[0:10]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay cũng trong lễ Vu Lan, nơi cái bài đạo lý chúng ta để làm quà cúng dường lên chư Phật và như là món quà tặng à cho chùa đối với quý Phật tử cũng cúng dường lên chư Tôn đức. Cái đề tài của ta hôm nay nó hơi rắc rối, rườm rà. Cái bài đạo lý có cái tựa là: Cảm Tính, Cảm Tình, Lý Trí, Duy Ý Chí. Tựa nó rườm rà cho nên nghe nó cũng hơi rắc rối. Cái gì mà nó rườm rà nó cũng rắc rối, nó rối rắm. À như Phật nói, chúng ta bị chìm trong luân hồi sinh tử đầy đau khổ, mà nguyên nhân của đau khổ là do ái. Ái tức là tình cảm, thương ghét. Mà thực sự như vậy, tất cả toàn bộ cuộc sống của chúng ta,
[1:06]từng ý nghĩ, lời nói, việc làm của chúng ta đều bị chi phối bởi thương ghét. Cái tình cảm thương ghét nó chi phối suốt cuộc sống của chúng ta, không có lúc nào ngơi. Và nếu mà người nào mà thoát ra được cái ái luyến thương ghét thì người đó giải thoát. Nói thì đơn giản mà thực sự không ai thoát được. Vì vấn đề là chúng ta hôm nay chúng ta nhìn cái tình cảm thương ghét đó như thế nào để chúng ta sử dụng cái tình thương ghét mình cho nó đúng. Sử dụng cho đúng rồi ta mới vất nó được, còn mà chúng ta sử dụng sai, cái tình cảm thương ghét đó nó sẽ đeo đẳng ta hết kiếp này tới kiếp kia, nó đẩy ta luôn vào trong trầm luân đau khổ.
[1:52]Bây giờ ta biết thương thương cho đúng, ghét ghét cho đúng trước. Nếu nói là cái thương ghét chi phối cuộc sống của chúng ta thì chúng ta sẽ thấy thế này. Ví dụ, tại sao hôm nay chúng ta lên núi hoang sơ này để dự lễ Vu Lan? Vì sao? Vì vì thích một cái gì đó phải không ạ? Vì mến một cái gì đó, phải không? Mình mến gì? Mến đạo, phải không? Mến đạo. Cho nên cái chữ mến đó phải là tình cảm không? Phải là tình cảm. Nhưng mà đạo thì nhiều chùa có chứ không phải mình chùa này có. Nhưng mà tại sao mình lên chùa này? Vì mình mình ưa cảnh núi rừng này, phải không? Có chữ ưa, đó tình cảm nằm trong đó. Rồi à nói là:
[2:37]"Tại sao ở gần nhà mình có một cái chùa mà tại sao mình không đi?" Nói: "Tại mình hổng ưa cái ông thầy đó, rồi ghét ông thầy đó", lại có ghét. À tức là mình cứ hỏi ra một lát thế nào cũng ưa cái này ghét cái kia, ghét cái kia thương cái nọ. Lát nó vậy à! Rồi cái a phải nói a ờ nói: "Ủa, sao a..." "Ờ nói sao lễ rồi không đi mà lễ này lại đi?" Nói: "Lễ rồi con hổng đi được cái con nhớ chùa quá nên lễ này con ráng đi." Cái nhớ là tình cảm đúng không ạ? À. Rồi có lần gặp nói: "Ủa, sao lâu không thấy lên chùa thăm thầy?" Nói: "Sao con ghét thầy quá, không đi." Đó, ghét nó là tình cảm. Nên thấy nội việc đi chùa không, toàn là tình cảm nó chi phối.
[3:16]Rồi ví dụ như bây giờ ta ngồi đây, ta nghe đạo lý, ta nghe đạo lý rồi ta ta tăng trưởng được đạo tâm. Ta hiểu được đạo lý, ta tăng trưởng được đạo tâm. Cố gắng sống, thấy không, cho đúng đạo lý để cuộc đời mình được an vui, hạnh phúc. Những người chung quanh mình cũng được an vui, hạnh phúc lây. Bây giờ cái nghe pháp làm tăng trưởng đạo tâm, chúng ta quan sát trong đó cái tình cảm nằm ở chỗ nào? Cái thương ghét nằm ở chỗ nào ở đây? Đố ai biết. Ừ nghe pháp, mình hiểu pháp cái mình tăng trưởng được đạo tâm. Ờ tăng trưởng được đạo tâm rồi cái mình mới sống cho đúng đạo lý ha, làm thành người tốt.
[3:58]Từ từ mình tu tập vượt lên khỏi cái sự tầm thường của con người. Vậy cái nghe pháp, hiểu pháp, tăng trưởng được đạo tâm tình cảm nằm chỗ nào?
[4:11]Có phải là khi ta nghe một bài pháp hay, lòng mình vui mừng, xúc động, thích thú, có không ạ? Có không? Tình cảm nằm chỗ đó. Rồi, rồi tại sao nói có lần mình nghe bài pháp: "Nói trời, bữa tôi nghe bài pháp nó chán gì đâu, nghe nghe không vô." Cái chữ chán, đúng không ạ? Cũng là tình cảm. Cho nên vì vậy, mặc dầu là pháp chỉ là đạo lý, à nó là một cái gì thuần lý trí, nhưng sự thật khi chúng ta đón nhận một cái điều chân lý, một điều thuộc về lý trí cái tình cảm nó đi theo liền. Trong đó nó có cái ưa, cái chán liền. Nếu ông thầy ổng nói hay mình ưa, mình thích, đạo tâm mình tăng trưởng. Ông thầy ổng nói dở quá cái mình chán,
[4:54]tự nhiên đạo tâm mình cũng tuột xuống một miếng nữa. Cho nên cái tình cảm nó cứ chi phối ta suốt cuộc sống này như vậy. Rồi ví dụ tại sao là quý thầy, quý cô lại phủi tóc đi xuất gia? Cái tóc uốn cong cong dợn dợn nhuộm xanh nhuộm đỏ đẹp thấy mồ không chịu, đi cạo mất. Rồi đắp cái áo, áo là không được mô-đen. Cái bộ đồ nào cũng giống y như bộ đồ nấy, không có mô-đen, cứ bận vô là đụng hàng. Người nào cũng giống như người nấy, đầu ai cũng giống như đầu nấy. Tại sao mình lại lại từ bỏ hết những cái gọi là cái cái hay của thế gian, cái đẹp thế gian để mình chọn con đường đơn sơ đạm bạc của đời sống tu sĩ?
[5:33]Tại sao? Tại sao? Tại vì mình khát khao lý tưởng giác ngộ. Cái chữ khát khao đó phải tình cảm không? Chính là tình cảm. Cho nên vì vậy ta thấy là cái tình cảm chi phối hết cuộc sống của chúng ta. À ta đi chọn cái nghề này không chọn nghề kia vì thích nghề này, không ưa nghề kia, cũng là cái ưa, ưa cái ghét. Cho nên ta xét lại trong suốt cuộc sống này, ta nói cái gì, ta đã gặp ai rồi đều là tình cảm. Mà cái tình cảm mà nó nặng nề nhất, nó đỉnh điểm nhất là tình gì? Tình gì? Tình yêu của nam nữ. Tình yêu nam nữ là nó mạnh nhất. Đó là lý do tại sao mà cái sáng tác ca khúc về tình yêu nam nữ là nó chiếm
[6:19]cái hơn 90% cái tổng số nhạc của nhân loại vì cái cảm xúc đó mạnh quá. Cảm xúc mạnh quá nên người ta cứ đưa vào thơ, đưa vào nhạc như vậy. Đó là cảm xúc mạnh nhất. Chỉ những người nào mà rất là có trí tuệ thì mới đi tìm một cái tình cảm khác cao hơn. Chứ còn cái tình yêu nam nữ thì thôi, rất là mạnh. Mạnh cho nên có người nói rằng: "Tình yêu của anh đối với em cũng giống như giá xăng, chỉ tăng chứ không có giảm." Thí dụ vậy.
[6:53]Giờ ví dụ nhân cái mùa Vu Lan thì nói về cái cái lòng hiếu đạo của con cái đối với cha mẹ thì ta cũng nói là của cái tình cảm, tình thương của cha mẹ đối với con. Thì trong đó nó có câu này, ta nghe nói câu này là: Con hư là tại Mẹ. Cháu hư tại Bà. Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà, tại sao kỳ vậy? Tại sao vậy? Trong khi nói là: "Tình mẹ ờ là bao la như biển Thái Bình", phải không ạ? Tức là tình thương của người mẹ đối với cái người con là như là vô hạn. Nhưng mà con hư cũng chính vì chính vì cái tình thương đó. Như vậy tình thương đó đúng hay sai? Có cái sai ở trỏng á. Mặc dù cái tình mẹ thương con nó trở thành một cái nguồn nuôi sống cuộc
[7:43]sống của con mình, còn cha thương con kiểu khác à, lát ta nói tới cha. Chớ còn mẹ thương con thì thương vút vắt, thương đến nỗi con hư luôn, đến nỗi mà ta phải kết tội thành một cái câu ca dao tục ngữ: "Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà." Như vậy cái tình cảm đó nó là gì? Nó là cảm tính. Nó không còn là một tình cảm bình thường nữa mà đã trở thành cảm tính. Cảm tính nghĩa là gì? Nghĩa là một loại tình thương mà không cần suy xét, không cần tính tới hậu quả, không cần biết hợp lý hay không hợp lý, không cần biết đúng hay sai. Đó gọi là cảm tính. Nên như cha mẹ thương con vậy. Mới nói như mẹ thương con, à chìu con, nó có sai cha rầy cái mẹ bênh.
[8:31]Vì có mẹ bênh nên không cần sửa nữa và nó cứ hư tới. Nên chính vì cái thấy cha la nó cái tội quá, thấy tội nghiệp nó quá à bênh nó, không cần biết là cái người chồng mình rầy đứa con đó là đúng, mà chỉ thấy la nó cái xót vì thương mà, thương không bất kể, thương không có suy xét, cứ bênh và bênh nó nuôi cho nó nuôi cái hư hỏng nó lớn luôn. Hoặc là có những người cha cũng nuôi con thương con kiểu đó hư luôn. Như trong cái phim vậy, có đứa con á nó giết người. Nó giết người rồi cái bên cái cơ quan điều tra người ta dí tới, người ta điều tra ra hết dấu vết rồi bắt đầu là tất cả dấu vết nghi ngờ tập trung vào đứa con.
[9:14]Chưa kết luận được cuối cùng nhưng mà mọi cái nghi vấn đều tập trung vào người con. Thế là người cha đến gặp ngay cơ quan điều tra hăm dọa liền, nói rằng: "Cuộc đời tôi gia đình là quan trọng nhất, vợ tôi con tôi là quan trọng nhất. À anh mà đụng tới con tôi có chuyện." Cái bên kia nói: "Nếu chúng tôi đủ chứng cứ thì chúng tôi phải bắt con anh." Anh nói: "Anh chưa kịp bắt con tôi là tôi khử anh rồi." Tức là hăm dọa luôn cả cơ quan điều tra vì có thế lực mạnh mà. Và như vậy cái người con biết rằng: "Giờ mình có giết người có phạm tội, luôn luôn sẽ có cha mình bảo vệ." Như vậy nó có cần nó sửa đổi không?
[9:52]Không, cứ làm tới, thỏa thích thôi, thỏa cái ý thích của mình. Muốn hại ai thì hại, muốn dụ ai thì dụ, muốn lừa ai thì lừa, muốn gây bao nhiêu tội phạm thì cứ gây, miễn cho mình có hứng thú, có cảm giác lạ trong cuộc sống này là được thôi. Như vậy chính cái người cha này cũng thương con một cách cảm tính. Thương mà không cần biết hậu quả, thương mà không cần logic, hợp lý, không cần biết đúng sai, phải trái, thì đó gọi là là cảm tính. Và cái thương mà cảm tính này cũng gây thành đau khổ, rắc rối cho cuộc đời rất là nhiều. Còn cha thương con á, thường thì cha thương con lại sao? Lại sao? Người ta hay nói là lý trí à cũng không phải,
[10:37]Nhiều người cha thương con lại duy ý chí chứ không phải là lý trí. Duy ý chí là sao? Duy ý chí là áp đặt cái ý muốn mình lên đứa con, bắt nó phải vâng lời, không cần biết đứa con sẽ ra sao, cũng chẳng cần biết cái tâm tình, cái năng khiếu, cái sự hợp lý hay không hợp lý. À, nói mặc cái áo này con, ba muốn cái áo này mặc, nói này con không thích áo này, mặc, không có cãi, áp đặt cái ý mình lên. Nói con sao con không thích học Toán thích học Văn, học giỏi Toán cho tao, Sinh học nữa đi vô Y khoa, làm bác sĩ cho tao. Còn bản thân ổng hồi xưa ổng thi Đại học Y khoa thi rớt lên rớt xuống, giờ ổng ép đứa con phải thi Y khoa làm bác sĩ.
[11:18]Nhưng mà cái đó là duy ý chí áp đặt, cái đó không phải là lý trí. Lý trí là khác nha. Lý trí là người cha sẽ xét con mình mức độ thông minh nó tới mức độ nào, rồi cái năng khiếu nó như thế nào, chọn nghề, chọn trường cho con. Ví dụ như bây giờ cái người cha nhìn thấy con mình bằng cách khách quan, biết rằng con mình thằng này nó chỉ học trung cấp à, ra làm cán sự trung cấp hoặc là công nhân thôi chớ nó không đủ sức làm kỹ sư, bác sĩ. Nhưng mà nó vẫn phải làm sao để nó có một cái nghề để sống, à nó làm sao phải có một cái nghề để cống hiến cho đời chớ không được ăn bám. Ví dụ sau này có vợ thì nó cũng phải có cái nghề.
[11:59]Nếu vợ nó giỏi hơn nó cũng kệ, chính bản thân nó phải có cái nghề, có bản lĩnh cuộc sống, nên ông không cần đòi hỏi cao: "Con học con thi trung cấp, con cứ học trung cấp cho cha. Cha tạo điều kiện học cho giỏi, và làm gì cũng được, làm thầy cũng được, làm thợ cũng được, miễn là mình không hổ thẹn lương tâm, miễn mình cống hiến được cho đời, tốt rồi". Thì đó là người cha thương con có lý trí, biết suy xét, không áp đặt ý muốn, ý chí mình lên. Cho nên cái lý trí và cái tình thương cho đúng nó thuộc về những người có trí tuệ rất cao, còn cái cảm tính thuộc loại ngu, ngu si, cái duy ý chí cũng thuộc loại ngu si. À.
[12:42]Vì vậy, trong cái ngu si và cái khôn ngoan của chúng sinh á, tất cả đều có nơi mỗi chúng ta hết. Mỗi người chúng ta, chúng ta đều bị lẫn lộn giữa cái ngu si và cái khôn ngoan. Có khi chúng ta cân nhắc một vấn đề thì gọi là khôn ngoan, còn có khi chúng ta áp đặt đại là chúng ta ngu si. Trong cái áp đặt đại đó có cả cái tình thương ghét nữa. Ghét người ta mà không cần bất kể là ghét đúng hay ghét sai, thương người ta mà chẳng cần bất kể là thương đúng hay thương sai, cứ thương đại thì nó cũng là ngu si, đó. Và còn cái thương đúng là gì? Ví dụ như là ta thương một cái người chân chính, thiện lành, cái thương đó đúng.
[13:24]Ta thương đạo là cái thương đúng. À, ta thương những người mà biết sống tốt, hy sinh cho đời, cái thương đó đúng. Ta thương những người không cần người đó thương lại ta, đó là cái thương đúng. Còn những cái thương mà do nghiệp chi phối từ đời trước, à những cái thương vì sở thích là những cái thương rất dễ là là sai lầm. Hôm trước thầy đi Cần Thơ giảng, thầy có phân tích cái chỗ tình thương vì sao thương, vì sao ghét, cái tâm lý này. Chúng ta có nhiều nguyên nhân mà để thương ghét nhau, trong đó có yếu tố là nghiệp ở đời trước, nó tạo ra cái thương ghét đời này. Đời trước ai đối xử tốt với mình, mình mắc nợ ai, đời này mình sẽ thương người đó. À.
[14:06]Ví dụ như thầy, thầy ngồi thầy nhìn tất cả các Phật tử thầy đều thương, nghĩa là làm sao? Nghĩa là đời trước thầy làm sao? Thầy mắc nợ tất cả mọi người ở đây. Cho nên thầy phải mời mọi người về chùa, năn nỉ từng người về chùa dự lễ, nấu cơm cho ngon mời ăn, mời rót nước đồ cho ăn đãi, tiếp đãi nồng hậu, rồi trải cỏ trải thảm đồ cho ngồi, thấy chưa? Rồi lát giảng Pháp cho nghe, rồi mời ca sĩ về hát cho nghe, vân vân, chiều đủ thứ hết là thầy mắc nợ quý Phật tử, nên phải thương quý Phật tử. Mà quý Phật tử thì có thương thầy không? Hổng. Đó, vậy đó là không mắc nợ. Nên cái tình thương ghét đời này
[14:48]là nó do cái cái ân nghĩa, cái duyên nợ ở ở đời trước. Đó là một nguyên nhân. Một nguyên nhân thứ hai nữa là bất chợt do một khuynh hướng. Tức là từ kiếp xưa tới giờ mình chẳng duyên gì với nhau cả, nhưng bỗng nhiên kiếp này thương nhau vì một lý do lãng nhách. Ví dụ, ví dụ có người thích cái má lúm đồng tiền, bỗng chợt gặp cô đó có cái má lúm đồng tiền cái thấy mến. Này không có duyên nợ đời xưa hết, chỉ vì khuynh hướng của tâm lý. Và ngay chỗ này, khởi điểm của luân hồi. Trong cái vòng cái dòng luân hồi vô tận này bất ngờ có một cái duyên bắt đầu, một cái nhân bắt đầu, cái lòng thương thương mến mến cái cô đó chỉ vì cái má lúm đồng tiền.
[15:31]Như ví dụ như có một anh chàng ảnh chỉ thích răng đen chứ không thích răng trắng. À. Thế là đi từ Nam tới Bắc tìm hoài, vô tình bữa gặp được cái cô răng đen. Ảnh với cổ cũng chẳng có duyên nợ, nhưng vì ảnh cô này có đúng cái ý thích của ảnh thế là ảnh thương. Và trong cái dòng luân hồi vô tận, kiếp này mới bắt đầu là có duyên với nhau, bắt đầu khởi lên một tình cảm ban đầu với nhau. Ở đây là do nó đụng tới cái khuynh hướng, cho nên không phải là duyên nợ kiếp trước, bắt đầu một cái nhân quả ban đầu. Chúng ta trong cái nhân quả vô tận như vậy, thường là cái nhân quả nó cứ nối, nó cuốn nhau. Nhưng mà cái tình cảm của chúng ta
[16:08]có những lúc nó tạo nên những nhân mới hoàn toàn để tạo ra những quả mới. Ví dụ như anh chàng mà thích răng đen đó vậy, thế là bắt đầu kiếp này ảnh mới thích cái cô răng đen, lấy nhau được thì không biết, yêu nhau được không thì không biết nhưng niệm đã khởi, tâm đã động, một cái nhân đã gieo vào cái nhân quả rồi, mà thế nào cũng có chuyện, thế nào đó nhân nó lớn lên dần, lớn lên dần, nó cuốn trôi đi, thế nào cũng gặp lại, rồi rắc rối đủ thứ chuyện, nha, vậy đó. Cái tình cảm là vậy. Thì trong cái tình cảm mà do nghiệp, do khuynh hướng nên nhiều khi thường là không đúng và dễ rơi vào cảm tính, rơi vào cảm tính.
[16:45]Còn cái một loại tình cảm mà thế nào gọi là tình cảm của sự khôn ngoan, cái tình cảm của trí tuệ? Cái nào? Chỉ khi nào ta có cảm xúc trước chân lý, trước đạo lý thì cái tình cảm đó là tình cảm của trí tuệ. Ví dụ như thế này, để thầy phân biệt quý Phật tử sẽ thấy. Ví dụ như quý Phật tử có có mến mến thầy không? Có không? Nói thiệt lòng á.
[17:15]Cái mến đó là tình cảm cảm tính hay là tình cảm của sự khôn ngoan? Nói thiệt á. Không, đây là hoàn toàn là cảm tính, nhớ nha. Thương cá nhân thầy nó là một loại cảm tính, không có gì hay cả. Nhưng mà nghe một bài giảng của thầy, ví dụ hôm đó trời xui đất khiến cho thầy giảng nghe hay cái mình cảm xúc, cái mình mến cái đạo lý mà thầy giảng thì cái đó là tình cảm ngu si hay khôn ngoan? Cái đó khôn ngoan. Vì cái lòng ta xúc động trước một đạo lý, trước một chân lý, ta yêu thích cái chân lý mà ta khám phá được thì đó là loại tình cảm khôn ngoan, tình cảm của trí tuệ. Cho nên, khi ta nghe một vị giảng sư,
[18:00]một giáo sư, một nhà triết gia nói lên một cái triết lý, một chân lý, một đạo lý mà quá hay thì ta yêu cái đạo lý đó, đó là tình cảm của trí tuệ. Nhưng nếu ta yêu luôn cái con người mà nói cái đạo lý đó, coi chừng có chuyện. Bắt đầu trở thành cảm tính. Bắt đầu là cảm tính. Ừ, nó có cái gì nó mờ mờ mịt mịt rồi. Cho nên hãy xem thầy như củ khoai, nhưng hãy lắng nghe những đạo lý của thầy như như vàng, như ngọc vì thầy nói đạo lý của Phật, nên hãy xem cái đạo lý thầy nói như vàng ngọc, nhưng mà hãy nhìn thầy cứ như củ khoai, không quan trọng nha. Như vậy mới là tình thương có trí tuệ. Nên hầu hết cái tình cảm thương ghét trên đời đều do nghiệp nên nó không chính xác.
[18:49]À. Chỉ có cái gì? Chỉ có cái tình thương trước đạo lý thôi
[18:57]thì đó là cái tình thương của trí tuệ. Như thi hào Goethe của Đức có nói một cái câu thế này: "Trước một bộ óc vĩ đại, tôi cúi đầu; trước một trái tim vĩ đại, tôi quỳ xuống". Nghĩa là trước một bộ óc vĩ đại là trước một người mà có trí tuệ, có tài năng lớn, ổng ổng cũng khâm phục, ổng cúi đầu. Cúi đầu tức là khâm phục, mà khâm phục là cũng là một dạng tình cảm. Mà tình cảm đó là khôn ngoan hay ngu si? Khôn ngoan. Vì ta khâm phục một người uyên bác, có trí tuệ, có tài năng thì đó cũng là xứng đáng. Xứng đáng, không có gì sai cả. Nên trước một bộ óc vĩ đại, tôi cúi đầu. Nhưng trước một trái tim vĩ đại, tôi quỳ xuống.
[19:39]Nhưng mà khi ổng gặp một người có đạo đức thì ổng cái lòng khâm phục đó nó lớn gấp bội lần đến nỗi ổng phải quỳ xuống luôn. Như vậy, trước cái tài thì ổng khâm phục nhưng mà trước cái đạo đức là sao, ổng hết sức tôn kính. À có hai loại tình cảm trong lòng ổng: một tình cảm là khâm phục cái người có tài và tình cảm thứ hai là tôn kính cái người đạo đức. Và ổng cho rằng cái đạo đức nó mới có giá trị hơn là tài năng. Và hai loại. Và thi hào Goethe ổng nói ra câu đó, ngày nay trở thành như một cái tiêu biểu của chân lý loài người không ai phản đối hết. Và người ta công nhận ổng đúng. Tài năng cũng đáng để ta khâm phục, nhưng khâm phục chừng chừng thôi.
[20:22]Còn cái đạo đức mới đáng cho ta tôn kính. Và nhân loại nên đi theo con đường này. Đó. Và vì sao mà quý Phật tử về đây? Ở đây có cho quý Phật tử một cái kiến thức, một tài năng không? Không. Ở đây chùa cho quý Phật tử cái gì? Đạo đức. Cho nên ta xúc động nhiều hơn bội lần khi mà ai cho ta một cái tài năng. Đó là lý do mà con người yêu thích những điều đạo lý, những điều đạo đức là như vậy. Mà tôn giáo thường là hay đại diện cho cho đạo đức, đạo lý là vì vậy. Cảm tính là loại tình thương mù quáng mà không có lý trí, không có suy xét, không có trí tuệ, không có khôn ngoan. Ví dụ như khi cha mẹ nuông chiều con
[21:09]mà không biết rằng cái sự nuông chiều này làm con hư thì đó là cảm tính. Đây cái trách nhiệm của cha mẹ, nhưng mà có những bậc cha mẹ không có trí tuệ, chỉ thích thương con một cách gì, một cách thương cho đã. Không cần biết, không muốn cho con mình nấu nồi cơm sợ nó cực, không kêu con mình quét dọn cái nhà sợ nó cực, rồi sau này lớn lên nó đi ra ngoài nó nó trở thành con người vô dụng, rồi nó không có phước, rồi bị mọi người coi thường. Còn những bậc cha mẹ mà có trí tuệ á, thương con thì thương nhưng rèn luyện con rất kỹ. Con phải biết nấu cơm, dọn nhà, quét tước, làm việc. Đến một môi trường nào dặn con:
[21:48]lúc nào con cũng phải làm lụng, phụng sự cho mọi người. Thế là đứa dạy con như vậy con mình nó cực thiệt, nhưng mà sau này nó đến môi trường nào ai cũng thương mến nó hết, cho nên nó có phước, nó có giá trị. Đó. Nên chính cái mà dạy con vì nghĩ tới sâu xa, nghĩ tới cái tương lai, nghĩ tới giá trị của nó trước mặt mọi người, cái tình thương đó là có lý trí. Còn mà cứ sợ nó cực, sợ nhọc, đó gọi là cảm tính. Ví dụ thế này. Ta đi gặp một cái người ở bên đường họ bị què mất hai chân, à hai chân bị cụt, cụt luôn cánh tay phải, chỉ còn cánh tay trái, rồi họ ngồi bên đường họ xin ăn. Gương mặt họ tiều tụy, nghèo khổ, ta có xót xa không? Có không?
[22:39]Xót xa không? Nhiều người không gật đầu, nhiều người mặt trơ trơ sao thấy nghi quá à. Cụt mất hai chân, cưa luôn cái tay phải nữa mà sao mọi người trơ trơ trơ nhìn trời? Mình theo đạo Phật thì mình phải xót xa trước những cảnh khổ đó. Cho nên cái việc mà ta thấy một cái người mà khốn cùng như vậy ta xót xa là hoàn toàn đúng với đạo lý, đó là đạo đức. Phải có, bắt buộc, hợp lý, không có gì sai. Mà gặp người như vậy mà lòng mình không có động lòng, không xót xa, mình là người sai, không có đạo đức, vô cảm, và mình là người ác. Nên khi ta gặp một người khốn cùng, tàn tật, tật nguyền, cuộc đời không còn cái gì nữa hết
[23:23]như vậy, à thậm chí hai con mắt mất hết một con luôn, ví dụ như hai chân, mất luôn cái tay, mất luôn con mắt nữa, rồi răng hình như cũng không còn cái nào luôn, ví dụ vậy, cái người khốn cùng đến mức độ như vậy ta xót xa là đúng. Nhưng mà khi xót xa rồi đó rồi sau đó ta mới dừng xe xuống, ta tới ta ôm người đó ta khóc, ta khóc nức nở, "Sao mà anh khổ như vậy, phải không, khổ quá rồi thôi, tôi có nhiêu đây tiền tôi móc hết ha đưa cho, rồi đây là tiền ngân hàng, tôi gửi tiền ngân hàng được trăm triệu tôi ký luôn cho anh, anh tới đó lấy luôn đi nha, rồi thôi đó chiếc xe này của tôi tôi cho anh luôn đó", rồi đi bộ về, vừa đi vừa khóc như vậy thì đúng không? Đúng không?
[24:01]Sao không đúng? Thương người ta thì phải giúp người ta mới là từ bi chứ. Còn thương đi ngang xót xa cái rồi cái đi luôn rồi là là sao? Đi ngang qua thấy một người cái chỉ: "Trời, coi kìa, tật nguyền kìa, cưa mất hai chân, cưa luôn cái tay, móc con mắt không còn răng nào, tội nghiệp quá ha", khóc mấy cái cái mình chạy xe đi luôn thì cái đó nước mắt là nước mắt gì? Đúng là nước mắt cá sấu. Mà thấy thương phải giúp, phải không? Nhưng mà giúp đến mức độ mà giao xe là giao hết tài sản rồi ký séc ký đồ cho người ta luôn nữa mà đây thì đúng không? Cũng không đúng luôn. Vậy như sao mới là đúng? Khó tánh quá vậy. Sao mới là đúng?
[24:38]Ở đây cái chỗ thế này nè: chỗ ta còn suy xét cái nhân quả. Cái người đệ tử Phật của ta có cái hay là vậy: rất thương chúng sinh trước đau khổ vì đó là lòng bi, nhưng còn cái nhân quả ta cũng biết rằng người này sao, kiếp trước làm sao, cũng đã tạo nghiệp. Kiếp trước họ tạo nghiệp cho nên kiếp này họ chịu đau khổ thì do biết cái điều đó cho nên tuy ta rất thương họ nhưng mà không đến mức lụy quá đáng. Nhớ vậy. Nên đây là cái hai cái cực đoan. Một cái cực đoan thứ nhất là vô cảm trước nỗi đau khổ của người khác là loại một cực đoan là người này không đạo đức. Thứ hai là thấy trước cảnh đau khổ của người khác mà mình
[25:27]mình sướt mướt mình lụy quá rồi cái gì cũng cho hết, bất kể đến những trách nhiệm mình đối với những người khác, còn gia đình, còn dòng họ mình đủ thứ, còn trách nhiệm còn ngày mai còn tương lai không tính, cứ dồn hết lúc đó, xót xa quá dồn hết cho một người đó cũng là một cực đoan thứ hai. Nên có hai loại cực đoan: một là vô cảm, hai là cảm tính, đó cảm tính sướt mướt như vậy. Cho nên ta là trung đạo. Trung đạo của đạo Phật là gì? Phải thương, phải xót và có giúp đỡ chứ đừng có đổ nhỏ vài giọt nước mắt rồi chạy luôn thành ra nước mắt cá sấu, phải không? Cũng giúp đỡ nhưng trong chừng mực. Vì sao?
[26:03]Vì họ còn cái nhân quả của họ. Mà cái quan trọng là cái người đó phải biết sám hối. Kiếp xưa cũng quậy dữ lắm á chứ không phải không, kiếp này mới bị như vậy. Nên quan trọng nếu ta có thời gian ta nên ngồi lại nói chuyện, à ngồi nói chuyện thôi chứ không phải là ôm khóc sướt mướt rồi giao hết đồ cho họ, phải không, ngồi nói chuyện nói về nhân quả, nghiệp báo, dạy cho họ cách niệm Phật, sám hối rồi hãy lên xe đi tiếp sau khi để lại ít tiền. Đó là thái độ đúng nhất của người đệ tử Phật. Đó, nhớ như vậy nha. Hoặc là thế này, hoặc là à có một người cái họ lần đó cái mình khi mình còn nghèo khổ, à lúc đó có đời mà,
[26:45]sông có có khúc, người có lúc mà, nhằm lúc cái mình bị nghèo khổ thì có cái người đó cái họ khinh mình, họ nói một câu, nói: "Cái đồ rác rưởi đó mà mà mà vô đây làm cái gì?" Là bữa đó có cái tiệc gì đó, mình thấy có người quen đứng ở trong cái tiệc đó mình bước tới mình chào thôi chứ cũng không phải mình tới mình ăn tiệc, chứ không phải tới mình cần miếng ăn, mà thấy có người bạn đứng đó mình giơ tay chào thì cái người mà chủ nhà đó họ lại nghĩ mình là cái người đang đói ăn, thấy có tiệc cái xăm xăm đi vô để xin ăn. Cái họ mới đuổi bằng một câu rất khinh bỉ: "Ai mời mà anh tới? Cái thứ hạng của anh không có chỗ đứng ở trong đây", ví dụ.
[27:24]Cái câu đó xúc phạm không? Quá xúc phạm! Thế là mình suốt đời ôm cái câu đó mình thù. Sau này mình sông có khúc người có lúc, mình trải qua cái lúc đó rồi cái mình vươn lên đứng dậy mình khá giả, giàu. Mình nhớ lại cái câu nói, "Chỗ này không có chỗ đứng như cái hạng người rác rưởi như anh", thù, ôm cái mối thù đó và tìm cách sao, rửa hận. Thì đó là cũng là một loại cảm tính thù dai. Trong đạo Phật không có chuyện này. Mình là người tu theo đạo Phật, biết nhân, biết quả, biết nhẫn nhục, biết buông xả thì không có giữ cái mối thù này. Họ chửi tạt mặt quên liền, không có nhớ. Thế là sau này khi mình có gặp lại người đó,
[28:08]người đó cũng thẹn thùng, cũng ngượng ngùng vì đã lỡ khinh mình. Ngày xưa mình còn nghèo mà, bây giờ mình khá giả họ ngượng vì cái câu nói, nhưng mình giả vờ mình quên. Gặp họ mình vẫn tay bắt mặt mừng, vì hàng xóm với nhau mà: "Á, hồi trước mình hàng xóm ở bên đây, ồ dễ thương. Chào anh! Lúc này anh khỏe không?", ha, ờ thôi buồn rồi vui vẻ rồi cùng đi, quên, không khơi lại cái nỗi hận nỗi nhục đó. Đó mới là người nếu nói theo đạo Nho là quân tử, mà nếu nói theo đạo Phật là gì, là một người đệ tử Phật chân chính. Còn mà ta cứ để tâm vì cái cái sự nhục mạ của họ trong lòng, đó là một loại cảm tính thù dai.
[28:45]Và sao, chỉ là gây nghiệp thôi. Trong lòng còn một cái mối hận, còn gì đó thì chỉ là gây nghiệp, vô ích. Đó là loại đó ta phân biệt cái cảm tính. Còn cái duy ý chí là gì? Duy ý chí là áp đặt ý muốn của mình mà không đặt mình vào cái hoàn cảnh của người khác và thiếu tình thương hoàn toàn gọi là duy ý chí. Ví dụ như là ép con học, vì sao? Vì cha mẹ có một cái tâm lý rất lạ là nếu mà con mình học giỏi á, tự nhiên cha mẹ tự hào. Đứa con nó học giỏi nó không tự hào nhưng mà cha mẹ thì sao? Rất hãnh diện. Vì để thoả mãn cái hãnh diện của mình mà cha mẹ ép con học, học quá sức học luôn. Nào là học võ nè, học đánh đàn rồi học vẽ nè,
[29:31]học chữ rồi học tiếng Anh, rồi học toán học thêm, lý học thêm, cứ nghĩ là làm sao con mình giỏi như vậy để trưng với bạn bè hãnh diện. Hãnh diện vì con mình nó giỏi còn mình ngày xưa thi rớt lên rớt xuống bây giờ bắt con phải giỏi bù lại cái dở của mình ngày xưa. Có ác không? Ác. Cái gen mình là gen dốt mà bây giờ bắt con phải giỏi để hãnh diện. Thì cái đó cũng là một cái loại áp đặt trong đó có những cái gì? Cái ngấm ngầm cá nhân của mình lọt vào trong đó, mà mình mình áp đặt lên đứa con làm cho nó mất cái tuổi thơ luôn. Hoặc là một dạng mà quyết tâm buộc người khác làm cho được cái mục đích, dù cho ai khổ cũng được.
[30:08]Ví dụ như ngày xưa vậy, ngày xưa Tần Thủy Hoàng xây cái Vạn Lý Trường Thành để ngăn chặn giặc Hung Nô vậy đó. Thì không biết việc nó có đúng hay không, cái kế hoạch đó có đúng hay không, nhưng mà ai chết thì kệ nha. Mấy chục triệu người vùi thây xương dưới cái cái chân của Vạn Lý Trường Thành, tiếng khóc oán than đầy cả trời đất, kệ. Quyền lực của ông vua, ai cãi giết liền, bắt dân đi phu hết. Nghĩa là ai có sức khỏe là bắt đi phu hết, không phải đi ra trận đánh, ra là chẻ đá, bưng đất, kéo cày làm để mà xây cái Vạn Lý Trường Thành mà ngăn chặn để bảo vệ cái cái ngai vàng, cái lãnh thổ của mình, biết bao nhiêu người chết, chết kệ.
[30:47]Hoặc là có những lúc mà trong chiến tranh như vậy, lúc mà thời mà các nước chiến tranh mà thời xưa đánh nhau thì cái ông vua ổng thấy thế cùng rồi, mà bên nước Tần lại đem quân qua đánh, thì vua mới ban lệnh xuống thế này: thôi thì cũng phải mà sống mái đánh một trận, cũng phải đánh một trận coi nó thắng thua ra sao, nhưng cũng phải đánh. Tức là không biết chắc mình sẽ thắng mà đem dân ra, đem trai tráng ra đánh một trận để cho còn cầm cự được ngày nào hay ngày đó, mình còn ngồi được ngai vàng ngày nào hay ngày đó, còn bao nhiêu trai tráng chết kệ. Đó cũng là một loại duy ý chí, không cân nhắc, không khôn ngoan.
[31:25]Cho nên ngẫm lại ta thấy cha ông mình mới giỏi hơn rất là nhiều. Ví dụ như là trong trận đánh với quân Nguyên là toàn nước đồng lòng đánh, nhưng mà Trần Hưng Đạo không bao giờ đem quân ra nướng, không đem quân ra, không bao giờ đem quân mặt đối mặt đánh với Mông Cổ. Vì sao? Đánh không lại. Mà cầm cự được một, hai ngày rồi cũng mất nước. Cho nên ông dùng nhu thắng cương, nhược thắng cường, lấy ít đánh nhiều, ừ lấy cái thế bao vây, kiềm tỏa mà chiến thắng giặc, và đúng là cái số thương vong ta rất ít mà ta đánh bại được kẻ thù lớn hơn mình rất nhiều lần, giành được độc lập cho dân tộc, viết một trang sử vẻ vang đời đời cho cho nước Việt Nam mình.
[32:08]Rồi bây giờ cũng vậy, bây giờ ví dụ như có những cái nguy cơ xung xung đột trong khu vực thì những lãnh đạo trong đất nước mình cũng cân nhắc lắm, chứ không cứ là mà cứ đem lính ra đánh đại rồi chết ai kệ, đó gọi là duy ý chí, không khôn ngoan. Mà sao? Làm phải cân nhắc lợi hại trước sau. Đó mới gọi là là trí tuệ. Hoặc là có những người vậy, à
[32:34]ép mình khổ hạnh, giống như Đức Phật mất hết sáu năm khổ hạnh, hoặc là bây giờ có những người tu vậy, khổ hạnh một cách là bất hợp lý mà vẫn cho mình là là đúng và nói là phải khổ như vậy mới là người tu chân chính, đó cũng là một loại duy ý chí, cũng là một loại duy ý chí không khôn ngoan. Cho nên giữa cái lý trí và duy ý chí nó khác nhau. Cái người có lý trí thường là người có lý trí thì lại có cái tình thương đúng, còn cái người cảm tính là ngu, người duy ý chí cũng là ngu, đó. Còn cái từ bi đúng, cái tình cảm cao thượng chân chính với cái lý trí nó đi chung với nhau vì nó có trí tuệ. Cho nên ta sống trên đời này cũng vậy,
[33:18]ta phải tránh cái cảm tính, thương mà thương vuốt ve, thương mà không tính hậu quả là tạo thành nghiệp luân hồi sinh tử chẳng tốt lành gì cho ta và cho người được được ta thương. Cũng đừng có duy ý chí, áp đặt ý muốn mình lên thân phận của người khác, mặc cho ai khổ cũng được, cũng thành cái nghiệp, nên đời sau ta sẽ rất là khốn đốn, rất là khốn đốn. Cho nên có những người vậy, như đời trước làm vua, làm quan kiếp sau này đói, không có miếng cơm mà ăn. Vì sao vậy? Vì lúc đó là đi đánh trận, dắt quân đi qua một cánh rừng mà lương thực đã hết, nhưng mà vì cái mục tiêu là quyết đánh cho được cái tan quân đội kia, thì đói thì đói ráng chịu phải đi, ai không đi là chém đầu.
[33:59]Thế là ép quân phải vượt qua một đoạn đường đói khát rồi để mà đánh giặc. Thì cái mà hôm nay ta ép mọi người như vậy, đời sau không cơm ăn, không áo mặc, sống thê thảm thiếu điều đi ăn xin luôn, là vậy. Cho nên cái duy ý chí, áp đặt cái ý muốn của mình lên người khác mà không cân nhắc thiệt hơn, hợp lý, nhân quả trước sau thì cũng là cái cái tạo nghiệp, ừm. Cho nên người đệ tử Phật chúng ta, chúng ta làm sao tu làm sao để tạo nên cho mình một cái tâm hồn cân đối giữa tình thương và lý trí, tránh đi cái cảm tính và cái cái duy ý chí. Ví dụ như là ta luôn lễ Phật, nguyện lòng yêu thương tất cả, vì đó là cái lý tưởng của đạo Phật, mà là lý tưởng của chúng ta.
[34:46]Ngày nào vậy, cũng quỳ trước Phật ta nguyện lòng yêu thương tất cả, nhưng mà sao? Lời nguyện cầu đó kéo dài nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm thì trong lòng ta mới xuất hiện được cái từ bi, thương người, mà cái tình thương đó gì? Nó bình thản và hư vô. Thế nào là tình thương từ bi mà bình thản và hư vô? Vì lòng ta bất động. Cho nên Lão Tử có nói cái câu thế này: "Trời đất thương vạn loài, coi vạn loài như con chó rơm." Cái câu nói rất bí hiểm của Lão Tử ở trong Đạo Đức Kinh. Tức là trời đất thương vạn loài và coi vạn loài như con chó rơm. Câu này mình không hiểu, chỉ có những bậc đạt đạo mới hiểu nổi.
[35:32]Tức là ta nguyện lòng yêu thương tất cả chúng sinh, nhưng mà không có nghĩa là thổn thức, day dứt ừ mà động tâm, không có. Tình yêu thương chan hòa, bình đẳng và trong đó ta biết chúng sinh làm sao? Có còn bị nghiệp chi phối rất nhiều. Ha, khi chúng sinh đau khổ vì nghiệp họ đã gây, khi chúng sinh thành công vì phúc họ đã tạo, đó. Ở đây ta vui mừng trước cái điều tốt mà chúng sinh làm được, ta không có giận cái điều lầm lỗi mà chúng sinh đã gây. Nhưng mà cái quan trọng cái tình yêu thương của một bậc Bồ Tát đối với chúng sinh là gì? Là lúc nào làm sao giáo hóa, dạy dỗ để cho chúng sinh tăng được đạo tâm.
[36:18]Đó là mục đích chính thôi, chứ không phải thương chúng sinh là một cách tạm bợ hay vuốt ve hay động tâm hay khổ não cho mình, không có. Cho nên chính vì không động tâm, không khổ não mà Bồ Tát có thể yêu thương được mênh mông chúng sinh trong trời đất, chứ còn nếu hễ thương tới đâu động tâm tới đó, thương tới đâu khổ tới đó thì ta chỉ thương được vài người là trái tim mình nó chịu hết nổi nó đứt à. Đó, thương mà kiểu như mấy nhạc sĩ mà mà mà hát á, thương mấy cô đó thì thương được một người, cố gắng thương thêm được ba người nữa là đứt thở ông nhạc sĩ đó xong, hết, hết yêu nổi. Mà một ông nhạc sĩ ổng thương mấy người?
[36:57]Phải vô mình điều tra ổng.
[37:01]Đó cái lối thương mà cảm tính, ta thương vài người là tim mình hết chịu nổi. Còn Bồ Tát có thể thương được vô tận chúng sinh bởi vì bất động, thương mà như không thương, thương mà không có khổ não. Cho nên vẫn thương, vẫn suy nghĩ chúng sinh, vẫn suy nghiệm, suy ngẫm tìm cách cứu độ, cực khổ tìm cách cứu độ, vất vả tìm cách giáo hóa, không bao giờ ngưng nghỉ, không bao giờ sợ nhọc lòng, nhưng lòng bất động như hư vô. Đó là lòng từ bi của Bồ Tát, vừa là từ bi mà vừa là là trí tuệ. Mà trong việc gì cũng vậy, là vị Bồ Tát ta lúc nào cũng suy xét cái lý nhân quả cho kỹ, ừ mà nên đặt cái tình thương mình nhiều, rõ, bộc lộ hay là là không bộc lộ.
[37:53]Chứ không phải là lúc nào cũng cũng là thương thương đâu, vì tình thương không khéo lại cũng chính là là liều thuốc độc, chính là liều thuốc độc. Nhớ như vậy nha, ta thương ai làm cho người đó hạnh phúc nhưng cũng làm cho người đó hư. Nhớ như vậy. Cái gì làm cho ta hạnh phúc chính cái đó cũng làm cho ta hư hỏng. Cho nên một vị Bồ Tát á không có quan tâm tới cái việc mà làm cho chúng sinh sung sướng, không có. Vì cái gì làm cho chúng sinh sung sướng, cái đó cũng làm cho chúng sinh hư, nghiện, lệ thuộc, ỷ lại. Giống như cha mẹ thương con vậy, thương mà bộc lộ rõ quá thế là con hư, nó ỷ lại. Cho nên vị Bồ Tát mà thương chúng sinh trong lòng chỉ bận tâm
[38:43]là giáo hóa cho chúng sinh thôi, cho chúng sinh biết được đạo lý để chúng sinh tự vượt qua khỏi thân phận của mình. Còn khi mà chúng sinh chưa biết đạo lý, sống trong mê mờ, tăm tối cứ làm bậy, cứ tạo tội rồi lại chịu chịu đau khổ. Cho nên bậc Bồ Tát thương rất là nhiều, thương rất lớn nhưng biết nhân quả và không làm cho chúng sinh hư. Cho nên chúng ta cũng bắt chước Bồ Tát như vậy. Từ đây đối với những người mà ta yêu thương, ta hết sức là cẩn thận, tại vì cái tình thương của ta không khéo cũng làm cho chúng sinh đó hư. Ở ngoài Bắc có một Hòa thượng mà đến bây giờ vẫn nổi tiếng là Hòa thượng Cáy, tức là Hòa thượng Cua.
[39:28]Chúng ta nghe kể câu chuyện là hồi còn bé, bà mẹ mới bà mẹ đi ra đồng bắt cua về để nấu ăn. Cái kêu ông là giã mấy con cua đó để nấu canh cua, người Bắc họ thích ăn canh cua với rau đay. Thì ông lúc đó còn bé nhìn thấy con con cua đó nó sống, ông không nỡ, ông đổ đi. Mới bị mẹ rượt đánh, ông bỏ ông chạy, chạy và chạy mất luôn, vĩnh viễn mất luôn. Thì ra ổng chạy đi đâu, ổng chạy vô chùa ổng tu. Thế bà mẹ có một mẹ một con đau khổ tìm hoài không được, thế là tự sống một mình. Cho tới khi bà già, già rồi cũng ngồi lúi thủi ngoài chợ bán đồ lặt vặt để sống qua ngày. Thì ông hòa thượng đã tới lúc rồi,
[40:10]ông biết, ông đi tìm về làng cũ ông gặp bà già. Ông mới hỏi, ông biết đó là mẹ mình, nhưng không có như chúng ta gặp là ôm khóc sướt mướt trời ơi con đây, a à mẹ ơi vân vân, không có. Cái lại ông tỉnh queo à, ông mới hỏi: "Cụ ở đâu, con cái?". Nói: "Tôi có đứa con mà hồi nhỏ bỏ đi mất rồi". Nói: "Bây giờ bà ở với ai?". "Tôi ở có một mình". "Thôi bây giờ bà về chùa nhá, ở đây sư nuôi cho". Bà kia thấy vậy thôi về. Về ông cũng tuyệt đối không nói đó là mẹ mình. Và ông cứ nói bà khi nào khỏe thì đi làm công quả, quét chùa này kia nhẹ nhẹ vừa sức, và tu, ông bắt tu, ông cứ kèm bắt tu. Cho đến cái ngày mà có một lần ông đi có việc, ông mới dặn đệ tử trong chùa, nói:
[40:51]"Khi ta đi thì bà cụ này sẽ mất". Ông biết trước á. "Nhưng mà đừng có chôn, cứ táng đó đợi ta về, đợi thầy về". Thì đúng là ông đi hai hôm bà mất liền. Các đệ tử quàn để đó chờ ông về. Ông về thì ông mới cầm cái gậy, ông gõ vào cái quan tài. Ông nói: "Kinh Phật nói: Con cái mà tu hành đắc đạo, cha mẹ được sinh thiên. Nếu lời Phật không dối thì bà phải sinh thiên". Lúc đó hào quang rực lên liền, người ta mới biết rằng cái câu nói đó chứng tỏ rằng bà là là mẹ của ngài mà ngài cũng đã đắc đạo. Cho nên ta thấy một bậc Bồ Tát như vậy, tức là ông thương mẹ về độ mẹ mà không hề lộ ra. Vì sao? Vì cái tình thương làm cho ta sung sướng nhưng cũng làm
[41:36]cho ta hư, ta ỷ lại, ta lười nhác, ta yếu đuối. Cho nên học cái bài học của Bồ Tát á, ta tránh cái cảm tính trong tình yêu thương. Có yêu thương nhau, nén lại để trong lòng. Mà cho nhau cái gì? Cho nhau đạo lý, cho nhau sự răn dạy, đó. Và đó mới là tình yêu thương thực sự, là bền bỉ. Nói giống như Lão Tử: "Trời đất yêu thương vạn vật, coi vạn loài như cỏ, chó rơm." Làm bên ngoài ta lạnh lùng, băng giá, nhưng bên trong lòng yêu thương tràn đầy, đó mới là tình yêu của Bồ Tát, chứ không phải là Bồ Tát mà gặp ai cũng nắm tay, ồ thương chị quá, ôm ha, sao khỏe không, nhớ chị quá. Không, đó không phải Bồ Tát, mà đó là gì?
[42:21]Đó là gì? Đó là cảm tính. Nha. Đó là cái đó ta ta hiểu lầm. Thường ta thường suy xét đạo lý, triết lý trong cuộc sống và thường suy xét tâm lý của con người. Thế nào là thường suy xét tâm lý con người? Là ta biết cái đỉnh cao của tâm lý là ta đạt được vô ngã, mà cái tận cùng của cái tâm lý, bề thấp của tâm lý là chấp ngã cực độ để biến thành thành ác độc. Đó. Chấp ngã cực độ thì thành ác độc, mà vô ngã cực độ thì thành thánh. Thì ta luôn luôn so xét tâm lý của mình nó nằm trong cái cái vị trí nào. Ta sống có vô ngã, vị tha chưa hay là còn chấp ngã, sống theo ý của mình để thành sân hận, hơn thua rồi trở thành ác độc, đọa luôn địa ngục luôn.
[43:12]Cái mà chấp ngã nhẹ á thì ta nổi sân, chấp ngã nặng hơn á thì ta tham lam, chấp ngã nặng hơn nữa thì ta kiêu mạn, chấp ngã nặng hơn nữa thì ta cuồng dâm, dâm dục nặng nề. Chấp ngã nặng hơn nữa thì ta ác độc. Chấp ngã nặng hơn nữa, ta nghiện ngập. Cho nên cái người nghiện là cái người vượt khỏi sự ác độc, người đó luôn luôn là người ác độc. Nhớ như vậy. Khi ta nghiện cái gì? Nghiện ma túy, nghiện game, nghiện đánh bài, nghiện nhậu thì ta đã đi qua khỏi sự ác độc, cao hơn sự ác độc rồi. Nhớ, những cái mức độ mà chấp ngã, ta nhắc lại nè: Chấp ngã thấp nhất là tạo ra cái gì? Sân nha, nóng nảy, tự ái.
[43:59]Chấp ngã nặng hơn chút nữa tạo ra cái gì? Tham nha, tham tiền, ích kỷ, cứ muốn vơ về cho mình. Chấp ngã nặng hơn cái nữa là cái gì? Kiêu ngạo. Khoe khoang, nghĩ mình hơn mọi người, đó, rồi sinh ra ganh tị, đố kỵ với người khác. Chấp ngã nặng hơn nữa là cái gì? Cái bản năng sinh dục trội lên rất mạnh, trở thành một loại người cuồng dâm, dâm dục không có giới hạn, thành bệnh hoạn luôn. Chấp ngã nặng hơn cái nữa là thành cái gì? Thành ác độc. Nhớ như vậy, ác độc. Chấp ngã nặng hơn cái ác độc là gì? Nghiện ngập. Nhớ, đó là những mức độ như vậy. Còn bây giờ ngược lại mà ta vô ngã thì sao? Thì những cái đó mất dần, mất dần, mất dần, mất dần. Đó.
[44:45]Ta thấy ta lòng mình không sân, không tham, không kiêu mạn, không khoe khoang, không nhẹ cái ái dục cho tới dứt ái dục, rồi không ác độc, không nghiện ngập. Đó là con đường mà vô ngã ta phải đi như vậy. Thường xuyên suy xét trong cái tâm mình là để ta thoát được khỏi những cái ham muốn, những tình cảm thương ghét sai lầm, cảm tính. Đó. Là cái suy xét như vậy, lúc nào cũng ráng học hỏi, trau dồi cái đạo lý và thường xuyên thiền định để kiểm soát cái tâm hồn của mình. Vì hồi nãy là thầy Tánh Khoan hướng dẫn quý Phật tử ngồi thiền á là ta chỉ ngồi đây cho biết kỹ thuật thôi, về nhà ta phải ngồi thêm, ta phải tham gia đạo tràng tu tập
[45:28]hàng tuần, hoặc phải tham gia những cái khóa thiền mà chùa mở để tu tập thiền định từng ngày từng ngày tiến lên, đừng bao giờ mà mà lơi lỏng trong cái việc tu tập thiền định. Vì ngày nào ta còn thiền định thì ta còn làm chủ, kiểm soát tâm hồn mình. Còn nếu ta lơi lỏng, ta buông cái thiền định ra, tâm ta nó chạy lung tung, là tâm viên ý mã, không kiểm soát được, không biết nó suy nghĩ cái gì đúng hay sai. Và ta cứ tưởng mình đúng, ta cứ tưởng cái suy nghĩ mình là đúng, cho đến khi ở trong thiền định, mọi ý nghĩ đều bị khước từ, ta mới phát hiện ra rất nhiều ý nghĩ của ta đã sai lầm. Khi ta khước từ hết mọi ý nghĩ trong thiền định,
[46:09]ta mới biết rằng hơn 90% ý nghĩ mình là sai. Còn nếu ta không có thiền định, cứ nghĩ hết chuyện này tới chuyện kia và ta cứ tưởng ý nghĩ nào của mình cũng là đúng. Cho nên chính vì tưởng ý nghĩ mình là đúng, ta tạo nghiệp chập chùng, làm cho ta trôi lăn mãi trong trong luân hồi sinh tử. Hôm nay là ngày Vu Lan vậy, thì ta nhắc lại cái lòng hiếu của con cái đối với cha mẹ cũng như cái tình thương của cha mẹ dành cho dành cho con. Thì ta nhắc một điều: Những người mà có con, thương con á thì phải làm sao? Đừng có thương một cách mà cảm tính, đừng có mà duy ý chí, mà phải thương con mình trong cái trí tuệ, trong cái lý trí, trong khôn ngoan.
[46:56]Cái thương mà không để cho con mình hư, không để con mình ỷ lại, không để cho con mình yếu đuối. Thương phải phải dạy dỗ, thương phải bắt con mình tu tập, tạo phước để nâng cái giá trị con mình lên trong mắt mọi người, chứ không phải thương là chiều. Nhớ ai thương mà chiều là hại con mình. À ngược lại, con cái đối với cha mẹ cũng vậy, đừng có vì lòng hiếu kính cha mẹ mà chiều cha mẹ. Mà làm sao? Phụng dưỡng cha mẹ cũng không có nghĩa là chiều cha mẹ những điều sai, mà phụng dưỡng cha mẹ có nghĩa là đem đạo lý cho cho cha mẹ. Nên trong kinh mà Báo hiếu phụ mẫu, Đức Phật cũng nói: Ví dụ người con mà cõng cha mẹ lên vai,
[47:44]đi quanh núi này cả cuộc đời cũng không đền đáp được ơn nghĩa. Cái câu nói đó rất là đúng. Bây giờ thử ví dụ mình cho ai, mình leo lên vai ai cho người đó cõng mình đi quanh núi hết một năm trời, mình chịu nổi không? Thà mình tự tử chết hơn, thôi để tao xuống đi, ngồi mày cõng tao hoài chắc tao khùng mà tao chết. Thấy không? Cái câu nói đó rất là hay, mình tưởng là bày tỏ một cái công lao mà báo hiếu, không có, Phật nói cái nghĩa đen, cõng ai mà đi cõng riết người ta chết liền nên không báo hiếu được, không đền đáp được ơn cha mẹ. Bây giờ nói: "Ờ nè, trước tao có ban ơn cho mày, tao cho mày mượn mấy triệu
[48:20]mày sống á, bây giờ mày cõng tao đi luôn một tháng đi". Cõng chừng tiếng đồng hồ là mình muốn xỉu rồi. Cho nên nó đền ơn bằng cách khác. Cũng vậy, con cái báo hiếu phụng dưỡng cha mẹ không phải là chiều cha mẹ một cách vô ích, vô lý, mà làm sao giúp cho cha mẹ được tu, đó mới là cái báo hiếu đệ nhất, giống như ông hòa thượng Cấy á. Ông đem mẹ về ông phụng dưỡng, không hề nói để bà ỷ lại, đó là con mình là trụ trì chùa, không có, để cho bà tu. Như vậy mà mà bà được siêu thoát. Thì ngày hôm nay vậy, trong cái mọi ân nghĩa trên cuộc đời này, cha mẹ thương yêu con cái phải biết dạy dỗ, kiềm chế, không nuông chiều, không có cảm tính.
[49:02]Con cái báo hiếu cha mẹ, phụng dưỡng đàng hoàng, tử tế, nhưng mà báo hiếu bằng đạo lý, bằng Phật pháp. Ngoài ra vô số ân nghĩa khác trên đời cũng như vậy. Ta yêu thương ai, thì sao? Hãy cho người đó đạo lý thì tình yêu thương đó sẽ sẽ bền bỉ. Còn ta yêu thương ai mà ta nuông chiều, ta quỵ lụy, sẽ có ngày chia tay. Chúng ta có nghe cái bài nhạc "Triệu đóa hoa hồng" của Nga không? Tà tà lá la la lá la la, là la lá la la lá la la. Cái điệu rất là hay, người Nga ai cũng thuộc hết. Tức là trong câu chuyện bài nhạc đó kể thế này: Có anh chàng họa sĩ anh yêu một cô gái, một cô ca sĩ. Anh biết cô này thích hoa hồng nên ảnh ráng ảnh vẽ,
[49:49]cày vẽ quá chừng, lấy tiền mua một triệu đóa hoa hồng để tặng cổ, để bày tỏ cái tình yêu của mình. Thấy rất là lãng mạn, nhưng mà người trong đạo Phật mình nhìn cái đó là thấy sao? Ngu chết mồ luôn á. Thay vì tiền mua một triệu hoa hồng á, mình làm được bao nhiêu việc phước trên đời phải không ạ? Còn á bày tỏ cái tình cảm mà sau này làm sao? Cổ cảm động được hai năm sau đó bỏ nhau liền. Vì cái loại tình yêu thương bày tỏ cái tình cảm nó nó không có bền. Nên sau này, nên là thầy chỉ cách cho mấy đứa con trai mà sinh viên tụi con mà muốn yêu ai đó, nha, để thầy chỉ cho, cách này bí quyết của nhà Phật.
[50:24]Khi tỏ tình, à đừng có nói: "Anh yêu em". Đừng có nói câu đó. "Xưa rồi Diễm ơi", đừng có nói anh yêu em, mà nói làm sao?
[50:36]Ví dụ thương cô nào á, đừng có lại mà cứ lắng sáng cứ rụt rè, bẽn lẽn "Anh yêu em", không có đâu, không có đâu. Nên nói như thế này: "Anh muốn em tu!" Gì nữa ha? "Anh muốn em lên chùa Phật Quang tu!" Nói cho hùng mạnh, mà nếu cô đó chịu nghe lời mình thì là ngon, cái tình cảm này sẽ bền bỉ. Còn mình rủ cổ đi tu mà cổ hổng chịu tu, thì thôi, cho cổ de. Tình cảm nó sẽ không bao giờ bền. Và tuyệt đối không bao giờ nói "Anh yêu em", không nói "Em yêu anh". Tình yêu là là đau khổ. "Chị tu, hổng tu? Tu hay không tu? Nói một câu cho biết coi! Không tu? Rồi, nghỉ chơi! Tu không? Tu, rồi thôi theo anh lên chùa, lên chùa."
[51:18]Lên chùa rồi làm sao? Thôi thì đi tu luôn chứ làm sao, trời đất.
[51:25]Hôm nay vậy có một vài đạo lý vui ta nói với nhau trong cái tình cảm thương ghét của chúng sinh. Vậy ta cẩn thận, vì tình thương làm cho ta hạnh phúc, nhưng cũng làm cho ta đau khổ và cũng làm cho ta hư. Nhớ như vậy, cho nên ta hết sức dè dặt trong việc sử dụng tình yêu thương của mình, cũng như trong việc đón nhận tình yêu thương của người khác. Cái bài đạo lý của ta đêm 14 là như vậy. Thầy xin giới thiệu, ta vừa mới xuất bản được một cái tập truyện tranh thứ 12: Đỉnh Núi Tuyết, trở lại Vương Xá. Tập này thầy xem mà thầy cũng rất là xúc động nha. Mặc dù thầy là tác giả, chính thầy viết ra, mà đến khi xem lại những hình của
[52:06]họa sĩ vẽ, mọi người làm thầy xem lại thầy cũng xúc động về cuộc đời của Đức Phật, nên thầy cũng mời mọi người đón mua chứ thầy không cho nổi. Thôi thầy chúc mọi người an vui nha.