[0:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay ta trao đổi với nhau cái đề tài Thiền như là một cái phương pháp mầu nhiệm để hóa giải xung đột trong cuộc sống.
[0:15]Chúng ta biết rằng con người không có sống một mình trên đời được.
[0:25]Nếu mà con người chỉ sống một mình trên đời này thì không bao lâu người ta chết và tuyệt chủng. Vào cái thời xa xưa của nhiều triệu năm trước, con người bắt đầu xuất hiện trên trái đất thì không phải là chỉ xuất hiện ban đầu một con người rồi từ đó nảy nở ra thành cả một cái thế giới bảy tỷ người như thế này, mà xuất hiện con người cùng một lúc. Nói là cùng một lúc, sự thực nó chênh lệch nhau vài trăm nghìn năm, có khi cả triệu năm. Ở lác đác nơi này, nơi kia, nơi này, nơi kia. Bỗng nhiên có một nhóm người, một ít người xuất hiện ở Phi Châu, một ít người xuất hiện Âu Châu, một ít người xuất hiện ở Á Châu, bộ tộc này, bộ tộc kia vậy nhiều lắm.
[1:16]Chớ không phải là chỉ một con người như là cái lý thuyết mà các nhà sinh vật học đề ra, cứ nghĩ rằng loài người bắt đầu từ một tổ tiên duy nhất. Cái khái niệm đó hoàn toàn sai lầm. Vì nếu mà con người bắt đầu bằng một tổ tiên duy nhất và người ta trộn máu với nhau để tiếp tục sinh đẻ ra thì người ta bị cái bệnh đồng huyết và chết sạch rồi. Nhưng không phải như vậy. Con người sinh ra ở nhiều nơi khác nhau rồi lúc đó họ mới gặp nhau, họ giao phối để sinh con đẻ cái. Nên những người con cái đó cái gen nó khác hoàn toàn. Nhờ vậy mà nó tiếp tục sinh ra những thế hệ con cháu khỏe mạnh. Còn có những cái nhóm người hoặc là một ít người bỗng nhiên
[2:01]xuất hiện ở trên đời này mà không có tiếp xúc được với những cái bộ tộc khác hay những cái nguồn người khác thì họ chết trong buồn tẻ, trong cô độc luôn, mất tuyệt chủng luôn. Nên từ khi mà loài người hình thành cho đến ngày hôm nay, sự thực là có một số bộ tộc tuyệt chủng chết mất hết rồi. Còn những giống người mà tồn tại được đến ngày hôm nay là bởi vì họ đã gặp gỡ những cái bộ tộc khác để sống yên vui, sống thanh bình với nhau. Một cái điều hiển nhiên nó phù hợp với tâm lý học và sinh lý học rằng nếu con người có một cái mối tương quan tốt đẹp với nhau, tự nhiên người ta khỏe mạnh và sống lâu.
[2:49]Còn nếu con người hoặc sống một mình hoặc sống xung đột với nhau thì con người căng thẳng, mất cái hệ miễn dịch, mau chóng bệnh hoạn rồi chết sớm. Như vậy nên có hai hạng người vậy. Một là sống cô độc cũng sẽ chết sớm, vì tự một mình lo một mình rồi cái quay cuồng, bế tắc rồi cuộc sống chấm dứt luôn. Hoặc là cứ sống thường xuyên trong xung đột rồi cũng căng thẳng, rồi cũng chết sớm luôn. Nhưng mà tại sao trong kinh Phật lại nói rằng là cái người mà tu giỏi là người biết sống một mình? Như vậy phải chăng trong đạo Phật khuyến khích cái cuộc sống một mình? Dạ không phải. Sống một mình là một nỗi khổ, nhớ như vậy.
[3:36]Cho nên ai chịu đựng được cái cuộc sống một mình, đó là người giỏi. Giỏi vì sao? Vì nó khổ. Chứ không phải là đạo Phật khuyến khích là sống một mình. Sống một mình thử để coi mình có bình an hay không. Vì sao vậy? Vì ai sống một mình sau đó đều căng thẳng tâm lý hết, đầu óc cực kỳ căng thẳng, phát điên luôn. Ai không tin thầy, thử đi tìm về một nơi nào chỉ một mình mình sống một thời gian rồi sẽ thấy, nếu không biết tu tập. Còn những người biết tu tập rồi đó thì mới có thể bình an kéo dài, lây lất được trong cái cuộc sống độc cư như thế. Cho nên cái cuộc sống một mình là cái thước đo đạo lực của mỗi người.
[4:21]Chớ sống một mình không phải là mục tiêu của đạo Phật, ta nhớ như vậy. Hai cái đó khác nhau. Còn trong cuộc sống thực tế bình thường thì con người luôn cần có nhau, cần gặp nhau, hỗ trợ nhau, tương tác với nhau và phân công với nhau, người làm việc này, người làm việc kia thì con người sẽ được sống vui, sống khỏe, sống sung túc đầy đủ hơn và xã hội phát triển hơn. Thầy có giảng cái bài này một lần trong một bài nói về cái kinh tế, cái sự phân công của xã hội. Ta nói là ví dụ như có một cái ông nông dân, ổng không có gia đình, ổng sống một mình, một mình ổng phải nấu cơm, một mình ổng phải làm ruộng,
[5:04]một mình ổng phải dệt vải, một mình ổng phải cất nhà thì ta dám chắc một điều ổng sống rất cực khổ, chỉ là một cái lều tạm bợ, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc. Nhưng mà nếu ổng có một cái gia đình được phân công: À người này lo chuyện nấu ăn, người kia lo chuyện dệt vải, ổng thì lo cày ruộng, khi nào ấy thì lo cất nhà, vân vân. Nếu được phân công thì ta sẽ thấy là tất cả cái gia đình đó đều sống sung túc hơn trong một cái mái nhà nó to lớn hơn, món ăn ngon hơn, quần áo được ấm áp hơn. Nên khi xã hội mà người ta sống vui với nhau, sống cộng đồng với nhau, có cái phân công hợp lý thì con người phát triển, phát triển về vật chất, kinh tế và cả tinh thần.
[5:55]Nên cái việc mà sống chung với nhau, sống cộng đồng với nhau, nó trở thành một cái nhu cầu của con người. Đó là lý do tại sao mà cái sinh lý nó đã gài trong cơ thể con người. Đến khi người ta vừa lớn một chút xíu, khoảng qua khỏi mười mấy tuổi, bắt đầu cái gen nó bật cái phương trình lên là người ta phải yêu. Phải yêu. Tức là người nữ tự nhiên cảm thấy thích cái người nam, người nam cảm thấy thích cái người nữ. Chớ có người nam nào thích người nam không ạ? Có không? Cũng có, gay á, gay cũng có. Lệch lạc giới tính. Chứ còn bình thường thì cứ vậy, vì do cái phương trình trong gen nó lập sẵn, tới cái tuổi đó bắt đầu nó bật ra là bắt đầu người ta
[6:41]yêu đương để tiến tới việc thành lập một cái gia đình, một cái tổ ấm, một cái hạnh phúc mới vậy đó, đại khái là như vậy. Còn cái người nào mà lớn lên rồi lại không chịu yêu là ai?
[6:56]Là người nào? Có hai hạng người lớn lên mà không chịu yêu: một là những người trong một phần cơ thể có bị bị khiếm khuyết. Khiếm khuyết cái chỗ nào đó biết không ạ? Thôi tự biết, thầy không có nói ra, kỳ lắm, đại khái. Hạng người thứ hai là người nào? Người nào? Người? Đúng rồi, người xuất gia. Vậy cái người đi tu thì thật ra thì trong cái cơ thể họ, cái phương trình nó vẫn bật ra, nó vẫn bật ra là cứ phải yêu. Nhưng mà cái lý tưởng tu hành nó kềm chế, nó cản trở, nó chống lại cái khuynh hướng của bản năng cơ thể. Và khi họ vượt qua được cái điều đó rồi thì họ mạnh dạn họ bước vào chùa luôn để họ tu tập, nó vậy.
[7:43]Chứ ta hỏi những người mà đi tu họ cũng đều phải có trải qua như vậy cả, nhưng mà họ chiến thắng được để để đi vào chùa. Nhưng mà vào chùa rồi họ có sống một mình được không ạ? Cũng không. Cũng sao? Cũng phải sống với cộng đồng, cái cộng đồng của những người xuất gia. Nha. Nên là con người cứ phải sống với nhau. Còn trường hợp mà sống một mình rất ít và cũng không sống lâu được. Nhưng mà sống với nhau rồi á thì một cái vấn đề còn lại là sao? Là xung đột. Cái sự xung đột trong cộng đồng của mình lại là một nỗi khổ mới. Lúc đó người ta lại ao ước sao? "Thôi tôi tôi biết vậy tôi không thèm lấy ông.
[8:22]Tôi thà tôi ế chồng, tôi ở vậy một mình mà sướng hơn." Có ai đã nói câu đó chưa ạ? Có rồi phải không? Khi mà à ông chồng ổng nhậu, ổng say xỉn, ổng bồ bịch, ổng ngược đãi, ổng nói năng bỗ bã, bậy bạ đó, chửi bới lung tung. Lúc đó lại ân hận nói: "Tại sao lúc trước mình lại yêu cái con người này? Ngạc nhiên. Hồi nhỏ mình thấy ổng dễ thương lắm mà, sao bây giờ trở thành cái tay nát rượu thế này?" Vân vân. Thầy không có lường được và sinh ra xung đột. Lúc đó lại muốn ở một mình. Nhưng mà nếu lúc đó có một phép lạ cho ta ở một mình thì ta ở được một mình được bao lâu? Ráng lắm được một tháng, gồng lắm được hai tháng rồi sao?
[8:59]Lại bắt đầu mơ mộng tiếp. Con người là vậy, cứ phải hướng đến cái đời sống cộng đồng chung với nhau. Nhưng mà sống chung với nhau thì sao? Thì lại xung đột. Cái vấn đề là như vậy. Mà cái thời đại ngày hôm nay cái sức chịu đựng của con người đối với sự xung đột nó thua rất xa cái thời của ông bà ta. Nên thời đây người ta rất dễ ly dị, dễ chia tay nhau vậy. Ta thấy cái cặp đó đáng lẽ hạnh phúc lắm chớ, nhưng mà một cái mích lòng, bất đồng gì không đáng lắm, thế họ ra tòa họ ly dị. Mà nếu với ông bà ta thì cái sự bất đồng đó chỉ là gì? Vụn vặt. Nhịn một thời gian qua hết rồi vẫn sống vui trở lại.
[9:41]Nên cái thời đại hôm nay con người ta ít chịu đựng được cái sự xung đột hay gây ra sự xung đột nó phiền toái hơn là vào cái thời xưa của ông bà mình. Lý do tại sao thì ta sẽ từ từ ta mổ xẻ. Nhưng mà cái hạnh phúc trong cuộc sống của ta là làm sao để được sống vui với mọi người. Để sống vui mọi người. Ít nhất hai người thì vui với hai người, năm người thì cùng vui với năm người, mà nếu với cả một cái cộng đồng như thế này, với cả cộng đồng đông như thế này mà vui với nhau được hết thì làm sao? Thì làm sao? Hạnh phúc cực kỳ. Hạnh phúc cực kỳ. Thầy nói cái câu này thì nhiều người chưa hình dung ra
[10:23]vì ta chưa lọt được vào một cái cộng đồng như thế. Nếu mà ta may mắn, ta lọt được vào một cái cộng đồng mà không cần đông như thế này, chỉ cần là ví dụ như là 50 người thôi, mà 50 người đó sống hòa vui, hạnh phúc, nhường nhịn với nhau, ta thấy cái cõi này thật sự là cõi thiên đường. Ví dụ như cái ít ỏi nhất của con người là chỉ mong được hai người hạnh phúc với nhau. Cho nên ta thấy là từ xưa này biết bao nhiêu bài thơ, bài nhạc cứ hát ca ngợi tình yêu, mong rằng thôi mình được sống bên nhau dù có phải nghèo nhưng mà ta yêu thương nhau. Thế là mái nhà tranh với hai quả tim vàng. Nhưng mà thực sự là hai người mà nếu không biết tu,
[11:07]không có đạo lý vẫn xung đột và vẫn đau khổ. Còn nếu mà gia đình tỷ hai vợ chồng rồi có ba người con mà sống vui vẻ với nhau, không xung đột, gia đình đó là một gia đình hạnh phúc. Năm người thôi, ta vẫn thấy là hạnh phúc. Nhưng mà vẫn không bằng nếu ta lọt vào một môi trường mà được năm mươi người, một trăm người mà vẫn hòa vui, sống yêu thương nhau, ta thấy hạnh phúc nó nó dâng trào cùng cực luôn. Thầy nói ví dụ như là một đạo tràng tu tập đi. Vì ta sống với nhau ở đây ít ngày quá, ví dụ một đạo tràng ta đến chùa ta mở khóa thiền, ta chỉ sống từ chiều thứ sáu cho đến sáng thứ bảy, thì trong mấy ngày đó có xung đột gì không à? Có không?
[11:50]Dường như không phải không ạ? Có cảm thấy yêu thương nhau không? Hay là gặp nhau làm lơ? Có yêu thương nhau không? À. Mà trong hai ngày này ta có thấy hạnh phúc không? Có không? Phải nói thật lòng nha. Phải nói thật lòng, vì những điều mà thầy nói ra, ta phải kiểm chứng lại trong cuộc sống thực tế của mình. Nên ta thấy rõ ràng rằng là nếu ta được sống một cuộc sống không xung đột, đó là cái hạnh phúc lớn ở trong đời này. Nhưng mà để làm sao mà tránh cái xung đột thì đây lại là một vấn đề nan giải mới. Vì con người sao? Thích xung đột. Ví dụ sống với nhau vậy cứ tỵ hiềm, ganh ghét, ừ thấy ai hơn mình một chút là bực tức.
[12:36]Rồi lại muốn giành phần hơn của mình, người kia cũng giành phần hơn về họ là tranh giành vì tham lam. Rồi những cái câu nói vô tình bâng quơ hơn thua trong từng cái câu nói cũng làm giận nhau, ghét nhau. Rồi ví dụ mình thích điều này, người kia không thích điều này, thích điều khác là cũng khó chịu, gây gổ với nhau. Tức là vô số điều để con người ta phải đưa đến xung đột với nhau, vô số điều. À và nó đủ thứ chuyện để con người sẵn sàng xung đột với nhau, và xung đột như vậy làm cho ta mất hạnh phúc. Nên cái vấn đề ta đặt vấn đề với nhau là làm sao để sống trên đời này mà bớt đi cái sự xung đột đó?
[13:17]Bớt đi cái sự xung đột đó thì ta nghĩ rằng thôi thì ta nhịn, ừ ai làm gì cũng được. Cái điều đó đúng không ạ? Cứ một người giận thì một người nhịn thì nó sẽ vui. À người ta nói rằng là: "Chồng giận thì vợ làm lành, cơm sôi bớt lửa thì không đời nào khê phải không? Không khét nào khê đại khái vậy." Tức là nếu mà có một người giận thì có người thối nhịn thì cuộc sống nó sẽ vui. Nhưng cái câu đó đúng không ạ? Đúng không? Nếu ông chồng ổng cứ quậy hoài mà mình nhịn hoài có được không? Gia đình cũng tan vỡ. Vì sao? Vì một cái sai và một cái chấp nhận, tức là đồng thuận với cái sai đó thì cái sai không bao giờ đưa đến hạnh phúc.
[14:09]Cái sai rồi cũng sẽ đưa đến đau khổ. Cho nên để cho có được cái sự hòa vui, tránh được cái sự xung đột ở trong cộng đồng thì mỗi người đều phải biết tu chứ không phải chỉ một người biết tu mà đủ. Ví dụ như ta, ta đến chùa ta biết tu tập, ta đem cái đạo lý hiền lành đó về nhà ta sống, nhưng trong gia đình ta có những người không biết tu, cứ gây hấn rồi ta cứ phải nhịn. Đến lúc nào đó, cái sự gây hấn của người kia, cái sự sai lầm của người kia nó phá tan cái gia đình mà ta cứ nhịn và không làm gì nữa, ta vô tình trở thành kẻ đồng lõa cho cái xấu. Cho nên vì vậy là ai cũng phải biết tu thì cái cộng đồng đó mới có một
[14:51]sự hòa vui thật sự, cái cộng đồng đó mới thực sự là không xung đột. Và mục đích của ta tu tập thì nếu mà nói mục đích xa xôi thì ta tu để làm gì? Tu để giác ngộ, giải thoát, chứng được thánh quả. Nhưng mà cái mục đích gần hơn ta tu để làm gì? Tu làm sao để ngay khi trong cái cuộc sống này, hiện tại này ta tránh đi sự xung đột, ta sống được hòa vui với nhau và chưa thấy thiên đường ở đâu nhưng mà một cuộc sống như thế đã là hạnh phúc rồi. Nguyên nhân ở đâu có sự xung đột? Nguyên nhân ở đâu? Bắt đầu từ tham phải không ạ? Giành nhau. Thấy đứa bé nó giành nhau cái kẹo cũng tham, lớn thì giành nhau chia nhau gia tài, chia nhau đất đai, vân vân.
[15:46]Giành nhau lợi nhuận, giành nhau chia phần lãi, vân vân, tham. Thứ hai là gì? Sân. Sân là gồm có giận hờn nè, tự ái nè, hơn thua, đố kỵ, những tâm đó ta ghép vô cái sân. Thứ ba là gì? Si. Si là gì? Ngu. Ngu nghĩa là sao? Nghĩa là nhìn vấn đề nó không đúng. Nhìn vấn đề không đúng ví dụ như cái người đó tốt mà ta tưởng họ xấu, người đó xấu mà ta tưởng họ tốt. Thế là cái sự cư xử nó không thích đáng, thế là đem đến sao? Đem đến kết quả tệ hại là gia đình ta bất hòa liền. Đó, ví dụ người chồng ổng dắt ông bạn tới, thì bà vợ bả nhìn thấy ông bạn này không đàng hoàng, bả nói với ông chồng: "Cái ông bạn vàng của anh là cái thứ người không ra gì
[16:37]đâu, anh tránh đi." Ông chồng ổng quát lên ổng nói: "Bạn của tui tui chơi bao lâu nay tui biết chứ bà bày đặt. Bà con gái mà biết cái gì." Nhưng đến khi một lúc nào đó cái thằng bạn nó quậy tưng bừng hết trơn lên thì mới té ngửa ra. Thì do cái là cái nhìn không thấy, không thấy được sự thật, đó gọi là si, vân vân. Hoặc là cách xử lý là đáng lẽ lúc đó ta phải dạy con nghiêm khắc, nhưng mà ta lại chiều con. Cái đứa con nó được chiều chuộng nó cái nó hư. Đứa con được chiều chuộng nó hư, mà khi nó hư rồi thì chồng đổ thừa cho vợ, vợ đổ thừa cho cho chồng. Nhưng mà ban đầu là sao? Bởi vì ta sai lầm, ta xử lý sai vấn đề
[17:19]là thay vì phải nghiêm khắc dạy con thì đem đi chiều chuộng nó. Như vậy đó cũng là cái si. Tức là si là ta sai lầm không nhìn ra được vấn đề, rồi xử lý sai đưa đến kết quả tệ hại rồi gia đình lại xung đột với nhau. Cho nên nguyên nhân của việc xung đột gia đình là tham, sân, si. Mà ba cái đó ta có được mấy cái?
[17:45]Ta có được mấy cái trong người mình? Có đủ cả bốn cái chứ không phải là ba nữa nha.
[17:55]Nhưng mà bây giờ ta biết rằng là xung đột gia đình là vì tham là giành nhau nè, vì sân nè hơn thua, giận hờn, tỵ hiềm rồi tranh chấp là sân. Rồi si nè, si là nhìn sai vấn đề, xử lý sai vấn đề, vân vân, những cái đó rồi đưa đến xung đột, ta biết rồi. Nhưng mà tham, sân, si nó có cái gốc của nó nữa là cái gì? Có người trả lời vô minh, có ai có câu trả lời gì khác nữa bổ sung không? Chấp ngã, đúng, chính xác, đúng vậy. Ta gọi là vô minh cũng được, ta gọi là chấp ngã cũng được. Cái vô minh, vì ta ngu, vô minh nên ta mới chấp ngã, cho nên cái chấp ngã là hiện tướng của vô minh. Vô minh là nói sâu xa hơn, sâu kín hơn,
[18:38]trừu tượng hơn, còn chấp ngã là cụ thể hơn, rõ ràng hơn. Chấp ngã là gì? Là chấp có một cái tôi. Chấp có một cái tôi là gì? Cái này ta không đủ trí tuệ, ta không thấy nó được. Nhưng mà nếu người có tu, ta sẽ thấy là rõ ràng mình cảm nhận mình có một cái tôi khác với mọi người, đúng không ạ? Đúng không? Như thầy nhớ hồi thầy nhỏ, thầy cứ thắc mắc cái này hoài. Thầy nhỏ thầy nói: "Ủa tại sao trong đầu mình có suy nghĩ và mình có cảm nhận mình khác với thế giới bên ngoài? Vậy cái người khác họ có cảm nhận giống mình không? Là tại sao mình lại được bố mẹ mình sinh ra? Rồi những người kia họ nghĩ ra sao?" Cứ thắc mắc trong đầu:
[19:25]"Tại sao ta lại khác với mọi người? Bỗng nhiên cũng là con người, bỗng nhiên sao mình thấy mình khác với mọi người, mình lại có những suy nghĩ và mình cảm nhận mình với thế giới bên ngoài sao lại là là là khác nhau?" Vân vân. Hồi nhỏ thầy cứ suy nghĩ mãi chuyện đó. Bây giờ lớn lên mới hiểu rằng à chính cái bản ngã nó đã tạo cho mình một cái như vậy. Nhưng mà cái tôi đó, cái ta tự nhiên nó đã hình thành trong thẳm sâu cái tâm thức của mình, nên ai cũng chấp ngã. Nhưng mà cái người mà biết tu á thì họ kiềm chế cái tôi đó lại, không cho cái tôi đó trở thành tham, sân, si, không cho cái tôi đó trở nên tự ái, ích kỷ, tham lam, thù hận.
[20:06]À còn cái người không biết tu á là cứ để cái tôi nó lớn lên. Cái tôi nó vô hình vô ảnh nhưng mà nó lớn dần, lớn dần và nó trở thành cái hơn thua với mọi người, tham lam giành giật với mọi người, sống ích kỷ chỉ biết mình, đụng một chút là tự ái, giận đùng đùng. Và cái tôi đó nó lớn hơn cái thân của mình. Ta có cái thân bé tí xíu này thôi, nhưng mà cái tôi nhiều khi nó lớn gấp nghìn lần cái cái thân này. Nên ta thấy ví dụ thế này. Trong một cái doanh trại quân đội, à ta thấy quân đội đó sống cả ngàn người mà doanh trại thì chật hẹp. Một cái lán trại như vậy họ ở rất là nhiều, làm cái chõng tre trong rừng họ ở với nhau làm sắp lớp, sắp lớp vậy nè người vậy.
[20:50]Rồi khi mà đi ra tập trận thì cứ đứng sát sát với nhau, đứng xếp hàng với nhau mà tập trận, vân vân, mà mình không thấy gây gổ. Kỷ luật quân đội rất là nghiêm làm cho cái tôi mọi người bị diệt hết. Anh phải vâng lời, hô đứng đứng, hô ngồi ngồi, hô chạy chạy, vậy nghĩa là do họ vâng lời tuyệt đối cái bản ngã tiêu mất, không có cái tôi. Và ta thấy một cái cái doanh trại đó với số người đó rất là chật chội mà không có xung đột, bởi vì không có cái tôi. Rồi ta lại nhìn qua một cái nhà biệt thự to lớn, là bốn năm tầng lầu ở không hết, trong đó chỉ ở có có năm người, mà cái phòng trong đó thấy mười phòng,
[21:30]chia ra làm tới bốn tầng lầu, ra đằng trước, đằng sau nhà rộng thênh thang, nhưng mà hỏi ra thì sao? Trong nhà đó thường xuyên gây gổ. Là ông chồng về là quát tháo một lát, bà vợ về quát tháo một lát, đứa con cự cãi tùm lum, rồi cái người này xung đột người kia hết. Mình nói: "Ủa sao cái nhà đó rộng mà con người ta cứ đụng chạm nha, cứ va chạm với nhau? Còn cái doanh trại quân đội nó lớn thế mà sao người ta đi qua đi lại lọt tuốt hết, không ai đụng ai, không ai chạm ai?" Vì sao vậy? Thì bởi vì cái gì? Bởi vì cái gì? Cái tôi nó đụng nhau. Cái thân đụng nhau không quan trọng, mà cái tôi đụng nhau rất là nghiêm trọng.
[22:09]Ví dụ như hai người đó cái tôi họ cùng bé, cái họ đi ngược chiều nhau đi qua một cái đoạn đường hẹp, một cái hành lang hẹp, họ va phải nhau. Vai và vai họ đụng nhau cái rầm, rớt đổ luôn cả cái món đồ họ đang cầm. Một người kia thì cầm một cái bát cơm sắp ăn, còn người kia thì cầm món quà sinh nhật để tặng bạn. Họ chạm vào nhau một cái, cả hai cái rớt xuống dưới hư hết. Nhưng đụng nhau vậy, hai cái thân đụng nhau, hai cái món vật chất có giá trị vỡ tan, nhưng mà họ không có cái tôi thì họ đứng lên họ nói cái gì? Ai cũng giành nhau xin lỗi, ai cũng nhận lỗi về phần mình. Nói: "À, tôi xin lỗi, xin lỗi nha.
[22:48]Tôi vô ý quá." Thực ra vì hành lang quá hẹp mà hai người đó quá mập nên họ va chạm nhau, nhưng mà cái tôi họ quá nhỏ đi nên họ không đụng, không xung đột. Chạm nhau một cái, một người vỡ luôn cái tô hủ tiếu sắp ăn, bụng thì đang đói. Một người thì rơi mất cái món đồ mà sinh nhật sắp đi tặng bạn, à người bạn thân. Nhưng mà cái tôi họ bé quá, họ không giận nhau, không xung đột mà miệng cứ nói lia lịa là xin lỗi xin lỗi nhau vì tôi vì tôi. Rồi cuối cùng họ bắt tay nhau hòa, rồi cái nói: "Thôi tôi để tôi đi mua lại cho anh cái tô hủ tiếu khác." Nói: "Thôi thôi, để tôi đi mua lại cái món quà của anh bao nhiêu tiền?" Thôi người nào nói:
[23:24]"Thôi thôi thôi thôi, thôi để tôi tự lo." Thế họ tự xử lý vấn đề và vẫn vui với nhau. Mai mốt họ gặp nhau lại, họ mới phát hiện rằng là nhờ cái cú mà va chạm rớt đồ đó họ tìm ra được thêm một người tốt trên cuộc đời này, một người không có cái tôi, và họ vui vẻ kết bạn với nhau. Kết bạn sống với nhau tới già, tới chết vẫn vui. Vì sao? Vì cái tôi nhỏ quá. Cái tôi nhỏ quá nên cái tình yêu thương và sự tử tế nó lớn lên. Rồi, mà có hai người ở rất xa nhau, người ở bên cái nhà bên đây, người ở bên cái nhà bên kia, phải không? Không đụng gì nhau hết, một người ngồi bên cái ban công nhà mình nhìn qua nhà bên kia nói xiên nói xỏ:
[24:07]"Đồ trưng diện, xí xọn ha, điệu hạnh, à đói tới nơi không lo, rồi bày đặt cái là..." Không đụng gì nhau hết mà vẫn chửi, chửi qua bên kia. Thân không hề đụng nhau, ở hai cái nhà rời nhau mà vẫn xung đột. Vì sao vậy? Vì sao? Vì cái tôi nó to, nó to qua khỏi cái nhà luôn. Cho nên thân không hề đụng nhau mà hai cái tôi đụng nhau, cứ hiềm hận. Và canh làm sao? Lúc nhà bên kia vắng thì mình cầm sao? Mình cầm rác mình chọi qua nhà người ta, quăng cái giỏ rác mình qua nhà người ta. Và người khi đi về phát hiện là cái giỏ rác thì phát hiện ra đúng cái thằng hàng xóm mà mình hay gây lộn thì nó quăng rác nhà mình chứ không đâu.
[24:44]Và đêm hôm đợi nó ngủ rồi, mình mình quăng trả trở lại một cái gì nó tệ hại hơn cái rác. Là cái gì vậy? Là cái gì? Là cái gì mà ta ta không dùng ở trong người mình nữa đó đem qua. Rồi sao? Nói vậy. Tức là không đụng nhau gì cái thân hết nhưng mà vẫn xung đột vì cái tôi to lớn quá. Cho nên sống trên đời này mà cái tôi to quá thì làm sao? Xung đột. Phải không ạ? Còn nếu cái tôi quá nhỏ thì vai chạm vai, tay chạm tay vẫn yêu thương, vẫn tử tế với nhau. Ví dụ bây giờ ta đang ngồi trước cái sân này, đông chật như thế này nhưng ta có xung đột với nhau không ạ? Có không? Có người này lấy chân đạp người kia một cái không?
[25:28]Người kia ngồi gần có thọc cùi chỏ một cái không? Có không? Không, mà làm sao? Nếu mà cái chân người kia đụng chân mình thì mình làm sao? Mình rút cái chân mình bớt, phải không ạ? Hay là mình lấy chân mình đạp lại? Có không? Không, phải không ạ? Là vì sao? Vì sao mà nhường nhịn nhau vậy? Vì sao? Vì cái cái tôi ta đang đang nhỏ. Thầy dùng chữ "đang" thôi, chứ còn "sẽ" thì không biết nó có lớn lại không à nha. Ra khỏi chùa rồi thì ta không biết được. Ra khỏi chùa thì không biết chuyện gì xảy ra. Bây giờ ta ngồi trước Phật, ông Phật ổng ngồi ổng nhìn mình lom lom vậy cái cái tôi mình thôi bé lại, cho nên sống nhau rất là vui.
[26:04]Lỡ ai mà đụng mình cái: "À, không sao, dạ vâng, dạ vâng, vui. Chị khỏe không? À cái tay nãy chị đập trúng em nó yếu quá, không đủ lực. Như vậy biết sức khỏe chị giảm rồi, em lo lắm ha." Nhưng mà nếu cũng cái bàn tay đó mà đứng ngoài chùa mà chết với tao. Ở đây có ông Phật ổng dòm rồi thầy ngồi thầy giảng á, mình sống trong đạo lý nên cái tôi mình kềm lại, mình sống rất là vui. Nhưng mà nếu không phải trong môi trường chùa, cái tôi mình nó tự nó phình phình phình phình ra lại. Bây giờ ta quan trọng ta tu làm sao để cho cái tôi đó làm sao? Lúc nào cũng nhỏ lại. Mà ta nhớ một điều, cái tôi mà càng nhỏ,
[26:42]cái phúc ta sẽ càng lớn, khi chết ta sẽ về cõi càng cao. Đúng như vậy. Còn cái tôi mà càng lớn thì phúc ta càng bé, khi chết ta về cõi càng thấp. Nhớ như vậy. Về cái tôi nó ghê lắm như vậy. Nên những người mà cứ thích cái cá tính, thích cái gì độc đáo riêng biệt là biết rằng mình đang đi về cõi dưới.
[27:08]Ở đây là cái chỗ mà người ta hay lầm. Những người phân tích cái xã hội học hiện đại hay bị lầm ở chỗ cái tôi, cái cá tính. À ví dụ thế này. Ví dụ như cái gia đình đó có một cái người con, ông bố thì nói là thôi con đi học bác sĩ cho bố, cái đứa con nó không chịu, nó khăng khăng nó quyết tâm nó đi học họa sĩ. Cương quyết quá là bố mẹ đành phải thôi chiều cho nó đi học mỹ thuật, học vẽ. Khi này nó vẽ những bức tranh nó bán rất cao giá, đó coi như thành một họa sĩ nổi tiếng thì lúc đó có mới có một cái người phê bình như thế này, nhận xét như thế này, nói rằng: "À, thằng bé này nó thành công là nhờ vì nó có cá tính.
[27:52]Nó có cái độc lập của nó. Nó không đi theo chiều bố ý bố nó, cho nên là bây giờ nó thành một người họa sĩ thành danh. Nếu mà nó chiều theo bố nó, nó là một bác sĩ thì có lẽ nó chỉ là một bác sĩ tồi." Cái câu nói đó nghe mình thấy không cãi được. Và cái lối lý luận đó nó khuyến khích con người ta phát triển cá tính, tức là phát triển cái tôi. Nhưng mà sự thật có phải như vậy không ạ? Không phải. Cái người mà hiểu như vậy là cái nhìn rất là cạn. Cái đứa bé đó mà nó quyết tâm nó chọn ngành mỹ thuật không phải là bởi vì nó có cá tính hay nó có cái tôi, mà bởi vì nó có hai cái nhân duyên. Hai cái nhân duyên, nhân quả từ kiếp trước.
[28:41]Một cái nhân quả thứ nhất á là thằng bé này ở kiếp trước nó chuyên đi vẽ những cái tượng Phật, vẽ tượng Phật cho các chùa thờ và vẽ từ thiện, công quả không có lấy tiền. Và lúc nó vẽ, lúc nào nó cũng muốn vẽ cho đẹp để mọi người lạy Phật phải hoan hỷ, khi thấy tượng Phật đẹp mọi người hoan hỷ. Thằng bé kiếp trước nó có một cái nhân quả đó là vẽ. Cái thứ hai là cái nhân quả nữa là thích làm từ thiện, thích làm từ thiện. Đem cái nét vẽ mình để phục vụ cho đời, nên kiếp trước nó sống cũng là tài nghệ không nhiều và cũng không giàu. Vì cứ đem cái tài năng mà phục vụ miễn phí nên tài cũng không cao và cũng không có khá giả.
[29:32]Nhưng mà nhân quả nó tích lũy cả đời nên sinh qua đời này cái nhân quả đã quy định cho nó sẽ phải là một họa sĩ giàu sang và có tiếng. Đó là nhân quả quy định. Và khi nhân quả đã quy định nó rồi, nó lớn lên cái tâm thức của nó chỉ hướng về điều đó, nó không hướng về điều khác được. Còn bố mẹ nó không biết cái nhân quả đó, cho nên bố mẹ nó mới nghĩ rằng nghề bác sĩ là cao quý, là yêu cầu nó đi học về y khoa. Do bố mẹ không biết nhân quả thôi. Còn nó thì tâm thức nó đã bị quy định bởi nghiệp rồi, nó chỉ có một con đường nó hướng đi do cái nghiệp nó đã tạo ra và nó đi và nó thành công. Ở đây không liên quan tới chuyện cá tính hay cái tôi.
[30:14]Nhưng mà những nhà phân tích tâm lý xã hội hiện đại không nhìn thấy cái nhân quả kiếp trước, cho nên đã rút ra một cái nguyên lý trật bậy là nhờ thằng bé này nó có cá tính. Biết bao nhiêu thằng bé có cá tính mà có thành công không? Không. Mà cuối cùng là sao? Chôn đời trong game rồi chết mất trong đó. Nha, nên không phải ai có cá tính mà thành công. Thằng bé kia không phải vì có cá tính mà thành công, mà vì đời trước biết tạo phúc. Đó, khác nhau như vậy. Nên ở đây ta nói rằng à cái chấp ngã là gốc của tham, sân, si. Đó là cái tôi đó. Nên ở đây khi ta tu mà ta kiểm soát được cái tôi là ta nắm được cái gốc của vấn đề.
[31:01]Ta nắm được cái gốc, cái lõi của sự tu tập, đó, và cứ cố gắng kềm chế được cái tôi của mình. Không để tham, sân, si nó phát ra và trước hết ta sống với mọi người rất là hòa vui, rất là hạnh phúc, đó, kiểm soát được cái tôi. Đó. Bây giờ cái biểu hiện của cái tôi, cái chấp ngã đó là cái gì để ta nhìn thấy mà ta kiểm soát? Cái biểu hiện của chấp ngã là cái gì? Để ta kiểm soát nó, ta nhìn thấy nó, phát hiện nó và ta kiểm soát liền. Cái gì ạ? Hai cái. Có hai cái biểu hiện của chấp ngã để ta nhìn thấy nó liền: một là chấp cái thân này là ta, hai là chấp cái ý kiến này là ta. Hai cái đó là chính, thật ra nhiều lắm nhưng mà hai cái này ta dễ nhìn nhất.
[31:55]Nên trước nhất là cái chấp thân này là ta, nên ai cũng yêu quý thân này, tô điểm cái thân này, nuôi dưỡng cái thân này, phụng sự cho cái thân này, là cái chấp ngã. Rồi cái ý kiến đó, ta thích điều này, ta muốn điều kia, ta đưa ra sáng kiến nọ và ta muốn là cái ý của ta phải được thực thi, ta được làm theo ý mình, mọi người phải làm theo ý mình. Là ta không làm được theo ý mình ta rất là buồn phiền, ừ, người khác không làm theo ý mình mình rất là giận dữ. Đó, nên cái ý đó, cái chấp ý mình là một cái chấp ngã, chấp thân này là cái chấp ngã. Nên ta nắm được cái lõi đó là ta hiểu được cái cái vấn đề tu hành là nằm ở chỗ nào liền.
[32:43]Nên cái chấp thân này là bản năng tự nhiên. Ví dụ, thân này phải no đủ, thân này phải được ăn ngon mặc đẹp, thân này phải khỏe mạnh, thân này phải sống lâu, và con người ta tốn tất cả cuộc đời của mình hết là 70% những năng lượng của cuộc sống này để nuôi dưỡng cái thân này bởi những điều đó. Thứ nhất là ăn no, ăn ngon, hai là mặc mặc đẹp, ở cho sướng, thứ ba là có sức khỏe để hưởng thụ, thứ tư là sống cho lâu.
[33:17]Là con người cứ đi tìm mãi những điều đó và trên báo chí cứ quảng cáo về những điều đó. À, ở nhà hàng này đặc sản ăn ngon lắm là đúng một cái chấp ngã, cái chấp thân của ta nó cần. Mẫu thời trang này đẹp lắm, đúng cái chấp thân của ta nó cần. Những vị thuốc này uống vô là khỏe mạnh, tràn đầy sinh lực, đúng cái chấp thân của ta nó cần. Và ai cũng nói là thuốc này dùng thì sẽ trường sinh trường thọ, đúng cái chấp thân của ta nó cần, và có bao nhiêu tiền ta đem ta cúng cho mấy chỗ đó hết. Có đúng không ạ? Đúng không ạ? Ở đây có ai nhuộm tóc không? Có không? Có. À, vì sao ta phải nhuộm tóc? Vì ta muốn cho đẹp, đúng rồi vậy. Ở đây có ai sơn móng tay không ạ? Có.
[34:07]Vì sao ta phải sơn móng tay? Đẹp, ừ. Ở đây, thôi hỏi nữa lát nhiều lắm, nó đủ thứ như vậy, nên đó là những biểu hiện của chấp thân của ta hết. Và khi ta bước vào đạo Phật tu tập thì Đức Phật dạy ta phá ngay cái chấp thân đó đầu tiên để đập tan cái chấp ngã cái đã. Mà đập tan cái chấp ngã này, dẹp bớt cái tôi của ta cái đã thì mở cho ta cả một con đường hạnh phúc thênh thang về sau. Con đường ta phía trước là đen tối, là ảm đạm, là đi xuống, mờ mịt, bởi vì cái tôi ta lớn quá. Còn khi ta vừa bước vào đạo Phật, Đức Phật dạy ta dẹp cái tôi trước hết là bằng cái phá cái chấp thân, mở cho ta một con đường mới, quay mặt ta lại để ta nhìn lại về phía ánh mặt trời.
[34:59]Còn ta không biết, cái tôi ta lớn quá, ta quay mặt nhìn về bóng đêm và cứ lầm lũi đi về bóng đêm. Phật xuất hiện giữa đời nắm tay ta kéo ta lật ngược lại để ta nhìn thấy ánh mặt trời. Mà cái nắm tay ta kéo lật ngược lại là cái gì? Phá cái chấp ngã, phá cái chấp thân của ta trước. Vì vậy, khi ta bước vào tu thiền thì ta được dạy cái gì trước ạ? Dạy cái gì? Quán thân này là vô thường. Đó là cái công phu của những người mà tu tập thiền định. Nên những người mà đến đây tu tập thiền định trong những ngày qua và những khóa thiền trước đều phải ngồi kiết già giống như Phật như thế này, và phải suy nghiệm cái thân này là vô thường,
[35:46]nó sẽ già, nó sẽ bệnh, nó sẽ chết, chết rồi cũng chưa hết, chết rồi nó sẽ từ từ nó bị côn trùng mục rữa, phá hoại, xương cứng như vậy rồi cũng thành bụi bay mất luôn. Phải suy nghiệm như vậy. Nên cái người mà đến đây tu tập cái khóa thiền, tu vất vả như thế, phải suy nghiệm kỹ lưỡng như thế để phá cái chấp thân của mình. Mà phá cái chấp thân trước là làm lung lay luôn cái chấp ngã, làm cho cái tôi mình bị kềm nhỏ lại luôn. Nên dù ta chưa được cái gì cao siêu, nhưng mà nếu ta đã bắt chân lên ngồi thiền mà suy nghiệm cái thân vô thường, ta thấy đời sống mình bắt đầu nhẹ nhàng và cảm thấy bớt xung đột liền, không biết tại sao.
[36:26]Ví dụ ta thấy mình không cần phải diệt cái nóng giận, nhưng mà tự nhiên ta về nhà ta thấy, ủa sao ta bớt nóng? Cũng cái câu nói này mà hồi xưa là mình nhảy đùng đùng lên mình cãi, bây giờ họ cũng nói câu đó, tự nhiên mình thấy không cần phải cãi. Không biết tại sao, mà mấy ngày nay mình đi tu mình đâu có diệt cái sân đâu, mình chỉ lo quán thân vô thường thôi, mà tự cái sân nó nhẹ bớt mình không hay. Cái vi diệu của cái thiền định là như vậy, nhưng mà cũng cực khổ là như vậy. Cho nên tại sao mà ta phải tu thiền là như vậy, mà tại sao Đức Phật Ngài cũng đắc đạo vì Ngài ngồi thiền, và khi đắc đạo rồi Ngài mở ra một tôn giáo cũng chỉ dạy thiền mà thôi.
[37:07]Mà khi ai đến với thiền tu tập thì dễ hay khó ạ? Khó vô cùng. Tu thiền là khó khăn vô cùng. Còn nếu ta nghe ai đó nói có một cái pháp môn tu rất dễ chứng dễ đắc đạo thì ta có tin không ạ? Tin không? Nhớ giùm thầy nha, lớn rồi, tất cả chúng ta ngồi đây ai cũng đã lớn rồi, đã nhận thức rồi, đừng bao giờ dễ tin. Đừng bao giờ có một người nào đó đến nói với mình rằng là tu theo cái pháp thiền của chị lâu chứng lâu đắc lắm, tu theo tôi chết là được nghĩa là về nơi sung sướng, tu ít năm ít tháng là đắc đạo liền. Tất cả những cái điều hứa hẹn như vậy đều là lừa dối hết. Khẳng định như vậy nhá, không có chuyện dễ dàng, trong sự tu hành không dễ dàng.
[37:56]Mà ai dạy ta cái con đường chân chính và cực khổ như vậy mới đúng là chánh pháp của Phật. Cho nên là ta phải chịu cực chịu khổ, mỗi ngày ngồi thiền, mỗi tháng về chùa tu tu thiền nha. Có đồng ý không ạ?
[38:13]Có rất nhiều người vỗ tay nhưng mà không thèm tới chùa tu thiền, thì người vỗ tay thì vỗ mà thiền thì không tới tu thì ta gọi người đó vỗ tay là sao? Cái người đó thì thầy không biết ra sao, ta nghe tiếp tập hai. Cái người đó một ngày nọ lìa đời, xuống gặp Diêm Vương, ừ. Sau khi mà Diêm Vương xem xét sổ bộ tội phúc của người đó xong thì mới nói: Này, thôi cho nó lại trở lại làm cõi người, nó vô cái nhà nghèo nghèo ấy cho nó cực khổ cho nó biết mà để nó tu. Cái người mới chết mới phản đối, nói: Thưa ngài Diêm Vương, lúc sống là con biết đi chùa, ừ con biết làm phúc. Thế tại sao mà bây giờ là ngài lại bắt con phải
[38:57]đầu thai làm người, vô làm người nghèo khổ? Ừ, ông Diêm Vương ổng nói thế này: Tại vì trong sổ bộ này ghi rõ nè, là hỏi ngươi tu thiền có cần không thì ngươi vỗ tay nhưng mà ngươi không đi tu thiền bữa nào hết. Cho nên cái người vỗ tay kiểu này là giả dối nên phải phạt ngươi. À. Rồi cũng còn cái người mà vỗ tay mà đến đây tu thiền đều đặn, cũng lìa đời chết xuống gặp Diêm Vương. Cái Diêm Vương giở sổ bộ ra dòm tới dòm lui, nói: Ủa sao lại tụi bay lại đưa cái người này xuống đây gặp ta làm chi? Nói: Dạ thì sao thấy cái người này là phải đưa xuống đây. Ổng nói: Không, với cái sổ bộ người này là phải lên trời, không có cần xuống đây. Nói: Vì sao?
[39:38]Vì người này lúc mà ông Chân Quang ổng giảng hỏi là có tu thiền không ấy vỗ tay, mà người này vừa có vỗ tay mà vừa có tới tu thiền, nên không có xuống đây, lên cõi trời mà ở nha. Thôi đưa lên, đưa lên liền.
[39:54]Đó, ai vỗ tay nữa đó mới biết có tu không đó nha. Cái thế là có nhiều người nghe thầy nói vậy rồi cái ngồi dưới kia không chịu vỗ tay. À, thế là chết xuống gặp Diêm Vương, ổng cũng giở sổ bộ ra, ổng coi, ổng nói: Ủa, sao cái người này hỏi không chịu vỗ tay, thiền thì không tu mà cũng bày đặt đi nghe giảng, phải không, phải cho nó lên trở lại cõi trần này nha, để cho nó phải biết đi nghe giảng, biết vỗ tay mà cũng phải biết đi tu thiền nha, rồi bắt lên lại đầu thai lại. Hết chuyện, rồi bắt đầu trở lại nghe giảng tiếp. Đó là cái chấp thân, nên khi ta tu thiền cái đầu tiên là ta phải phá đi cái chấp thân của mình,
[40:34]thường suy nghiệm thân này là là vô thường. Cái thứ hai là phá đi cái chấp ý, cái chấp ý của ta. Những cái ý nghĩ mà ta nghĩ ra, ta đừng tin rằng là nó đúng tuyệt đối. Ừ, vì sao vậy? Vì Đức Phật đã dạy ta rằng: Đừng bao giờ tin ý ông khi ông chưa chứng A-la-hán. Còn ta chứng được cái gì rồi? Cho nên là cái người mà biết buông bỏ cái ý nghĩ của mình, không chấp cái ý của mình, đó là người kiềm chế được, kiểm soát được cái chấp ngã. Mà thiền cho ta cái điều đó. Khi một người ngồi thiền giống như Đức Phật, suy nghiệm thân vô thường, rồi theo dõi hơi thở và buông bỏ những cái vọng tưởng, thì người đó tập được một điều là buông bỏ cái chấp ý của mình.
[41:30]Những ý nghĩ mình khởi lên, vất, không tin, không tin. Nên sống rất là nhẹ nhàng. Và đối với mọi người chung quanh, mình ít có xung đột là như vậy, sống hiền lành, sống nhẹ nhàng. Nên thiền cho ta một cái con đường là kiềm chế được cái tôi. Và nhờ kiềm chế được cái tôi nên ta sống với mọi người an vui, hòa hợp. Đó là như vậy. Mà cái cuộc sống an vui hòa hợp là một cái ước mơ mà ai cũng cũng mong muốn khi ta còn sống trên cõi đời này. Đó là ta chưa nói tới việc đắc đạo thành Thánh, ta chưa nói tới việc mà sau cái chết này ta đi tìm về một nơi hạnh phúc an lành hơn, đó. Những bậc Thánh mà đắc đạo cao siêu thì các Ngài kiểm soát cái tôi rất là rõ.
[42:18]Như một bậc A La Hán chứng đạo thì diệt hoàn toàn bản ngã. Cái vị đó trở thành một vị Thánh cực kỳ cao siêu, tâm trùm cả pháp giới vũ trụ, có thần thông biến hóa tự tại và dĩ nhiên không bao giờ tái sinh trầm luân nữa. Nhưng mà dưới cái vị A La Hán đó, như những bậc Thánh như là A Na Hàm, Tư Đà Hàm thì cái bản ngã các Ngài kiểm soát rất là tốt. Mặc dầu bản ngã còn nhưng mà được kiểm soát rất là tốt. Cho nên ta nhìn vào, ta thấy các Ngài sống rất là thanh thản, an vui. Nhưng mà chưa hết bản ngã, chưa được vô ngã nhưng mà vẫn thanh thản, an vui. Còn một bậc Tu Đà Hoàn, tức là một bậc Thánh mà mới chứng sơ quả đó,
[43:02]thì cái vị đó bản ngã cũng còn nhiều, cũng còn sân, cũng còn ham. Nhưng mà trong lòng một cái vị Thánh Tu Đà Hoàn có một cái đặc biệt thế này: là lý tưởng tu hành rất mạnh là cái thứ nhất. Cái thứ hai là
[43:19]sống với mọi người rất là tử tế. Đó là hai dấu hiệu. Thật ra dấu hiệu của một vị Tu Đà Hoàn thì rất là nhiều điểm. Lúc nào khác có cơ duyên thì Thầy sẽ phân tích những dấu hiệu của một bậc Tu Đà Hoàn để chúng ta đối chiếu lại với bản thân mình xem mình đã được mấy phần của một vị Tu Đà Hoàn. Nhưng mà có ít nhất hai cái rất là rõ nét nơi một vị Tu Đà Hoàn, đó là: lý tưởng tu hành rất là mạnh, mặc dù tu chưa chứng nhưng lý tưởng rất là mạnh; và thứ hai là sống với mọi người rất tử tế. Đôi khi vẫn còn có hiểu lầm, đôi khi vẫn còn có những cái ham thích cá nhân, đôi khi vẫn còn có giận, nhưng mà các Ngài từ từ vượt qua
[44:02]và đặc biệt là sống với mọi người rất tử tế, lý tưởng tu hành thì rất là mạnh. Ta gặp được Phật pháp mà Thầy nói đi theo cái con đường vô ngã này: thường xuyên biết tôn kính Phật nè, thường xuyên biết sống tử tế giúp đỡ mọi người nè, tinh tấn tu tập thiền định nè, ba điều này. Trong ba điều này mà cái thứ hai đó là sống tử tế với mọi người, nó bao hàm cả cái ý nghĩa là ta giữ được giới nữa, tức là không có làm gì tổn hại đến người khác gọi là giữ được giới. Trong ba điều này: tôn kính Phật, sống tử tế với mọi người, tinh tấn tu thiền, mà nếu làm đúng ba điều này thì tu cho tới khi ta chết, ít nhất ta cũng chứng được Tu Đà Hoàn.
[44:48]Thầy bảo đảm điều đó. Nếu tới chết rồi mà vẫn chưa chứng Tu Đà Hoàn, mà làm đúng như điều Thầy nói mà vẫn không chứng Tu Đà Hoàn thì làm sao? Đi kiếm Thầy mà mà kiện, kiện, nha. Lúc đó Thầy không biết ở đâu ạ. Khi Thầy chết trước rồi không có. Nhưng mà nếu thực hiện đúng ba điều đó, trong kiếp này ta có thể chứng Tu Đà Hoàn dù ta chưa gặp Đức Phật xuất hiện. Nhưng mà chứng Tu Đà Hoàn rồi thì đời đời ta đi theo dấu vết của Đức Phật, đi theo Phật mãi và khi chết luôn luôn có Bồ Tát dắt dìu. Một bậc Thánh Tu Đà Hoàn rồi, chết không cô đơn nữa. Ta chưa chứng Thánh á, không biết tu á, chết rồi vất va vất vưởng ngoài đầu đường xó ngõ nha.
[45:30]Ai cho gì ăn cái nấy, không có ai cúng cho ăn thì đói gần chết. Còn cái người biết tu như chúng ta, biết nương tựa chùa thì chết đỡ vất va vất vưởng, mình có nơi được cúng được thờ, có chùa để tu. Còn một bậc Thánh Tu Đà Hoàn mà chết một cái rồi là có Bồ Tát tới dắt đi liền, được dìu dắt, có nơi êm ấm để tu tập tiếp, để chờ lúc mà đầu thai trở lại để mà tu tập nữa. Cho nên rất là êm ấm. Thế mà nếu ai thực hành đúng như Thầy nói: điểm thứ nhất là tôn kính Phật, bởi vậy ta phải thường lạy Phật sám hối là vậy; thứ hai là ráng sống tử tế với mọi người, trong cái sống tử tế với mọi người có cái gọi là giữ được giới, không làm tổn hại được đến mọi người;
[46:15]thứ ba là tinh tấn thiền định nha, mỗi ngày đều cố gắng ngồi thiền, mỗi tháng đều về đây tu thiền, thì hết một đời này ít nhất cũng phải chứng được Tu Đà Hoàn nha. Thầy nói điều này không phải là Thầy hứa suông đâu, vì có những người tu theo Thầy trong một thời gian rồi có người cũng đã chứng được. Hiện đời hiện nay như vậy nha, đó là điều rất là bình thường. Còn những người mà hành giả như chúng ta đây chưa chứng, nhưng mà cuộc sống ta tự nhiên bớt xung đột, bớt đổ vỡ, vì sao? Vì tự nhiên cái sức nhẫn nhục, chịu đựng ta cao hơn người thường. Cũng cái câu nói đó, đáng lẽ ta giận, ta không giận nữa.
[46:56]Cũng cái nghịch cảnh đó, đáng lẽ ta đau khổ, ta không đau khổ nữa. À. Cũng cái mất mát đó, đáng lẽ ta buồn phiền, ta không buồn phiền nữa. Tức là cái sức nhẫn nhục, cái sự thanh thản của ta nhiều hơn lúc trước. Đó là cái kết quả đầu tiên của cái người tu tập đúng hướng. Và nhờ như vậy, ta ít có phiền não, ít có tự ái, ít có giận hờn, nên ta sống với mọi người chung quanh hòa vui, ít có xung đột. Có thể là người kia còn gây ra xung đột, cái người kia còn hơn thua, tham lam, giành giật, nhưng mà đụng đến ta giống như đụng vào hư vô. Ta không phản ứng, ta không đòi hỏi, ta không tranh cãi, cho nên nhìn vào chung chung vẫn thấy không xảy ra xung đột.
[47:47]Là ta, những người biết tu tập, là những người mà dập tắt cái mầm xung đột giữa cái cuộc sống này. Ta làm cho cái cuộc đời này dễ thương hơn, đẹp hơn. Ta làm cho cái cuộc sống này nhìn vào nó thơ mộng hơn, hiền lành hơn. Đó là Thầy chưa nói là bao nhiêu công đức ta làm được nha, chưa nói đến mình đem công sức cực khổ của mình để cống hiến để phụng sự, làm những điều từ thiện. Thầy chỉ nói rằng là chỉ một cái ta sống ít có xung đột, ta sống được hòa vui thôi, mà ta đã xây được cuộc đời nhiều điều đáng chiêm ngưỡng hơn như thế. Như vậy đã là đã là phúc nhiều lắm rồi nha, như vậy. Trong cái bản lĩnh của một người biết tu tập mà để tránh cái
[48:37]sự xung đột đó, thì thường là ta nghe nhiều hơn nói. À. Còn cái người mà như Thầy mà cứ nãy giờ mà nói nhiều hơn nghe là người làm sao? Cái người này làm sao? Bản ngã rất là lớn phải không à? Người hay gây xung đột. Có đúng không à? Đúng không? Đúng. Cái người mà hay nói như vầy là đáng ngờ lắm. Còn cái người mà nghe nhiều hơn nói, đó là người dấu hiệu của cái tôi họ đã đã lắng xuống rồi. Nên ta cứ nhìn một người đi trong chùa là biết à. Cái người nào cứ nói lốp bốp lốp bốp hoài, cái người đó ta biết tu chưa có nhiều. Cái ý của họ hiện ra cái cái ngôn ngữ nói nhiều quá. Muốn nói nhiều hơn nghe là bản ngã người đó
[49:20]lớn, dễ gây xung đột trong cuộc sống này. Còn cái người mà ta thấy vào chùa cứ làm, thích làm, thích nghe, không thích nói nhiều, thích tu nè, thích làm công quả nè, thích nghe nè, mấy người đó đã tu đã đã khá lắm rồi. Mà không phải trong chùa đâu, trong cơ quan, cái chỗ làm việc của mình cũng vậy. Cái người nào mà ta thấy cứ cặm cụi, tận tụy, siêng năng làm việc, rồi thích lắng nghe ý kiến người khác, rồi thích xét lỗi bản thân, đó là những người biết tu và những người đem lại cái bình yên, êm ấm, hòa hợp cho cộng đồng của mình. Và chỉ như vậy thôi là đã được công đức rất là rất là nhiều, đó.
[50:01]Một cái điểm nữa của một người mà biết tu, cái bản ngã nhẹ nữa là sao? Dễ nhận ra điểm tốt của người khác. À. Lúc trước á, ta ngu si, vô minh, ta nhìn ai cứ cứ cố gắng nhìn điểm xấu của người khác thôi để chê trách, và chê được ai một tiếng cứ nghĩ mình giỏi hơn người ta. Cho nên làm cho cái tội của mình càng lúc càng nhiều. Còn bây giờ cái người biết tu, ta lật ngược lại, ta nhìn ai, ta cố gắng nhìn ra điểm tốt để yêu quý. Rồi đến khi mà mình tu lớn, cái đức độ mình lớn rồi, mình nhìn một con người mình biết cả hai: biết cả điểm tốt và biết cả điểm xấu. Biết cả điểm tốt và biết cả điểm xấu, mà biết cả hai trong trong
[50:43]bao dung, độ lượng, chứ không có phân biệt thị phi, ưa ghét. Thậm chí ta nhìn một người ta biết người đó có điểm xấu á, biết người này có nhược điểm thế này thế kia nhìn biết hết, nhưng mà không ghét. Cái bậc Thánh là như vậy, không ghét. Cũng giống như là Đức Phật vậy, ta đến Đức Phật ta quỳ, ta sám hối đủ thứ tội, phải không à? Có những tội ta rất là ti tiện, rất là xấu xa, rất là bỉ ổi. Ta có dám kể cho bạn mình nghe không? Không. Ta dám kể cho cha mẹ mình nghe không? Không. Ta dám kể cho vợ chồng mình nghe không? Không. Nhưng mà ta làm sao? Dám kể hết cho Phật, phải không à? Vì sao? Vì ta biết một điều:
[51:29]Phật biết hết tội lỗi của ta nhưng mà sao vẫn? Vẫn yêu thương ta. Cái đặc biệt là như vậy, Phật biết hết lỗi lầm của ta mà vẫn yêu thương ta. Thì những bậc thánh trên đời cũng vậy, các ngài nhìn ta các ngài cũng biết hết lỗi lầm của ta, nhưng các ngài không ghét, mà vẫn yêu thương ta. Đó là dấu hiệu của một bậc thánh sống trên đời, mà ta tu tập là ta cũng bắt chước các bậc thánh như vậy. Sống ở trên đời, nhìn một người biết cả ưu điểm, biết cả khuyết điểm người đó, biết hết á, nhưng mà sao? Vẫn yêu thương, vẫn độ lượng. Và là vì thế, mà khi chúng sinh đến với ta làm sao? Họ cảm thấy làm sao? Thấy yên lòng, thấy thoải mái, không khó chịu phải không ạ? Đó.
[52:15]Ví dụ cái đôi mắt thầy mình nhìn mình một cái ổng nhìn thấu tim đen, biết hết á, nhưng mà trong đôi mắt đó ẩn chứa cái từ bi. Cho nên ta biết ta lỗi lầm nhưng ta vẫn đến với thầy mình. Vì sao? Vì ta biết thầy mình biết mình lỗi nhưng mà thầy vẫn vẫn yêu thương. Đó là lý do mà mà như một đại dương mênh mông mà trăm con sông đều đổ về biển cả là vì vậy. Vì lòng của thầy ta cũng giống như lòng của Phật, của Bồ Tát á, bao dung độ lượng, biết hết á, nhưng mà vẫn yêu thương, vẫn tha thứ. Thì ta sống trên đời cũng như vậy. Khi ta tu đến một mức độ nào đó thì ta nhìn người ta cũng biết điểm tốt, điểm xấu của người đó hết, nhưng mà sao? Vẫn không ghét.
[52:59]Khác với cái người không biết tu, phát hiện người ta có một nhược điểm là ghét liền. À, còn cái người điểm tốt của người khác thì làm lơ không để ý, cứ thích nhìn điểm xấu để chê bai, ghét bỏ. Đó là phàm phu càng lúc càng mang tội, mà sống trong cộng đồng thì gây xung đột, đổ vỡ. Còn một bậc thánh, bản ngã người ta nhẹ rồi, người ta sống trong cộng đồng hòa vui tử tế, bởi vì sao? Vì biết hết mà vẫn bao dung, vẫn tha thứ, vẫn thương yêu là như vậy. Nên là người ta vượt qua được những sóng gió, à nhờ biết tu tập, con người mình biết tu nên mình bình tâm và hàn gắn lại những đổ vỡ đã quá nhiều trên cuộc đời này.
[53:47]Đi qua một cái cuộc đời mấy mươi năm làm con người, sự thật ta cũng đi qua quá nhiều đổ vỡ, đau thương. Nhưng mà sao? Một người phàm phu không biết tu mang theo cái bản ngã to lớn của mình giẫm qua những cái thương đau, đổ vỡ của cuộc đời đó, mang vào những cái vết thẹo, những vết hằn trên trái tim mình và cuối đời gục đầu trong trong đau khổ, trong tiếc nuối. Còn một người biết tu hành cũng đi qua cái cuộc đời mấy mươi năm cũng nhiều đổ vỡ, đau thương đó, nhưng mà đi qua làm sao? Đi qua trong yêu thương, trong độ lượng, trong tha thứ, trong hàn gắn để rồi cuối cuộc đời nở một nụ cười, rời bỏ thế gian này đi về một nơi cao thượng, hạnh phúc hơn rất nhiều lần.
[54:32]Và ta muốn chọn con người nào? Phải không? Nên cái người mà biết tu thiền mà kềm chế, kiểm soát được cái bản ngã của mình thì trước hết sống trong gia đình ta làm cho cho gia đình hạnh phúc, ta sống trong cộng đồng trong xã hội ta giúp cho xã hội được bình yên, cộng đồng ta được hòa ái. Và ta chỉ chia tay với mọi người vì một lý do. Ai biết? Nãy giờ ta nói cái người biết tu khi cái bản ngã nhỏ đó, thì ta sống hòa vui, hàn gắn. Thế tại sao phải chia tay? Tại sao phải chia tay? Nếu có chia tay chỉ vì một lý do:
[55:17]Lạy mẹ con đi về với trùng khơi,
[55:23]lạy cha con đi về phía mặt trời.
[55:32]Thôi thì cũng đã hết giờ thì thầy mời mọi người nghe hai bài nhạc, một bài là Theo Mẹ Theo Cha để ta chuẩn bị làm lễ Vu Lan và một bài là Đi Về Phía Mặt Trời nha, để mà ta chuẩn bị đi xuất gia nha. Thôi thầy cảm ơn mọi người đã lắng nghe và xin chúc cho tất cả quý Phật tử mọi điều hạnh phúc trong cuộc đời, kiểm soát được bản ngã, xây dựng cộng đồng của mình được hòa vui, êm thấm nha. Hẹn gặp lại lần khóa thiền sau.