[0:21]Hôm nay chúng ta tâm sự với nhau với tư cách là những người ở thủ đô,
[0:26]nói chuyện với người ở thủ đô một chút.
[0:31]Dù ta ở lâu hay là mới ở đây cũng đều là người ở trên cái thủ đô này, vâng.
[0:38]Có một người Phật tử nói chuyện với thầy thế này: "Con là cư sĩ cho nên con có gia đình, sinh ra cái mấy đứa con gái. Nhìn mấy đứa con gái trong đầu chỉ nghĩ có một điều: cầu cho nó đi tu. Vì nếu nó lấy chồng thì không biết gặp phải cái thằng chồng thế nào.
[1:01]Nếu gặp cái thằng chồng có đạo đức thì con mình nó đỡ, nếu gặp phải cái thằng chồng nó không ra gì thì đời con mình là rất là khổ." Cha mẹ nào cũng suy nghĩ như vậy. Nhưng mà thầy nghe thì thầy nghĩ khác, thầy nghĩ cái ý khác. Cái ý là chỗ này: như vậy ta có một cái nguyên tắc là nếu ta sống được với cái người có đạo đức thì ta hạnh phúc, nếu ta sống với cái người không đạo đức thì ta đau khổ. Vấn đề là chỗ đó. Và ta lại hỏi câu thứ hai là:
[1:41]vậy ta muốn sống với một vài người có đạo đức quanh ta, hay ta muốn rằng trên cuộc đời này rất nhiều người có đạo đức để cho nhiều người được hạnh phúc, phải không ạ? Ta đặt câu hỏi đó chứ. Vì là ta thích thôi chỉ cần quanh tôi chừng vài ba người đạo đức để tôi hạnh phúc là được rồi, hay là chúng ta muốn rất nhiều người trên cuộc đời này đạo đức để cho mọi người cùng sống vui, hạnh phúc với nhau? Ta đặt câu hỏi đó. Và ta cũng đặt thêm câu hỏi nữa: nhưng liệu mình có đạo đức chưa, để mình đem hạnh phúc cho những người chung quanh mình chưa, phải không ạ? Đó, mình đòi người ta phải đạo đức để cho mình được
[2:19]hạnh phúc, nhưng mình có đạo đức chưa nữa. Cái vấn đề là như vậy. Và cái điều thế này nữa,
[2:31]ở Hà Nội ta có cái câu, cái câu ca dao: "Chẳng thơm cũng thể hoa nhài..." Câu sau quên mất rồi, vì không phải người Hà Nội nên quên mất câu sau rồi. "Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An", phải không? Đó. "Chẳng thơm cũng thể hoa nhài", hễ là hoa nhài rồi thì thơm hay không thơm gì là cũng là hoa nhài, tức là biết nó phải thơm, có chê thì cũng phải thơm gì. Bây giờ nói là đã là người Tràng An rồi thì có nói không thanh lịch hay là gì vẫn là người thanh lịch, quý phái. Đúng không ạ? Hễ là người Hà Nội rồi thì đều thanh lịch, quý phái cả.
[3:11]Thế tại sao là người Hà Nội lại nổi tiếng là người thanh lịch, quý phái?
[3:19]Hồi thầy còn nhỏ thì cái câu này thầy đã được học, mãi lớn lên rồi thầy mới được đi thăm Hà Nội nên trong lòng thầy nó hy vọng chứa chan: ra đây mình gặp người Hà Nội sẽ rất là rất là thanh lịch nhé, lịch sự, quý phái. Thì thấy cũng đúng chứ không phải sai. Tại Hà Nội người ta không có tranh hơn tranh thua nhau, ví dụ người ta không bằng lòng người ta cũng trả lời bằng cái câu khéo lắm, rồi mình về mình suy nghĩ ba ngày mình mới biết người ta không bằng lòng. Người Hà Nội khéo đến vậy, lịch sự đến vậy. Nghĩa là phản đối mà mình không hiểu người ta phản đối, mà phải ba ngày sau mình mới hiểu ra là người ta vừa mới trách mình.
[4:01]Nhưng mà nói chung là người Hà Nội ta nổi tiếng là thanh lịch, vì sao? Bởi vì đây là đất kinh đô cũ, bây giờ là đất thủ đô mới nhưng vốn là đất kinh đô cũ. Sau này nhà Nguyễn thì mới dời kinh đô vào trong Huế chứ còn từ lâu đời thì kinh đô ta vẫn là Hà Nội. Thì cái đất kinh đô nó có nhiều đặc đặc tính riêng, đặc điểm riêng, trong đó ta để ý đến hai đặc điểm: Một cái đặc điểm thứ nhất á là cái lối cư xử con người với nhau hết sức là lịch sự, quý phái. Vì sao? Vì đó là đất của vua, của quan, của tầng lớp trí thức cao cấp chiếm số đông. Ta nhớ giùm thầy cái chữ "chiếm số đông". Cái tầng lớp lớp mà quan tướng,
[4:55]trí thức, tri thức, kẻ sĩ chiếm số đông họ tụ về tụ về kinh đô. Mà những con người tri thức chiếm số đông thì lời ăn tiếng nói, cái thái độ, cái cư xử của họ đều nó nằm trong cái khuôn phép, cái học thức, cái đàng hoàng, cái lễ nghĩa. Nhớ như vậy. Đó là cái đó là một tính chất của kinh đô. Ngày hôm nay vẫn là kinh đô trở lại, nhưng mà ta phải nhớ đó. Và cái tầng lớp trí thức cao thì ta có cái lối cư xử khác. Như tháng trước ta vừa nói chuyện về những tầng lớp đẳng cấp của con người, phải không ạ? Đó, cái lớp mà hạ cấp, mình không nói tiền bạc, cái lớp hạ cấp ăn nói bỗ bã, cư xử bừa bãi. Ta không nói giàu hay nghèo, có khi giàu vẫn là một
[5:42]một loại hạ cấp nếu ăn nói bỗ bã, cư xử bừa bãi. Còn nhiều khi nghèo mà người ta thanh lịch, lịch sự thì vẫn là ở một đẳng cấp cao, ở một đoạn loại người quý phái. Có thể người ta không còn giàu nữa, cái gia thế người ta đã xuống, nhưng mà cái phong cách quý phái nó vẫn còn, người ta vẫn thuộc về đẳng cấp cao. Nên cái đặc tính của cái người thủ đô là vậy, là người lịch sự, đàng hoàng. Đó là nơi mà các nước họ đến, cái sứ đoàn ngoại giao của các nước đến, nên do đó vua quan họ đều ra lệnh ép cái người dân ở thủ đô phải phải thể hiện được cái bộ mặt, cái văn minh văn hóa của quốc gia mình, không để cho cái người nước ngoài họ khinh
[6:28]nhờn, họ coi thường, họ chê rằng đây là cái xứ man di mọi rợ, nên mình không được để cho nó khinh thường. Nên cái người kinh đô, nơi mà tiếp xúc các sứ đoàn của nước ngoài thì phải có bổn phận là lời ăn tiếng nói, cư xử rất là đàng hoàng, lịch sự, quý phái. Và cái phong cách đó, cái yêu cầu đó, cái cái sự đòi hỏi bức xúc đó nó đi vào trong đời sống của mọi người dân, biến thành cái gì? Biến thành văn hóa, lối sống tốt đẹp của người thủ đô là thanh lịch. Về một vùng quê nào, ta có thể thấy được cái người ta cư xử có thể là bừa bãi được, nhưng tới Hà Nội rồi ai cũng phải giữ cái khuôn phép nào đó, cái lịch sự nào đó.
[7:16]Đó là cái đặc điểm thứ nhất của người thủ đô. Cái đặc điểm của người thủ đô là rất nhiều người tài. Vì sao vậy? Vì đó là nơi mà chiêu dụ hiền tài của cả nước kéo về, rồi đó là nơi phân bổ người tài ra đi cho cả nước. Các kỳ thi đều phải về kinh đô thi. Ví dụ như các kỳ thi thấp, thi thấp như là thi hương rồi xuống còn có thể ở Vinh, ở đâu á, nhưng mà tới kỳ thi thi tiến sĩ, thi nghè thì phải về kinh đô hả, thi đình đó, tức là thi đình, đều phải về kinh đô thi. Và đến những bài văn mà để chấm được trạng nguyên, thám hoa, bảng nhãn là đích thân vua chấm. Đích thân vua chấm. Vì sao đích thân vua chấm?
[8:04]Vì cái đề đó là nói về chuyện quốc gia đại sự, nhớ như vậy. Các đề thi mà đậu mà thi tiến sĩ ngày xưa đó, bất ngờ chứ không có biết, không có giống như mình là nghiên cứu sinh tiến sĩ nghiên cứu mấy năm, nghiên cứu bao nhiêu là tài liệu, có giáo sư hướng dẫn, rồi mình mới làm được một cái luận văn về tiến sĩ. Còn hồi xưa mà thi đình là vô trong cái trại thi, là đóng hết khoanh lại hết, lính gác chặt chẽ, ngồi trong chui trong mấy cái lều á, chui trong mấy cái lều ngồi bò nằm bò như thế mà viết, hồi xưa là viết là bò chứ không phải ngồi vậy. Mà viết trong một ngày ra một bài văn trác việt, siêu tuyệt thì mới có thể đỗ được.
[8:48]Mà những bài văn mà các quan chấm thi mà dâng lên dần tới đỗ cao tới mức trạng nguyên thì đích thân vua phải đọc qua, vua phải phê duyệt đồng ý, đó. Sau khi đậu trạng nguyên xong rồi vua mới gả công chúa đồ vân vân cái gì đó, đại khái là vậy. Thì kinh đô là nơi mà chiêu dụ người tài về, đó là đặc điểm của kinh đô. Còn cái việc mà xua đuổi người tài thì cái đó không phải là người là đặc điểm của kinh đô. Rồi cái người tài về kinh đô nắm giữ những cái trọng trách quan trọng của quốc gia, rồi sau đó mới được vua điều đi để mà cai trị ở các vùng xa khác. Nên đó là một nơi tụ hội nhân tài và phân bổ nhân tài, hai đặc điểm của kinh đô.
[9:33]Có nhiều đặc điểm lắm, nhưng ít nhất điều đó trong cái văn hóa trong cái văn hóa của xã hội thì thủ đô có hai cái đặc tính này. Cái ta để ý cái là
[9:46]cái văn hóa về sự thanh lịch, vì sao được gọi là văn hóa?
[9:54]Văn hóa là một lối sống nổi bật, có cái đẹp riêng, có cái đặc điểm riêng nổi bật, được nhiều người thích
[10:06]gọi là văn hóa. Nhưng mà tại sao gọi là văn hóa? Tại sao nó trở thành văn hóa?
[10:16]Ví dụ bây giờ có một nhóm chừng 100 người, à họ sống với nhau rất là tử tế,
[10:26]thành một cái nét đẹp của một cái nhóm đó, nhưng đã thành một cái văn hóa chưa?
[10:33]Chưa, chỉ bởi vì mới có 100 người. Chừng nào rất đông trong cái cộng đồng xã hội này cùng tử tế với nhau, và cái tử tế được truyền hết thế hệ này đến thế hệ kia, không dừng được nữa thì ta mới gọi là văn văn hóa, nhớ như vậy. Như vậy đặc tính của văn hóa là thế này: là một cái lối sống đặc biệt
[10:57]được rất nhiều người tham gia và truyền lại rất lâu đời sau không dừng lại, đó mới gọi là văn hóa. Còn ví dụ như truyền một, hai đời rồi nó tắt cũng không gọi là văn hóa, lối sống. Phải truyền được rất nhiều đời. Tính chất của văn hóa là vậy. Bây giờ ta trở lại cái câu chuyện thế này: câu chuyện là cái người, người bố lo con mình lấy nhầm phải cái người chồng xấu rồi nó sẽ đau khổ cả đời, vậy ừ. Không ai ủng hộ chuyện ly dị cả, nhưng mà cứ coi như là
[11:34]không ở được với người tốt thì sẽ đau khổ. Thì vấn đề là ta cần có nhiều người tốt trên cuộc đời này. Vấn đề là ta cần có nhiều người tốt trên cuộc đời này. Cái điều tốt, cái lối sống hay, cái đạo đức cao đẹp nó sẽ xuất hiện rồi nó sẽ biến mất hay nó sẽ tồn tại lâu dài?
[12:05]Chúng ta có mặt ở đây, ta có mặt trong một kiếp sống ngắn ngủi,
[12:13]nhưng mà chết chưa phải là hết. Sau khi chết rồi ta đi đâu? Ta ở tạm đâu đó rồi ta có thể phải tái sinh lại cõi này. Thường thì ta ta tái sinh ở ở đâu?
[12:32]Kinh nghiệm cho biết thông thường đa phần người ta tái sinh lại gần chỗ người ta chết, không đi đâu rất xa, thường là như vậy.
[12:45]Ví dụ như bây giờ ta nói có một cái làng quê đó nó là cái bãi chiến trường, hai bên đánh nhau kịch liệt, chết chết quá chừng chết, cả hai bên cùng chết. Thế là mấy mươi năm sau có một thế hệ mới sinh ra. Thế hệ đó mới sinh ra thì toàn là những cái người lính của hai bên đó họ đầu thai lại cả. Lớn lên gặp mặt nhau là nó đã muốn đánh nhau nữa rồi, là nó chia phe, nó cầm gậy, cầm dao đồ nó đánh nhau rồi. Rất là kỳ. Mình mới nói trời cái làng quê của tôi là bao nhiêu đời là sống rất đoàn kết nha, thế là làng bên này là thông gia với làng bên kia, hai làng cư xử với nhau tốt đẹp, mà sao cái đám con cháu sau này nó
[13:27]hư, nó tệ như vậy, nó không giữ được cái truyền thống của làng? Không phải. Tại vì cái trận đánh vừa rồi để lại rất nhiều cái xác người chết ở đó, nó đầu thai vô trong dân làng đó luôn, nó cứ tìm đâu đó ai hở hở là nó cứ vào thai, ai hở hở là vào thai, rồi nó sinh ra tùm lum thành đám bầy con cháu ngỗ ngược mà nó cứ thù nhau, gặp mặt là nó muốn đánh nhau rồi vì những lý do rất là lãng nhách: Ơ mày đi ngang qua làng tao mày nhìn đểu tao, đánh; tại sao mày trai làng bên đó qua mày làm tán tỉnh gái làng tao, cứ đánh nhau, cứ không có ra chuyện gì, lý do là như vậy. Thường người ta không đầu thai đâu xa lắm, thông thường là như vậy.
[14:04]Hoặc là bây giờ một chiếc xe lửa đi ngang bị tai nạn lật xuống nó chết mấy trăm người, thì cái làng bên cạnh đó từ từ đầu thai mấy trăm người, ở trong cái xe lửa chết chui vô đó hết. Đó là một trong những nguyên tắc tái sinh. Rất ít trường hợp ta đầu thai ra xa chỗ ta mất, rất ít trường hợp. Tức là ví dụ người ở tỉnh này mà cuối cùng chạy tuốt qua vài tỉnh khác mới đầu thai được, chuyện đó rất hiếm. Hoặc là người miền Nam mà ra ngoài tới Hà Nội đầu thai, chuyện đó rất là hiếm. Và hiếm hơn nữa người của nước này sang nước khác đầu thai, cũng có mà cũng rất hiếm. Ít, thường cái dòng chuyển đó nó chậm,
[14:44]và cực kỳ khó là từ cõi người mà sinh lên cõi trời, cực kỳ khó. Từ đẳng cấp này sang đẳng cấp kia rất là khó. Đó là những nguyên tắc của tái sinh luân hồi. Cho nên thông thường hiểu như vậy nên bây giờ nếu ta sống ở Hà Nội, rồi ta chết ở Hà Nội, thì đa phần ta tái sinh lại ở Hà Nội, đa phần là như vậy, ta cứ yên tâm là như vậy. Chỉ có cái là lòng ta đừng có chán ghét Hà Nội, ta vẫn yêu Hà Nội nha, đó thì cái cơ hội ta đầu thai trở lại Hà Nội rất là nhiều. Hi vọng lúc đó là nhiều đường trên cao, ta không bị tắc đường như bây giờ, vậy thôi. Đất nước tiến bộ hơn. Nhưng khi ta tái sinh lại cái xã hội như thế nào?
[15:34]Con người ta tử tế với nhau hơn không? Hay là người ta sống vẫn là thủ đoạn, mưu mô, hãm hại, hẹp hòi, ích kỷ với nhau? Làm sao ta biết được? Hử? Ta có bảo đảm khi ta sinh lại cái xã hội này tốt đẹp hơn nữa?
[15:58]Làm sao ta bảo đảm được điều đó?
[16:04]Cứ sợ rằng khi mình tái sinh lại, mọi người chung quanh mình họ xấu hơn, một cái lớp người khác nó xấu xa hơn, ích kỷ hơn nó cũng đầu thai lại, thì ta sẽ rất là đau đau khổ. Theo cái nguyên tắc mà ta vừa nói á, ừ sống với người đạo đức thì mình hạnh phúc, mà sống với người không đạo đức thì mình đau khổ. Liệu mình tái sinh lại thì cái môi trường chung quanh mình được bao nhiêu người đạo đức? Đó, vấn đề ta phải đặt ra như vậy. Liệu cái văn hóa mà thanh lịch, quý phái, tử tế của người kinh đô nó còn kéo dài thêm được bao nhiêu năm để ta có thể sinh ra làm một người Hà Nội được sống trong cái môi trường thanh lịch, quý phái nó như vậy?
[16:46]Nó có một nguyên tắc thế này: Cái gì cái điều tốt được lan rộng thì điều tốt đó sẽ kéo dài, nhớ như vậy, đây là nguyên tắc nha. Điều tốt được lan rộng thì điều tốt đó sẽ được kéo dài.
[17:07]Nguyên tắc là như vậy, nhớ giùm, đó là nguyên tắc. Vậy ta muốn nó kéo dài thì ta phải làm cho điều tốt đó lan lan rộng, đó là câu trả lời, đó là chìa khóa. Vì ngày hôm nay ta đang có được bao nhiêu điều tốt, ta tính lại ta có được bao nhiêu điều tốt, và ta phải làm cho những điều tốt đó lan lan rộng để cho điều tốt đó được kéo dài. Và khi điều tốt vừa được lan rộng, vừa được kéo dài thì nó sẽ trở thành cái mà ta gọi là văn văn hóa, lối sống truyền đời. Và nó truyền đời thành văn hóa rồi thì sao? Không ai dừng được nữa. Nó trở thành một cái luật lệ mặc nhiên. Nhiều khi không thành văn chương, chữ nghĩa,
[18:01]quy định, pháp lệnh hay là quy phạm văn bản, nhưng mà nó mặc nhiên tồn tại trong sức sống của con người, trong dòng máu con người, trong suy nghĩ con người, trong cái tục lệ của mọi người. Nên muốn cho cái điều tốt được kéo dài thì ta phải làm cho điều tốt đó được lan rộng, nhớ như vậy.
[18:28]Mà muốn cho điều tốt đó được lan rộng thì đây, đây mới là trách nhiệm của chúng ta đây. Thứ nhất, ta liệt kê coi ta có bao nhiêu điều tốt phải được lan rộng, phải được kéo dài, bao nhiêu điều? Thứ hai, chính ta là những người truyền bá điều đó, kêu gọi, vận động xây dựng những điều tốt đẹp đó trở thành lối sống cho cho mọi người cùng làm theo.
[18:57]Đây mới là cái công lao của mình. Mà khi ta xây dựng được cái lối sống đẹp cho cộng đồng thì cái lối sống đẹp đó nó sẽ truyền rất lâu đời và phần ta thì ta có cái nhân quả của nó. Cái nhân quả của nó có hai trường hợp. Hai trường hợp là khi ta truyền bá được cái điều tốt đẹp ngay trong kiếp này thì khi ta tái sinh lại, ta sẽ được hưởng chính những cái điều mà ta đã xây dựng nơi mọi người. Ta gặp lại những con người rất là tử tế để ta được hạnh phúc, được yêu thương. Đó là một cuộc sống đẹp. Nhưng, nếu trường hợp mà ta truyền bá mạnh quá, dùng nhiều phương tiện mà đem hết cả cuộc đời mình để truyền
[19:45]bá điều tốt ngay bây giờ, cho rất nhiều người được đi theo cái điều thiện, cho rất nhiều người tin vào nhân quả, cho rất nhiều người biết sống tử tế mở lòng với nhau, ta lan truyền nhiều quá, chứ không phải là ít ít người nữa, thì cái hậu quả, cái hậu quả ta sinh lên luôn cõi trời. Tức là dời ta đi từ cõi này lên một cõi rất cao, đó là điều rất là khó. Nhưng mà do vì cái công của ta ở kiếp này nhiều quá, truyền bá cái điều thiện nhiều quá thì đủ sức bật đưa ta bay lên cõi trời luôn. Đó là như vậy. Nên ta nói lại nhắc những điều thế này. Ta muốn cho cái điều tốt được kéo dài rất lâu thì ta phải làm cho điều tốt đó lan lan rộng, nhớ như vậy.
[20:36]Mà muốn cho điều tốt đó lan rộng thì chính chúng ta là những người truyền bá, chứ không phải đợi ai cả. Không có đợi một người nào đó truyền bá điều tốt giùm cho mình, mà chính mình phải phải truyền bá. Mà trong cái truyền bá đó nó có hai trường hợp. Một là ta truyền bá được ít người, hai là ta truyền bá được nhiều người. Nếu ta truyền bá được ít người, một số ít người, thì cái phước của ta là gì? Ta tái sinh lại chỗ nào thì chắc chắn chỗ đó là một cộng đồng tử tế và ta hưởng được một đời sống hạnh hạnh phúc, an vui với những người thân yêu tử tế của mình. Còn nếu ta truyền bá được cho rất nhiều người
[21:20]thì cái kết quả là ta ta bay lên trời luôn, chuyển qua một cái cõi khác hẳn, một cõi cực kỳ tốt đẹp. Trong đó bảo đảm một điều ai cũng là người sống thánh thiện cả. Và nếu mình lọt vào cộng đồng đó rồi thì mình chỉ có gì? Chỉ có hạnh phúc mà thôi. Đó hai trường hợp như vậy. Vì hôm nay ta ngồi ta sẽ bàn với nhau
[21:49]một số điều mà ta cần phải làm cho lan lan rộng nha. Một số điều ta cần phải làm cho lan rộng. Điều thứ nhất: rác. Điều thứ nhất là rác. Ta phải hiểu về rác,
[22:08]ý thức về rác, nhận thức về rác, giác ngộ về rác và yêu được rác. Cho nên yêu được rác là một tình yêu của người rất có trí tuệ, rất có đạo đức. Chỉ những người kém đạo đức mới nhìn cái mảnh rác mảnh rác mà vương vãi trên đường khinh bỉ coi thường.
[22:31]Còn những người có trí tuệ, có đạo đức nhìn một mảnh rác vương vãi trên đường với tất cả nỗi niềm trăn trở của mình.
[22:43]Ta nhìn lại mình từ bấy lâu nay. Ta xem rác là cái gì? Thứ mà vứt vứt đi. Thì ta cái mức độ đạo đức của ta tăng lên, trí tuệ tăng lên đánh giá ở chỗ nào? Đánh giá ở chỗ rác. Đánh giá cái chỗ cái ta nhận thức về rác. Nếu ta chưa giác ngộ về rác thì ta là một hàng kém văn minh trong cái cuộc sống này. Phải hiểu về rác.
[23:13]Nhiều người chỉ hiểu về rác ở điều thế này: đừng vứt rác bừa bãi, phải không ạ? Chỉ hiểu tới đó là hết rồi đó. Thì cái hiểu đó cực kỳ cạn, chưa là gì. Cái người mà vứt rác bừa bãi không xứng đáng là người sống với loài người trên hành tinh hiện nay. Tại hành tinh hiện nay người ta văn minh rồi, không có loại mà thò tay đâu vứt rác ở đó. Thế mình nói mình tiến bộ hơn là mình không vứt rác bừa bãi, mình vứt vào thùng đàng hoàng thì vẫn là ở mức độ vẫn còn rất là thấp, cái nền văn minh rất là thấp. Có một câu chuyện vui vậy đó: một anh chàng đi hỏi vợ, mà vợ đặt một cái, cô gái chỉ đặt điều kiện:
[23:55]"Em chỉ lấy anh nếu khu phố của anh ở tuyệt đối không có một cọng rác." Nghe thì rất lạ. Không thách cưới cái gì cả. Không thách cưới là vàng vòng, châu báu, xe hơi, nhà lầu, ô tô gì cả, mà chỉ thách cưới một điều: chừng nào khu phố anh tuyệt đối không còn cọng rác thì em sẽ về làm vợ anh. Nói sao vậy? "Vì em ở chỗ nào tuyệt đối chỗ đó không được có rác." Đó câu chuyện vui. Nếu mà trên đời này có một cô gái như vậy thì ta nên tôn thờ, vì cô đó giác ngộ về rác rất cao. Nên rác là một vấn đề rất là lớn. Thầy nói nãy giờ mọi người cứ ngơ ngơ ngơ ngơ ngơ. Rất nhiều người chưa giác ngộ về rác. Từ hôm nay xin vui lòng hãy giác ngộ về rác,
[24:45]không được coi thường rác mà rác là tình yêu của ta.
[24:51]Nhớ nha, rác là tình yêu của ta. Thầy nói câu này nghe rất lạ, nói: "Trời, rác bốc mùi hôi thối thế mà thầy nói tình yêu của thầy." Rác từ đâu tới
[25:03]và rác đi về đâu? Ta hiểu chưa? Hiện nay cái số lượng mà rác nhựa trôi trên đại dương á, nó tụ lại quấn quít với nhau với một cái diện tích gần bằng ba cái nước Pháp á. Rất nhiều cái loài sinh vật biển chết vì rác nhựa, rất nhiều. Và cái loại mà nhiễm độc nhựa khi mà lâu quá rồi ánh nắng rọi xuống, cái nhựa nó tan dần tan dần mà nó không phân hủy thành một chất khác, nó vẫn tiếp tục là nhựa, nhưng mà nhựa nó tan rã ra thành những hạt nhỏ dần nhỏ dần dưới ánh nắng mặt trời nó lẫn trong nước á. Và những cái loài khác nó nó uống cái nước đó, nó ăn những vi sinh vật đó cái thấm vào người nó, vào trong người nó.
[25:45]Và con người ăn lại những con vật đó, nên con người sao? Cũng bị nhiễm nhựa. Mà nhựa nó không tan, nó không tiêu hóa. Và khi những hạt nhựa siêu nhỏ nó vào trong người mình bắt đầu nó gây một phản ứng bất lợi trong cơ thể và nó thành bệnh gì? Ung thư. Rác nhựa ta vứt, ta cứ đi shopping ta cứ lấy luôn cái túi nhựa của cửa hàng đựng hàng về cho nó khỏe, gọn, về nhà lấy đồ ra rồi vứt cái một cái túi nhựa. Túi nhựa chỗ đến cuối cùng nó là đại dương. Và sau đó nó quay trở lại với loài người bằng căn bệnh ung ung thư. Nên hiểu những điều này vậy còn nhiều điều về rác mà ta phải giác ngộ lắm. Và ta làm cho cái sự giác ngộ về rác này phải lan rộng trong cuộc
[26:30]đời để một mai ta tái sinh trở lại, ta sinh ra trong một khu phố tuyệt đối không có rác, tất cả mọi cái cái sản phẩm dùng rồi đều được tái chế lại hết, không có thứ gì vất đi cả. Tất cả đều đáng yêu, đáng quý. Nhớ là nhớ vậy. Ông bà mình dặn ăn cơm mà rớt một hạt cơm xuống thì sao? Còn nhặt lên ăn lại, không sợ dơ. Vì sao vậy? Vì trong cái hạt cơm đó nó chứa đựng mồ hôi, nước mắt, nghĩa tình, công lao của bao nhiêu con người. Mà khi mà ta nhặt lại hạt cơm ta ta ăn lại, ta là một con người khác nha. Nên ông bà mình dạy cái đó rất là hay, cơm hạt cơm nhặt xuống ăn lại. Khi mà ta nhặt được hạt cơm rơi ta ăn lại,
[27:17]ta là một con người khác trên cuộc đời này. Con người đó có ý tứ, có trước sau, có biết ơn, có biết tiết kiệm, có biết nghĩ đến những cái công lao của người đi trước. Trong một hạt cơm rơi, nhớ, trong một hạt cơm rơi chứa đựng nhiều bài học lớn lắm mà tổ tiên ta truyền lại. Mà một hạt cơm là còn như vậy huống hồ cả một cái túi rác, cả một túi nhựa và rất nhiều giấy má rồi đủ thứ ta cứ vất đi. Những cái điều đó giá trị nó hơn một hạt cơm nhiều chứ. Nhưng mà ta cứ vất hết, ta vất hết. Đi về đâu? Nó từ đâu tới? Nó từ cái nguồn nguyên liệu rất tốn kém, được chế biến rất vất vả mới tới tay ta. Rồi ta vất, ta vất rồi nó đi đâu?
[28:00]Nó trở thành rác trôi nổi, chỗ này chỗ kia nhiễm độc vào lòng đất và đặc biệt là nhiễm độc vào vào lòng nước, vào đại dương rồi ta lãnh hậu quả hết. Trái Đất này bị biến dạng sinh học vì vì rác, vì rác nhựa. Mà rác từ đâu tới và rác đi về đâu? Ta phải hiểu điều này. Ta phải hiểu rồi đó. Ta phải hiểu là ta phải nhận thức rất là sâu và làm lan truyền cái nhận thức này cho cộng đồng mọi người. Quốc gia mà được coi là sạch sẽ nhất thế giới là quốc gia nào? Singapore, đâu nữa? Nhật, đâu nữa? Một vài nước ở Đông Bắc Âu, họ sạch ghê gớm lắm. Mà cái ý thức sạch sẽ của họ là báo hiệu của những đẳng cấp cao quý của loài người.
[28:55]Nhưng mà cái sạch đó chưa chắc đã đạt được cái mức độ giác ngộ về rác đâu. Họ chỉ sạch thôi, không để cho rác xuất hiện thôi, chứ còn yêu được rác thì chưa từng có nha. Cái khái niệm mà giác ngộ về rác, yêu được rác chỉ có ở đâu mới có?
[29:18]Chỉ có ở Việt Nam, chùa Tương Mai mới nói được điều này. Thế giới chưa đâu có cả.
[29:27]Sạch sẽ thì có nhiều nước có là thực hiện được rồi đó. Nhưng mà nói mà tới yêu được rác, giác ngộ về rác thì đầu tiên trên thế giới chỉ có Việt Nam và chùa Tương Mai thôi. Và chỉ có những con người ngồi ở chùa Tương Mai trong cái nắng vừa dịu này mới nghe được điều này thôi. Mà nếu mọi người cùng với thầy giác ngộ về rác, yêu được rác thì ta phải có bổn phận làm sao? Lan truyền cái tình yêu này cho cho cộng đồng chúng ta. Đây là trách nhiệm đầu tiên đó. Để sao? Để cái văn hóa này, cái văn hóa yêu rác này, cái văn hóa giác ngộ rác này nó phải truyền đời vài triệu năm về sau. Tức là sinh ra làm con người Việt Nam ai cũng yêu rác, ai cũng giác ngộ về rác.
[30:15]Một cái mảnh rác rơi xuống đường thì sẽ được người ta truy tìm cái kẻ mà thả rác đó như truy tìm tội phạm. Một ngày nào xã hội phải đạt tới mức độ đó. Bây giờ đó, những cái tội lặt vặt á nhiều khi bên công an còn bỏ qua. Nhưng mà hễ giết người rồi đừng hòng thoát khỏi công an Việt Nam. Cỡ nào công an Việt Nam cũng lôi ra hết, trốn đằng trời cỡ nào. Trừ khi mà anh, nghĩa là trong khi công an đang đi tìm anh, sắp bắt được anh thì anh thua độ bóng đá World Cup anh nhảy mất xuống cầu Chương Dương thì thôi thua luôn. Công an đành bó tay thôi tha, ra giao cho Hà Bá rồi xong, không bắt nữa. Chứ còn nếu mà anh còn trốn lẩn quất đâu đó
[30:55]mà anh có giết người, công an vẫn tìm ra. Đến một ngày nào đó thì không cần đến phạm tội giết người, chỉ cần anh xả rác xuống một cái thì về tới nhà có công an đứng chờ sẵn: "Ở khúc đường đó lúc mấy giờ anh vừa xả cái rác đó phải không ạ?" Đó phải, nghĩa là cái nền văn minh của con người, cái nề nếp kỷ cương của xã hội, ngày nào phải đạt đến mức độ đó. Nha. Và sau khi mà anh đã thú nhận là anh có xả rác thì sao? Đố ai biết? Làm gì? Tức là người này chưa giác ngộ về rác, chưa yêu được rác. Vậy thôi. Và cái người nhân viên đó họ sẽ mời anh này đến trụ sở, chiếu cho anh này coi một bộ phim về về rác.
[31:41]Coi xong rồi, anh phải day dứt suốt cuộc đời và từ đó anh yêu được được rác. Cho nên bây giờ là chưa có cái bộ phim để làm cho người ta xem xong người ta phải yêu rác thì bây giờ ta dùng cái cái miệng của mình, cái ý thức của mình, cái cuộc sống của mình. Từ đây, mọi người phải yêu được rác, phải giác ngộ được rác. Nên ngày mai thầy sẽ đi thầy kiểm tra hết trước nhà của mọi người ở đây, ai mà còn chưng một cái túi rác trước cửa nhà để chờ xe tới lấy thì cái người đó là... người đó là... Cái người mà chưng túi rác trước nhà làm cho bẩn cái đường phố của mình, phải không, bẩn cái mặt tiền của mình, bẩn cái đường phố của mình.
[32:25]Người đó không yêu nước. Làm xấu hình ảnh quốc gia đi. Khách nước ngoài đi qua đi lại nhan nhản mà người Việt Nam thấy trước nhà ai cũng để một túm rác nhựa, cái bao nhựa trong đó bỏ rác tùm lum trỏng, chờ xe tới lấy đi cho nó gọn. Không bao giờ nghĩ tới cái đẹp của quốc gia mình. Ở trong Sài Gòn thì mỗi tháng thầy giảng ở chùa Từ Tân. Cái chùa đấy lại nằm trong hẻm sâu. Tại cái chùa đó ngày xưa nó là một cái đầm nước, rồi ai xây dựng á, cái sau này thì thầy trụ trì về cái thầy mới làm cho khang trang lên từ từ từ từ, cái chùa đẹp. Rồi cái con hẻm nó cũng từ từ mọi người cũng xây nhà đẹp lên, rồi con hẻm nó cũng đẹp lên.
[33:01]Nhưng chỉ có cái điều là mỗi khi thầy đi giảng thì thì không không đi xe tới cổng chùa được. Xe không vào được, thầy phải đậu ở ngoài đường to rồi phải đi bộ một khúc vào. Cứ mỗi tháng vậy bao nhiêu năm nay rồi. Thì cái kỳ vừa rồi, khi thầy vừa đỗ xe ở ngoài đường lớn để đi bộ vào thì thấy mấy em thanh niên của chùa mình em đi quét từ trong chùa ra tới ngoài đường. Mà không còn một cái túi rác nào nữa. Tất cả rác đều được đặt đặt đựng trong cái thùng rất là đẹp, rồi đậy lại. Thầy cũng chưa hỏi là cái thùng đó ở đâu ra, tại vì người ta ta vẫn chưa có ý thức. Không lẽ các em đó tự bỏ ra làm hết,
[33:41]đi quét hết, đường đi vào rất sạch và rất đẹp. Đó là đúng tiêu chuẩn của cái văn minh đó, làm cho đường sạch đẹp, là đó mới là sạch đẹp con đường, yêu con đường, yêu cảnh quan, chứ vẫn chưa phải yêu được rác. Vẫn chưa phải yêu được rác. Nên hôm nay thầy nói tới nói lui nha, làm cho đường sạch, phố sạch, đó là mới yêu con đường, chưa phải yêu được rác. Mà cái yêu cầu của cái trí tuệ và đạo đức của chúng ta trong thời đại hôm nay mà cũng là của người đệ tử Phật, tại vì người đệ tử Phật mình thì cái trí tuệ phải rất là sâu sắc, đạo đức phải rất là lớn, là ta giác ngộ về rác và yêu được rác. Thầy nói tới nói lui hoài đó không biết có có ngộ chưa không biết.
[34:24]Rác là không được đổ chung một thùng mà phải làm sao? Phân loại ra. Nha. Không được chưng túi rác trước nhà. Phải đấu tranh làm sao khu phố mình tuyệt đối không có miếng rác. Mà ta không xả rác là đã đành rồi, mà ta lại còn có một sở thích nữa là thích nhặt, thích nhặt rác. Rảnh là cứ thích nhặt rác. Mà vậy thích nhặt rác vậy được cái quả báo gì?
[34:55]Người mà thích hay đi nhặt rác để cho sạch đường phố thì quả báo sẽ như thế nào?
[35:03]Để ta nghe một cái câu chuyện, đây là một câu chuyện chắc là hư cấu nhưng mà về nhân quả rất là đúng. Nên những ông mà lớn tuổi hãy nghe rõ câu chuyện này.
[35:17]Có một người thanh niên bấm chuông cửa. Cái bà giúp việc chạy ra hỏi: "Ủa chú tìm ai?" Nói: "Đây phải nhà của cái ông đó ông đó không?" Nói: "Đúng." "Nói gì?" Nói: "Dạ, em nhặt được cái ví có tên của ông nên hôm nay đến mang đến trả." Cái bà giúp việc chạy vào rồi chạy ra nói: "Mời cậu vào." Mời vào thì đúng là cái ông có cái căn cước là trên giấy tờ nằm đó đúng gương mặt ổng. Cái mới đưa cái ví lại. Ông kia cầm cái ví ra xem đúng là cái ví mình mất nhưng mà tiền thì mất hết rồi, giấy tờ thì còn. Rất là cảm ơn, mới nói là: "Ủa vậy cháu nhặt cái này ở đâu?" Nói: "Dạ cháu nhặt ở bên đống rác ven đường." "Ủa nói cháu
[35:52]làm gì mà nhặt được ở đống rác ven đường?" Nói: "Dạ cháu đi hốt rác." Nói: "Ủa, cháu mặt mày đẹp như vậy mà mà đi làm nghề hốt rác à?" Nó nói: "Thôi, qua đây rồi bác cho làm cái chân bảo vệ trong công ty của bác." Tại ổng cũng làm lớn trong đó mà. Nói: "Dạ không, cháu có việc làm." "Cháu làm gì? Đi hốt rác à?" "Dạ không, cháu dạy ở đại học. Nhưng mà lúc nào rảnh thì đều đi hốt rác cho nó sạch đường phố, sạch cảnh quan của môi trường cho người nước ngoài đừng chê mình." Nên thôi cảm ơn cái, ông kia bị hớ đó, hễ thấy người nào hốt rác cứ tưởng người ta làm nghề hốt rác. Không, người ta yêu rác, người ta có thói quen thích nhặt rác,
[36:28]và đó là con người rất văn minh, rất đạo đức mới đi làm việc đó. Nghĩa là đi dạy đại học nhưng mà lại thích đi nhặt rác để cho nó làm sạch đường phố. Tới khi cáo từ ra về thì cô con gái của ông đó chạy lại xin số điện thoại.
[36:45]Cái bố hỏi: "Hồi nãy con xin điện thoại làm gì?" Nói: "Tại bố cứ giục con lấy chồng, con lựa hoài chưa được ai, hình như bữa nay con lựa được rồi." Hả?
[37:02]Nhớ mấy ông anh thông nhớ đi nhặt rác nha. Nên cái mà cái giác ngộ về rác vậy đó.
[37:14]Phân loại rác, đừng để cho tạo ra rác, đó là một cái văn hóa, một cái lối sống mà ngày hôm nay ta phải làm cho nó lan truyền ra rất nhiều người. Tự hôm nay tối về bắt đầu lo nha, suy nghĩ về rác giùm thầy. Ta lan truyền cho rất nhiều người để sau này khi ta tái sinh lại, ta sẽ lọt vào cái cộng đồng mọi người giác ngộ về rác, khu phố tuyệt đối không bao giờ có miếng rác. Đó là cái thứ nhất. Một cái thứ hai nữa là cái sự yên tĩnh của cộng đồng. Trong một tiêu chí để đánh giá rằng đó là một đất nước văn minh thì một cái tiêu chí là gì? Là một đất nước yên tĩnh. Nhớ như vậy. Còn một đất nước ồn ào là đất nước kém văn minh.
[38:02]Đất nước càng văn minh là đất nước càng yên tĩnh.
[38:08]Nhớ, ta hãy suy nghĩ điều này. Loa muốn phát ở đâu đó phát, đất nước chưa văn minh, đất nước ồn ào. Mình ra cái chỗ đông người mình nói oang oang ra, việc riêng của mình mình nói ào ào bắt người khác phải nghe, đó là con người chưa văn minh. Móc điện thoại ra rồi, đang ngồi nói chuyện mọi người bình thường, móc điện thoại: "A lô!" la lên. Mình nói chuyện riêng với ai trong điện thoại không ai biết chuyện mà la lên như vậy. Nhìn vô là biết đẳng cấp người đó đâu tới. Vì sao? Vì cái người đẳng cấp quý phái họ vén khéo, nhỏ nhẹ, nói vừa đủ nghe. Ta bước vào một cái chỗ công cộng, ví dụ như một chỗ chờ máy bay,
[38:48]phòng chờ máy bay, một cái nhà hàng, mà cái bàn kia có ông nào ổng nói ai cũng nghe hết, thì coi có thể là ổng làm lớn gì đó, nhưng coi vậy đó là một đẳng cấp thấp trong loài người. Còn người ta nói vừa đủ, hừm, trong bàn mình nghe thôi, cái bàn khác kế bên nghe không ra, đó là người đẳng cấp cao, người đó văn minh. Một xã hội yên tĩnh, cái tiếng của nhà này không lọt qua bên nhà khác, thì mở nhạc nghe hay là nói chuyện với nhau, hàng xóm không nghe được, đó là một xã hội văn minh. Một đất nước không yên tĩnh là một đất nước không văn minh. Nên cái ý thức về cái việc mà không gây tạo tiếng ồn là một ý thức của con người văn minh, đạo đức.
[39:33]Và ta phải làm sao lan truyền cái điều này cho cho rất nhiều người trong cộng đồng để xây dựng một đất nước văn minh. Những điều này dường như nghĩ rằng nó nho nhỏ, không ai quan tâm, công an chả thèm bắt, luật pháp chả cần xử, nhưng nó là một trong những tiêu chuẩn của gì? Một xã hội văn minh. Mà bây giờ ta không đợi được nữa, ta không đợi người khác tạo cho ta một xã hội yên tĩnh, mà chính từng người chúng ta phải tạo ra một xã hội này bằng cách chính mình giữ yên tĩnh, khuyên người khác giữ yên tĩnh. Mỗi ngày nói chuyện với nhau, đây là một đề tài ta phải nói với nhau. Mình ngồi mình nói bâng quơ với những người bạn mình,
[40:16]mình nói về một xã hội văn minh, một đất nước văn minh là một xã hội yên tĩnh, không ai gây ồn ào cho nhau cả, như vậy. Được không ạ?
[40:32]Ta phải làm điều này lan truyền để cho nó được kéo dài. Nhớ, cái gì lan rộng thì cái đó sẽ kéo được dài như vậy. Bây giờ về một cái văn hóa này nữa là văn hóa là thăm hỏi người già, tôn trọng người lớn tuổi. Cái văn hóa Đông phương với Tây phương nó ngược nhau. Bằng một lý luận gì đó không biết, cái người Tây phương họ rất coi trọng trẻ em. Đúng không ạ? Ta tiếp xúc với những cái lối sống của họ, ta thấy họ coi trọng trẻ em, và thấy trẻ em là cái gì mong manh, dễ vỡ, ngây thơ, đáng yêu, là tương lai, tức là việc mà yêu quý trẻ em, bảo vệ trẻ em của người Tây phương đã đến mức cực đoan trở thành tôn thờ trẻ em.
[41:22]Tây phương là bị cái đó. Mình không có chuyện đó. Đông phương mình thì sao? Yêu thương trẻ em, bảo vệ trẻ em - đồng ý, nhưng phải nghiêm khắc dạy dỗ. Hai cái luồng văn hóa ngược nhau. Vậy ta thích cái nào hơn? Ta thích cái nào? Ta thích Tây hay Đông? Thích Tây thì qua Tây ở đi. Thích Đông thì ở đây. Mình coi nhiều cái phim của Tây phương mình thấy thế này: cha mẹ sợ con cái. Đúng không ạ? Nó nạt một cái là cha mẹ thin thít thin thít gì đó, cười chết luôn ạ. Gặp Việt Nam mình chết liền, hỗn láo chết liền.
[42:07]Nên cái việc đó làm cho những đứa trẻ nó nó nó bản ngã nó lớn, lớn lên rồi nó khó thích ứng với cuộc sống, nó dễ bị trầm cảm, dễ sốc khi gặp nghịch cảnh. Còn người Việt Nam mình, trẻ em được dạy dỗ nghiêm khắc, lớn lên cái sức chịu đựng mình rất là nhiều. Nên mình có cái văn hóa là tôn trọng người lớn tuổi. Vừa rồi á trong cái khóa hè đạo đức ở trong Phật Quang, cái ngày cuối cùng thầy có nói câu này, thầy nói: "Bây giờ ai thương mấy đứa trẻ nhất? Bố mẹ thương nhất chứ phải không? Bố mẹ thương nhất chứ. Rồi giữa bố mẹ với con cái ai khôn hơn? Bố mẹ khôn hơn chứ. Như vậy bố mẹ mình là người sinh mình ra,
[42:51]nuôi dạy mình lớn, là người thương mình nhất trên đời, và cũng là người rất khôn ngoan, thì như vậy cái việc mà đứa trẻ nó vâng lời bố mẹ thì sao? Chỉ có lợi. Đúng không ạ? Chỉ có lợi. Mình vâng lời cái người thương mình, vâng lời cái người bảo vệ mình, vâng lời với người khôn ngoan, có kinh nghiệm cuộc sống này thì sao? Mình chỉ có lợi, đứa trẻ chỉ có lợi." Cho nên cái mà Á Đông ta đó đưa ra một cái văn hóa là con cái vâng lời bố mẹ là một cái trí tuệ của văn hóa Á Đông. Nên ta phải biết kiềm chế lại, mình có cái bản sắc văn hóa dân tộc của mình, điều đó hợp lý. Việc mà con cái vâng lời bố mẹ là điều hợp lý,
[43:33]việc mà người nhỏ tôn trọng người lớn tuổi là điều hợp lý. Đa phần tổng quan là như vậy, còn một vài trường hợp cá biệt thì ta không nói, phải không? Cá biệt thì vẫn có những người già hư vậy, vẫn có những đứa trẻ cực kỳ xuất sắc vậy, nhưng đó là vài trường hợp cá biệt. Còn đa phần ta phải tôn trọng người lớn tuổi, đó là sự phát triển bình thường của xã hội. Nên ta làm lan truyền để bảo vệ trước cái làn sóng mà văn hóa, lối sống Tây phương nó đang đánh vào vào nước ta, cũng là bắt đầu sao? Tạo điều kiện cho cái lớp trẻ nó hỗn láo, không tôn trọng người lớn. Chúng ta bảo vệ cái văn hóa Á Đông là ta tôn trọng người lớn tuổi.
[44:18]Khi ta tôn trọng người lớn tuổi như vậy thì ta được cái phước gì? Ta được cái phước gì? Có bà cụ ở nước ngoài bả vừa mới gây án mạng, bả rút súng bắn chết người con trai của bả. Cảnh sát bắt liền, mà bắt một bà già quá thì đúng là cũng khổ, 84 tuổi rồi, nhốt bả thì cũng tội giết người thì thôi bả chết trong tù luôn. Nhưng hỏi bả lý do, bả nói vì con bả đòi bắt bả vô trong nhà dưỡng lão, bả không chịu. Nó không muốn nuôi bả nữa và nó đưa bả vào nhà dưỡng lão. Và bả tức giận, tức giận tại sao nó nó nó đối xử nó quăng bả vào nhà dưỡng lão, mà không biết sao ai dạy bả bắn súng hay chắc bả coi phim
[45:01]sát thủ nhiều hay sao, rút súng bắn chết thằng con liền. Một cái vụ án cực kỳ khó lý giải, rất khó có án lệ nào trước đây, chưa từng có. Mẹ giết con mà nguyên nhân chỉ vì đứa con muốn đưa mẹ vào trong nhà dưỡng lão để nó rảnh tay, rất là bi đát. Đó là hậu quả cái gì? Hậu quả là một cái xã hội không tôn trọng người lớn tuổi. Còn nếu ta, ta xây dựng một cái văn hóa là tôn trọng người lớn tuổi thì ta được cái phước gì? Ta được cái phước là tới khi ta già, ta sẽ...
[45:45]Ai nói đúng khen hay. Nhiều người nghĩ trong đầu: "À, mình về già mình được tôn trọng", phải không ạ? Bây giờ mình tôn trọng người lớn tuổi đến khi mình già thì mình được tôn trọng, nghĩ là nhân vậy quả vậy, nhưng không, nhân quả như vậy đơn giản quá.
[46:03]Nhân quả nó hay hơn nhiều.
[46:06]Đây nhân quả là thế này đây: Nếu ta tôn trọng người lớn tuổi thì quả báo khi ta về già ta không bị cô đơn.
[46:17]Tự nhiên chung quanh ta lúc nào cũng có người thân yêu ở bên cạnh. Đó, đó là lý do mà người Việt Nam mình chưa rơi vào cái cảnh mà người già bị cô đơn nhiều như bên bên Tây phương. Bên Tây phương người già là rơi vào cô đơn liền. Vì cái nhân quả họ phải chịu là lúc họ còn trẻ họ không tôn trọng người lớn tuổi. Mà khi họ dồn họ vào cô đơn tới mức độ bức bách thì bà đó bả rút súng bắn chết con trai bả luôn. Vì bả thấy bả không được yêu thương, không được tôn trọng, không được đền đáp xứng đáng, như vậy. Nên cái văn hóa mà tôn trọng người lớn tuổi ta sẽ được gì? Hạnh phúc lúc tuổi tuổi già. Mà lúc tuổi già là lúc cái tuổi đáng sợ lắm, phải không ạ?
[47:07]Nhiều khi mình bệnh, mình yếu, mình rất cần có những người chăm sóc, thương yêu mà lúc đó nếu mình cô đơn, bị hắt hủi, nó khổ khủng khiếp lắm. Có những người già mà chết trong nhà không ai biết mà. Tới chừng nghe hôi quá rồi tông cửa vào, ngồi trên ghế chết hồi nào không ai hay. Hoặc vừa rồi ở Thái Lan vậy, ông đó ổng bị tình trạng cô độc ổng chỉ nuôi một con chó, rồi ổng bị bệnh tiểu đường, đến khi ổng ngày đó ổng chưa dắt chó đi dạo thì cửa ổng còn khóa bên trong, ổng bị đường nó lên cái ổng xỉu nằm, ổng nằm không dậy nữa. Tại vì đâu có ai kêu, có con chó. Và cứ mấy ngày như vậy con chó nó đói quá, nó làm sao?
[47:50]Nó ăn ổng luôn. Đến khi mà người ta đập cửa vô rồi thì nó ăn hết phân nửa ổng rồi và nó vẫn đang ngồi bên đó, ngồi chờ bên xác ổng.
[48:02]Tức là chết hồi nào không ai hay, rồi con chó mình nuôi nó ăn thịt mình luôn vì nó đói quá, đói và khát, không có nước uống, nó phải ăn ổng để nó uống cái nước máu của ổng, bi thảm như vậy. Thì chúng ta cũng tránh cái điều đó. Mà tránh điều đó bằng cách gì? Bằng giữ cái văn hóa Á Đông, tôn trọng người lớn tuổi nha. Đồng thời ta cũng làm thêm một cái công đức này nữa là để ý cái nhà nào mà có người già, mình tổ chức các huynh đệ, bạn hữu mình đến thăm nha, rủ nhau, rủ đạo tràng, cứ rảnh rảnh vậy, ví dụ hôm nay là ngày thứ bảy, chủ nhật hơi rỗi, mình cũng có nhiều việc để làm nhưng mà nhớ rủ nhau bỏ ra một tiếng đồng hồ đi thăm một
[48:47]người nào đó cũng được, một người già nào đó trong xóm mình cũng được nha. Có thể là họ cũng có con cháu đó, à nhưng mà mình cứ đến thăm, vì lý do là gì? Vì họ là người người già, cứ vậy đến thăm, thì cái cái quả báo nó như thế nào?
[49:05]Thứ ba là ta về già không không bị cô đơn. Ta ngăn đi cái cái khủng hoảng cô đơn của người già đang xảy ra trên thế giới. Trên thế giới bắt đầu đi vào cái khủng hoảng người già cô đơn. Trên thế giới đang bị, Việt Nam mình chưa bị lắm. Nhưng nếu ta không chặn thì nó sẽ lan tới Việt Nam. Mà ta chặn bằng cách nào? Bằng luật nhân quả. Luật nhân quả bằng cách gì? Tôn trọng người lớn tuổi. Thứ hai là gì? Là đi thăm người già, nhất là người già cô đơn. Thì nhờ cái phước, nhờ cái luật nhân quả, ta chặn cái làn sóng khủng hoảng người già cô đơn của thế giới tràn vào Việt Nam mình. Làm sao mà rồi khi ta già rồi, ta được cái phước chung quanh
[49:53]chúng ta đều đều có người gần gũi, yêu thương ta như vậy. Có một ông già, hồi đó lúc đó thầy đang sống ẩn cư. Thầy về một cái nghĩa địa, vô trong giữa nghĩa địa thầy cất một cái cốc thầy ở. Có ai dám vô nghĩa địa ở không kìa? Thì vô nghĩa địa thầy cất một cái chòi nho nhỏ. Một cái chòi bề ngang chỉ có hai thước thôi. Ở vừa nằm xuống vậy thôi chứ không có... Chung quanh là mồ mả. Về ở hai ngày cái có một cái đám tang nó đem cái cái đến nó chôn cách cái cốc thầy cũng hai thước, đúng hai mét luôn, cái mả mới. Ở đó. Nhưng mà ở gần thầy có một ông già. Thì ông rất là khó gần. Nhưng mà thầy cứ cố gắng là gần với ông,
[50:45]rồi chăm sóc ông, lần lần thì ông mở lòng ra. Lần lần ông mở lòng ra thì khi cái khu đó bắt đầu kéo điện thì thầy kéo cho ông. Đó, tức là thầy cũng trả tiền cho ông rồi ông không phải lo gì cả, thắp điện cho ông rồi lo này lo kia, bắt đầu... mà ông cần cái gì thì thầy đáp ứng từ từ từ từ rồi ông thấy mình tốt rồi ông mới tin tưởng, ông tin tưởng. Mà mãi lạ cái tới khi khi ông chết, ông cũng không tiết lộ cho biết là gia đình ông là ai, bà con ông là ai. Mà ông chỉ kể một điều thôi là hồi còn trẻ thì ông làm ăn ở Sài Gòn, ông có một cái thói quen là cứ đến Tết, ông mang quà vào trong bệnh viện ông thăm những người
[51:24]bệnh nhân mà lúc Tết không thể về nhà được vì bệnh vẫn còn, mà người nhà cũng không vào bệnh viện chăm sóc được, cho nên họ ở một mình tự lo trong mấy ngày Tết, rồi có những bác sĩ trực, y tá trực thôi. Thì họ cực kỳ là tủi thân. Thì vào những ngày Tết đó là ông mang quà đến ông cho, ông tặng, ông thăm người này người kia. Ông có cái hạnh là cứ tới Tết là ông làm như vậy thôi. Cho đến khi ông lớn tuổi quá thì ông rời Sài Gòn, rồi ông mới về cái vùng biển, rồi ông cất cái cốc ông tu, đại khái như vậy. Đến khi thầy về thầy ở với ông được 2 năm thì ông phát bệnh, vào gần Tết phát bệnh, và thầy lúc ấy chỉ có một mình thầy.
[52:05]Thầy cũng hết sức chăm sóc và ông cũng chết đúng ngày Tết. Qua Tết xong là ông chết luôn. Thầy cũng lo đám tang hết đầy đủ mọi thứ. Vẫn không biết bà con của ông là ai. Lạ ghê. Ông đó không biết có cái chuyện gì, ông giấu bặt cái cái tung tích của ông. Nhưng mà thầy nghĩ cái nhân quả rất là lạ. Nhân quả là ông có thói quen chăm sóc người bệnh vào ngày ngày Tết thì ông đổ bệnh đúng ngày Tết thì lúc đó có thầy. Thầy đến thầy chăm sóc là một loại nhân quả trở lại, làm cho ông không bị cô đơn trong những cái ngày cùng cực, không có rơi vào cảnh mà chết không ai biết. Sợ nhất là cái chết không ai biết.
[52:43]Nên rất là cũng là ấm cúng, an ủi mà đúng là luật nhân quả đưa đẩy như vậy, đưa đẩy khiến thầy về thầy ở với ông vậy. Nên cái mà một cái văn hóa tôn trọng người lớn tuổi, đi thăm người già, ta cần phải gì, xây dựng lại để chặn cái làn sóng khủng hoảng người già cô đơn của thế giới đang đang tràn về ta. Và điều này phải được làm lan rộng, lan truyền hết gia đình này tới người kia như vậy, khắp cả xã hội ta như vậy. Nhưng ta nhớ nãy nói, điều tốt mà được lan rộng thì điều tốt đó sẽ sẽ kéo dài, nhớ như vậy. Và nó thành cái văn hóa của dân tộc ta luôn, một cái văn hóa của một dân tộc là tôn trọng người lớn tuổi, chăm sóc cho người già, thành một cái văn hóa luôn.
[53:31]Thầy nói hoài đó, không biết có làm được không mà cứ dòm mặt.
[53:40]Rồi có một cái văn hóa, một văn hóa là tử tế. Tử tế là gì?
[53:51]Sống tử tế. Tử tế là thích giúp đỡ nhau nha. Cái người tử tế là người thích giúp đỡ người khác. Chúng ta xem lại tâm mình, xem lại thói quen mình, xem lại lối sống mình từ nhỏ tới bây giờ ta có cái thích đó hay không? Ta có cái thích giúp đỡ người khác chưa? Nha. Coi lại coi. Nếu chưa có thì làm ơn làm sao?
[54:26]Bơm vô liền. Bơm cái gì? Cái ý thích, thích giúp đỡ người khác thành một cái gì? Thói quen, thành một bản chất, thành máu, thành thịt của mình là rất thích giúp đỡ người khác. Coi lại mình có chưa? Có chưa ạ? Có nhiều người chưa có. Mà nếu trong tâm ta chưa có cái đó, chưa có cái thích đó, đó là một điều bất hạnh vì ta sẽ không có phước. Sống đi qua một đời không có tạo được phước gì cả. Và biết rằng kiếp sau mình trở lại làm người cũng là một con người tầm thường, chẳng có gì đặc biệt, cuộc đời chẳng có gì vinh quang, vừa đủ ăn vậy thôi, chả có gì đặc biệt cả. Còn nếu mình nhìn lại trong tâm mình rõ ràng mình có một cái thích,
[55:23]thích giúp đỡ người khác, rất thích giúp đỡ người khác. Mà giúp được người nào cực kỳ hạnh phúc, vui mừng. Người ta chưa mừng, mình đã mừng rồi. Mình giúp người ta, người ta chưa vui, mình đã vui trước rồi. Nếu mình có cái tâm đó thì đó là một điều gì? Gọi là mình là một người may mắn trong cuộc đời này. Sinh vào cõi nào cũng là một người rất có phước. Thậm chí lên cõi trời, xuống cõi người, đi lên đi xuống như dạo chơi bình thường. Thích lên cõi trời, thích sinh xuống cõi người làm một người sang trọng, quý phái. Chỉ bởi vì trong tâm có một cái thích, rất thích giúp đỡ người khác. Xem lại tâm giùm.
[56:06]Bây giờ có người mới hỏi thầy: "Nghe thầy nói rồi con xem lại tâm mình thấy nó chưa có. Rồi thầy kêu phải bơm vô, phải không? Bơm vô mới có thì thứ nhất là cái ống chích ở đâu? Thứ hai, lấy cái tử tế đâu bỏ vô? Ai bơm vô trong tim giùm?
[56:29]Cái nguồn ở đâu để mà ta bơm được cái sự tử tế vào tim mình để từ đây ta xuất hiện một cái thích là thích giúp đỡ người khác?" Còn nếu nói trên toàn xã hội là một xã hội tử tế là một xã hội rất thích gì? Giúp đỡ lẫn nhau.
[56:48]Mà ta phải làm cho điều này được lan lan rất rộng nha. Bây giờ đó ví dụ như bây giờ ta đến ta muốn nói với người kia, ta muốn lan truyền một cái văn hóa sống là lối sống tử tế, ta muốn làm lan rộng cái lối sống này để chi? Để cho cái lối sống tử tế này nó được kéo kéo dài theo đúng cái công thức, cái gì lan rộng thì cái đó sẽ kéo kéo dài. Giờ ta muốn làm cho cái điều tử tế lan rộng để nó kéo dài thì chính ta phải thuyết phục, phải vận động, phải khuyên bảo phải không ạ? Nói chuyện người khác để cho từng người từng người bắt đầu ý thức cái việc mà thích giúp đỡ lẫn nhau. Nhưng mà nói cách nào? Nói cách nào khi mà mình chưa phải là người tử tế?
[57:35]Phải không ạ? Mình chưa tử tế, mình không thuyết phục được ai về điều này cả.
[57:43]Nên đây là một cái khó. Có gì không? Đây là một cái khó thế này: ví dụ bây giờ cái người giáo viên mà dạy toán á, dạy toán là khó dạy lắm rồi nha, tại toán rất là khó học. Ví dụ người giáo viên dạy toán thì họ cần cái gì thì họ sẽ là một giáo viên dạy toán giỏi?
[58:07]Là cần cái gì? Cần thứ nhất là chính họ giỏi toán cái đã, phải không ạ? Có kiến thức về toán cái đã, là giỏi toán. Cái thứ hai là gì? Kỹ năng truyền đạt nha, kỹ năng truyền đạt. Một cái lý thuyết về toán khó nhai như vậy, mà nói câu nào xong là học sinh hiểu câu đó, nói câu nào xong học sinh hiểu câu đó, tức là một người giáo viên dạy toán giỏi. Chính ổng giỏi toán, ổng giải toán rất hay, nắm rất vững về kiến thức toán, đồng thời ổng có cái khiếu về truyền đạt, vì ổng cần hai cái để ổng làm được một người giáo viên dạy toán giỏi. Nhưng một người mà truyền dạy đạo đức giỏi thì cần cái gì?
[58:54]Cần ba điều. Cái điều thứ nhất là
[59:02]ổng phải cần cái gì? Cái kiến thức về về đạo đức cái đã. Đạo đức là gồm những lý luận gì? Luật nhân quả là ra sao? Tái sinh luân hồi là cái gì, nha? Lòng vị tha yêu thương là cái gì? Những kiến thức lý luận đó ổng phải nắm. Cái thứ hai là gì nữa? Là kỹ năng truyền đạt, phải không? Nói cho hay, nha. Nói mà người ta nghe mà từ từ người ta miệng người ta mở ra không phải ngáp, mở ra không phải để ngáp. Nha, đó mới ngáp đó. Chứ người ta nghe mà từ từ người ta người ta nghe giống như là người ta nuốt từng lời, chứ không phải người ta mở toang ra một cái, người ta ngáp một cái là cái đó là không phải.
[59:40]Đó, cái là thứ nhất là kiến thức về lý luận về đạo đức phải giỏi, thứ hai là khả năng truyền đạt phải giỏi, và thứ ba là cái gì?
[59:51]Phải là một con người sống rất mẫu mực đạo đức. Cái khó là như vậy. Dạy các môn khác cần hai cái: kiến thức chuyên môn và kỹ năng truyền đạt. Riêng dạy về đạo đức thêm một cái nữa là bản thân phải sống cho có đạo đức. Mình không đạo đức, mình không dạy ai được cả. Vì thế, trên thế giới này, tất cả các trường lớp từ nhỏ tới lớn, giáo viên đạo đức rất là khó có, khó tìm là vậy. Vì nói bây giờ: "Anh dạy nhưng mà dạy môn đạo đức", là ông hiệu trưởng dòm lên liền: "Anh sống đạo đức chưa? Còn uống rượu không? Còn chơi bời bậy bạ không? Có hưởng thụ nhiều không?", phải không ạ? Tại buộc lòng một cái người mà đi dạy đạo đức sống y hệt như một ông thầy
[1:00:35]tu, ông thầy tu tu thiệt nha, chứ còn ông thầy tu tu giả khác nữa à. Thầy tu mà tu đàng hoàng. Nên cái người giáo viên mà dạy đạo đức, họ sống phải như ông thầy tu, thì họ mới nói làm lung lay trái tim người khác được. Khi họ truyền bá cái điều tử tế, khuyên mọi người sống thương yêu giúp đỡ nhau, làm cho người ta xúc động liền. Còn nếu chính ổng chả bao giờ thương ai, chả có tử tế với ai, không thích giúp ai, mà bây giờ cứ kêu người khác: "Nè nè em, ráng sống thương giúp người khác đi nha, nè, sống tử tế đi nghe." Mình nghe mình có có có có lọt vô tâm mình không? Tự nhiên không, tự nhiên nó lạnh lạnh cái gì đó, nó không rớt vô tim mình.
[1:01:17]Tại vì sao? Tại ổng chưa từng tử tế. Nghe nói lại không lung lay trái tim ai cả. Còn cái người mà họ có đạo đức, họ sống được như vậy, họ chỉ nói nhẹ, nói: "Đời qua mau, còn giây phút nào trông thấy nhau, thôi hãy ráng sống một đời tử tế. Đó, đó là phước lành vô lượng đến nghìn sau", ví dụ vậy. Nói một câu nhẹ nhàng thôi, về mình nhớ mãi, mình cứ rung động nhớ mãi. Rồi mỗi khi gặp việc trong cuộc đời này, cái mình tính là bỏ qua, nhưng cái nhớ cái câu mà "sống tử tế", mình dừng chân lại giúp nhau một điều, rồi hãy bước đi tiếp trên trên đoạn đường của cuộc đời này. Tức là mỗi bước chân trên cuộc đời ta đi qua,
[1:02:05]ta giúp được hết người này đến người khác. Ta cứ giúp một cách rất là cực khổ.
[1:02:14]Cho đến một ngày bỗng nhiên ta nhận ra một điều, ta giúp người kia không phải người kia hạnh phúc, mà chính là ta hạnh phúc. Lúc đó cái lối sống tử tế nó trở thành cái gì? Thành bản chất của mình. Mình yêu cái lối sống đó, thích lối sống đó, và cả đời chỉ sống như vậy mà thôi. Sống tử tế, sống để yêu thương, sống để để giúp đỡ mọi người, không cầu gì cho mình nữa, đến như vậy. Và chính những người đó mới làm lan truyền cái điều tử tế trong cuộc sống này. Mà cái điều gì như ta đã nói, nó lan rộng thì nó sẽ kéo dài. Nên mỗi người chúng ta đây, mỗi người chúng ta đây, mình phải trở thành con người tử tế và làm cho lan truyền cái điều tử
[1:03:09]tử tế để cho những đời sau con cháu của mình, và chính mình khi tái sinh lại sẽ được sống trong một cộng đồng toàn là những người tử tử tế. Và lúc đó thì sao? Lúc đó thành nghĩa là lòng người chỉ có tình thương, hành tinh chỉ có thiên đường mà mà thôi.
[1:03:34]Cái việc mà một xã hội tử tế, yêu thương giúp đỡ nhau là một cái nền văn hóa đẹp nhất trên cuộc đời này. Mà muốn như vậy, muốn lan rộng điều đó, muốn kéo dài điều đó, chính mỗi người chúng ta phải là một người tử tử tế. Mà tử tế là gì? Là thích giúp đỡ người khác. Mà muốn thích giúp đỡ người khác thì sao? Coi lại tâm mình, chưa thì bơm vô, nha.
[1:04:00]Ta có một cái văn hóa nữa là sống trong một gia đình đông người. Ta coi phim nước ngoài, ta thấy nhiều khi căn nhà ở có một người à. Đúng không ạ? Có một người à. Hoặc là hai người, rồi thêm nữa sinh ra đứa con nữa thì ba người. Căn nhà rất là vắng. Trong khi cái người Việt Nam ta có cái truyền thống là nhà ở gì? Nhiều thế hệ. Nhiều thế hệ. Nhưng mà trong đó cái lấn cấn nhất vẫn là mẹ chồng với con dâu.
[1:04:34]Nói không biết có đụng chạm ai không biết nữa.
[1:04:41]Ở đây ai là mẹ chồng đâu? Hơi bị nhiều ạ. Ai sẽ là mẹ chồng đâu? Hơi bị nhiều vậy nha. Mà mình sẽ trở thành là
[1:04:56]mình sẽ đóng được một vai trong bộ phim Mẹ Chồng Nàng Dâu á ha? Nhưng mà cái văn hóa mà gia đình sống đông người á nó có cái lợi, cái lợi cho trẻ và lợi cho người già. Lợi cho trẻ là cái gì? Lợi cho trẻ là đứa trẻ nó ít bị tự kỷ. Tự kỷ là nó không nói được, lớn lên tính khí rất kỳ lạ, không hòa hợp, mà lỡ đẻ nó ra rồi bố mẹ phải chăm chăm cực kỳ khổ sở, tốn rất nhiều tiền vì cho những lớp học đặc biệt. Mà là một đứa trẻ mà không hy vọng sau này cha mẹ nương nhờ được vì cái bệnh tự kỷ quái ác này. Mà cái tỷ lệ của bệnh tự kỷ đang tăng rất nhanh ở Tây phương và đang bắt đầu tăng nhanh ở ở Việt Nam. Lý do là gì? Lý do:
[1:05:51]nhà ở ít người quá.
[1:05:55]Ở Việt Nam mình còn đỡ là người chết thường được quý thầy tới cầu siêu. À cầu siêu rồi cái rước về chùa, cái cái vong á về chùa tu. Còn ở các nước Tây phương không có biết cầu siêu, không có cái chùa để thờ vong, cho nên các vong hồn đều vất va vất vưởng mà thường trở về nhà ở lại. Mà ta biết rằng cái vong hồn trong cái cô đơn của họ mà thấy đứa con nít thì sao?
[1:06:23]Rất thích. Tất cả chúng ta đều bị một cái tâm lý tâm lý bản năng là rất thích nựng em em bé, đúng không ạ? Thấy em bé mà ai bỏ trống trống lại nựng liền, chừng nào cha mẹ nó tới giành lại thì thôi. Đúng không ạ? Ta đều rất yêu em bé, đó là cái cấu trúc tự nhiên của của tạo hóa. Dạ, ma cũng vậy, chết rồi vẫn mê em bé. Nên cha mẹ hay trong nhà mà không có ai bồng bế, vong tới liền, nó chơi liền, nó dỗ, nó đùa, nó vui, nó nói chuyện, cái vong nói chuyện. Thì bé lúc đó đang não mới sinh ra cho tới khi ba tuổi là nó đang hình thành cái cấu trúc ngôn ngữ ở trong não. Nếu được nhiều người chung quanh nói chuyện
[1:07:07]thì cái cấu trúc ngôn ngữ đó nó hình thành theo cái môi trường của những người chung quanh. Mà nếu chung quanh không có người nói chuyện nhiều, bận, gia đình vắng người, thì ma tới nói chuyện. Ma ở không mà, cứ ngồi nói chuyện với bé riết, cái bé trong não bé nó hình thành một loại ngôn ngữ của ma. Nó không nói được ngôn ngữ của loài người nữa, nhưng nói với ma rất hay, nghĩa là bé với ma hiểu nhau rất nhanh. Đến khi nó lớn lên, nhiều khi là mình hỏi là ờ: "Không biết bữa nay có ai tới thăm nhà không?", thì đứa bé nói liền: "Nè, ông Tư đó, ông tới thăm chứ ai." Nhìn lại: "Tại sao nó biết?" Thì lát lát ông Tư tới thiệt. Đó, ông Tư tới thăm thiệt.
[1:07:47]Mà tại sao thằng nhỏ này nó biết? Nó không có thông tin gì cả. Ở đâu biết? Ma mách. Nên ta cứ coi những người tự kỷ là những người có năng lực phi thường. Thật ra chẳng gì phi thường cả, đều là ma mách cả, nhưng nó không hội nhập được. Lý do: gia đình ít người quá. Nên nếu ta sống trong một gia đình đông người, nhiều thế hệ, người này bỏ ra là có người khác bồng lên chơi với em bé liền, bảo vệ bé không bị gì? Không bị ma tiếp xúc và khống chế cái vùng não ngôn ngữ. Nên bé nó lớn lên nó phát triển bình thường, nó nói bằng ngôn ngữ của loài người. Đúng không ạ? Đó là ừm có lợi cho trẻ và có lợi cho người người già.
[1:08:29]Người già mà trong nhà có đông, không người này cũng có người kia, không người kia cũng có người nọ, thì người già họ không bị gì? Không bị cô đơn, buồn tủi, và ít ra cũng có được một sự chăm sóc nào đó, không bị mà chết không ai biết. Đó là một cái thảm kịch bi đát của xã hội, có những người già chết không ai biết. Nên ta tạo ra một cái văn hóa là trong một gia đình sống đông người, đầm ấm, ấm cúng và bảo vệ lẫn nhau. Mà khi một gia đình mà sống đông người như vậy, nó thêm một cái yếu tố xã hội rất là hay nữa là nó không tăng nhu cầu về nhà ở. Bây giờ người ta cứ cứ nhà ở một hai người, một hai người, nó tăng cái nhu cầu về nhà ở lên cao.
[1:09:12]Tăng nhu cầu về nhà ở lên cao rồi đủ thứ chuyện xảy ra.
[1:09:19]Làm cho giá bất động sản cứ lên một cách vô lý như vậy, ha. Người ta tạo ra một cái văn hóa mà gia đình ở đông người. Nhưng mà muốn gia đình ở đông người thì chuyện gì xảy ra? Chuyện gì cần phải có?
[1:09:33]Thì yêu cầu các bà mà được gọi là mẹ chồng nha,
[1:09:40]đừng có mà ăn hiếp con con dâu. Nó giận, nó khều chồng nó là ra riêng. Vậy đó.
[1:09:51]Nên muốn cho gia đình đông người thì nhớ giùm nha. Nhớ giùm đó. Ví như là nếu mà ông rể ổng ở rể trong gia đình mình thì ông bố vợ cũng làm ơn mà gì? Đừng ăn hiếp chàng chàng rể để gia đình được đông người. Mẹ chồng đừng ăn hiếp con dâu để gia đình được đông đông người. Nó mến quá nó không thèm ra riêng. Nó thôi ở đâu cũng không sướng bằng ở với ba mẹ, sướng thấy mồ. Cứ vậy gia đình được được đông người. Đó là một loại văn hóa ta cần phải bảo vệ cho cho cái xã hội mình như vậy. Rồi có một cái văn hóa nữa ta tạo ra một cái câu lạc bộ yêu nước.
[1:10:31]Một cái câu lạc bộ yêu nước. Vào cái thời mà đất nước ta bị nô lệ, bị ngoại bang xâm chiếm, nó khinh bỉ, nó đày đọa thì có những cái con người của cái đất nước này mới không chịu đựng được. Phải làm sao? Phải làm cách mạng để giành lại độc lập, tự do cho cho đất nước mình. Thế là mới kêu gọi con người mình không thể chịu cái nhục vong quốc. Mà muốn là không thể chịu cái nhục vong quốc thì phải hiểu rằng mình có một quốc gia. Mình phải yêu quốc gia đó. Lúc đó tình yêu nước mới được thắp trở lại. Trước đây là quên. Thắp lại cái tình yêu nước rồi phải đấu tranh cực kỳ vất vả và phải có những anh hùng, những nhà lãnh tụ xuất sắc
[1:11:23]mới dẫn cả một dân tộc đứng lên đấu tranh không biết bao nhiêu máu xương đổ xuống, ta mới giành lại được độc lập cho cho nước mình. Thì bây giờ khi bắt đầu nước giành độc lập rồi, kinh tế đang càng ngày càng phát triển rồi thì ta bắt đầu lại quên cái gì? Quên quên yêu nước. Mà hễ đã quên yêu nước thì cái nguy cơ bị nô lệ sẽ trở lại lúc nào không hay nếu ta không yêu nước. Nhớ như vậy. Nên vì vậy, cái tình yêu nước phải được cảnh báo, nhắc nhở thường xuyên bằng cái gì? Bằng những nhóm, những câu lạc bộ yêu nước.
[1:12:07]Ta ngồi lại với nhau, gặp nhau, kể chuyện lịch sử, mơ ước tương lai
[1:12:15]và đề phòng những những kẻ xấu phá hoại. Đó, ta có những nhóm như vậy. Mà để có những nhóm như vậy, ta cần những cái gì? Những con người đầu tàu. Những con người đó, họ có thể là một Đảng viên đi làm việc đã về hưu hay họ là một Đoàn viên gì đó, hay là những người mà những tu sĩ có ý thức, hay những người mà họ có cái có cái lòng yêu nước tự nhiên, bẩm sinh. Rồi đó, ta ta ta lấy họ làm cái hạt nhân để thành lập thành từng cái nhóm, từng cái nhóm, rảnh cứ đến chơi với nhau, ngồi nói chuyện với nhau để nuôi dưỡng lòng yêu nước cho nhau, cho những thế hệ con cháu mình. Ví dụ bây giờ ta nhớ cái câu chuyện vậy.
[1:12:57]Hồi xưa ông Phan Bội Châu à ông là bạn của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, mà cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là gì? Là thân sinh của của Bác Hồ. Rồi đó, thì cụ Nguyễn Sinh Sắc với cụ Phan Bội Châu là bạn với nhau. Hai con người đó là hai cái đầu phi thường. Mỗi người có một suy nghĩ khác nhau, hướng đi khác nhau, nhưng hai cái đầu đó là những thiên tài. Thì cụ Phan Bội Châu cứ hay đến thăm cụ Phó bảng à ngồi nói chuyện về vận mệnh đất nước, về những cách mà giành lại độc lập cho cho quốc gia. Lúc đó, bên cạnh đó là có ai? Đó, có bé Nguyễn Sinh Cung đứng để hầu nước. Hầu nước là được cái gì? Được nghe chuyện và cũng được có ý kiến.
[1:13:48]Nên ta hiểu rằng cái lòng yêu nước, cái lý tưởng giải phóng dân tộc của Bác Hồ nó bắt đầu từ những câu chuyện của những gì? Những người lớn, mà ta gọi đó là một câu lạc bộ yêu nước. Và đã sản sinh ra một lãnh tụ thiên tài để giành lại độc lập cho nước mình. Hai ông cụ ngồi nói chuyện nhau, ổng không bao giờ ngờ rằng những cuộc nói chuyện của mình đã tạo ra một lãnh tụ cho đất nước. Thì chúng ta bây giờ cũng vậy. Ta có những cái câu lạc bộ, những cái nhóm với nhau, mình định hướng lại là phải giữ vững cái ngọn lửa yêu nước. Đừng để sống bây giờ là qua cái thời máu xương, cực khổ của cha ông rồi, bây giờ mình đang hưởng cái
[1:14:36]hòa bình, cái thống nhất, cái sự phát triển thịnh vượng, rồi quên mất cái lòng yêu nước, mất nước lại ạ. Nên cái ngọn lửa yêu nước là không bao giờ được tắt. Mà muốn nuôi dưỡng cái lòng yêu nước đó thì mỗi người cứ có một cái cách làm của mình. Nhà nước làm kiểu nhà nước, nhà trường làm kiểu của nhà trường, trong chùa làm kiểu trong chùa và mình làm kiểu của mình. Mình lập ra những nhóm bạn thường nói về tình yêu nước, kể chuyện về lịch sử và định hướng ước mơ tương lai. Mình tự lập ra những cái nhóm bạn với với nhau như vậy. Và phải có bổn phận chơi với những người đó thôi, còn những người không yêu nước, không biết gì đó không chơi.
[1:15:19]Xác định chơi với tôi là phải yêu nước. Nếu anh không có một ý thức yêu nước, tôi không chơi với anh. Đây là những nhóm bạn như vậy rồi lần lần do một cái lối sống yêu nước cao thượng của mình, chúng ta sẽ thu hút thêm được nhiều bạn bè. Không cần đông. Nhóm chừng năm, bảy người, mười mấy người thôi đã vui rồi và tạo thành một cái văn hóa của Việt Nam truyền đời. Là hễ bạn bè mà kết giao với nhau thì phải kết giao trên cái lý tưởng yêu yêu nước mới chơi với nhau. Vậy đó và ta sẽ giữ được cái ngọn lửa yêu nước trong trong lòng đồng bào mình. Nhớ như vậy.
[1:16:00]Một cái một cái nhóm, một câu lạc bộ cũng cần, một cái văn hóa rất cần nữa là văn hóa về thiền định. Vì thiền là tương lai của nhân loại. Nhân loại sau này sẽ đi theo con đường thiền định. Như vừa rồi cái đội bóng ở Thái Lan á, ta nghe chuyện đó biết rồi phải không ạ? 12 em nhỏ là từ nhỏ được dẫn dắt bởi một huấn luyện viên. Rồi khi vào hang đá để mà khắc cái tên gì theo nghi thức gì đó thì mưa đổ ập vào cuốn vào, họ phải họ buộc lòng phải đi sâu vào hang, đi ra miệng hang không được nữa tại nước từ miệng hang đang đổ vào. Họ phải lui vào lui vào, mà lui hơn năm cây số, lạ ghê, mới tìm được cái gò cao leo trên gò đó ngồi.
[1:16:42]Ở dưới là nước chảy ầm ầm ầm, cắt hết mọi liên lạc với bên ngoài. Tới mọi người tới tìm thì thấy cái ba lô, dép rồi còn nằm đó là biết họ đã vào trong hang rồi, không biết thế nào, mà không ngờ là tới năm cây số, quá xa nên không còn hy vọng. Thì may mắn là cái người huấn luyện viên này là một cựu nhà sư. Theo cái tục lệ của Thái Lan là lớn lên họ vào chùa tu, rồi tu mấy năm nếu mà cảm thấy thích tu thì ở tu tiếp suốt cuộc đời, còn nếu không thích thì coi như đã xong cái nghĩa vụ nghĩa vụ tăng sự chứ không phải nghĩa vụ quân sự. Đó, và họ trở ra. Thì ông này ổng trở ra ổng lòng bọng xong làm huấn luyện viên bóng đá.
[1:17:25]Thì nhờ cái kinh nghiệm sống ở trong chùa có thiền định và ổng biết rằng cái oxy nó có hạn nên ổng cho mấy đứa nhỏ là không cử động, không la hét, không hoảng hốt, không lo sợ, cứ lặng lẽ ngồi thiền. Chắc là lấy nước sông đó mà uống thôi chứ không làm gì. Không có gì để ăn, không thì lấy nước đó uống và ngồi thiền. Nhờ cái ngồi thiền lặng lẽ nên tâm các bé nó rất điềm tĩnh, nó không hốt hoảng, không mất năng lượng và cứ cầu nguyện. Vậy thôi. Thì nhờ các bạn bè trên thế giới họ đổ xô về để họ cứu trong cái tình huống mà lặn mãi tới năm cây số rồi rất là xa mới tìm ra được. Cái sợi dây mà tín hiệu mà truyền truyền dần truyền dần truyền dần
[1:18:06]đi vào trong hang năm cây số, hiếm có cái chuyện dây nào như vậy. Nên đây là cũng nhờ cái kỹ thuật của nước ngoài, các chuyên viên của nước ngoài. Người Anh, người Úc họ giỏi về các lặn trong hang động tìm ra. Thì cái câu chuyện này nó lại làm cho chúng ta thấy một điều nữa là sao? Thiền định là điều quý giá của con người. Trong một tình huống mà thấy chết như không á, thấy nội cái lo buồn, run rẩy, mất năng lực rồi chết như không á. Vậy mà thiền định đã giữ được mạng sống của 13 người đó. Bước ra chỉ xuống ký thôi, xuống hai ký thôi. Rất nhiều người ở đây mong xuống được hai ký. Đúng không ạ?
[1:18:42]Rất nhiều người ở đây mong như vậy mà nó không xuống. Nên bữa nào là cứ vô trong hang mà ở đi, ngồi mấy ngày, ngồi thiền thì sẽ xuống được hai ký, người sẽ đẹp hơn rất nhiều. Nhưng mà điều đó ta thấy thế giới hiểu rằng là thiền là một cái gì rất quý giá với con người. Nhưng thiền quý cỡ nào thì tùy mục tiêu của ta. Ví dụ mục tiêu đơn giản nhất là để tâm ta bình tĩnh lại. Mục tiêu nữa là gì? Thêm sức đề kháng cơ thể. Thêm nữa là gì? Bớt bệnh tật. Thêm nữa là gì? Là có thay đổi được tính khí.
[1:19:19]Thay đổi được tính khí ta trầm tĩnh hơn trong cuộc sống này, ta thông minh hơn. Và có thể là thêm một mục tiêu khác, bắt đầu có trực giác, có những năng lực tâm linh huyền bí. Nhưng chỉ trong đạo Phật thì mới dùng thiền định để đi về vô vô ngã, đạt được sự giác ngộ, giải thoát. Thì ta cái mục tiêu của ta là mục tiêu cao nhất của thiền định, còn thế giới nếu hiểu về thiền thì họ sẽ có một mục tiêu thấp hơn, họ dùng thiền để đạt cái mục tiêu thấp hơn, nhưng cũng là quý lắm rồi. Thế giới sẽ rất là cần thiền. Và ta mong rằng người Việt Nam mình phải giỏi thiền để dạy cho thế giới. Vì sao? Vì ta có sẵn các nguồn thiền rất là quý ở nước mình, không cần đi đâu học.
[1:20:08]Ta học ở nước mình rồi đem dạy cho thế giới.
[1:20:15]Thứ bảy này ta đến chùa Pháp Vân ngồi thiền nha. Thứ bảy này có khóa thiền.
[1:20:23]Và như vậy chính mình phải tập ngồi thiền, chính mình phải kêu gọi người khác ngồi thiền, chính mình phải lập gì? Những cái nhóm tu thiền với nhau, kết nối lại với chùa, đó, kết nối lại với đạo tràng, để cùng nhau tu tập thiền định, làm cho thiền nó được lan lan rộng. Và khi nó lan rộng thì nó sẽ kéo kéo dài và nó tạo thành một cái văn hóa của dân tộc Việt Nam, là một dân tộc gì? Cực giỏi về thiền định. Sau này các nước tìm đến Việt Nam mà du lịch Việt Nam để tìm cái gì, học cái gì? Học thiền. Nhớ như vậy. Đó, chính chúng ta, những con người ngồi đây, tạo nên một cái văn hóa thiền cho dân tộc Việt Nam mình. Được không ạ?
[1:21:09]Được nhá, cố gắng nhá.
[1:21:16]Còn nhiều điều, thôi bây giờ có một cái điều này nó hơi kỳ kỳ, tôi cũng nên nói một chút xíu.
[1:21:27]Cái tỷ lệ ly hôn của Việt Nam bắt đầu tăng cao, đúng không ạ? Tỷ lệ ly hôn bắt đầu tăng cao. Ngày xưa các ông bà mình họ lỡ dại cưới nhau rồi thì họ ở với nhau cho tới khi mà răng long, đầu bạc. Nếu mà muốn đi bước nữa thì phải trồng răng lại và nhuộm tóc lại, còn không thì ở tiếp cho tới chết, ha, tức là răng long đầu bạc đó, mà răng muốn không long thì phải đi trồng lại, đầu muốn không bạc phải đi nhuộm lại thì mới làm tập hai, còn không thì phải ăn đời ở kiếp tới chết luôn. Còn bây giờ thì chưa gì cả là rất dễ ly dị với nhau.
[1:22:14]Lý do tại sao ly dị thì nó thường có hai nguyên nhân. Một nguyên nhân là họ thất vọng về nhau.
[1:22:26]Thất vọng về nhau, cái con người mà họ yêu thương, họ thần tượng, họ lý tưởng, nhưng khi về ở gần không phải. Thì ra lúc yêu người đó, họ có tưởng tượng thêm, chứ còn thực tế không phải như vậy, thực tế về ở rồi không phải như họ tưởng tượng. Lúc yêu nhau, nhắn tin chít chát qua lại Facebook, face-biếc đồ đó nói sao hay quá, nhưng về nó thất vọng về nhau. Đến lúc nào đó họ hết yêu nhau, và yêu nhau đến lúc nó bộc lộ ra không chịu nổi nữa thôi thì ta chia tay trong êm thắm. Mà có những người chưa kịp cưới nhau đã chia tay. Người nói: "Không biết tại sao tụi em chia tay nhau, lý do sao, bỗng nhiên không nói chuyện được với nhau nữa,
[1:23:13]rồi từ từ thôi chia tay nhau, mặc nhiên chia tay luôn, không gây gổ, không xô xát, chưa hề gây gổ, mà không nói chuyện được với nhau nữa." Nếu nói theo nhân quả là hết duyên hết nợ, nhưng mà nếu nói trên cái xã hội, cuộc sống thì không hợp nhau nữa, thất vọng về nhau. Đó là một nguyên nhân. Và nguyên nhân thứ hai là ngoại tình, rất nhiều, đúng không ạ? Rất nhiều. Cuối cùng là ông ăn chả, bà ăn nem, ông có bồ, bà cũng có bồ. Và bây giờ không biện minh được nữa thì thôi cứ ra tòa nói không hợp và chia tay. Chỉ bởi vì có bồ, nhưng mà rồi ra có lấy được bồ mình không? Không, ông bồ đó ổng cũng có vợ khác, cái cô bồ đó cũng đang có chồng khác,
[1:24:03]rất là lỡ dở, tạo ra một xã hội cực kỳ hỗn loạn, không trật tự. Nguyên nhân gì? Nguyên nhân là người ta không chung không chung thủy. Không chung thủy là sao? Tức là mình yêu một người rồi, mình đã hứa hẹn, cam kết rồi, commitment rồi, make an make an commitment rồi, nhưng rồi làm sao, khi gặp người khác có một số ưu điểm gì đó cái mình lại động lòng, không giữ lòng, không chặt dạ được.
[1:24:39]Rồi đó là nguy cơ tan vỡ, nhưng mà lý do gì ta không giữ được cái tình yêu của mình?
[1:24:52]Tại sao ta bị động lòng thêm với người khác?
[1:24:57]Đây là cả vấn đề lớn lắm, không đơn giản, vấn đề lớn lắm. Hôm nay không có thời gian nên ta không phân tích tiếp cái tâm lý này, nhưng nếu sau này cái khóa thiền ở Pháp Vân á khi ta đi dần đi dần mà phân tích về những loại tình cảm này ta sẽ phân tích, tại ở Pháp Vân những cái khóa thiền đó ta đều dạy về tâm lý, về tâm lý, đang đi hết cái cơ cấu trúc của năm uẩn rồi, bắt đầu ta đang đi vào những quy luật của tâm lý, thì sẽ có một lúc nào đó ta sẽ nói về những loại tình cảm thế này, tại sao ta lạc lòng, đó, tại sao ta không giữ được cái tâm mình, cái tình yêu của mình, vân vân, tại sao, và cái cách khắc phục là sao?
[1:25:33]Ta khắc phục được á là sao? Trên đời nó có hai cái công đức về cái sự chung thủy, trung thành nè. Ở cái quy mô nhỏ trong tình cảm chung thủy là một đạo đức, ở những quy mô lớn của tầm quốc gia thì đạo đức, cái công đức đó là trung thành. Hai cái đó đều gọi là cần cái sự chặt lòng, chặt dạ, quyết tâm nhất định không thay đổi. Đối với Tổ quốc của mình mình phải sao? Tuyệt đối trung thành, không bao giờ thay lòng đổi dạ, ai có cho bao nhiêu tiền cũng không bao giờ thay đổi, còn đối với cái tình cảm, tình yêu của mình thì sao? Chung thủy. Đó là những cái đạo đức làm cho xã hội ổn định, gia đình ổn định, xã hội ổn định, Tổ quốc ổn định. Tại sao Tổ quốc ta không ổn định?
[1:26:17]Vì có những người phản bội, bất trung,
[1:26:22]làm loạn lên thì đất nước mình rung rinh liền, còn bây giờ ta không có những người phản bội bất trung, ngoại bang vào mua bao nhiêu cũng không được, ta quyết trung thành với Tổ quốc thì đất nước ta rất ổn định, đó là một công đức của sự trung thành ở tầm mức lớn, còn ở tầm mức nhỏ của gia đình, của tình yêu phải cần sự chung thủy. Mà để thế nào là chung thủy, nó nhiều vấn đề liên quan nghiệp báo, tâm lý, đạo đức, rất nhiều thứ. Thì hôm nay thì ta ta không nói. Vì ta trước khi trở thành một người xuất gia mà phải cắt ái ly thân, cắt dứt hết, thì nếu còn là một người cư sĩ thì cái chung thủy là một đạo đức.
[1:27:03]Mà bây giờ cái điều đó giống như nó đang hiếm dần hiếm dần, cái điều đó giống như nó đang hiếm dần hiếm dần. Thôi, hôm khác ta trở lại vấn đề này sau. Rồi ta có một cái cái văn hóa nữa là cống hiến nhiều hơn thụ hưởng.
[1:27:24]Sinh ra trên cuộc đời này vậy, ta có đóng góp vào xã hội và ta có ăn có mặc, có sự thụ hưởng. Nhưng mà rất nhiều người không để ý tới bài toán này, không đi tìm cái balance của nó, cái sự cân bằng của nó, ừ, không đi tìm cái đó, mà chỉ cần hưởng thụ thôi, đòi hỏi: "Tôi phải được cái này, tôi phải đoạt cái kia, tôi có quyền này, tôi được cái quyền kia." Không có quyền gì hết trơn á, coi có phước hay không đã. Nếu tôi phải được tự do, anh có đạo đức không mà đòi tự do? Tôi sinh ra tôi có quyền có nhà ở, anh có xây cho ai cái nhà nào kiếp trước chưa mà giờ này phải có nhà ở? Cái sự cống hiến và sự thụ hưởng nó phải là một cái gì?
[1:28:05]Công bằng, chứ không có đòi hỏi một phía. Nhưng mà cái người đòi công bằng cũng là người dở, còn cái người giỏi là gì? Lúc nào cũng mong rằng cái sự cống hiến của mình nhiều hơn sự thụ hưởng. Nên ai trong đầu mà lúc nào cũng ghi khắc cái điều này: cống hiến nhiều hơn thụ hưởng, người đó tạo thành một cái văn hóa cho cho dân tộc mình, một văn hóa của sự hy sinh, dấn thân, cống hiến, và cái phần thừa ra đó đó, cái phần mà mỗi người cứ cống hiến, cống hiến, cống hiến mà ít thụ hưởng á, nó tạo ra một phần thừa. Đúng không ạ? Mỗi mỗi người cứ cống hiến nhiều hơn thụ hưởng, ai cũng như vậy hết, nó tạo ra một khối thừa
[1:28:46]trong xã hội, và khối thừa đó nó làm cái gì? Đưa đất nước mình bay vượt lên trên cao.
[1:28:56]Cái phần thừa của mỗi người cộng lại. Còn ai cũng thụ hưởng, thụ hưởng nhiều hơn cống hiến thì nó tạo ra một cái gì? Tạo ra một cái hố thẳm, vùi dập cả đất nước chìm xuống luôn. Nhớ như vậy. Cho nên cái lúc nào trong đầu cũng tính toán, cũng nuôi nấng, cũng lo lắng làm sao mà cái sự thụ hưởng của mình phải ít hơn sự cống hiến, ai cũng như vậy hết, toàn dân ai cũng như vậy hết, thì ta được một cái phần dư từ của mỗi người đó thành một sự bùng nổ đưa đất nước đi lên. Vừa rồi thì trong cái chùa Phật Quang ta mới kết thúc cái khóa học hè, sau một tháng thì ở Hà Nội ta ba mươi mấy em vào trong đó học.
[1:29:39]Rồi chiều hôm đó là các anh chị lớn á, các Phật tử đưa các em về, mà các em nhiều khi cũng chưa có kinh nghiệm, nhỏ thì chưa có chứng minh nhân dân thì phải có gì? Giấy khai sinh. Nhiều em xếp xếp khai sinh bỏ vào trong cái túi đồ gửi vô trong khoang hành lý đi luôn, chạy mất tiêu luôn, không có, tìm không ra. Thì khi mà không có giấy khai sinh thì người ta có cho lên máy bay không? Không, nguyên tắc bây giờ không cho lên. Phải có thêm người lớn thì có phải có cái passport hay là chứng minh thư, ít nhất phải có cái bằng lái, còn mấy đứa nhỏ chưa có gì hết, chỉ có cái khai sinh mà nó xếp nó bỏ hành lý nó trôi đi đâu mất tiêu luôn.
[1:30:15]Thì đúng nguyên tắc á thì không được lên máy bay, nhưng mà những cái người mà họ check vé họ nhìn mặt mấy đứa nhỏ này không phải khủng bố, ha, nhìn tụi nó đi với người không phải bị bắt cóc, thôi cho đi. Nhờ vậy các em đã về Hà Nội tất cả bình yên, an toàn, không có chuyện gì xảy ra cả. Đó là một cái đặc tính của người Việt Nam, nên Việt Nam ta mình có cái linh động. Đó, đụng những trường hợp đó rồi mới thấy yêu Việt Nam mình. Nhìn mặt mấy đứa này sao mà nó khủng bố được, mà nhìn nó vui tươi, cái người dắt nó đi tất cả đều có đạo đức, mặt mày sáng rỡ cả, thì làm gì có chuyện bắt cóc ở đây? Chỉ vì nó quên giấy tờ, chắc là nó quên thật, thôi cho đi lên máy bay hết.
[1:30:53]Và hôm nay về Hà Nội tất cả tụ sum họp gia đình bình thường, nên cái văn minh của họ, cái mà ta thích đất nước họ nề nếp trật tự coi vậy cũng có một cái sai đâu đó. Và có nhiều cái ông Nhật thích qua Việt Nam ở vì sao? Việt Nam linh động, mềm, dễ chịu, có cái tình cảm, còn bên kia nguyên tắc quá. Nguyên tắc quá cái nó mất tình cảm. Nên Việt Nam mình nhiều cái hay mình không biết á. Đó, đại khái là vậy nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.