[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Không biết sao cũng là cái duyên, tại vì cái những đề tài sắp tới đó chúng tôi giảng hay là đề tài đạo Phật với những vấn đề xã hội, như anh bàn chuyện mênh mông thiên địa. Mà có cái là những vấn đề này nhiều khi nó, nó đi ra ngoài cái sự tu hành của bản thân mình, mà mình đứng trên quan điểm của một người là đệ tử Phật với những giáo lý của đạo Phật để mình nhìn cái vận hành, cái hoạt động của cái xã hội bên ngoài. Cho nên cái đề tài này thì nó có hai cái, hai cái không có hấp dẫn. Thứ nhất là nhiều khi nó không liên quan tới vấn đề việc tu hành nơi bản thân mình.
[0:57]Thứ hai là nó thích hợp cho những người mà còn trẻ, đang học, hay đang hoạt động ngoài xã hội thì có cái nhìn nó thú vị hơn. Còn những cụ già có nhiều khi không ưa lắm. Nhưng mà thôi cứ ngồi nghe cho vui, tại vì ít năm nữa có khi là các cụ trở lại đó, cái mình có nghe rồi cái nó đỡ. Cho nên cái bài giảng, những loạt bài giảng này là cho chúng ta cái quan điểm. Ví dụ bây giờ các cụ à nghe những bài như thế này, thì khi mình nói chuyện Phật pháp với những người khác, mình không có ngại, vì từng vấn đề từng vấn đề của xã hội, dần dần mình sẽ mổ xẻ lại hết trên quan điểm của đạo Phật. Cái đề tài hôm nay chúng ta nói là, là giáo dục. Trong các...
[1:45]à Đạo Phật Với Xã Hội, bài đầu tiên là giáo dục. Những năm qua thì chúng ta nói về việc tu cũng nhiều, giờ mình cứ lặng lẽ mà tu. Bây giờ thì mình nghe để tham khảo thêm chuyện này chuyện kia. Trong các loài ở trên trái đất này, thì loài người mình có cái đặc tính là có cái sự truyền thừa kiến thức từ cái thế hệ trước đến những cái thế hệ sau. Ở loài vật thì chúng ta cũng bắt gặp có một cái sự giáo dục ở chừng mức nào đó nơi cái con vật cha mẹ đối với cái con vật con của nó. Như người ta đã từng bắt gặp khỉ dạy cho con nó những cái cách mà hái trái, trèo cây, tránh bẫy đồ vân vân, hoặc người ta đã từng bắt gặp
[2:30]những con heo rừng mẹ mà dạy những con heo rừng con cách tấn công đối thủ bằng cái nanh, cái vuốt, cái đầu của nó. Rồi kể như sói... Nói chung là những con vật càng hoang dã, con vật lớn hoang dã và thông minh thì người ta cũng có gặp cái sự giáo dục trong một chừng mức nào đó. Tuy nhiên, chừng bao nhiêu triệu năm qua, bao nhiêu triệu triệu năm qua như vậy thì cái việc mà dạy dỗ giữa cái thế hệ trước đối với thế hệ sau của loài vật nó không đi quá xa khỏi cái bản năng bình thường của cái con vật đó, nghĩa là chỉ đủ cho nó sống trong một cái môi trường như vậy, có ăn có sống, tránh được nguy hiểm phần nào rồi như vậy rồi hết.
[3:13]Riêng con người, con người ở trái đất mình thì cũng vừa vừa, cũng không phải là cao lắm. Riêng con người thì cái sự thông minh nó giống như nó không có cái giới hạn, không có bị cái giới hạn nào ràng buộc, cho nên người ta cứ đi tìm mãi và phát minh mãi, đi tìm mãi và phát minh mãi. Do đó, cái văn minh của con người cứ mỗi ngày một tiến bộ. Chúng ta cứ bình thường mình nhìn lại nơi mình ở đây thì sẽ thấy, từ cái nhà cửa mình xây như vậy là đã là một sự tiến bộ ghê gớm lắm so với bao nhiêu thời đại đã qua. Nghĩa là con người mình biết cất nhà, biết tạo nên những tiện nghi về kỹ thuật, làm cho đời sống con người được dễ chịu hơn.
[3:58]Nhưng mà cũng chưa chắc là hay. Nhưng cái sự giáo dục nó đã có cái giá trị như vậy, nghĩa là người trước họ tìm ra được một vấn đề, họ truyền lại người sau. Dựa vào cái một vấn đề đó, cái người sau họ tìm ra được hai ba vấn đề, rồi truyền lại người sau nữa. Cái sự nối kết và tích lũy kiến thức đó làm cho con người ta có nhiều cái cơ sở để mà phát minh ra những điều mới hơn, cao hơn, độc đáo hơn. Nên cái sự tiến bộ về kỹ thuật ngày hôm nay thì thì mình không có thời gian để theo kịp nữa, đúng là không có thời gian. Mà cái đỉnh cao nhất là những cái máy vi tính, cái computer. Cứ khoảng, người ta cứ tính khoảng chừng 18 tháng là có một thế hệ mới.
[4:41]Nó lại xử lý nó nhanh hơn gấp đôi thế hệ cũ. Và cứ như vậy rồi mình, mình chạy theo không kịp nữa. Mà các nhà nghiên cứu thì cứ âm thầm nghiên cứu, mà mình thì thì chỉ việc đi theo ứng dụng thôi. Nghĩa là những người mà họ nắm được ở cái đỉnh cao kỹ thuật là họ cứ vượt vượt lên cao mãi, mà chúng ta không theo kịp nữa. Cho nên một ngày nào đó có lẽ nó sẽ có một cái sự khủng hoảng gì đó về cái sự tiến bộ quá nhanh của khoa học, sẽ có một cái sự khủng hoảng gì để người ta phải giải quyết lại. Bây giờ mình lui lại mình nói tiếp. Chúng ta biết là giáo dục là sự nối tiếp kiến thức của thế hệ trước đến thế hệ sau như vậy, mà cái giáo dục nó có cái tính
[5:22]quyết định quan trọng cho cái tương lai của một đất nước. Sau này đất nước tiến bộ hay không đều là do giáo dục. Từ cái giáo dục này mà chúng ta thấy nó ảnh hưởng đến tất cả mọi điều trong xã hội, trong đất nước hết. Nó ảnh hưởng đến kinh tế trước. Một đất nước sẽ giàu hay không giàu là do cái giáo dục tốt hay không. Chúng ta cứ điểm qua một loạt à một số nước rồi mình thấy. Như một cái đảo quốc Singapore họ không có bao nhiêu đất, không bao nhiêu dân, mà là một cái cái trung tâm tài chánh của cái vùng Đông Nam Á Châu này. Mình nói chuyện với họ mình sẽ tìm thấy một điều mà như chúng ta khảo sát cũng thấy, họ chỉ đầu tư vào con người thôi.
[6:08]Là dồn hết mọi cái tài cái ngân sách gì đó để đào tạo cho con người thôi. Những người đó họ rất giỏi. Khi con người giỏi rồi tự họ bươn chải. Tự họ bươn chải, họ sẽ làm này làm kia, chế cái này chế kia rồi đất nước nó giàu lên. Một cái đảo quốc nhỏ so với mình không đáng cái gì hết. Tài nguyên cái gì cũng thua, cái gì cũng thua mình hết. Nhưng mình lại thua họ về sự tiến bộ, về sự giàu có, về đời sống. Như như nước Nhật cũng vậy. Như như nước Nhật là một đất nước mà động đất thường xuyên, không ổn định, tài nguyên không có nhiều. Vậy mà họ đứng đầu thế giới, đứng nhất nhì thế giới. Mình bây giờ là chỉ việc mà mua đồ họ xài chứ không làm gì được nữa.
[6:51]Mà trong khi nếu nói về những cái tài nguyên hay những cái so sánh về nhiều mặt khác thì mình không có thua họ, nhưng mà rồi mình thua họ về con người. Có nghĩa là mình không giỏi bằng họ. Mà từ cái con người không giỏi bằng họ rồi, tất cả đều thua họ hết. Họ cũng đầu tư vào giáo dục rất nhiều. Rồi Đại Hàn cũng vậy. Hai mươi mấy năm trước, cái Đại Hàn với mình giống như bằng nhau, không có gì hết. Nhưng mà đến bây giờ, nghĩa là cho qua hai mươi mấy năm thì bây giờ mình thua họ hết trơn. Những cái nước lân cận mình như Thái Lan, Phi Luật Tân cũng vậy, ngày xưa họ không bằng mình, bây giờ thì họ hơn mình hết.
[7:31]Như vậy ở đây chúng ta không có trách ai, nhưng chúng ta nói rằng cái giáo dục nó quan trọng như vậy đó. Nó làm thành cái con người và con người đó mới làm thành cái vận mệnh quốc gia đó. Như ông Leibniz ông nói là hãy thay đổi cái quan điểm về giáo dục thì chúng ta sẽ thay đổi cả thế giới này. Đó là một điều điều khẳng định như vậy. Nên cái vai trò của giáo dục cực kỳ quan trọng. Rồi đó là kinh tế, bây giờ nó ảnh hưởng đến an ninh trật tự nữa. Khi mà một xã hội bị tội phạm nhiều quá thì thường thường người ta cứ nghĩ là biện pháp trấn áp, xây thêm nhà tù, tuyển thêm nhân viên cảnh sát, rồi có những cái chiến thuật nghĩa là táo bạo để đánh bắt cướp vân vân.
[8:19]Nhưng mà đó chỉ là giải quyết hậu quả thôi. Nghĩa là đợi người ta đi làm tội xong rồi mình có cảnh sát, có nhà tù hứng hốt họ, chứ mình không chặn ngay từ đầu. Chặn ngay từ đầu trong cái tâm hồn của con người làm sao cho con người họ có đạo đức hơn, họ tốt hơn, họ không gây tội phạm thì không cần phải bên Bộ Tư pháp xử lý hậu quả. Nên nếu mà giáo dục tốt thì cái ngành an ninh đỡ vất vả, đỡ tốn công, đỡ tốn tiền, đỡ tốn ngân sách vào trong cái ngành tư pháp. Còn nếu cái giáo dục yếu, dở, tội phạm xuất hiện nhiều thì chúng ta phải giải quyết hậu quả rất là vất vả. Như hiện nay vậy, là cái tình hình mà ma túy lan khắp nơi hết trơn.
[9:06]Nhà nước cũng phải hết sức là điên đầu. Nên bây giờ đi nhìn ngoài đường không biết ai hút không hút nữa. Nhưng mà hi vọng thì những người ngồi đây thì không hút. Tại vì nếu hút thì chắc không vô đây ngồi. Cái phần mà nói về ma túy hay tội phạm chúng ta sẽ nói một bài khác, hôm nay mình nói tổng quát như vậy. Rồi những cái văn hóa, văn minh của một xã hội vậy, cũng ăn thua cái giáo dục. Khi mình đi ngoài đường, mình còn nhìn thấy người ta vất rác ngoài đường thì phải hiểu rằng đó là do cái giáo dục. Giáo dục, không biết là nhà trường hay là gia đình, nhưng mà giáo dục dở đã có một người mới cầm rác mà quăng ngoài đường
[9:46]thoải mái, hoặc là nói chuyện ứng xử với nhau mà mình nghe chửi thề chửi tục không thì cũng là lỗi tại giáo dục gì đó, cái môi trường giáo dục gì đó. Mà ở cái người miền Nam mình kỳ lắm, cái người miền Nam thanh niên miền Nam á, nói thanh niên nào chứ ở đây thì chắc hi vọng không có, mình cứ đi ngang mà nghe nó nói một câu thì có hai ba tiếng chửi thề trỏng á. Không hiểu tại sao, không biết có tiếng gì nữa, chứ từ điển Việt Nam mình thì cũng không có. Thành thử đi qua đó mình thấy buồn. Như vậy là cái cái trình độ văn hóa của nước mình còn thấp, người ta mới nói năng như vậy. Rồi cái giáo dục mà giỏi mới đưa đến cái tiến bộ kỹ thuật cao được.
[10:25]Nếu mà mình đào tạo cái con người kém á thì cái kỹ thuật rất là dở. Như mình cứ nhìn thấy thôi, đến ngày hôm nay là còn không bao lâu ngày nữa mình bước sang năm 2000, mà cái đồng hồ này mình chưa làm ra được, nước mình chưa chế ra được nữa. Cái điều rất đơn giản, cái này không có gì, đến ngày nay không có gì quan trọng mà mình vẫn chưa chế được. Thì đó là lỗi ở giáo dục hết, tất cả đều là do giáo dục. Cho nên cái chuyện này rất là quan trọng. Mà chúng ta là những người đệ tử Phật thì chúng ta đi tìm cái gì?
[11:03]Chúng ta đi tìm cái gì? Giải thoát. Mới ngày hôm qua thì tôi gặp một vài người Phật tử và ngồi nói chuyện, khi mà nói chuyện về các tôn giáo thì tôi mới nói rằng: "Đạo Phật mình thiếu cái sức mạnh, thiếu sức mạnh. Những người đệ tử Phật dù là tu sĩ hay cư sĩ coi vậy chứ sống hời hợt, đối với đạo không có nhiệt tình. Đối với đạo không nhiệt tình, sống phà lơ phà lơ. Đó là lý do đạo mình có trước những đạo Thiên Chúa, có trước đạo Hồi nhưng mà tín đồ rất là ít, mình mình mình mau thua bản thân mình. Lý do tại sao vậy? Tại vì mình hiểu chưa tới một cái giáo lý nào. Còn ở những tôn giáo khác coi vậy chứ họ đơn giản,
[11:53]họ cứ đặt niềm tin vào Thượng Đế, hết lòng làm việc gì đó để vui lòng Thượng Đế và lên cõi trời. Họ có chuyện duy nhất nên họ nhiệt tình họ làm, nhưng mà mình còn bị những cái điều mâu thuẫn do đó mình bị giằng co trong tâm mình. Vì đạo Phật làm sao? Đạo Phật giống như một cái viên ngọc có nhiều mặt, mà có những mặt nó đối lập hẳn với nhau luôn. Giống như bây giờ nói cái ly này, bên đây cũng là cái ly, bên này cũng là cái ly, hai cái mặt này nó đối lập hẳn với nhau vậy. Cả hai cùng là cái viên kim cương của đạo Phật mà hai cái đó dường như ngược hẳn nhau. Ví dụ, khi mình hỏi đạo Phật tìm cái gì thì mình nói giải thoát.
[12:36]Như vậy, giải thoát là một mặt của đạo Phật. Còn cái mặt đối lập lại là gì? Là xông xáo đi vào trong cuộc đời để làm những việc lợi ích cho chúng sinh, đó là một cuộc sống vị tha. Thì cái cuộc sống vị tha từ bi này có phải là đạo Phật không? Phải không? Đúng là của đạo Phật chứ. Nhưng mà cái vị tha này là cái mà phải lăn xả vào cuộc đời, còn cái mặt ngược lại là giải thoát là đi ra khỏi cuộc đời, hai cái này nó ngược nhau không? Ngược nhau, mà cùng là đạo Phật, đúng không? Cùng là đạo Phật mà ngược hẳn nhau, và do đó cho nên người Phật tử mình làm cái gì nó cũng cũng dở dở ương ương hết. Giải thoát trong mình mình cũng muốn mà làm việc thiện cũng muốn,
[13:21]nên hai cái nó dằng rồi mình không làm cái gì mạnh được hết trơn á. Đó là lý do tại sao đạo Phật mình yếu yếu là vậy. Nên bây giờ chúng ta phải hiểu lại cái chỗ này để cho đạo Phật tăng lên cái sức mạnh. Hiểu lại là sao? Hiểu lại hai cái đó là một. Nghĩa là cái người mà muốn đi tìm giải thoát thì phải sống một cuộc đời hết sức là vị tha. Cứ lo cho thiên hạ, không nghĩ gì tới mình hết. Chính cái đó là cái nhân để đi đến giải thoát. Vì giải thoát là vô ngã, vô ngã nghĩa là không còn ích kỷ nữa. Cho nên một người sống trọn vẹn vị tha, chỉ lo cho người khác tức là người đó không có ích kỷ, là cái nhân để phá luôn chấp ngã, mà phá chấp ngã tức là giải thoát.
[14:07]Cho nên từ đây mình hiểu được điều đó thì mình không có cái mâu thuẫn nữa, mà mình sống rất nhiệt tình, rất tận tụy đối với đạo, đối với chúng sinh. Khi mình hiểu được như vậy thì đạo Phật mới có cái sức mạnh, là tất cả mọi người sống trên đời này là tuy cũng còn phải lo sinh kế, lo làm ăn để sống nhưng hết lòng đối với đạo. Từng người mà từng người được như vậy thì đạo Phật không mấy chốc sẽ sẽ mạnh lên. Thì chúng ta cũng vậy. Khi mà chúng ta hiểu được cái trách nhiệm của mình đối với cái cuộc đời này, dù chúng ta chưa là Phật tử, nhưng mà sống trong cuộc đời này mình đã có trách nhiệm đối với nó, huống hồ chúng ta là người đệ tử Phật.
[14:52]Mà một người đệ tử Phật thì chúng ta càng thấy cái trách nhiệm của mình đối với cái nhân loại này, đối với thế giới này nhiều hơn nữa. Nên cái người mà nặng lòng với thế giới, với nhân loại đó mới là người đệ tử Phật, con người quên mình vì người khác. Nó có nhiều cách để chúng ta nặng lòng, mà Đức Phật á thì Ngài nhắm thẳng tới cái giải thoát vì nỗi đau khổ của nhân loại. Khi Ngài xuất gia thì Ngài cũng chỉ đau đáu một điều trong lòng là con người còn nhiều đau khổ quá. Nghĩa là người ta cứ sinh ra, vật lộn với cuộc sống cho đến khi già yếu rồi chết rồi tái sinh trở lại, nghĩa là cái luân hồi nó cứ quay và người ta cứ phải
[15:36]lặn hụp như vậy, không bao giờ có điểm dừng. Ngài thấy đúng là ở trên đời này dù vinh quang cỡ nào hay dù khổ sở cỡ nào cũng giống như nhau hết, cái nỗi khổ nó giống như nhau, quá vất vả. Và Ngài muốn đi tìm cái gì, cái con đường để giải thoát được cho mọi người. Chính cái lòng mà nghĩ đến chúng sinh á đã thúc đẩy Ngài đi xuất gia tu hành, chứ không phải Ngài đi xuất gia là Ngài tìm cái gì cho mình. Cái mục tiêu của Ngài rất là cao cả, và chúng ta là đệ tử của Ngài thì chúng ta cũng phải như vậy. Nghĩa là từ đây cái cuộc sống của mình, mình đã lỡ là đệ tử Phật rồi thì những cái suy nghĩ, những cái ưu tư, những cái lo lắng của mình cũng
[16:19]là vì con người, vì nhân loại, vì chúng sinh. Nói nãy giờ không có chữ đất nước nha. Vì sao? Vì người đệ tử Phật cái suy nghĩ nó vượt hết cái ranh giới của quốc gia, của dân tộc, vượt luôn cái biên giới của tôn giáo, của giai cấp gì hết, không có. Nghĩa là trong lòng chúng ta chúng ta thương yêu tất cả, tất cả chúng sinh, không có ranh giới. Mà tạm thời trong cái thực tế thì mình nói tới loài người, mình chưa dám nói tới vạn loài, mình chưa dám nói là muôn thú vân vân, chứ sự thực là cũng phải để ý tới. Nhưng mà gần gũi nhất là mình nói tới là con người trên khắp thế giới này như vậy. Là chúng ta là đệ tử Phật thì lòng chúng ta phải biết như
[17:03]vậy, phải có trách nhiệm, phải có ưu tư tới loài người. Đó, đó là cái quan điểm đầu tiên chúng ta xác định với nhau như vậy khi chúng ta học cái loạt bài này. Nhưng mà tùy cái tài của mình, tùy cái khả năng của mình mà mình có thể làm được cái gì cho nhân loại. Có thể mình làm được nhiều, có thể mình làm được ít, mà có thể mình cũng chẳng làm được điều gì hết trơn. Nhưng mà trong tâm mình, cái quan trọng là trong tâm mình vẫn cảm thấy là luôn luôn mình có cái trách nhiệm đối với thế giới này. Đó là điều mà chúng tôi yêu cầu quý Phật tử như vậy. Chúng tôi không yêu cầu quý Phật tử phải làm cái điều gì liền, vì có người không có duyên làm.
[17:48]Nghĩa là nhiều khi hiện nay như trong kiếp này tuổi đã già, sức đã yếu hay là cái duyên không có, mình chỉ còn biết là cầu nguyện thôi. Nhưng mà chính cái tâm cầu nguyện cho thế giới này cũng đã là một việc làm gì đó trong âm thầm, nhưng mà cũng là một việc làm rất tốt. Còn những người nào khác có tài năng lớn, tuổi còn trẻ, sức học nhiều thì phải nghĩ tới cái việc mình làm được cái gì đó cho nhân loại, cho thế giới này. Nhưng mà dù làm được hay không làm được thì điều chúng ta phải xác định trong tâm mình là trong trái tim mình phải chứa đựng tất cả trái đất này, cả nhân loại này trong cái sự thương yêu, trong cái ưu tư, cái lo lắng của mình như vậy.
[18:36]Và vì điều đó đó, vì cái điều mà chúng ta ưu tư với cái số phận, cái nỗi đau khổ, hạnh phúc của con người trên trái đất này và chúng ta lo lắng, quan tâm tới vấn đề giáo dục, vì chúng ta thấy cái giáo dục là chìa khóa để mở vào mọi cánh cửa khác cho cuộc sống của con người trong xã hội. Bây giờ chúng ta thấy là trên cái mục tiêu đó của tất cả chúng ta, dù là người đạo Phật hay không đạo Phật, chúng ta mong ước cái điều gì cho thế giới này? Chúng ta mong ước điều gì? Chúng ta mong ước cái thế giới này được hạnh phúc, phải không? Bớt đi đau khổ. Thứ hai là hòa bình, không có chém giết lẫn nhau, phải không?
[19:26]Thứ ba là gì? Thứ ba là văn minh, tức là thế giới phải tiến bộ. Vì đó là giống như cái nhu cầu tự nhiên vậy, chứ chúng ta cũng không có chấp nhận chúng ta không có chấp nhận à bây giờ tôi có tôn giáo rồi, tôi có niềm tin, có tín ngưỡng rồi thì tôi sống như một người cổ đại cũng được, nói như vậy cũng không có được, không chấp nhận. Vì cái nhu cầu của sự tiến bộ, của cái văn minh nó là một cái xu thế và nó là một cái tính chất cao cả của con người, nên con người càng lúc phải càng hiểu biết, thế giới phải càng lúc càng văn minh. Thì đó cũng là cái điều mong mỏi. Và điều gì nữa? Có đạo đức, phải không?
[20:05]Chúng ta mong ước mọi người trên thế giới này được hạnh phúc nè, hòa bình nè, được văn minh nè, được đạo đức nè. Chúng ta mong ước điều đó. Và chúng ta biết rằng cái điều đó là do giáo dục làm nên. Cho nên chúng ta suy tư nhiều về vấn đề giáo dục như thế. Khi mà chúng ta suy tư về vấn đề giáo dục như vậy thì không có nghĩa là chúng ta sẽ làm được điều gì lắm đâu, vì có những người Phật tử mình nghe rồi: "Thôi mình không phải là nhà giáo, mình không phải là Bộ trưởng hay Thứ trưởng ngành giáo dục, mình cũng không có viết sách để mà kêu gọi ai gì được hết. Tuy nhiên, mình có một quan điểm rõ ràng về nó
[20:47]để đến khi mình gặp những người Phật tử khác, mình có thể trao đổi với người ta được là đứng trên quan điểm của đạo Phật thì cái sự giáo dục một đất nước phải đi theo hướng như thế này, như thế này." Và biết đâu những người mà chúng ta trao đổi, họ lại là một nhà giáo, họ đi dạy, do đó họ mang cái quan điểm như vậy họ dạy thì những người học trò của họ tốt lên. Hoặc là biết đâu trong những người con em của chúng ta đây là những người sau này lớn lên có những người họ làm tới Thủ tướng, có người làm tới Bộ trưởng. Nhưng mà do cha mẹ là một Phật tử và có quan điểm về xã hội rất rõ ràng, có quan điểm về giáo dục rất rõ ràng và được cha mẹ dạy thì
[21:30]lớn lên những con em của những người Phật tử ngồi đây, biết đâu lớn lên sẽ xây dựng đất nước theo một quan điểm rất là tốt, nối tiếp truyền thống cách mạng anh hùng ví dụ, phải không? Là chúng ta sẽ xây dựng một đất nước tốt đẹp hơn bao giờ hết như vậy. Cho nên cái vấn đề giáo dục là quan trọng. Thời Đức Phật á, cái việc học đơn giản là vì không có những phương tiện đến nỗi mà không có giấy để viết nữa. Thời đó là chữ viết đã có, nhưng mà người ta viết trên lá bối, và viết trên vỏ cây, viết trên những thẻ tre. Và viết được một đoạn văn dài thì tốn cái tiền vật liệu tốn dữ lắm, nên không ai có công mà làm nó nhiều, trừ những cái bản văn cực kỳ quan
[22:15]trọng mà do vua chúa, quan lại đó họ cần á thì mới có thể là viết. Chứ còn bình thường thì người ta dùng cái gì để dạy?
[22:29]Nói vào tai. Truyền miệng đó. Truyền miệng nên người ngày xưa người ta có cái khiếu mà học thuộc lòng lắm, nghĩa là ngồi học là thế này: cái ông thầy ngồi ở trên chút, đệ tử ngồi thấp hơn chút, cái bắt đầu có thể là ông thầy thường hay ngồi theo cái lối mà xếp bằng hay là bán già hay kiết già, còn học trò thì thường ngồi thấp hơn chút mà ngồi xổm. Bắt đầu ông thầy ổng đọc một đoạn, đoạn kinh. Cái chữ kinh bây giờ nó như là cái sách của mình thôi, hồi xưa dùng chữ kinh. Thì bây giờ mình hiểu cái chữ kinh nó có nghĩa là một bản văn thiêng liêng của tôn giáo, chứ ngày xưa cái chữ kinh là giống như là sách giáo khoa của mình bây giờ vậy đó.
[23:11]Như vậy bắt đầu thầy ổng đọc một đoạn, ổng đọc một đoạn cái kêu đệ tử lặp lại, cái người đệ tử lặp lại. Ờ rồi cái ổng đọc qua đoạn nữa, cái đệ tử lặp lại, lặp lại không được cái ổng phải lặp lại cho nghe, ổng đọc lại cho nghe rồi bắt người đệ tử lặp lại, người đệ tử thuộc. Rồi cái ổng bỏ qua, ổng qua tiếp đoạn khác, thế là học theo kiểu truyền miệng như vậy đó. Truyền miệng cho thuộc, rồi sau đó người học trò có hỏi gì thì ổng giải thích theo cái hiểu của ổng, nhưng mà đó là cách ghi chép, nghĩa là ghi chép bằng cái bộ nhớ, chứ không có bằng cái chữ viết. Chữ viết chỉ dành cho một số vị vua chúa quan lại,
[23:46]hoặc một số vị Bà-la-môn lớn, họ mới viết những kinh kinh Vệ-đà, vân vân như vậy. Đó thời xưa học cực như vậy, còn mình bây giờ thì phương tiện học nó nhiều hơn. Và do đó mà trong đạo Phật cái từ mà trong chữ Nho gọi là văn, văn dịch ra có nghĩa là nghe đó, bây giờ mình dịch là học mới là đúng, học mới là đúng. Như nói trong tam vô lậu học của đạo Phật là ba môn tuệ học là: văn, tư, tu, phải không? Đó, văn là gì? Ta đừng dịch nghe là trật á. Dịch dịch sát nghĩa là nghe, nhưng mà cái nghĩa của nó phải là học, đó là học nè, rồi suy tư, nghiền ngẫm, rồi mới thực hành, chữ tu nghĩa là thực hành đó.
[24:33]Chớ mình mình dịch sát theo chữ là không có đúng, văn tư tu nghĩa là học, suy tư rồi thực hành, đó, chữ văn là nghe, nghĩa là học. Còn bây giờ cái chữ học nó có nghĩa là trong đó nghe rồi ghi rồi chép rồi đủ thứ hết trơn, nghiên cứu.
[24:52]Ở Á Đông á, ngày xưa kẻ sĩ được học về đức nhiều hơn là về tài, tức là đến học có nghĩa là học cái đạo của thánh hiền, học về triết học, học về cái sự cư xử, chứ không có như chúng ta bây giờ là chỉ học về kiến thức, học về tài năng nhiều, mà đạo đức thì rất là ít. Nên thời xưa cái người kẻ sĩ được coi trọng lắm, người ta mới nói như ông bà mình nói: "Nhất gì?" Nhất sĩ, nhì nhì nông, tam công, tứ tứ thương gì đó. Nghĩa là người ta coi trọng cái người học trò, nhưng vì sao? Là người học trò đi học cái đạo lý của thánh hiền, mặc dù là dài lưng tốn vải, ăn no thì lại nằm, vì lúc học nhiều khi nằm dài trên phản,
[25:42]nhưng mà người ta tôn trọng vì người đó có cái đạo đức, có cái nhân cách, mở miệng nói ra là nói lên cái gì thuộc về quan điểm đạo đức, nói về một đời sống thanh bai, cao cả, nhất là của đạo Nho, của Khổng Tử đó. Từ khi mà Khổng Tử ông xuất hiện, ông giảng dạy đạo lý, ông nối tiếp cái đạo Nho gì từ thời xưa, những kinh điển gì thuở xưa ông phát triển lại, nhưng mà sự thực thì tới đời ông thì nó nó sắc bén hơn nhiều do cái sự sáng tạo độc đáo của ông. Thì từ đó người ta cứ lấy những cái Luận Ngữ, nhất là Luận Ngữ, rồi từ từ phát triển qua nhiều cái bậc thánh hiền kế tiếp, mà kẻ sĩ của Á Đông, ảnh hưởng từ Trung Hoa nè, Nhật Bản,
[26:28]Triều Tiên, Việt Nam, là các nước quanh Trung Hoa như vậy, đều được đi học, đòi học theo đạo Khổng. Và người ta học được cái đức nhiều hơn là cái tài. Thời đó cái kiến thức không nhiều, thời đó không có những môn mà toán học, vật lý, hóa học, đi học chỉ là học cái đạo đức thôi. Học để ra làm quan, mà ra làm quan là làm cái gì? Thì người ta cũng dạy cái đạo lý cho người làm quan. Ngồi người xưa ngộ lắm, chứ không có học để làm kỹ sư, bác sĩ, mà học để ra làm quan, người ta khẳng định như vậy đó. Mà đó là cái đạo để làm con người tốt, rồi để làm ông quan tốt, dạy dân như thế nào. Mà cái điều lạ thế này, làm quan là để làm gì? Làm quan là để dạy dân.
[27:15]Ha, đây là cái ngộ như vậy, cho nên thời xưa đó, cái người làm quan là một nhà giáo dục. Còn bây giờ thì cái người làm quan là gì? Người làm quan là người lãnh đạo tổng quát, còn giáo dục thì có bên cái ngành giáo dục lo, ví dụ bên nhà trường, sở giáo dục, phòng giáo dục gì đó, bộ giáo dục gì đó lo, bên tư pháp gì đó thì có cảnh sát gì đó, kiểm sát gì đó lo. Còn thời xưa ông quan ổng ôm hết, một mình ổng ôm hết trơn. Ổng là vừa là tư pháp, coi về an ninh, vừa là nhà giáo dục, rồi cần thì vạch ra chính chính sách về nông nghiệp, về công nghiệp, về thuế má gì có một mình ổng à. Có lẽ là thuở đó con người còn ít, xã hội còn đơn giản, bây giờ thì không được nữa.
[28:03]Nhưng mà cái trách nhiệm lớn của một ông quan ngày xưa là dạy dân, dạy dân. Nhiều khi tôi đi trên đường tôi mới nhớ lại cái đời sống ngày xưa tuy nó thô sơ, nó đơn giản mà ý nghĩa nó hay, là việc một ông quan có nhiệm vụ là dạy dân. Nhưng bây giờ thì người ta không có cái khái niệm đó nữa. Nên ví dụ nhìn thấy một ông cán bộ ổng làm cái gì lớn trong Ủy ban nhân dân á, thì phải hiểu một điều là trong đầu ổng không có khái niệm gì về giáo dục hết á, ổng không có làm chuyện giáo dục, ổng làm chuyện gì á. Giáo dục để mấy ông thầy giáo lo. Rồi mình đi trên đường phố, mình nhìn những cái cư xử con người, cái lối sống con người nó còn nhiều cái cái thấp.
[28:46]Cái mình nói: "Tại quan mình không biết dạy dân." Nhưng mà rồi mình nghĩ tiếp, tại ông quan cũng có ai dạy ổng đâu, ổng cũng không biết mấy vụ này đâu mà dạy người ta. Ờ đó là lý do như vậy, cái trình độ của cán bộ nhiều khi thấp cũng là một cái thiệt thòi, nên họ không có cái suy nghĩ, vì cán bộ là ổng lãnh đạo tổng quát mà, nếu ổng có cái suy nghĩ ổng sẽ chỉ đạo bên giáo dục, và bên giáo dục sẽ dạy dạy học trò, tức là thay đổi thế hệ. Nhưng mà cái đầu ổng cũng không có cái gì trỏng lắm, nhiều lắm, cho nên ổng không có nhắc nhở bên ngành giáo dục nhiều. Đó, vì lý do đó mà sau này Nhà nước ta mới có cái chính
[29:23]sách là những cán bộ phải có những bằng cấp đại học hay là cao hơn đại học thì mới làm việc được. Đó, nên nhiều cái cán bộ từ trước không có bằng cấp nên bây giờ cũng phải ráng mà học để theo kịp cái yêu cầu của Nhà nước. Đó. Nhưng mà mấy ngài học cũng nhàn lắm, nhàn, cũng đậu cũng cao, có lẽ do cũng làm việc nhiều nên thông minh á, cho nên vậy cũng dễ dàng mà có thể có được những bằng cấp đại học rồi để đáp ứng được những nhu cầu của đất nước. Bởi vậy quý Phật tử cố gắng cho con cái mình học giỏi và đạo đức cho tốt, vì biết đâu con cái chúng ta là những người lớn lên lãnh đạo đất nước, thì những đứa đó như vậy nó sẽ dạy dân tốt hơn,
[30:07]theo đúng quan điểm ngày xưa đó, làm quan là dạy dân á. Hồi xưa đó, cái học thuật tài năng á, Đông phương và Tây phương nó khác nhau chỗ này, đây là chỗ mà tại sao có một thời gian chúng ta bị Tây phương nó chinh phục nè. Là những cái học thuật tài năng á là giấu gia truyền. Hễ gia đình nào biết cái nghề nào là giấu truyền trong nhà thôi, không có dạy ra bên ngoài, sợ người ta ăn cắp nghề, người ta mở mang, người ta giàu như mình. Còn bên Tây phương á, họ biết cái gì họ công bố cái đó. Chỉ có chút xíu chỗ này thôi mà cuối cùng Tây phương tiến vượt lên vùn vụt, mà đến khi kỹ thuật họ cao quá rồi thì họ trở thành thực dân đế quốc
[30:49]á, họ đem tàu chiến, đem súng ống qua đi chinh phục khắp nơi, và bên Đông phương mình phải cúi đầu, phải phải chịu nô lệ họ cả một thời gian. Đó là cái sai lầm, nghĩa là từ cái ích kỷ ngàn xưa mà sau này con cháu phải chịu cái hậu quả. Do cái tâm hẹp hòi ích kỷ mà sau này cả một đất nước phải làm nô lệ cho những nước phương Tây. Chúng ta thấy cái nhân quả bao nhiêu ngàn đời mà thấy hiện ra cái quả báo đó. Còn cái người Tây phương từ những cái hóa học, vật lý, hễ mà người nào mà họ tìm ra được cái gì cái họ phổ biến. Cái thời đó phương tiện cũng còn ít mà một người phát minh ra cái gì là cả cái châu Âu họ biết á.
[31:28]Cái châu Âu không có lớn lắm, châu Âu nhiều khi gom lại nó chưa bằng một nước Trung Hoa nữa, mà nó chia ra rất nhiều nước. Nhưng mà từ cái nền văn minh ở Hy Lạp truyền qua La Mã rồi có liên quan tới cái nền văn minh ở Trung Đông, Ả Rập nữa, nó trộn lại tùm lum cái nó phát triển dần về phía Pháp, về phía Đức, về phía Anh, rồi những nước châu Âu đó họ có kiến thức gì họ phổ biến cho nhau hết. Ví dụ như cái ngành thiên văn, họ tìm ra được cái gì cái họ công bố, giống như cái vật lý họ tìm được cái gì họ công bố, hóa học tìm được cái gì họ công bố, rồi nhờ vậy mà người khác á họ mới có cơ sở để họ phát triển tiếp.
[32:11]Chỉ như vậy thôi và 400 năm sau, nghĩa là cái kỹ thuật họ vươn tới một cái mức độ rất là cao và họ đủ sức để chinh phục cái phần còn lại của thế giới. Còn người Á Đông mình chỉ có một cái chút hẹp hòi, giấu nghề thôi mà con cháu phải bị nô lệ.
[32:33]Đó là cái nhân quả, nhân quả như vậy. Và do chúng ta nhớ lại cái nhân quả đó thì chúng ta phải ý thức là sau này cũng vậy. Dĩ nhiên là có những kỹ thuật mà nó nó nguy hại thì không nên phổ biến, nhưng có những cái kiến thức nó có lợi cho loài người thì đừng có giấu giếm. Có những khi mình cứ cho không cũng tốt. Có một lần tôi đọc một bài báo thì bài báo than phiền về việc mà ăn cắp bản quyền, ăn cắp tư tưởng, ăn cắp văn. Tức là một cái tư tưởng nào đó được nói lên trong một cái hội nghị, thì tác giả chưa kịp đăng ký viết thành sách để ký tên, nhưng mà có người ngồi trong hội nghị nghe cái đó là ổng về ổng
[33:12]viết bài ổng đăng báo liền trước ông tác giả luôn. Người ta gọi là ăn cắp tư tưởng. Nên về sau có một số nhà tư tưởng, tác giả họ không dám công bố nữa, họ phải viết cái gì mà họ ký tên đàng hoàng đăng báo rồi để người ta biết cái tư tưởng đó là ông đó viết chứ không người khác ăn cắp trước ổng, viết bài trước ổng. Thì nghĩ cái đó thì cũng cẩn thận, cũng hay, nhưng mà đôi khi chúng ta cũng phải có cái hy sinh, kệ họ, miễn cái tư tưởng hay ai ăn cắp gì đó được ăn cắp, miễn cái điều tốt đó nó lan đi là có lợi cho con người. Nhiều khi mình cứ cho không, biếu không, không cần đứng tên mình cũng được,
[33:49]ai làm gì đó làm cũng tốt, miễn đó là một cái điều tốt cho nhân loại. Thì nếu mà cái tâm mình mà rộng rãi được như vậy thì vài ba trăm năm sau con cháu mình sẽ được hưởng lợi vì những điều tốt, còn ông bà mình ngày xưa hẹp hòi mình phải làm cái thân phận nô lệ. Bây giờ nói tại sao cái người kỹ sư ở nước mình mà ví dụ mình đi qua bên Mỹ, bên Pháp mình phải học lại, tại kỹ sư mình không bằng kỹ sư người ta? Tại sao ạ? Sao ạ? Thì cũng tại giáo dục của mình thôi. Như là giáo dục mình yêu cầu kém. Cái người mà tốt nghiệp kỹ sư thì chỉ cần nhiêu đây là tốt nghiệp được rồi, nhưng bên nước người ta nhiêu đó thì chưa được.
[34:31]Có một lần thì tôi có một vài người Phật tử cũng tốt nghiệp đại học. Sau khi tốt nghiệp xong mới lên chùa thăm tôi, tôi mới hỏi là: "Con tốt nghiệp con làm cái đề tài gì?" Cái nói: "Con làm cái đề tài đó." Cái tôi hỏi tiếp lát nữa thì trong bụng tôi tôi than mà tôi không dám nói, nói sợ nó buồn. Thì tôi thấy cái đề tài mà nó làm á về một cái kỹ thuật để được tốt nghiệp á, thì tôi thấy trình độ bằng đúng một người thợ ở bên ngoài. Chỉ có khác là nó có trình bày về lý thuyết, tính toán, có con số, có kết cấu. Nhưng mà cái vấn đề mà nó làm đề tài để tốt nghiệp kỹ sư á chỉ vừa đúng bằng người kỹ thuật, người thợ máy bên ngoài làm được.
[35:16]Thì tôi mới buồn, tôi nói hèn chi mãi mãi đất nước mình nghèo hơn người ta hết á. Nghĩa là cái yêu cầu của cái trường đại học á đào tạo cái người kỹ sư quá thấp đi, quá thấp. Cho nên người kỹ sư mình ra thì đúng làm những việc của người thợ là vừa, chứ không có làm gì đặc biệt được hết. Đó là cũng tại giáo dục. Nhưng mà tại sao như vậy? Tại sao người ta có chính sách như vậy? Thì tôi suy nghĩ nhiều lắm. Tôi mới nghĩ điều này nó có hai lý do. Lý do thứ nhất là mình bị ảnh hưởng từ thời còn thực dân Pháp. Những người thực dân Pháp khi qua đây cai trị đất nước mình thì có bao giờ nó cho mình học cao?
[35:55]Luôn luôn mình phải thua mẫu quốc ở bên Pháp, phải không? Cho nên cái yêu cầu mà đại học ở Việt Nam mình luôn luôn thấp. Cái chương trình Pháp nó đề đó, rồi cái người mình được cái ảnh hưởng của Tây học thì cứ nối tiếp: "Ờ ngang đó đậu được rồi, ngang đó đậu, rồi ngang đó đậu được rồi." Thì cứ như vậy mà nối tiếp cho có khi đến ngày hôm nay mình vẫn chưa vượt ra khỏi. Chứ tôi nghĩ mình đâu phải là ngu hơn họ, đâu phải mình kém thông minh, nhưng vì cái yêu cầu thấp, ảnh hưởng từ thời thực dân đế quốc còn. Cái lý do thứ hai là những người lãnh đạo của cái trường đại học, những người lãnh đạo của Bộ Giáo dục, cái nhìn không có lớn.
[36:35]Cái nhìn không lớn, không có so sánh được với thế giới để thấy được cái dở của mình, không có nhìn ra được cái dở của mình với người ta, mà không thấy được cái khuyết điểm của mình đúng là một cái thiệt thòi cho đất nước. Chúng ta chỉ so sánh cái điều này giữa nước Nhật và mình một chút xíu, chúng ta sẽ hiểu tại sao mình thua người ta. Trong những cái bài giáo khoa về địa lý, về sử á thì học sinh được học thế này: nước ta là một nước gì? Rừng vàng biển bạc, nhiều tài nguyên, phải không? Con người nước ta là nhân dân ta như thế nào? Thông minh, cần cù, chăm chỉ, phải không? Và anh hùng, chiến đấu thắng được bao nhiêu là là
[37:16]cuộc chiến tranh để giành độc lập cho đất nước. Nghĩa là toàn khen không à. Cái thì từ trẻ nhỏ tụi nó đã quen cái tật chủ quan, tự cao. Còn bên Nhật họ dạy trẻ em họ làm sao? Họ dạy: "Đất nước ta là đất nước thiếu tài nguyên, thường bị thiên tai bão lụt và động đất." Đó. "Mà do đó nếu chúng ta không cố gắng thì chúng ta sẽ thua sút mọi người trên thế giới." Trẻ em từ nhỏ đã học được cái tánh gì? Cái tánh cẩn thận, dè dặt, lo xa. Chỉ nhiêu đó thôi, chỉ khởi điểm của cái lời dạy ở thời tiểu học thôi, mà làm cho nước Nhật thành một cái lại nước một cái nước một cường quốc như vậy. Cũng chỉ cái lời dạy từ tiểu học như vậy thôi mà làm
[37:57]cho đất nước mình cứ lảo đẻo theo đuôi người ta. Mình được lại xếp lại trong những nước nghèo nhất nhì thế giới gì đó không biết nữa, được xếp lại chứ không nghèo nhất đâu, chắc cũng được thứ được mười mấy, không đến nỗi mà nghèo nhất. Đó, cái cái lối dạy, tức là không có thấy cái dở của mình, không dạy cho cái người học sinh nhận ra được cái dở của mình để vượt lên, để cố gắng, mà cứ bơm cái tư tưởng tự hào, tự cao về tự hào tổ quốc ta. Cái đó rất nguy hiểm, không có tốt. Nên chúng ta cần để ý lại. Trong cái việc tu hành trong đạo Phật cũng vậy, như chúng tôi vẫn thường nhắc tới nhắc lui vậy,
[38:33]lúc nào đó mà chúng ta chủ quan, lúc nào đó chúng ta chủ quan, thấy mình là khá, giỏi thì lúc đó bắt đầu chúng ta thối đọa. Đó là cái chỗ cẩn thận trong đạo Phật. Và cái nhân quả đó nó trên bình diện đất nước cũng vậy nữa. Nếu mọi con người trong cái đất nước này mà ai cũng chủ quan, tự cao thì đất nước này sẽ từ từ lụn bại. Còn nếu trong khắp đất nước này ai cũng khiêm tốn, ý thức được cái điều dở kém của mình thì đất nước đó sẽ từ từ tiến lên. Nó cũng là một cái nhân quả nên không bao giờ được chủ quan là vậy. Thì nãy chúng ta nói ngày xưa đó ở Á Đông mình cái học chủ yếu là đạo lý, đạo đức.
[39:20]Còn những cái tài năng thì nó là cái riêng của mỗi dòng họ gia đình giấu riêng mà xài, đó là cái dở. Rồi do vậy mình đã bị thua sút về kỹ thuật và thua sút, vì thua sút thì thua. Ngày nay thì ngược lại, ngược lại nó lại đi qua một cực đoan khác. Cực đoan là mình thấy mình sở dĩ thua các nước trên thế giới vì mình thua về kỹ thuật. Do đó, mình lật đật dồn hết mọi cái khả năng của giáo dục đi về phía kiến thức kỹ thuật, khoa học, không có chú ý tới đạo đức như ngày xưa nữa. Đây lại là một cái sai lầm nữa. Cái sai lầm nữa như thế nào? Chúng ta phải tìm hiểu thế này: Tây phương họ tiến được là do có cái khởi điểm của đạo đức.
[40:06]Hồi nãy chúng ta nói, họ biết cái gì họ công bố cái đó, tức là cái tâm họ rộng rãi. Nên phải hiểu rằng cái tiến bộ của kỹ thuật nó bắt nguồn từ một cái đạo đức gì đó. Bây giờ mình không tìm ra được cái mốc này, mình không ngờ rằng cái tiến bộ của cái kiến thức khoa học kỹ thuật á nó bắt nguồn bằng một cái đạo đức, mình cứ tưởng là cứ từ kiến thức sản sinh kiến thức nên mình dồn hết cái việc giáo dục vào trong kiến thức. Bây giờ học sinh học quá chừng học, điên cuồng luôn. Hồi lớp 1 mà bây giờ lớp 1 mà đã phải học thêm ngày, học thêm đêm, không có thì giờ, đúng không? Đúng rồi. Quý Phật tử mà có con trẻ á là lớp 1 là đã học quá chừng học rồi, học nặng nề luôn.
[40:50]Trong khi thế hệ trước đây, lớp 1 là trẻ học rất nhẹ nhàng, phải không? Vừa học vừa chơi để dưỡng cái bộ não của nó chuẩn bị lên những lớp trên á, bắt đầu từ cấp 3 đó là mới dồn nỗ lực mà học, lên tới đại học luôn. Còn bây giờ thì từ cấp 1 đã dồn, nên có những đứa trẻ nó lên tới cấp 2 nó chịu hết nổi, nó đừ, cái não nó đừ rồi. Khi mà nó nghe lời, nên bên Nhật đã có nhiều trường hợp tự tử chết luôn. Đứa trẻ nó tự tử chết, là vì nó chịu không nổi cái sức ép học hành như vậy. Nghĩa là sáng học cái chính nhà trường, chiều học thêm, tối học thêm nữa. Chỉ học học rồi cả ngày, đầu cái nó bị khủng hoảng.
[41:28]Có nhiều đứa đã tự tử là vì sao? Vì chạy đua nhau trên kiến thức, vì người ta biết rằng cái giáo dục mà hơn á thì đất nước đó sẽ hơn đất nước khác. Mà như vậy là cứ dồn hết kiến thức cho trẻ. Kiến thức càng lúc càng nhiều phải học cho lẹ, học cho nhiều mới kịp những cái phát minh mới. Chính vì họ suy nghĩ sai lầm như vậy cho nên giáo dục cũng đang đi vào cái khủng hoảng mà không biết. Thực ra chúng ta phải biết cái tài năng á, cái sự phát triển kỹ thuật nó phải khởi điểm từ đạo đức. Cho nên phải chú ý lại cái đạo đức thì cái sự giáo dục sẽ phát triển. Chỉ cần thế này: đứa trẻ nó được học tăng giờ đạo đức lên một chút,
[42:11]nó hiểu được nhân quả, cho nó những lúc thực hành làm việc từ thiện, Chứ còn mấy cái trò chơi mà giải trí, thể thao nhiều quá, sự thực cũng không tốt đâu. Phải cho nó thực hành làm việc từ thiện, chính cái đó củng cố tâm hồn nó và tăng cái sức mạnh tinh thần nó lên. Nói trên bình diện cả đất nước vậy đó. Từ cái đạo đức mà làm thành cái sự phát triển, thì nơi một cá nhân cũng vậy. Nếu con người đó có đạo đức, làm được nhiều việc từ thiện, chính con người đó sẽ phát triển, cái tài năng sẽ vượt lên liền. Đây là điều khẳng định đó, đây là điều khẳng định. Lát mình trở lại điều này. Cái giáo dục bây giờ nó mất cân đối giữa đạo đức và kiến thức là vì sao?
[42:55]Vì giáo dục gia đình thì lỏng lẻo, cha mẹ không có kinh nghiệm dạy con. Cái điều này chúng ta đã nói trong những bài về dạy con rồi phải không? Hôm nay nhắc sơ chút xíu. Là khi một cặp vợ chồng lập gia đình, khi người nam, người nữ lập gia đình thì họ hoàn toàn không biết chuyện gì phải làm trong những thời gian sắp tới. Nghĩa là họ chỉ biết yêu nhau rồi lấy nhau, làm đám cưới. Cái điều quan trọng, lo lắng nhất là làm cho được cái đám cưới cho ngon lành. Nhưng mà cái quan trọng là sống với nhau suốt đời cho tốt, cái đó mới khó. Cái thứ hai, dạy con nên người, cái đó mới khó mà không ai dạy. Nghĩa là từ cái thế hệ cha mẹ cũng không có một cái kiến
[43:39]thức rõ ràng về vấn đề cư xử vợ chồng và về dạy con. Cho nên khi con mình lớn lên mà đi lập gia đình cũng không có điều gì để nói với nó nhiều hết. Ráng tự nó bươn chải. Và rất nhiều người đã thất bại trong hôn nhân, trong việc dạy con vì không có cái kiến thức về việc này, nên cái gia đình rất là lỏng lẻo. Đây là cái điều cũng là cái giáo dục. Chúng ta cần những cái bài học về cư xử vợ chồng, về dạy con, có những cái khóa học rõ ràng như vậy. Để cho cái cha mẹ dạy cho con, cha mẹ dạy cho con nối tiếp, nối tiếp như vậy. Chính vì suy nghĩ cái điều đó mà chúng tôi có giảng những cái bài về Đạo Phật trong đời sống gia đình.
[44:20]Ở đây quý Phật tử có nghe rồi phải không? Nghe rồi. Thì đó, tôi cũng bày đặt làm thầy đời chút đỉnh. Thì làm cơ bản thôi, rồi sau này phải có nhiều người nối tiếp cái môn đó, cái môn mà cư xử vợ chồng với dạy con đó, nối tiếp phát triển ra cho nó kỹ hơn, sâu hơn nữa để cho những đứa trẻ mà lớn lên lập gia đình thì phải có học qua rồi hãy lập gia đình, phải có cái chứng chỉ đàng hoàng. Nếu ở ngoài họ không dạy thì quý thầy, quý cô hoặc là Phật tử lớn phải dạy rồi mới được lập gia đình. Đó, thầy dặn mấy người trẻ trẻ ngồi ngoài đó đó nha. Phải học kỹ mấy cái môn đó rồi mới được lập gia đình, đừng có lật đật, hấp tấp mà vội vàng.
[44:58]Khóc lóc rồi cứ đòi mà ấy, không có được.
[45:05]Còn nhà trường á thì chỉ có bổn phận dạy kiến thức. Nên gia đình á cũng không dạy đạo đức nhiều vì có biết đâu mà dạy. Còn nhà trường thì dạy kiến thức. Rồi còn vô đạo thì dạy cái gì? Vô chùa thì học cái gì?
[45:22]Học tu giải thoát cái gì á, vãng sanh Cực Lạc cái gì á, cũng không để ý tới đạo đức nhiều. Đó là lý do mà một cái mảng lớn về đạo đức đã không được dạy, nên chúng ta hụt hẫng, chúng ta thiếu cái nền tảng căn bản. Nói như vậy nhiều khi quý thầy, quý cô mình cũng buồn, mà đó là sự thật á. Quý Phật tử để ý, bây giờ ví dụ như trong cái nghi thức Bát Quan Trai, sáng quý Phật tử làm cái gì kìa? Làm cái gì? Buổi chiều thì nghe giảng, hổng biết ông thầy ổng giảng cái gì á. Có khi ổng cũng giảng cao siêu giải thoát đồ gì luôn thì thôi cũng thôi thua luôn, rồi cũng không có đạo đức gì hết. Thật ra các nghi thức của Đạo Phật mình á hay là nói chung
[46:04]là các tôn giáo để ý những chuyện siêu hình xa vời nhiều quá mà ít có để ý cái nền tảng đạo đức căn bản. Đó, chính cái điều đó là một cái lỗ hổng lớn á, khoảng trống lớn á. Do đó, trong thời gian sắp tới thì Đạo Phật chúng ta cần để ý lại điều này. Vì những cái tư tưởng về đạo đức trong Đạo Phật mình không thiếu, những cái lòng từ bi vị tha, những cái khiêm hạ đầy hết trong Đạo Phật. Nhưng mà đã một thời gian dài mình không chịu khai thác, mình cứ để ý đến những chuyện tu hành cao siêu quá, cao siêu quá. Cho do đó mà chúng ta bị bỏ trống cả một cái khoảng này. Rồi bây giờ chúng ta phải để ý lại cái việc giáo dục đạo đức cho con người.
[46:53]Ngay cả những người xuất gia cũng vậy, ngay cả những người tu sĩ cũng vậy. Chính vì đó cái tôi có dạy cái môn đạo đức cho những người xuất gia, mà khi tôi dạy môn này đó thì nhiều thầy, nhiều cô ngạc nhiên lắm. Như có lần tôi gặp ông sư huynh, tôi nói về đạo đức, cái ổng nói: "Đạo đức là cái gì?" Tôi nghe tôi buồn quá không biết sao. Tại vì người tu Đạo Phật là đạo đức mà họ nghe đạo đức họ thấy lạ lắm. Một lần gặp sư cô cũng vậy, khi nghe tôi dạy đạo đức, cái sư cô nói: "Giới là đạo đức rồi, có Tánh giới ở trỏng." Mà tôi cũng không cãi, nhưng tới chừng nghe tôi giảng thì mới biết cả một cái vấn đề, một mảng lớn về đạo đức đã không được chú ý tới.
[47:32]Rồi một Thượng tọa rất là lớn cũng nổi tiếng lắm, khi nghe tôi nói dạy về môn đạo đức, môn Tâm lý đạo đức, ổng ngồi ổng nhíu mày tại ổng nghe môn này lạ quá, sao hồi giờ ổng không thấy? Ổng thấy thôi tôi cũng không giải thích luôn. Nhưng mà qua những điều đó thì chúng ta thấy cả những người xuất gia cũng vậy nữa, trong Đạo Phật có một thời gian dài không được nghe nhắc tới đạo đức. Xuất gia mà còn như vậy thì Phật tử tại gia mình sao? Thì thôi khỏi có dính chút nào luôn. Đây là một điều chúng ta phải chua xót mà nhìn nhận, mình phải lập lại từ cái căn bản. Tức là chưa cần thành Phật cao siêu, bây giờ làm cái đạo đức làm người cho vững cái đã.
[48:13]Nên có cái câu chuyện, có cái bác ở dưới Long Xuyên, hồi đó bác đi học cái khóa giáo lý gì lúc còn trẻ, dự cái khóa giáo lý gì, đang học nửa chừng cái nghe tin ông già ổng bệnh, bệnh hấp hối, nằm, bác lật đật bác xin về, mà ổng học giỏi lắm. Cho nên những cái vị giảng sư nó mới nói: "Thôi ráng học đi, mình học giỏi." Cái ổng mới nói là: "Thưa thầy, bây giờ con học khóa này xong con thành Phật liền con cũng không học nữa, đợi khóa sau cái đã. Giờ về lo cho ông già cái đã." Thì mấy vị kia mới nói: "Thương người xưa còn sót lại anh." Tức là con người có hiếu á. Nên chúng ta phải nhớ, mình nói tới đạo đức cao siêu cái gì đó,
[48:54]nó phải bắt nguồn từ cái nền tảng giữa con người và con người cái đã. Cái sự cái đó, nghĩa là cái nền tảng này tốt rồi mới nói tới chuyện cao siêu. Còn bây giờ mình đối với người chung quanh mình hờ hững, lạnh lùng, mình cứ nói chuyện thành Phật nó vô lý, không đúng. Nên ngày hôm nay, cả Đạo Phật mình phải thay đổi lại hết. Từ cái người xuất gia cũng phải nghĩa là phát triển củng cố lại đạo đức và cái người tại gia cũng vậy, cũng phải phát triển củng cố lại đạo đức. Mà khi người Phật tử mình được củng cố đạo đức vậy rồi mình mới biết dạy lại con em mình về đạo đức để bù lại cái khoảng trống đạo đức
[49:31]đang bị thiếu trong nhà trường, trong cái ngành giáo dục. Đó, cái đó quan trọng lắm. Bây giờ mà nói tới giáo dục thì mình thấy cái quan trọng của người giáo dục. Người xưa Á Đông mình quan niệm, cái thời phong kiến họ quan niệm thế này là Quân - Sư - Phụ, phải không? Hỏi mấy vị lớn lớn này thì biết, chứ mấy vị trẻ trẻ nghe hết biết gì rồi. Quân là gì? Vua. Sư là? Vị thầy. Phụ là cha. Cái quan niệm rất là độc đáo của Á Đông. Cha mẹ là người sinh thành nuôi dưỡng mình á, vậy mà xếp chót. Cao nhất là ông vua vì cái tư tưởng ngày xưa đó, nên phải cần như vậy để ổn định chính trị. Cái tư tưởng của ngày xưa cả một thời gian dài,
[50:20]cái điều đó cũng hay đó, để đừng có nổi loạn. Như như bây giờ nhà nước mình cũng vậy đó, nhà nước mình cũng phải là cái Đảng lãnh đạo là phải tuyệt đối là vậy đó, là để cho ổn định chính trị. Cái thứ hai là sư là thầy, tức là cái ông thầy mà ổng truyền bá kiến thức đó, cái giá trị tinh thần á nó mới quan trọng hơn cái người cho mình cái hình hài này. Lạ lùng chưa? Quan niệm này cũng rất giống với Đạo Phật. Cho nên tôi còn nhớ như Hòa thượng Thanh Từ trong một buổi giỗ Hòa thượng Thiện Hoa, thì Hòa thượng nguyện hương như thế này: nói "Sinh con ra là cha mẹ cho con cái tấm thân này, nhưng mà Thầy mới cho con cái trí tuệ để con biết đường tìm về với giải thoát.
[51:13]Vì sao? Vì cái thân cha mẹ cho này thì đến bao nhiêu năm rồi cũng tan hoại, còn cái trí tuệ giác ngộ một khi đã mở ra được rồi thì vĩnh viễn thoát khỏi trầm luân." Nên chính cái giá trị tinh thần nó cao hơn cái giá trị vật chất. Như là cha mẹ cho mình cái hình hài này vậy chớ mà lại xếp thấp chót, thua cái người Thầy cho mình cái trí tuệ, cái tinh thần. Người xưa đã xếp như vậy, mà đạo Phật cũng như vậy. Chúng ta thấy đây là cái hay. Nhưng mà ngày nay thì mọi việc có thay đổi. Người thầy, người cô không còn cái giá trị thiêng liêng lắm, là vì sao? Vì cái quan điểm xã hội, quan điểm xã hội cũng gọi là
[51:59]theo mới theo Tây đó, nhưng mà không ngờ là sai lầm. Mà có cái nữa là không thể một người thầy, người cô mà dạy tất cả môn được. Lên tới cấp hai rồi là mỗi môn một vị thấy không? Càng lên càng phân ra càng phân môn ra nhiều. Rồi cái giá trị nó nằm ở đạo đức, mà người thầy, người cô thì không có phải dạy đạo đức, chỉ dạy kiến thức thôi. Thì kiến thức mà đọc qua một lát học trò nó bằng thầy mất rồi, nên cái ơn nghĩa không nhiều. Còn người xưa họ ơn nghĩa với thầy nhiều vì thầy cho cái đạo lý, cái đạo lý nó thiêng liêng hơn, giá trị nó cao hơn, còn bây giờ chỉ cho kiến thức thôi. Và do đó nhiều khi cái tư cách của thầy cô bây giờ
[52:40]cũng không có cao lắm, khiến học sinh cũng không có nể. Nghe nói như ở cái vùng mà vùng Lạng Sơn mà nói 80% dân số bị nghiện ma túy, thì cả thầy cô giáo cũng nghiện luôn đó. Cái vùng... Còn mà tỉ như ở một số trường đại học, mà nhất là học trò thời nay sinh viên thời nay nó cứ cặp cổ rủ thầy đi nhậu để thầy có cảm tình cho điểm nhiều, rồi thầy cũng đi nhậu luôn. Có những trường hợp nhiều khi quý thầy quý cô không giữ cái tư cách mình quá nên giá trị bị thấp dần thấp dần. Rồi còn có cái khổ thứ ba nữa là nhiều khi thầy cô mình lương thấp quá, đời sống khó quá thì cũng nhiều khi phải bày bán. Như ở trong nhà thì cũng dạy kèm, ở ngoài cũng bày bán bịch gì đó,
[53:24]bánh gì kẹo treo lủng lẳng lẳng trước nhà cho học trò nó lại mua được thêm. Thì cái hình ảnh của vị thầy cô nó nó bớt cái thiêng liêng, bớt cái thiêng liêng. Chính những cái điều đó vừa là kinh tế, vừa là tư cách, vừa quan điểm xã hội nên làm cho cái vai trò của người giáo dục không còn nhiều nữa. Mà đây là một cái thiệt thòi, thiệt thòi về nhân quả. Khi một người học trò mà không kính trọng được người thầy cô của mình thì sau này chắc chắn nó không có nên người. Đó là nhân quả. Không có nên người, sau này nó khó thành công lắm. Tôi có nhớ câu chuyện có cái anh đó, hồi xưa hơn tôi một tuổi, học siêng lắm, cặm cụi thi đại học,
[54:10]thi rớt, luyện thi nữa, sang năm thi nữa, rớt, năm sau nữa thi nữa. Riết rồi mấy đứa em tôi gọi ảnh là "trung tâm luyện thi đại học". Cứ thi riết mà không bao giờ đậu. Tôi chỉ nhớ lại cái nhân quả chỗ này. Cái nhân quả là anh nghĩa là những lúc mà thích chí ngồi với tôi anh kể chuyện mà ngày xưa anh phá thầy cô giáo, anh phá thầy cô giáo. Anh nói tỉ như thầy cô giáo ngồi ngồi cái bàn thì có cái bàn như thế này, thì anh bò từ cái bàn cuối anh thụt đầu xuống anh bò lòm ngòm, ngồi bò luôn dưới ghế của bạn bè mình, bò tới sát chân của của ông thầy đó, ổng không hay nữa, mới lấy cái đinh gút bấm cái quần của
[54:50]ổng dính vào trong cái cái bàn, hai bên hông bàn, bấm hai cái quần hai bên, ổng đứng lại nó kẹt không đứng được nữa, cứ nhúc nhích nhúc nhích hoài không bị kẹt, rút cái chân ra không được, bị bấm rồi. Thì đó là một, còn nhiều cái phá nghịch ngợm nữa. Thì tôi mới nhớ lúc đó mình là em, là còn nhỏ, tôi không có ý kiến gì, nhưng tôi chỉ nhớ cái câu là "kính thầy mới được làm thầy", thì tôi chỉ lúc đó tôi suy diễn nhân quả, tôi cũng tin nhân quả rồi, tôi suy diễn nhân quả rằng nếu mà sau này anh này mà ảnh lớn lên ảnh làm thầy cô giáo thì chắc là bị học trò phá lại. Nhưng bây giờ tôi mới hiểu cái nhân quả tôi suy luận lúc đó là sai.
[55:28]Vì người xưa mình đã nói là "kính thầy mới được làm thầy", vì ảnh không hề kính trọng thầy cô giáo nên không bao giờ thi đậu đại học. Bây giờ thì chỉ sống là một người rất là tầm thường, không làm nên được cái gì hết, vì lúc còn đi học không có lòng kính trọng thầy cô giáo mà không thể thành tài được. Mặc dù học siêng ghê gớm lắm, với cái siêng đó thì tôi nghĩ là đậu được á, đậu được mà không thể đậu được bất cứ một cái gì hết, không đậu được bất cứ một cái gì hết. Một lần buồn à, bao nhiêu năm trời khi tôi đi tu thì cũng qua mười mấy năm một lần vô tình đi Sài Gòn đi qua mặt ảnh, không biết ảnh có thấy tôi hay không, nhưng mà tôi trông thấy ảnh
[56:08]thảm không thể tưởng được, ngồi trên chiếc xe đạp cũ không thể nào tưởng, đằng trước là một đứa con chắc còn nhỏ, đạp cọc cạch cọc cạch. Tôi mới nhớ đến cái nhân quả đúng là đáng sợ thiệt, phải kính thầy mới được làm thầy. Nhưng mà cái điều này là phải gia đình dạy, cha mẹ phải làm cho con mình kính trọng thầy giáo trước. Vì có những cái cha mẹ đã cư xử với thầy giáo một cách khiếm nhã làm cho con bắt chước. Có nhiều trường hợp thế này, ví dụ như bậc cha mẹ đó ổng làm chức lớn, ổng được bốn mươi mấy năm mươi tuổi, cô thầy giáo dạy cho con ổng mới hai mươi mấy tuổi thôi, con ổng thì chừng mười mấy đi.
[56:47]Thì lúc đó đó ổng nhìn cái thầy cô giáo với cái cặp mắt gì? Ổng vừa có địa vị phải không? Vừa tuổi tác lớn nữa. Nên khi mà vắng mặt thầy cô giáo ổng nói chuyện sau lưng á ổng dùng những cái từ kêu "nó", thế này thế kia. Thế là con nó học được cái khinh thường cô thầy giáo của cha mẹ. Mà không ngờ chính cái tư tưởng khinh thường đó sau này con mình thi rớt, hại con mình không hay. Cho nên sau lưng thầy cô giáo thì cha mẹ phải có bổn phận nói tốt về thầy cô giáo, biểu lộ cái lối xưng hô nào đó kính trọng thầy cô giáo cho con mình bắt chước, thì con mình nó sau này nó mới nên người được. Mà nó có biết kính thầy cô giáo nó mới có đạo đức.
[57:29]Phải để ý cái điều đó. Do đó là ở đây đó thì chúng ta khó kêu gọi cả cái xã hội thay đổi quan điểm lại vì nhiều lý do quá, nhưng mà thôi riêng cá nhân chúng ta là những người đệ tử Phật, mình biết rõ nhân quả thì mình cố gắng ở nhà phải nhắc nhở con cái mình tôn trọng thầy cô giáo, dù thầy cô giáo đó trong hoàn cảnh nghèo khổ hay thế nào gì đó gì, không được phê bình mà phải kính trọng thì con mình mới nên người được. Nhưng mà chúng ta cũng đòi hỏi những người thầy cô giáo những cái tính cách khác, đó là sự thương yêu học trò mình như con như em mình. Nếu mà thầy cô giáo mà thật sự thương học trò mình,
[58:09]lo cho học trò mình, tự nhiên cái vị trí của mình trở thành cao cả trong lòng người học trò, phải không? Mình thương nó, nó thương mình, là nó sẽ kính trọng mình. Còn mình không thương nó thì nó không thương mình, cứ đì nó bắt nó phải học thêm mình mới cho điểm, còn không học thêm mình không cho điểm thì tự mình đánh mất cái giá trị mình trong lòng nó. Nên đây là cái điểm mà nếu sau này các Phật tử trẻ trẻ mà nữa có đi dạy học thì thì nhớ cái điều mà Thầy nói ngày hôm nay. Cứ thương yêu và hy sinh, đừng nghĩ tới kinh tế, đừng nghĩ kinh tế. Mình mà nghĩ tới kinh tế nhiều quá thì mình sẽ thiếu cái trái tim thương
[58:48]yêu học trò, rồi mình tự đánh mất cái vị trí thiêng liêng của mình. Cứ thương yêu lo lắng, kệ, nghèo tới đâu mà nghèo, coi vậy chứ mà lại không nghèo. Chúa Giê-su có nói câu này hay lắm: "Con hãy lo việc của Chúa và Chúa sẽ lo việc của con." Cái câu này đó mình nghe mình có thể là phê bình là mê tín, Chúa dụ, Chúa dụ mình lo cho việc Chúa, việc nhà thờ, rồi Chúa lo lại, nhưng mà không phải, đây là nhân quả rất đúng. Là khi mình cứ hy sinh lo cho mọi người đi, tự nhiên chính mình sẽ no đủ. Đây là điều lạ. Nhưng tôi nghĩ bản thân tôi cũng vậy, chùa tôi ở trên núi thì không làm ra được đồng nào hết.
[59:33]Nhưng mà trồng chuối có trái thì thấy ai lên thấy thương cho luôn, không có bán. Mà chùa thì cũng không đông lắm, nhưng mà cũng vừa đủ vài chục người. Bao nhiêu năm qua mà chưa bao giờ hết gạo. Tôi ngồi tôi ngẫm nghĩ đúng là Tam Bảo vi diệu thiệt, là tôi chỉ có cái gì? Có cái tấm lòng thương yêu mọi người rồi cứ tận tụy đi giảng thôi. Cứ nghĩ là mình đem được Chánh Pháp đến mọi người chút nào hay chút đó, không nghĩ gì về mình hết. Vậy mà bao nhiêu năm qua rồi tự nhiên Phật tử cũng thương mà giúp lại, rồi chùa thầy trò cũng sống với nhau được qua bao nhiêu năm như vậy. Nên tôi nghĩ lời Chúa nói là đúng đó:
[1:00:10]"Tôi cứ lo chuyện Phật rồi nhưng Phật sẽ lo lại chuyện của tôi." Và những người Phật tử mình nếu mà có đi làm thầy cô giáo cũng vậy, cứ lo cho học trò đi, rồi tự nhiên học trò không lo lại mình đâu, tự nhiên mình sẽ no đủ. Như có chuyện như bác Sáu Di ở dưới Long Xuyên, ổng có câu chuyện này vui lắm, một lần đó ổng đi buôn bán cây với các bạn của mình, thì hôm đó trước chuyến đi ổng tuyên bố với các bạn, ổng nói: "Bây giờ tôi nói với các anh là hôm nay tôi thử sách nha, tôi thử cái sách của Thánh hiền để lại coi đúng hay không." Thì trong cái câu đó là "Hoàng thiên bất phụ hảo tâm nhân", nghĩa là ông Trời ở trên cao á ổng không có phụ cái người có lòng tốt.
[1:00:55]"Hôm nay tôi thử sách coi đúng không nha." Thì bắt đầu mới cùng các bạn chèo ghe đi vào mua cây tràm của người ta. Lần này ổng không đi lựa nữa, ổng không lên để giành hỏi mua nữa, ổng cho các bạn ổng hỏi mua lựa mấy cây tốt hết. Bạn ổng mua xong hết rồi đó, thì ai còn cái gì bán ổng thì bán, ví dụ như người thì còn mấy cây cong cong nè, cong cong u nần này nọ đó, rồi ổng mua hết, ổng mua hết. Tức là ổng thử sách mà, bây giờ ổng đối xử ổng nhường nhịn cho các bạn ổng được cái cây tốt hết, còn ổng lấy cây xấu để ổng thử sách coi đúng không. Sau đó bắt đầu mới chèo ghe đi bán, rồi cũng các đoàn ghe nối nối nhau vậy chở tràm lên đi bán,
[1:01:31]thì có ông nọ ổng ngoắc vô, ông nhà giàu ổng ngoắc vô ổng hỏi mua tràm. Thì một hàng ghe đậu một bệ á thì cái cây nào cũng thẳng tắp, có ghe ổng cây cong cong cong cong không à, cái ổng chỉ ghe bác Sáu trước, chỉ ghe cong. Bắt đầu mấy ông kia hơi ngạc nhiên rồi. Rồi ổng mới hỏi giá cả này nọ, ổng nói: "Rồi rồi, được." Xong ổng hỏi cái ổng mời mọi người lên ăn uống cho qua buổi trưa, xong cái ổng hỏi mua hết chiếc ghe đó luôn. Cái bắt đầu ổng mới bác Sáu này ổng mới nói, ổng nói: "Bây giờ cụ có mắt cụ có tỏ không á? Thầy nhìn, mắt nhìn cây cong mà ngó ra cây ngay." Kì mua lựa người ta mua cây tràm cây cau ngay, sao cây cong queo?
[1:02:10]Bác nói thiệt cây này là cây cong, sợ bác nhìn không ra cây cong thành cây ngay mắt bác bị loạn thị, mà mua là mua cây người ta cây còn lại đó, cây cong. Cái ổng kêu: "Đâu có, trời ơi! Trời ơi, trứng mà đòi khôn hơn vịt! Tôi giờ này tóc bạc hết rồi, làm sao mà tôi lầm được! Bởi vì tôi là tôi muốn làm cầu, mà làm cầu mấy cây cong này nó mới cứng." Cây cong cây u nần mắc nó cứng, mấy cây ngay nó không bằng. Cái ổng ngồi nói: "Đúng thiệt, sách xưa nói đúng 'Hoàng thiên bất phụ hảo tâm nhân'." Mình cứ sống tốt tự nhiên mình được, thành thử ra ổng ghe ổng là mua sau, nhường người ta, lại bán trước,
[1:02:46]mà bán được giá nữa tại vì ông kia ổng lựa đúng ghe cần đúng nhu cầu của ổng. Thật là lạ lùng. Thì như vậy cái người thầy cô giáo cũng vậy, cứ nghe lời thầy hy sinh, cứ lo cho học trò mình, đừng nghĩ tới chuyện nghèo đói. Vừa dạy kiến thức, vừa dạy đạo đức, tự nhiên cái giá trị mình vượt lên trên mà sẽ không thiếu thốn. Còn mình cứ suy nghĩ về kinh tế nhiều quá, cứ lo lắng nhiều quá, rồi từ từ mình mất hết, chính mình lo cho mình mà lại mất hết như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua tổng quát về cái đường lối một chút. Chúng ta hiểu trên cái nhân quả thế này: Đức là nhân mà tài là quả. Cái việc giáo dục á là ai cũng nghĩ tới là đào tạo nhân tài cho đất nước, phải không?
[1:03:32]Giáo dục là đào tạo nhân tài cho đất nước. Nhưng mà phải hiểu rằng cái đạo đức nó là cái nhân mà cái tài nó là cái quả. Cho nên muốn có nhân tài á thì nhà trường phải có cái đường lối dạy đạo đức lại, chứ không thể dạy như bây giờ được nữa. Bây giờ trẻ hư quá rồi, hỗn, bướng tùm lum hết, rồi xì ke, ma túy tùm lum, nên đó là cũng cái sai lầm trong cái giáo dục gì đó nó mới tăng cái tội phạm lên nhiều hơn, ma túy nó có điều kiện nó phát triển nhiều hơn trong cái môi trường mà đạo đức không được củng cố, không được kêu gọi. Mà nói tại sao là đức là nhân mà tài là quả? Cái này thì mình khó chứng minh, nhưng mà ai không tin cứ thử sẽ thấy.
[1:04:19]Bây giờ cũng cái đứa trẻ đó thôi, đứa trẻ mình coi nó học thường thường, mình cứ coi bao nhiêu năm nó học ở mức độ là trung bình hay khá, ví dụ trung bình đi, lấy đứa trẻ trung bình. Bây giờ bắt đầu mình dạy nó đạo đức, dạy nó lễ phép với người lớn, dạy nó giúp đỡ bạn bè, dạy nó làm những việc từ thiện chung quanh xóm làng, vân vân. Khi bắt đầu tư cách nó ngoan rồi thì từ từ mình sẽ nhìn cái kết quả học lực nó rồi sẽ thấy, trung bình từ từ bước qua khá liền. Đây là cái điều tự nhiên ở trong bộ não. Đây là cái tương quan của những cái vùng não với nhau, tức là khi cái vùng não mà lễ độ, thương yêu,
[1:05:02]vị tha nó phát triển, nó kích thích cái vùng não thông minh phát triển theo. Nó nằm ở bên trong chứ mình không có lấy bên ngoài chứng minh được. Đây là điều rất là lạ như vậy. Ví dụ cái mà tương quan giữa những cái vùng não với nhau là một điều còn đòi hỏi nhiều cái khám phá mới của khoa học, còn chúng ta đứng trên quan điểm đạo Phật chúng ta nhìn cái điều này nó trực tiếp hơn. Tôi nói ví dụ như cái vùng não mà tự cao nó mạnh, nó hoạt động mạnh thì nó sẽ kích thích qua cái vùng não tham, sân hoạt động mạnh theo. Cho nên cái người mà tự cao người đó sẽ lần lần trở nên tham lam, lần lần trở nên nóng nảy và từ từ đi vào sa đọa.
[1:05:50]Còn cái người nào mà vùng não tự kiêu, tự cao nó yếu hoạt động lại thì những cái tham lam, nóng nảy, sân si, đồi trụy đồ nó cũng yếu lại luôn. Đây là cái rất là lạ. Thì cũng vậy, trong cái bộ não mình, cái vùng não mà đạo đức nó phát triển, những đức tính phát triển như vị tha, thương người đồ nọ mà phát triển thì tự nhiên cái sức thông minh tăng lên, cái sự nhạy bén tăng lên. Đây là cái nhân quả rất rõ ràng. Cho nên muốn con mình học giỏi thì điều đầu tiên phải coi lại đạo đức của nó, chấn chỉnh lại cái đó trước, có đạo đức rồi từ từ nó sẽ học giỏi. Tôi nói điều này là tôi dám guarantee, bảo hành lifetime là suốt đời, suốt đời.
[1:06:42]Nghĩa là nếu mà ai nghe câu này nói mà có trục trặc, đưa tới đây tôi sẽ bảo hành, chỉnh đốn sửa không lấy tiền, không lấy tiền. Cứ dạy đạo đức cho con mình, khi thấy nó học có sa sút, từ từ nó sẽ tăng lên. Còn ví dụ như thấy nó học giỏi mà lơ là đạo đức, đạo đức nó thấp xuống rồi thì nó sẽ học kém lại liền. Cái điều này là nguyên lý tuyệt đối đúng. Còn những người mà thiên tài thì đó là sự tích lũy của rất nhiều kiếp, của rất nhiều kiếp mình không thể mà trong kiếp này mình theo kịp người ta. Cái nhân quả nó quan trọng lắm, mình đừng có nghĩ người đời trước học giỏi, đời sau học giỏi nha, trong nhân quả không có chuyện đó. Nói:
[1:07:25]"Đời trước người này chắc ổng học nhiều nên đời này ổng còn nhớ ổng học giỏi", không có chuyện đó. Vì tôi có cái cô đệ tử ở trên núi á, cô tu thì rất là tốt, tinh tấn. Ở trong chùa ai cũng quý. Nhưng mà khi vào chùa xuất gia thì cô không biết chữ. Thế là tôi phải bắt học chữ để mà biết đọc, biết viết, đọc kinh đồ với người ta. Rồi sau đó thấy cô tu tốt nên tôi buộc phải học nhiều lên để tăng cái kiến thức mà sau này có thể làm việc Phật pháp được, có thể giảng giải đồ được. Nhưng mà hễ cầm cuốn sách lên học là cô bị nhức đầu liền. Rồi cũng khổ sở lắm, cũng phải lạy Phật sám hối hoài, không biết cái nghiệp mình gì.
[1:08:04]Nhưng trong một đêm cô nằm mộng thấy ngược lại tiền kiếp của mình, thì cô thấy tiền kiếp cô là một người nam, học cực kỳ giỏi, học rất giỏi, nhưng mà trong đó có cái tâm là không muốn ai bằng mình hết. Và ví dụ như là ví dụ thầy giáo kêu cô chỉ lại người khác thì cô dạ dạ mà không bao giờ chỉ, vì sợ người ta biết cái điều đó bằng mình. Và bây giờ trở lại qua kiếp này làm một thân nữ, không biết chữ, không học được, cầm sách lên là nhức đầu. Cái quả báo khủng khiếp như vậy, cản không cho học được. Cho nên chúng ta đừng tưởng cái người mà học giỏi là đời trước đã học giỏi, không có đâu. Đời trước họ làm cái phước gì đó, có khi đời trước họ là người
[1:08:48]học rất dở nhưng mà họ biết cho vở, cho sách giúp đỡ người này, giúp đỡ người kia, nên bây giờ trở thành người học giỏi. Còn có khi một người học giỏi mà đời này trở thành học dở là vì cái nhân quả như vậy. Chứ chúng ta đừng có tưởng là mình mang theo, đừng có tưởng mình mang theo kiếp này sang kiếp kia, không có đâu. Chính nhân quả nó quyết định. Do đó, chúng ta có thể khẳng định mà không nghi ngờ: Đạo đức là nhân mà tài năng là quả. Bây giờ đất nước chúng ta muốn có thật nhiều nhân tài thì Nhà nước phải cấp bách chỉnh đốn lại cái môn học đạo đức cho thật là sâu sắc, toàn diện, triệt để, để làm sao cho những học sinh Việt Nam
[1:09:31]đều là những người có đạo đức cao, thì chúng ta sẽ thấy không bao lâu đất nước mình phát triển liền. Vì cái lớp học sinh đó đó, khi nó có đạo đức thì tự nhiên nó sẽ giỏi lên, mà chính những người giỏi đó sẽ xây dựng lại cái đất nước này tốt đẹp hơn, hơn như cái gì, như Bác Hồ nói vậy đó. Ta sẽ thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng đất nước hơn hơn mười lần ngày xưa, à không không phải hơn mười đâu, hơn mười ngàn lần, chứ hơn mười mà so với thời đó thì cũng không có gì để nói. Về vấn đề mà dạy cái môn đạo đức trong nhà trường thì chúng ta cần cái môn gì dạy trong đó trước?
[1:10:11]Cần cái môn gì? Nhân quả nghiệp báo. Tôi có một cái ước mơ, ước mơ tha thiết, ước mơ day dứt, da diết, khắc khoải. Nghĩa là đêm ăn không ngon mà ngày ngủ không được, là làm sao một ngày nào đó cái môn nhân quả nghiệp báo được đem vào nhà trường để dạy. Nghĩa là từ bắt đầu học sinh vào lớp 1 đã mang máng biết được cái khái niệm về luật nhân quả. Và học cái chương trình đó sâu sắc dần dần cho đến lớp 12 cho tới đại học luôn. Nghĩa là hiểu rất sâu về nhân quả từng đường đi nước bước, từng chút từng chút một của nhân quả. Vì nếu mà toàn bộ cái học sinh trên đất nước mình mà được học về nhân quả hết thì chúng ta nghĩ đất nước mình sao?
[1:10:56]Tuyệt vời, tuyệt vời, một thiên đường. Vì con người ta bước ra đường là ai cũng dè dặt không ai dám xúc phạm ai, ai cũng ráng giúp đỡ lẫn nhau phải không? Và thương yêu nhau hết. Đó là một đất nước thành thiên đường liền và từ cái đạo đức đó đó thì cả đất nước này không mấy chốc trở nên trùm cả thế giới. Mình nói thì hơi quá nhưng mà nó không thua đâu, không sai đâu. Hễ đất nước nào mà đạo đức nhất thì đất nước đó sẽ lãnh đạo thế giới này đó. Mà trước hết là cái luật nhân quả, nên tôi mơ ước cái điều này lắm, tôi mơ ước là soạn được cái giáo án từ lớp 1 đến lớp 12 trước. Là trong một tuần có mấy tiết.
[1:11:39]Và trong 1 năm như vậy rồi suốt 12 năm như vậy thì khi mà học sinh mà qua lớp 12 rồi thì người nào người nấy hiểu rõ nhân quả vững chắc á, chúng ta thấy cái ứng xử, cái đạo đức con người khác liền, khác bây giờ liền. Người ta tốt với nhau liền, xã hội thay đổi hết. Cái điều thứ hai nữa phải dạy trong nhà trường nữa là môn gì?
[1:12:01]Người nào mà thông minh vậy cà? Đúng vậy, thiền định. Vì nào giờ chúng ta từ khi sinh ra là cái bộ óc luôn luôn hoạt động, phải suy nghĩ. Và người ta cứ nghĩ rằng cứ càng suy nghĩ người ta sẽ càng tìm ra được nhiều điều mới. Nhưng mà sự thật những điều mà tìm ra được do suy nghĩ á thì nó tiếp tục nằm trong cái cái văn minh vật lý này. Nằm trong cái văn minh vật lý. Còn nếu cái điều nào mà chúng ta tìm ra được do không suy nghĩ thì cái đó là một cái kiến thức cái văn minh cái nền văn minh vượt khỏi cái vật lý này để đi dần vào cái văn minh của vũ trụ của tâm linh. Nói rằng cái văn minh của tâm linh của vũ trụ là tại sao?
[1:12:49]Là tại vì cái điều này không phải là tôi đặt ra đâu, mà rất nhiều bài báo đã nói về những việc mà những người ngoài hành tinh đã đến đây tiếp xúc với người của địa cầu mình. Thì một cái điều mà chúng ta ghi nhận được là dường như họ có khả năng tâm linh rất cao. Có khả năng tâm linh rất cao. Như mới bài báo An ninh Thế giới vừa rồi đăng một cái bà người Úc, bả bị người ngoài hành tinh bắt lên đĩa bay của bả rồi trả về. Họ dường như họ có đạo đức, họ không có làm tổn hại con người mình. Mà họ đọc được ý nghĩ của mình. Thậm chí có một em bé thấy là họ bồng và bay lên trời luôn á. Giống như họ có khả năng bay được, có thần thông vậy đó.
[1:13:30]Rồi có mấy cái máy bay phản lực của Mỹ á trên bầu trời ở Trung Đông, họ khi mà họ bắt gặp được đĩa bay, họ mới nhấn nút để họ tấn công. Khi cái họ nhấn cái nút mà bắn hỏa tiễn thì cái bộ phận đó không hoạt động, bấm thì bấm không hoạt động. Giống như là họ có khả năng điều khiển từ xa vậy, điều khiển cái máy nó không được hoạt động, không được tấn công họ. Cái đĩa bay của họ lơ lửng bay ngoài kia, đằng này thấy thì nhấn nút để bắn hỏa tiễn đi thì không hoạt động. Những cái bộ phận khác thì vẫn điều khiển bình thường, nhưng mà tấn công họ là không được. Mà không biết tại sao họ điều khiển được từ xa như vậy.
[1:14:03]Máy móc của mình mà họ điều khiển được theo ý họ. Cái nền văn minh của những người ngoài vũ trụ á là ngoài cái kỹ thuật vật lý này họ còn có cái nền văn minh tâm linh. Cho nên sở dĩ Trái Đất của chúng ta là không tiến lên được, theo kịp cái nền văn minh của vũ trụ vì chúng ta thiếu hẳn một khía cạnh tâm linh. Chúng ta đi tìm những kiến thức do suy nghĩ mà được chứ chúng ta không biết đi tìm những kiến thức do không suy nghĩ mà được, tức là do định mà có. Ở đây đạo Phật chúng ta có hẳn một cái môn thực hành quan trọng, môn tu tập quan trọng là thiền định. Tương lai thế giới sẽ đi theo con đường này.
[1:14:45]Tương lai thế giới sẽ đi theo con đường này. Vừa rồi có một người Phật tử ở bên Mỹ gửi về cho tôi một cái đoạn băng video thu một cái cảnh cái nhà tù ở bên Ấn Độ là nói là "doing time, doing vipassana".
[1:15:03]Cái chữ doing time có nghĩa là trong thời gian mà thi hành án thì họ cũng thực hành thiền quán luôn. Một bà bà tổng thanh tra bả về bả coi nhà tù đó thì bà mới thấy rằng cái phạm nhân họ bất an, họ hay nổi loạn và thù oán. Họ cứ chờ cái ngày ra khỏi tù họ đi tìm kẻ thù họ thanh toán liền. Và họ đối xử với nhau trong đó đầy bạo lực, ma túy, tham nhũng, đủ thứ hết. Bà mới đi tìm một cách để giải quyết, bà nói: "Cứ giam như vậy hoài, thả người ta ra, hết hạn tù thả ra là thả những con thú hoang về rừng. Không ích lợi gì hết." Bà mới suy nghĩ, cuối cùng có người mách cho bà hãy cho người ta thiền định.
[1:15:45]Thế là bà mời một thiền sư đến dạy. Dạy rồi những người tù đó giống như bị buộc phải tập thiền vậy, ngồi ngồi đầy hết, ngồi thiền. Và họ chiếu những cảnh thanh bình. Có những người khi giai đoạn đầu ngồi thiền lắng cái tâm xuống thì cứ suy nghĩ nhớ về người yêu mình, nhớ những cái thù hận ngày xưa. Rồi từ từ tâm họ lắng dần, lắng dần. Và đến khi họ yên rồi họ tập trung vào cái thiền đường cả ngàn người cùng ngồi một chỗ với nhau trong thanh bình. Rồi bà bả là tổng thanh tra cai quản nhà tù, bả cũng vào ngồi lẫn với họ luôn, ngồi thiền với đó. Và do họ tập thiền được một thời gian như vậy, cái từ từ họ trở nên hiền lành, tốt đẹp lắm.
[1:16:25]Họ sống với nhau rất là tốt, không còn nghĩ tới chuyện thù oán, đối xử với nhau hiền lành, không có bạo lực. Cái đoạn gần cuối phim quay cái cảnh là do họ có cái hành vi tốt nên họ được miễn ân xá sớm. Thì cái ngày mà họ đi ra tù thì những người mà gọi là quản lý trại giam, mình hồi xưa mình gọi là cai tù á, cai tù mà với tù nhân này giống như là trời với mặt trăng. Nhưng mà trong cái cảnh nó quay thế này, từng người ra ôm cai tù với nhau, ôm cảm động rồi ra đi. Trong đó có một người ôm ông cai tù khóc khóc nức nở. Vì sao? Vì vừa biết ơn, vừa thương yêu mà vừa tiếc, tiếc cái tổ ấm mà mình phải bỏ ra đi.
[1:17:06]Vì cái nhà tù đối với họ không còn là nơi mà mà trừng phạt nữa, mà là một cái tổ ấm thương yêu. Từ tù nhân cho tới cán bộ coi tù đều sống với nhau như anh em nhờ thiền định. Tâm hồn họ lắng xuống và họ tình thương yêu đã xuất hiện. Cái cuốn phim rất là cảm động. Rồi bà kèm theo cái băng video, bà viết thơ cho tôi và nói rằng: "Cái băng mà thầy giảng là nói cái đi tìm cái thiền định cho nhân loại ngày nay nhiều nước trên thế giới đã thực hiện rồi." Là như trong cuốn phim này các nhà tù ở Ấn Độ đã bắt đầu cho thực hiện. Một số nhà tù ở Mỹ đã cho thực hiện và một số trường học ở Mỹ đã dạy về Phật pháp rất nhiều và dạy về thiền định.
[1:17:47]Thì tôi thấy rồi họ tiếp tục họ bỏ xa nước mình nữa. Khi họ đã đưa được cái môn đó vào trong giáo dục rồi thì thôi mình cứ tiếp tục mà lẽo đẽo đi sau theo đuôi họ. Họ đã quá khôn ngoan. Họ đã quá khôn ngoan khi họ đưa cái môn thiền định vào nhà trường hoặc vào nhà tù. Ý là họ chưa đưa cái môn nhân quả. Họ mà đưa cái môn nhân quả vào nữa đó thì thôi từ đây đến những thế kỷ sau mình chỉ việc đi làm công cho họ thôi. Họ cứ tiếp tục đem các công ty họ qua đây và mình chỉ đi làm thuê thôi. Chứ không bao giờ mình có thể làm chủ được hết. Nếu mà họ đưa thêm cái môn nhân quả nữa thì thôi mình chỉ đi theo.
[1:18:24]Nếu mà mình khôn ngoan mình đưa được cái môn nhân quả, thiền định vào học đường bây giờ, dạy cho triệt để thì hi vọng còn có ngày mình sánh vai đi với họ. Vì nó là những cái mũi nhọn, cái nhân quả cho người ta cái đạo đức, cái thiền định cho người ta cái sắc bén của trí tuệ. Nếu có hai cái đó đưa được vào nhà trường thì nghĩa là học sinh, sinh viên trở thành những người khác hẳn và đất nước mình sẽ vượt lên không thể tưởng tượng được. Đó, đó là như vậy.
[1:18:56]Hiện nay á cái lối giáo dục hiện nay là nhồi nhét kiến thức. Vì sao? Vì ví dụ như là ngày xưa đó học qua bốn năm đại học là tương đối tạm gọi là hết cái kiến thức của cái môn học đó. Ví dụ cái người đó họ học về cái ngành hóa học thì khi mà họ tốt nghiệp thì tương đối là những kiến thức của loài người về hóa học là học xong. Còn học lên cao hơn á là những cái nghiên cứu chuyên sâu mà tự họ phải tìm tòi ra những cái mới. Như nếu mà họ học đến thạc sĩ hay tiến sĩ thì họ phải tìm tòi ra những cái mới, chứ còn học qua kỹ sư thì tạm thời xong kiến thức. Nhưng bây giờ thì không phải vậy nữa. Bốn năm đại học thì chưa có dính dáng gì hết vì cái kiến thức
[1:19:43]mỗi ngày mỗi nhiều thêm, quá nhiều đi nên bốn năm không đủ. Do đó nhiều nước trên thế giới trong đó có cả Việt Nam và Nhật Bản mới dồn thêm những cái kiến thức mới vào trong đại học, và đưa các môn trên đại học dồn xuống cấp hai, cấp ba. Do đó cái khối lượng thông tin, kiến thức mà các em học sinh phải học cực kỳ nhiều, dồn nhét như vậy, nhiều mà chúng ta phải nghĩ là nhiều năm sau nữa thì cái điều này nó còn căng thẳng hơn nữa và sẽ gây thành cái khủng hoảng. Mà hiện nay mình đã thấy khủng hoảng rồi, cứ bắt học sinh học thêm quá nhiều, mà học sinh Nhật tự tử là cũng vì cái dồn nhét này. Chúng ta phải thay đổi lại, không phải học như vậy.
[1:20:26]Thay đổi lại bằng hai cách. Cách thứ nhất á là mở rộng thêm thời gian học. Ví dụ thay vì đến lớp 12 là xong trung học mình cho tới 13, 14 có sao đâu, thêm 2 năm nữa vì bởi vì cái tuổi thọ con người của ngày hôm nay đã cao hơn ngày xưa rồi. Ngày xưa cái tuổi thọ trung bình của con người trên thế giới là bốn mấy, năm mấy, bốn mấy à. Nhưng bây giờ tuổi thọ trung bình đã năm mươi mấy, có nhiều bà cụ sống tới một trăm mấy luôn, là do cái điều kiện về y tế, về sinh hoạt, về dinh dưỡng tốt. Nên người đời nay thọ hơn ngày xưa, thì mình thêm 2 năm cho cái phổ thông trung học không có gì ngại hết. Cho nên không cần bắt học sinh phải dồn nhét. Đó là cái thứ nhất.
[1:21:08]Cái thứ hai á là với những phương tiện về máy vi tính, computer càng lúc càng phát triển thì không cần phải bắt học sinh học thuộc bài nhiều quá mà dạy học sinh biết tra cứu thôi. Ví dụ như bây giờ muốn học về nước châu Âu thì cứ bấm vào trong máy những dữ liệu trong đó hiện ra, mình tham khảo rồi cất nó lại trong đó chứ không cần phải đưa vào trong đầu mình. Dạy là dạy biết tra cứu, biết suy luận, chứ không cần phải dồn nhét để nhớ nữa, để dành thì giờ làm chuyện khác. Đó là cái thứ hai. Và cái thứ ba là phải cho học sinh thư giãn, dừng sự suy nghĩ lại bằng thiền định để cho nó học cái đầu óc học được bền hơn.
[1:21:50]Đó là những cái chính sách như vậy đó, những cái nó vừa khôn ngoan mà vừa dựa vào đạo đức, dựa vào thiền định thì cái đường lối giáo dục nó mới mới tốt hơn. Rồi còn một điều nữa là phải tăng cái thì giờ để học về đạo đức và làm việc từ thiện, làm việc từ thiện.
[1:22:09]Chính cái làm việc từ thiện nó củng cố cái nhân cách của con người, chứ không phải học nghe mà biết là thôi. Ví dụ bây giờ quý phật tử cũng vậy. Đi nghe quý thầy giảng về nhân quả, hay. Nhưng sự thật về nhà chứng nào tật đó, không có gì thay đổi hết. Là vì sao vậy? Là vì mình chưa thực hành. Khi nào mình thực hành được một cái việc làm gì tốt á thì nó củng cố lần lần cái bộ não của mình lại, cái khuynh hướng nằm ở trong não mình lại, củng cố cái nhân cách cứng lại, nó xác định lại cái thiện ở trong tâm mình. Còn mình nghe nói điều thiện thì mình chưa chắc trở thành người thiện đâu. Cái ác vẫn tồn tại.
[1:22:52]Chỉ khi nào mình nghe được cái điều thiện rồi mình thực hành điều thiện đó thì cái điều thiện đó nó mới được khẳng định lại trong tâm hồn của mình. Vì sau này khi mà đụng cái điều ác mình lui lại liền mình không làm là vì mình đã được khẳng định bởi cái điều thiện trong tâm. Mà cái sự khẳng định đó là do thực hành chứ không phải là do nghe, do hiểu. Quý phật tử có thể nghe quý thầy giảng thật nhiều, hiểu thật nhiều nhưng rồi sẽ không có gì thay đổi đâu, mình xấu vẫn xấu. Chỉ khi nào mình biết là sang người hàng xóm giúp đỡ cho một cái người họ đang nghèo khổ, neo đơn, bệnh hoạn, à mình nghe ở nơi nào có lụt lội, hạn hán mình biết gửi đồ ra
[1:23:37]cứu trợ, phụ giúp người ta, ủy lạo người ta, á vân vân. Chuyện này, chuyện làng, chuyện xóm, chuyện Phật pháp, chùa chiền hay chuyện xã hội gì đó mình tham gia làm thì đó tâm hồn mình mới được khẳng định bởi cái điều thiện. Thì học trò cũng vậy. Dạy đạo đức là phải có cái chương trình thực hành chứ không phải là dạy mà hiểu rồi thôi. Ví dụ bây giờ nói ờ thôi bây giờ đem đạo đức vào nhà trường dạy thật nhiều. Dạy là đạo đức thương yêu, vị tha, lễ phép, khiêm hạ rồi tận tụy, kiên nhẫn, hy sinh đủ hết á, dạy rồi trả bài, dạy rồi trả bài, học trò vẫn tiếp tục hư. Cho nên phải có chương trình thực hành.
[1:24:19]Phải vạch ra cái gì cho các em nó làm thử, vạch ra cái gì cho nó làm thử. Rồi thầy cô giáo phải đi tìm những cái việc thiện cho các em nó làm. Trong khi nó làm mới chấm điểm, mà đứa nào làm siêng năng, tận tụy, kỹ lưỡng thì cho điểm cao. Thì khi mà học trò nó được làm những điều từ thiện thực tế như vậy thì đạo đức nó mới được củng cố, được xác định. Đó, cái chương trình mà dạy học phải như vậy, phải để thêm thời gian cho trẻ em làm việc từ thiện cho nó thành một cái thú vui, một cái sự say mê trong cuộc đời của nó, chứ đừng để mà nó đi chơi nè, chơi gì? À water park nè, hồ chơi nước gì đó, đi quăng bowling, đi thọc bida, hát karaoke, mất thì giờ uổng.
[1:25:04]Mấy cái đó coi vậy chứ rồi không tới đâu, tàn qua cái tuổi trẻ rồi sẽ hết đi mà dễ sa đọa. Còn cho nó những việc làm từ thiện, bắt nó làm rồi chấm điểm, rồi từ từ nó thành cái thú say mê, cái phước nó tăng lên, đạo đức nó củng cố. Đó là một cái thế hệ mới sẽ xuất hiện trên đất nước mình. Tôi nói nhiều quá không biết có ai làm gì không. Mấy đứa trẻ trẻ tụi con á ráng nữa làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục rồi làm mấy cái này. Rồi một điều nữa, trong cái việc mà dạy cho học sinh á, phải cho nó một cái lý tưởng, cho nó một cái lý tưởng lớn. Dù có thể sau này nó không có làm được gì nhiều nhưng mà nó có một lý tưởng để giữ cái tâm hồn nó, giữ cuộc đời nó cũng rất là tốt.
[1:25:48]Có thể sau này nó cũng chẳng làm được chuyện gì đâu, nhưng một cái lý tưởng nó hướng dẫn. Ví dụ bây giờ nó có cái lý tưởng là sau này nó sẽ đi vào cái vùng cao, vùng xa nơi những dân tộc ít người để nó đem ánh sáng văn minh lại đó. Điều đó cũng là một cái lý tưởng, một cái ước mơ cao đẹp của tuổi trẻ, có khi lớn lên cái nó quên mất à. Có khi lớn lên cái bị hoàn cảnh không làm được. Nhưng mà khi nó nung nấu cái ý tưởng đó đó, thế là tự nó nó làm gì nó phải nhớ điều đó, nhớ là mình học cái này để mình chuẩn bị, mình làm này để chuẩn bị sau này mình đi về vùng sâu, vùng xa, mình mang cho người ta kiến thức
[1:26:29]này, mang cho người ta cái y tế kia, vân vân. Đó, thì chính cái cái ước mơ cao đẹp, cái lý tưởng giữ cuộc đời nó, cũng là một cái phước đó. Nhưng mà tuy nhiên trong tất cả những cái ước mơ đó thì nhà trường phải cho học sinh cái lý tưởng lớn chung trên toàn nhân loại, đừng có nên dừng lại ở cái cái phạm vi quốc gia vì thế giới càng lúc càng gần lại. Nếu mà chúng ta sống thêm chừng hai, ba mươi năm nữa thôi thì chúng ta sẽ thấy là cái sự liên kết toàn cầu càng lúc càng chặt chẽ chứ không như bây giờ. Bây giờ thì đã liên kết nhiều rồi đó, ví dụ như Đông Nam Á liên kết thành các nước ASEAN, rồi liên kết Âu châu, vân vân, nhiều nước rồi.
[1:27:14]Nhưng mà chừng hai, ba mươi năm nữa mình thấy cái mối liên kết nó càng chặt, càng kéo lại nhiều nước trên thế giới lại. Thế nên cái lý tưởng của con người ở ngày mai là cái lý tưởng trên toàn thế giới, trên toàn nhân loại chứ không nên dừng lại ở phạm vi quốc gia. Đó là lý do mà tại sao cái bài tụng nguyện cầu buổi sáng dành cho trẻ, quý phật tử đây có không? Có ai chưa có không? Phải có cái bài đó về cho trẻ tụng, cho con mình, cho cháu mình tụng, là bài Nguyện Cầu Buổi Sáng Dành Cho Trẻ. Nếu chưa có thì tìm những người đã có đem về. Thì trong đó có cái bài là bài học hành đó là đứa trẻ nó ước mơ học giỏi để
[1:27:57]sau này gì, đáp đền cha mẹ công ơn, đắp xây thế giới đẹp hơn bây giờ. Là cái bài đó gieo cho trẻ từ bây giờ một cái lý tưởng hướng về cả nhân loại, là một lý tưởng lớn, một cái tâm hồn lớn. Thì chính cái tâm hồn lớn đó sau này nó sẽ làm được nhiều cái công đức lớn. Đó, cái cái quan trọng là như vậy. Đó, phải cho nó từ bây giờ là biết nhìn thấy là nhìn thấy cả thế giới, chứ không chỉ nhìn thấy cái cái đất nước. Nhìn thấy cái đất nước đã là cái nhìn lớn rồi đó. Nhưng mà nhiều khi không khéo, mình chỉ nhìn thấy gia đình mình, dòng họ mình, cái sự nghiệp của mình. Nói là lớn lên con làm gì để nuôi ba nuôi mẹ? Nói:
[1:28:36]"Con ráng làm bác sĩ, kỹ sư nuôi ba nuôi mẹ." Nhiều khi cha mẹ hay hỏi cái đó, hỏi đó tạo cho con mình một cái mục tiêu ích kỷ. Đừng có hỏi như vậy. Hỏi: "Lớn lên con sẽ làm gì cho con người? Lớn lên con làm gì cho thế giới? Nói cho ba mẹ nghe." Nói như vậy thật tự nhiên nó không biết gì hết, một câu hỏi đó buộc nó phải suy nghĩ ra những vấn đề của thế giới, cái tâm hồn nó trở nên trùm khắp thế giới. Thì một cái tâm hồn lớn sẽ làm thành một cái cái con người vĩ đại. Mà đó là do công lao của cha mẹ đó, mà đúng ra chỉ có những bậc cha mẹ lớn thì mới xuất hiện những người con vĩ đại. Đó là cái lối dạy của mình, cái lối mớm ý của mình,
[1:29:18]cái lối gợi ý để mở rộng cái tâm hồn của nó. Làm như vậy. Còn một chút. Điều nữa là trong vấn đề giáo dục, chúng ta nhớ là cũng nên phục hồi lại cái truyền thống tốt đẹp của Á Đông. Cái lễ giáo Á Đông rất là hay mà nó có khả năng nó chống lại cái văn hóa đồi trụy của phương Tây. Như chúng ta nghe cái sự khắc nghiệt của Hồi giáo, phải không, người phụ nữ đi ra đường là phải trùm từ trên đầu xuống dưới, ló hai con mắt ra, trùm tới gót chân. Là sao vậy? Tại vì họ nói rằng người phụ nữ á thân thể người phụ nữ nó có cái tính là gợi dục. Chứ nếu mà cứ phô bày cái thân thể đi nhong nhong ngoài phố thì người đàn ông chịu không nổi.
[1:30:06]Cho nên người phụ nữ phải đậy lại, cái đó đúng là bất công ha. Nếu đàn ông chịu không nổi thì đàn ông phải nghĩa là ráng mà các ông phải đè nén cái tâm các ông sao, chứ rồi các ông lại bắt đàn bà chịu thiệt, không cho phụ nữ đi học, không cho đi làm, chỉ ở nhà làm nô lệ cho người đàn ông. Quan niệm của Hồi giáo cực đoan, khắc nghiệt. Bây giờ thì cũng có nhiều nước Hồi giáo họ thay đổi. Nhưng mà những cái nước mà áp dụng triệt để như là Afghanistan bây giờ nhóm Taliban là người phụ nữ bị đưa xuống hàng nô lệ rất là khổ. Trước đây thì Hồi giáo khắt khe lắm, bây giờ thì tiếp xúc với văn minh Tây phương họ cũng đỡ rồi.
[1:30:42]Tuy nhiên, cái văn minh Hồi giáo với văn minh phương Tây là hai cái thái cực, hai cái cực đoan. Hai cực đoan cũng cần thiết để họ họ nói chuyện với nhau. Một bên Tây phương á thì thôi đem cái thân hình phụ nữ mà phơi đầy đường phố hết. Là đến nỗi cái phim mà gọi là phim đồi trụy đó, phim đồi trụy được tự do. Có một số nước là người ta thành lập cái hãng phim á người ta sản xuất những cái phim đó được tự do, được cấp giấy phép đàng hoàng, cho chiếu tự do. Thì mình nghĩ một đất nước như vậy còn cái gì nữa. Rồi có vài người về kể lại cho chúng tôi nghe, tôi nghe tôi lắc đầu luôn.
[1:31:26]Con gái á nó muốn dắt bạn trai về nó ngủ tự do không được nói, nói nó thưa cảnh sát á. Mà nó nói như mình là ác á. Cho nên cái lối sống như vậy không chấp nhận được, cái lối sống buông tuồng phóng túng như vậy không chấp nhận được. Và chính cái lễ giáo, cái ca ngợi tiết hạnh của người phụ nữ, cái sự đứng đắn của người đàn ông là một điều rất tốt của Á Đông, chúng ta phải giữ gìn. Nhưng mà ngày nay nhiều khi mình thờ ơ, mình bị cái văn minh phương Tây làm mình choáng ngợp, mình tưởng cái gì họ cũng hay, nên bắt chước họ nhiều quá và bắt chước luôn cả cái lối sống phóng túng bậy bạ bừa bãi của họ.
[1:32:06]Do đó, chúng ta phải ráng bảo vệ những cái tốt đẹp trong truyền thống văn hóa của Á Đông. Đó như hiện nay mà nhà nước cứ kêu gọi là bảo vệ bản sắc dân tộc, đó là cái rất là tốt. Nhưng mà tuy nhiên bản sắc dân tộc là cái gì thì phải tìm cho ra cho xác đáng, chứ không thể mà mình nói mà không biết rõ trong khi cái cái đồi trụy của phương Tây cứ tấn công vào mình. Đây là điều mà cái sự giáo dục thấy mệt. Hồi tôi nhớ tôi đi học cũng vậy, cái trường học bắt phải ngồi, sau giải phóng á, bắt phải ngồi sát cái bạn gái nữa nè. Gái trai ngồi chen chen với nhau ngồi để chi, xóa để bình đẳng nam nữ, tôi không biết bình đẳng
[1:32:44]cái gì, có hay ho gì cái đó đâu bình đẳng. Bình đẳng là cái