậy, thì từ đây tất cả những người con Phật như chúng ta đều phải siêng năng. Siêng năng làm cái gì? Tu tập thiền định để chúng ta có cái hạnh phúc mới thay thế những hạnh phúc cũ, mà cái hạnh phúc này làm cho chúng ta tăng trưởng được đạo đức. Cái người mà tâm yên tĩnh được rồi đó, họ không sống cho họ nhiều, cứ tâm càng định thì càng dễ buông xả, không cần giữ tiền, không cần địa vị, không ham hơn thua ai hết.
[1:13:24]Cái định nó tạo cho chúng ta đạo đức, mà nó cũng làm cho chúng ta hạnh phúc nữa. Nên cái hạnh phúc của thiền định là nó bền vững hơn, thanh khiết hơn, chắc chắn hơn,
[1:13:38]tuyệt vời hơn nhiều. Dĩ nhiên, cái hạnh phúc nào nó cũng đòi hỏi cái nhân quả phía trước, cái quả nào nó cũng đòi cái nhân phía trước, cái hạnh phúc thế gian nó cũng đòi hỏi cái nhân phía trước, cái hạnh phúc thiền định cũng đòi cái nhân ở phía trước. Cái nhân phía trước của thiền định là gì? Cũng là công đức, cũng là cuộc sống vị tha, cũng là lễ kính chư Phật, mà cũng là phải khước từ bớt cái hạnh phúc của thế gian. Chớ cái người hưởng hạnh phúc thế gian cũng không hưởng được hạnh phúc trong thiền định. Phải biết khước từ hạnh phúc của thế gian, đồng thời sống vị tha, lễ kính chư Phật thì chúng ta mới có thể tìm thấy được cái hạnh phúc của thiền định.
[1:14:25]Đó. Nhưng ở đây nó cũng có một cái điều làm giới hạn. Cái điều làm giới hạn là như thế này: là khi mình tu tập đến lúc cái định nó hiện ra là tâm mình được cái sự an định rỗng rang, sáng suốt, mênh mông, hạnh phúc, hoan hỷ, hỷ lạc thì lúc đó mình ngồi mình chiêm ngưỡng nó, chiêm ngưỡng nó. Mình hưởng thụ cái đó, mình hưởng trọn vẹn cái hỷ lạc của cái định đó thì từ từ cái phước hết dần, hết dần. Cái ích kỷ tiềm tàng cũng xuất hiện theo đó. Cái hưởng hạnh phúc nào cũng có ích kỷ. Mặc dù cái định nó phá ích kỷ, nhưng cái hỷ lạc của thiền mà nếu được hưởng cũng tạo ra ích kỷ. Đây là chỗ cẩn thận của người tu thiền.
[1:15:14]Nên người tu thiền lúc tâm được định rồi hạnh phúc xuất hiện cũng phải tiếp tục khước từ nó, tiếp tục khước từ. Định thì định mà không có chiêm ngưỡng, tiếp tục đi sâu để tìm cái lỗi của mình, tìm cái động thầm kín của mình thì như vậy người này có thể tiến vào trong định sâu hơn nữa. Còn nếu vừa được định, ngồi đó chiêm ngưỡng cái định, tệ hơn nữa là ca ngợi cái định đó thì phước rất mau hết. Ca ngợi cái định đó nghĩa là gì? Tôi nói câu này có thể sẽ đụng chạm nhưng mà buộc phải nói. Ví dụ như khi tâm chúng ta hiện ra cái định rỗng rang ha, sáng suốt, mình ca ngợi nó, mình cho à đây là Phật tánh tuyệt đối, chỗ này là chỗ bằng Phật.
[1:16:04]Đó, mình ca ngợi thì phước hết một cái rẹt liền, hết mất liền. Sau này người đó sẽ đổ vỡ tất cả, làm nhiều chuyện sai lầm liền, hết phước liền. Hưởng không, bây giờ cái người không ca ngợi cái định, ngồi đó chỉ tận hưởng cái thanh tịnh đó, hưởng cái cảm giác hỷ lạc thôi, phước cũng từ từ hết. Còn cái người ngoài cái hưởng mà còn ca ngợi nữa, à cái định này là Phật tánh đây, chỗ này là chỗ vi diệu đây, chỗ này là thầy của trời người đây, mà nếu mà ngồi đó mà ca ngợi nó thì hết phước sạch luôn, đọa luôn. Đây là chỗ phải cẩn thận mà rất nhiều người bị. Có nhiều tông phái đã chuyên môn khuyến khích người tu là phải ca ngợi
[1:16:42]cái định thì làm cho người tu phước rất mau hết, rất hết, dễ đọa lắm. Đây là chỗ cẩn thận. Tôi không muốn nói ai, không muốn nói tông nào, quý Phật tử phải tự tu, nếu lỡ mình có bị trong trường hợp này phải thoát ra, phải sám hối. Cái người tu khéo là ở trong cái định mà phải biết cảnh giác để tiếp tục tìm cái lỗi của mình. Cho nên các vị Thiền sư có kinh nghiệm các ngài nói: "Được định rồi vẫn phải giống như là đi trên dao bén hoặc là đi trên băng mỏng." Những vị đó thật là những vị thánh, những người mà nói câu đó đúng là những vị thánh. Là sao? Là khi tâm định hiện ra rồi, họ lúc nào cũng dè dặt,
[1:17:25]cảnh giác, cẩn thận, không dám là cho mình là an lạc tự tại, không dám hưởng, không dám là ngâm thơ, ca ngợi thế này thế kia, mà vẫn phải dè dặt cẩn thận tiếp. Người đó là người rất đúng với con đường của Phật. Dù được định rồi vẫn dè dặt cẩn thận, vẫn khiêm tốn để đi tiếp. Còn nếu mà mình được định mà mình hưởng, mình ca ngợi, mất liền. Đó. Chúng ta ví dụ được định rồi, vẫn phải tiếp tục tìm trong tâm mình còn cái lỗi gì. Dĩ nhiên là không bao giờ hết đâu, chưa có hết đâu. Được cái định rồi đó mà tìm sâu sẽ thấy coi vậy chứ mình còn sân ở trong đó. Ai nói chuyện gì không vừa ý mình còn bực bực.
[1:18:09]Vẫn còn phải tiếp tục tu để hết. Hoặc là ở trong cái định đó mình đi tìm tiếp cái lỗi trong tâm mình, chợt thấy mình còn tham. Tự nhiên vẫn còn tham vật chất, phải tiếp tục tìm để xóa đi. Rồi ở trong cái định thâm sâu đó, tự nhiên mình cảm thấy mình vẫn còn mong cầu cái phước ở kiếp sau. Thế là phải tìm thấy được rồi phải xóa tiếp đi. Hoặc là cái người mà ở trong thiền định rồi chợt so sánh, à không biết cái ông thầy kia ổng tu có bằng mình không, thì tâm hơn thua đó, đó là cái lỗi, phải vượt qua liền. Đó, ở trong định yên rồi, nhưng mà những lỗi lầm thầm kín chưa hết. Nghĩa là tiếp tục vẫn phải đi tìm lỗi, mà khi mình đi tìm lỗi,
[1:18:52]tiếp tục sám hối trong cái định, trong cái định vẫn phải tiếp tục sám hối thì người đó tâm không có tự cao, biết giữ khiêm tốn, dè dặt, cẩn thận để mà đi nữa. Người đó sẽ còn tiến bộ, không bị đứng lại.
[1:19:09]Rồi đến một ngày nào đó cuối cùng những cái lỗi đó vượt qua hết, không hơn thua, không sân hận, không đố kỵ, không ganh tị, không tham lam. Vậy là xong chưa? Xong chưa ạ? Hết lỗi rồi xong chưa? Chưa thì còn gì nữa?
[1:19:30]Tất cả những cái lỗi đó hết rồi sẽ còn cái lỗi cuối cùng là chấp ngã. Dù chúng ta sống như một ông thánh, từ lời nói, tâm hồn, việc làm không còn lỗi lầm thì vẫn còn cái lỗi cuối cùng là chấp ngã. Cái này rất khó vượt qua. Mười kiếp sau tu tinh tấn trong cái định thường xuyên cũng chưa chắc vượt qua. Cho nên không bao giờ, không bao giờ chúng ta được quyền tự mãn. Không bao giờ, không bao giờ được quyền dừng lại cái sám hối lỗi lầm khi đang ở trong thiền định. Không bao giờ được hưởng cái thiền định vì chúng ta biết cái lỗi chưa hết. Phải nhớ điều đó, chưa bao giờ thật sự chúng ta hết lỗi. Dù chúng ta có thể sống như một ông thánh,
[1:20:20]tâm hồn tràn đầy thương yêu mọi người, không còn sân hận với ai hết, không hơn thua, không đố kỵ, không ganh tị, không tham lam. Mọi người đến với mình không tìm thấy được cái lỗi nào nữa thì vẫn phải biết chấp ngã vẫn tồn tại chưa hết. Phải nhớ cái điều đó mà cảnh giác, không được tự mãn, tự cao. Đó. Hôm nay chúng ta nói với nhau về ý nghĩa của hạnh phúc để người Phật tử chúng ta biết cái hạnh phúc thế gian mà chúng ta đi tìm bao nhiêu năm nay đó, nó cũng là cái khởi điểm, lại là cái mở đầu của đau khổ. Do đó chúng ta hạn chế cái gọi là đi tìm niềm vui, mà chúng ta chỉ nên đi tìm niềm vui trong cái việc làm
[1:21:02]vị tha, trong cái công phu thiền định thì những cái niềm vui đó nó bền vững lâu dài, có thể đưa chúng ta đến tuyệt đối, có thể giúp chúng ta thoát ra khỏi luân hồi. Còn những cái niềm vui khác thì khi chúng ta hưởng thụ nó làm tăng ích kỷ, nghĩa là nó đang lôi chúng ta trở lại luân hồi. Đó. Và chúng ta cũng rất kính trọng những vị tu hành nào chân chính mà vượt thoát khỏi cái niềm vui của thế gian, phải không, mà giữ được tâm thương yêu chúng sinh hoặc là những vị nào mà tinh tấn thực hành được thiền định, đó. Có một vài câu hỏi thì tôi xin trả lời, ai có hỏi gì cứ đưa giấy lên đây nha. À: "Người ăn chay có được phép ăn trứng hay không?
[1:21:49]Cư sĩ ăn chay trường có được ăn trứng thì lúc nào? Tu sĩ có được hay không?" Thì như thế này nè, câu trả lời là thế này: chúng ta ăn chay là tránh cái sự giết hại chúng sinh. Đó. Thì trứng có hai loại: cái loại có trống và loại không có trống. Cái loại có trống thì nó có sinh mạng, có thể nở thành con nên không được phép dùng vì đó là sự giết hại. Còn cái không có trứng thì nó giống như sữa, nó là cái đẻ theo sinh lý tự nhiên của con gà mái, cho nên nó không phải là sự giết hại chúng sinh. Nên nói theo nhân quả và nói theo đúng đạo lý thì được quyền ăn, không có tội. Tuy nhiên thì nhiều khi quý thầy cũng ít ăn là vì ăn nhiều nó cũng hại gan làm sao,
[1:22:32]cũng ít, lâu lâu ăn miếng cho có đạm thôi, không có dùng nhiều. Quý thầy cũng được dùng vì đó là nguyên tắc đạo đức chung, không có trở ngại, nó giống như sữa thôi. Việc này Giáo hội có đồng ý không? Thì Giáo hội không có tuyên bố về việc này, nhưng mà trên đạo lý thì không có gì sai, không có gì sai. "Ở Việt Nam có dùng thiền để cai ma túy cho người nghiện không?" Thì hôm rồi có một người đưa cho chúng tôi một cái bài báo là có người đã giúp cho những người cai nghiện bằng thiền định và có thành công. Thì sự thật là thế này, theo kinh nghiệm của chúng tôi ở trên chùa có cho những người cai nghiện tập thiền, nhưng mà họ không đủ phước để đạt được cái định.
[1:23:14]Chính vì họ không đủ phước để đạt được cái định nên họ không thoát được cái thèm ma túy, cái thèm ma túy vẫn theo đuổi họ. Vì sao? Vì được cái định đòi hỏi phước lớn, mà những người nghiện ma túy thì thường là họ đốt hết phước rồi. Cứ hỏi lại thành tích thì ông nào cũng có đã có thành tích: ăn cắp đồ nhà, lừa đảo người này người kia để lấy tiền mua thuốc hút hết, ông nào cũng có thành tích đó hết. Nên cái phước nó dường như không còn, mà phước không còn thì không thể vào định được. Và do không vào định được, họ không tìm được cái hạnh phúc thay thế cho cái cơn thèm ma túy của họ, cho nên rất khó, rất khó dùng thiền để dạy cho cái người ma túy.
[1:23:53]Mới có điều nữa là phải cái người rất tốt, có đạo đức, siêng làm phước thì mới ham thích thiền định, mới có kết quả trong thiền định. Mà cái người đã ham làm phước, có đạo đức thì người đó không đụng tới ma túy dù chỉ một lần. Phải không? Theo mấy biểu ngữ đó: không thử ma túy dù chỉ một lần. Cái người mà có tư cách, có đạo đức thì không đụng tới dù chỉ một lần. Còn cái người mà đã lén phén đụng tới dù một lần thì nói mình phải nói là tâm hồn người này phải xét lại. Mà chính cái vì tâm hồn họ còn cái chỗ hở, cho nên rất khó đạt được thiền định là vậy đó. Còn cái người nào mà bị trong ma túy rồi nhờ thiền định vượt qua thì tuy là có phạm,
[1:24:36]nhưng mà đời trước cũng đã có những cái căn lành gì rồi, nó bù vào rồi. Đây là điều khó, nên Việt Nam mình thì chưa thấy, mà ở trên tôi có dùng mà không thành công. Có dạy cho họ thiền, lạy Phật đồ, làm việc công quả rồi nhưng vẫn không thành công. "Hằng ngày trong công việc con để ý tâm rất kỹ, khi niệm ác, niệm thiện khởi lên là biết và tìm cách hóa giải. Những khi gặp chuyện trái ý, tâm con nổi sân, từ từ hiện lên rất rõ, con liền lập tức nắm lấy hơi thở hay niệm Phật nhưng không kịp, nên nó vẫn khởi ra bên ngoài, không làm sao kiểm soát được. Xin Thầy hoan hỷ chỉ phương pháp để hạn chế bớt sân?"
[1:25:17]Thật ra cái người tu á mà từng giờ phút mà biết kiểm soát tâm mình thì đã là người tốt rồi, là tinh tấn rồi. Rồi cái khi sân khởi lên, biết kịp mà không kềm chế kịp cũng là cái tốt rồi đó, chứ nhiều người không biết luôn, nhiều người còn bênh cho cái sân của mình nữa. Nhiều người nói trời sao nóng? "Nóng vì nó phải nói vậy mới vừa đối với nó!", tức là mình còn bênh cho cái sân của mình, đó. Còn cái người biết đó là sân đã là một cái bước tiến, nhưng mà làm sao cho hết sân thì không đơn giản, chúng ta nhớ như vậy. Những cái phiền não đó không một ngày một bữa mà hết đâu. Phải công đức tích lũy lâu dài.
[1:25:56]Cho nên khi hiểu điều này đó, chúng ta độ lượng hơn với con người, chúng ta khoan dung hơn với lỗi lầm của con người. Khi thấy người đó có lỗi lầm, mình không bao giờ mình ngồi đó mà trách móc họ. Là vì mình biết, biết mọi cái lỗi lầm, cái phiền não đó rất khó vượt. Mà người đó có duyên với Phật đã là cái mốc tốt rồi. Cầu mong cho người đó là được thêm cái công đức lễ Phật, quán được khiêm hạ, vân vân thì từ từ cái họ sẽ bớt sân. Cũng phải thời gian vài năm, không có dễ đâu, phải vài năm như vậy. Cho nên bây giờ mới một vài tháng mà chưa hết sân thì cũng đừng có buồn, tiếp tục tinh tấn lạy Phật.
[1:26:35]Nhớ, công đức lạy Phật là vi diệu nhất để chúng ta vượt qua phiền não, chứ đừng ai nói tài nói tướng, đừng ai nói là tôi tu là tôi tự tại, tôi trong thiền định rồi thấy các pháp đều không, nên tôi không phiền não, nói dóc! Tôi nói thẳng một câu vậy đó. Vì những cái đó là cái ngọn, không chữa được cái bệnh, mà chỉ có cái gì chữa được cái sân? Lễ Phật và khiêm hạ, đứng trước mọi người thấy mình nhỏ bé hơn mọi người, lúc nào cũng mong cho mọi người hơn mình, người đó sẽ hết sân. Rồi một người lúc nào cũng siêng lạy Phật, nếu không điều kiện lạy Phật thì siêng niệm Phật, chính cái lòng kính Phật, lòng tôn kính Phật giúp mình vượt qua phiền não.
[1:27:15]Tháng này chưa hết, tháng sau sẽ hết sân. Năm này chưa hết, năm sau sẽ hết sân. Còn mà nói tài nói tướng, nói những đạo lý càng cao siêu chừng nào thì càng dễ sân chừng đó. Vì cái tự cao nó nằm ngầm trong cái đạo lý cao, mà chính cái tự cao nó làm cho người ta sân rất mạnh, nhớ như vậy. "Tại sao không được sát sinh gà lợn? Vì nếu những con vật này chết đi là đã được hóa kiếp khác, còn sống là còn làm kiếp thú khổ sở. Những ai từ bi dễ sợ thiệt!"
[1:27:56]Cái người mà hiểu nhân quả mà nói như vậy đó thì cũng sẽ được như vậy. Sẽ được như vậy là sao? Là nếu đời này mình quan niệm là thôi bây giờ cứ giết gà giết lợn cho nó hóa kiếp á thì mình sẽ được như vậy, là kiếp sau mình sẽ đọa khoảng chừng một trăm kiếp làm lợn làm gà vì mình giết không biết bao nhiêu con thì chừng một trăm, và kiếp nào mình cũng được người ta giết cắt cổ để mình hóa kiếp. Nhân quả nó công bằng như vậy. Đó, nhân quả là như vậy, bây giờ tôi không nói đúng sai, tôi chỉ nói nhân quả thì liệu đó mà làm.
[1:28:29]Sự thật thế này. Sự thật là chúng ta hiểu thế này: mình nói cái hóa kiếp là biết con vật đó nó chết kiếp này nó thành kiếp nào? Mình có đủ đạo nhãn để biết không? Mình có đủ đạo nhãn để biết không mà dám nói là nó chết kiếp này nó thành kiếp người? Biết đâu đây là mới một kiếp thứ năm của nó mà nó phải làm heo một trăm kiếp? Tôi nói làm heo một trăm kiếp quý phật tử đừng ngạc nhiên. Mấy con thú mà quý phật tử mà thấy đem vô lò sát sinh là không có con nào mà làm heo một kiếp rồi hết. Có những con phải làm cả ngàn kiếp heo. Nên mất thân người rất khó được. Được làm thân người ráng mà giữ. Mình được thân người mà coi thường,
[1:29:10]làm chuyện tội lỗi, nhất là sát sinh, mà khi đọa mất một cái có khi đi một ngàn kiếp luôn không có ngày trở lại. Cẩn thận. Mấy con heo mà mình thấy chất đống chất đống trong xe hàng đưa vô lò mổ đó, nó không phải là một kiếp rồi hết đâu, một ngàn kiếp đó. Liệu quý phật tử dám giết nó một ngàn lần để cho nó hết kiếp cho lẹ không? Phải không? Đó, nên đó là mình biết nó hóa kiếp không mà dám nói là nó chết nó sẽ hóa kiếp rồi giết nó ăn thịt cho nó ngon? Rồi cái thứ hai nữa là khi mình giết nó, nó có đau không?
[1:29:44]Đó là một cái ác, đó là một cái sai thứ hai nữa, phải không? Rồi cái thứ ba nữa là nó muốn sống hay nó muốn chết? Bản năng của nó và nghiệp của nó. Đó, cho nên chính những vì những điều đó nên chúng ta thấy thế này nè: nếu mà lý luận như mình á thì Phật ổng làm phép ổng giết mình hết rồi để cho mình lên cõi Trời, nếu nghĩ như mình. Nó không phải. Nên đây là cái điểm thế này: trong cái nhân quả của kiếp người nó là như vậy đó. Và khi mình giúp một người nào trong đau khổ, phải hiểu cái nghiệp họ còn đeo đẳng họ, nên chỉ giúp bằng vật chất nó không có hết cái gốc. Bây giờ quý phật tử thấy người ta trong cảnh khổ,
[1:30:23]mình đem gạo, tiền, quần áo ra ủy lạo nơi thiên tai, nạn lụt, đó là tâm từ bi của người phật tử, rất tốt. Nhưng phải hiểu điều đó không bao giờ chấm dứt được đau khổ của người ta. Hoặc là có những làng cùi, những làng nghèo mình cứ đem tiền mình giúp hoài, không bao giờ hết cái cảnh khổ người ta, vì người ta chưa có đạo đức, người ta chưa biết làm phước. Phải, quan trọng vẫn là giáo hóa. Cái cho tiền, cho bạc, cho gạo, cứu giúp, ủy lạo nơi này nơi kia chỉ là cái ngọn thôi. Còn cái gốc phải làm sao cho người ta đạo lý, tạo điều kiện người ta làm phước thì tự người ta vượt ra khỏi tai ương.
[1:31:13]Chùa tôi vang tiếng chuông, chiều buông theo khói sương, trầm hương nương gió đưa hương thơm tỏa ngát. Chùa tôi trong nắng mới, màu lam bay thướt tha, gặp nhau chắp tay A Di Đà Phật.
[1:31:44]Đêm trăng sáng phản chiếu lung linh ngàn đài sen tỏa sáng dưới bóng Từ Bi.
[1:32:00]Lời kinh thiết tha nguyện cầu hòa chung tiếng mõ ngân vang êm đềm.
[1:32:11]Phật Thích Ca cười, ánh sao tỏa rạng, thiền môn như tuyệt vời.
[1:32:23]Chùa tôi dưới bóng trăng, đàn em vui múa ca, hồn nhiên tươi thắm như nụ hoa hồng nhung. Dù gian nan khó nguy, dù thân tâm xót xa, lòng tôi vẫn luôn giữ vững niềm tin.
[1:33:09]Dòng sông Lam uốn quanh, đồng lúa bát ngát xanh, chùa tôi như đóa sen vươn lên trời cao.
[1:33:25]Ngàn hoa thơm thắm tươi, hàng cây cau lá reo, chùa tôi lóng lánh dưới nắng chiều nghiêng. Tiếng chuông chùa trầm lắng đem bao nguồn an vui, hạnh phúc trong cõi trần ai.
[1:33:56]Chùa như ánh đuốc soi đường, lửa thiêng sưởi ấm nơi nơi, pháp luân truyền ánh đạo
[1:34:10]vàng. Chúng sanh giác ngộ, từ quang ngập lòng. Chùa tôi bao mến thương, là nơi tôi lớn khôn, dạy tôi luôn sống vui chan hòa tình thương.
[1:34:34]Dù cho năm tháng qua, dù cho bao đổi thay, lòng tôi vẫn luôn nhớ mãi chùa xưa.
[1:34:50]Chùa tôi vẫn như Thái Sơn ngàn đời.