[0:00]Cái việc mà con chó sống với loài người không thành người, không cư xử được như con người, vẫn tiếp tục là chó tới khi chết. Nhưng con người mà sống giữa bầy thú hoàn toàn là thành thú liền, là do con người bị ảnh hưởng bởi xã hội, bởi giáo dục. Nên vì vậy mà vai trò của giáo dục là rất quan trọng, và do đó là cả xã hội đều phải làm công tác giáo dục, chứ không phải là chỉ nhà trường. Cả xã hội đều phải làm công tác giáo dục nếu muốn cho con em mình tốt lên. Vì biết rằng con em mình đầu óc nó ngây thơ vậy đó, nếu thiếu giáo dục nó thành thú liền, thành quỷ liền. Chỉ được giáo dục tốt thì mấy đứa bé nó mới lên làm người. Bởi vì sao?
[0:38]Bởi vì cái phần mà bản năng lập trình của con người rất là ít, mà phải nhờ hoàn toàn vào sự dạy dỗ. Và cũng chính vì cái sự giáo dục quan trọng như vậy mà bên đạo Nho, họ đã đặt vai trò của người thầy cao hơn cả cha mẹ luôn. Đó là có ba cái nấc thang trong sự kính trọng mà các nhà Nho giáo ngày xưa họ đặt ra là: quân, sư, phụ. Quân là vua, tức là người lãnh đạo đất nước là được kính trọng nhất. Đó là quy định của đạo Nho, bởi vì cái người mà lãnh đạo đất nước họ chịu quá nhiều áp lực, quá nhiều sự cực khổ. Ban đêm ta nằm ngủ họ đâu được ngủ đâu, họ phải thức cả đêm cả ngày để họ làm việc, họ lo cho dân cho nước, cho sự bình an của quốc
[1:17]gia, cho nên phải được kính trọng trước hết. Thứ hai là cái người mà giáo dục, vì nếu không có giáo dục, con người chỉ là con thú thôi, nên cấp độ kính trọng thứ hai là người thầy giáo chứ không phải là cha mẹ. Và cái cấp độ kính trọng thứ ba mới là cha mẹ. Quân, sư, phụ. Người nhà Nho họ xem trọng giáo dục như vậy, nên khi đưa ra cái thang mà mức độ kính trọng theo ba nấc mà vua, thầy, rồi cha, thì sự thật là ta phải hiểu ý thế này: người xưa đã coi trọng giáo dục rất nhiều. Và hễ coi trọng giáo dục có nghĩa là coi trọng việc học rất nhiều. Nếu con người mà không siêng năng học, con người vứt đi.
[1:55]Ví dụ bây giờ ta ta nghe nói thế này: có những người không học không bằng cấp mà vẫn thành công. Xin thưa không phải vậy, họ tự học. Họ tự học ở đâu? Sách vở. Sách vở ở đâu ra? Có tác giả viết. Và tác giả đó chính là người thầy qua trung gian của họ, và vẫn phải có thầy, vẫn phải có thầy. Ví dụ như thầy đó, thực sự là về nhạc là thầy tự học. Ai hỏi thầy học nhạc ở đâu thì nói thầy tự học. Nhưng mà có phải thầy tự học được không? Không, đều phải có người trung gian nào đó. Hoặc là mình mua cuốn sách về mình đọc, mình nghiên cứu thêm, thì tác giả cuốn sách là thầy của mình. Hoặc là một lần nào đó mình giao lưu với những người nhạc sĩ,
[2:35]họ đánh những ngón đàn, nhìn vô mình nhận ra được, mình về mình bắt chước đánh lại, thì cái người mà vừa đánh họ không cố ý dạy mình, nhưng họ đã là thầy của mình một phần. Nên là cái việc học rất quan trọng nếu ta muốn thành người, thành con người có giá trị giữa đời và sống có ích cho cuộc đời, chứ không muốn đem cuộc đời mình vất vào trong đống rác là phải học thôi. Vì con người để mở trống cái tâm hồn của mình để được đón nhận sự giáo dục, mà nếu mở trống tâm hồn của mình đó mà không có nhận được sự giáo dục, mà chỉ nhận những cái sự bắt chước bừa bãi bậy bạ thì cuộc đời mình quăng luôn, bỏ luôn.
[3:09]Và cũng chính vì cái sự giáo dục là quan trọng đối với sinh vật người như vậy, mà biết bao nhiêu những triết gia, những nhà đạo học từ Đông Tây kim cổ đều ca ngợi cái vai trò của thầy giáo đến như vậy. Và đất nước ta có ngày 20 tháng 11 là ngày vinh danh nhà giáo. Ở trên chùa thầy ở trên núi, khi mà quý thầy cô, có một số quý thầy cô đi vào đi tu thì chưa học xong lớp 12, mà theo quy định của Phật giáo là phải học xong lớp 12 mới được đi tu, mới được thọ giới, mới được làm thầy. Thế là thầy phải cho quý thầy cô đi xuống dưới thị trấn để học cho xong lớp 12. Mà khi đi học rồi là phải có thầy có cô và có ngày 20 tháng 11.
[3:51]Thế là như vậy, cứ mỗi năm vào ngày 20 tháng 11, thầy lại tổ chức một buổi tiệc, buổi lễ, mời tất cả những thầy cô lên chùa để bày tỏ lòng kính trọng. Và thầy đại diện cho những đệ tử của thầy nói lên lòng kính trọng đối với các thầy cô giáo, mặc dù là quý thầy cô không còn học nữa, đã nhiều năm rồi, không đến trường nữa vì đã tốt nghiệp rồi. Nhưng mà thầy đã nói rằng thầy sẽ tổ chức cái lễ này suốt đời trên chùa thầy. Dù cho thầy cô đó chết, thì tới ngày nào chết thì thôi không mời nữa, mà hễ còn sống là vẫn tiếp tục mời lên núi, tại chùa thầy trên núi, để vinh danh thầy cô, để bày tỏ lòng biết ơn thầy cô.
[4:25]Là vì sao vậy? Là bởi vì cái việc học là rất quan trọng, cái vai trò, cái ân nghĩa của người giáo dục rất là, rất là lớn. Và như vậy, cho nên là tất cả mọi người trong xã hội đều phải làm công tác giáo dục. Cha mẹ giáo dục ở gia đình vừa là căn bản mà vừa là sâu sắc, định hình cho con cái mình những nhân cách đầu tiên. Ví dụ như là có đứa bé nó vào trường nó ngang, không ai nói nó nghe, bởi vì cha mẹ đã không dạy nó đức tính vâng lời từ ở trong nhà. Còn đứa bé vào trường nó ngoan, bởi vì từ khi ở gia đình cha mẹ đã dạy cho nó cái đức tính vâng lời. Và đức tính vâng lời là đức tính cực kỳ quan trọng.
[5:07]Tại sao vâng lời lại là quan trọng? Hồi sáng hôm qua, khi thầy chuẩn bị đi về thành phố thì có một cái cô gái đến chào thầy. Cái cô này là một cái cô bé học ở bên Úc về, lên chùa ở mấy ngày nay. Rồi cũng mấy bữa không có nói chuyện với thầy, trước khi về mới chào thầy mới nói thế này, thì ra là cô bên Úc cô du học và cũng có chồng, nói là: "Thưa thầy, tụi con sắp chia tay, con với chồng con sắp chia tay, vì tụi con bất đồng với nhau nhiều quá." Nhưng mà sự thật là dĩ nhiên trong lòng ai cũng còn vương vấn tình yêu, nhưng mà gặp nhau thì cãi. Thầy mới nói thế này: "Cái mẫu hôn nhân của tụi con giống bao nhiêu cái hôn nhân của bên
[5:46]Tây phương, vợ chồng rất dễ ly dị, lý do vì tụi con cứ cãi nhau. Tại sao cãi nhau? Bởi vì tụi con chấp cái ý của mình. Ai cũng cãi lý, bênh cho mình bằng được, mà không bao giờ biết lắng nghe, không bao giờ biết lắng nghe, không bao giờ biết thấu hiểu cái người kia họ có lý chỗ nào, mà chỉ bênh cho bằng được cái ý của mình mà thôi." Và thầy nói: "Trên đời này ai cũng có cái lý của mình." Thầy nói: "Ngay cái thằng ăn trộm cũng có cái lý của, cũng có lý do của nó. Hỏi tại sao đi ăn trộm? Nó sẽ nói tại nhà nghèo, tại thế này, con tới lúc đóng trường tiền học, tới lúc phải trả vay nặng lãi gì đủ thứ hết, có lý do hết nó mới đi ăn trộm.
[6:24]Mặc dầu trên luật pháp là ăn trộm là sai, nhưng mà hỏi ra cũng có lý do, huống hồ là cái người bạn đời của mình. Khi họ đưa ra ý kiến nào đó, có cái lý do, nhưng mà ta chỉ biết ý mình thôi, chứ không cần biết ý người kia." Thầy có xem mấy bộ phim nước ngoài, mấy bộ phim mà tâm lý tình cảm, thầy xem hai cái cặp vợ chồng nó cãi nhau thầy mới buồn cười trong bụng. Trong cái việc mà cãi nhau như vậy, thì người nào cũng giành cái phần thắng cho mình, bảo vệ cái lý lẽ của mình mà không cần biết lắng nghe cái lý lẽ người kia. Và kết cuộc là hai người đó đi ra ly dị. Và đều rất là buồn cười, rất là buồn cười.
[6:58]Ai cũng cãi giành cái lý cho mình thôi, và đó là nguyên nhân của mọi sự đổ vỡ trên cuộc đời này. Và trong đạo Phật, có đạo lý gọi là vô ngã, không có cái ta. Người tu trong đạo Phật mà để có thể đắc đạo là một ông thánh, là người không còn bản ngã, không còn cái ta. Mà để tập cho được cái không còn bản ngã, không còn cái ta đó, là đầu tiên họ phải không chấp ý mình. Những ý nghĩ mình khởi lên trong đầu mình, không tin nó là đúng, và mình luôn luôn biết lắng nghe ý của người khác. Luôn luôn biết lắng nghe ý người khác và tìm cái lý do của người khác. Và từ nhỏ là như vậy, từ nhỏ là vâng lời cha mẹ không điều kiện để làm đẹp lòng cha mẹ.
[7:41]Và chính vì đứa nhỏ mà từ nhỏ tập vâng lời làm đẹp lòng cha mẹ, bản ngã nó rất là nhỏ, bản ngã nó tan biến từ từ, lớn lên nó sống với xã hội rất là thích ứng. Đi vào công sở người ta thương, đi vào cơ quan người ta yêu mến, bởi vì nó không có bản ngã. Từ nhỏ cha mẹ đã tập nó vâng lời, cái bản ngã nó rất là nhẹ. Còn đứa nhỏ nào mà ương bướng từ nhỏ, lớn lên bước vào xã hội sống không được, vì mình chỉ sống theo ý mình, mình không hòa thuận được với xã hội. Nên vì vậy là cái tập vâng lời từ nhỏ là nó rèn luyện cho ta một bản lĩnh cực kỳ quý giá là vô ngã. Có một lần thì có một cô đệ tử bên Mỹ về thăm, cô nói thế này, nói:
[8:20]"Thưa thầy, con không hiểu tại sao người Mỹ họ rất dễ trầm uất, rất dễ bị depression, tức là dễ bị áp lực tâm lý, dù cái chuyện đó cực kỳ lặt vặt. Như tụi con, vì tụi con là người Việt Nam, mình biết đạo Phật, thì ví dụ những chuyện mà xung đột chút xíu đối với trong công sở hay là mích lòng chút xíu, hiểu lầm chút xíu trong đời sống là chuyện bình thường, tụi con vượt qua dễ dàng. Nhưng đối với người Mỹ, họ đụng một chút là họ trầm uất, họ căng thẳng, họ họ bị áp lực nặng nề và có đứa tự tử luôn, con không hiểu tại sao." Thầy mới trả lời rằng: "Lý do bởi vì tụi nó bản ngã lớn quá, cái cá tính của nó mạnh quá.
[8:53]Từ nhỏ tụi nó không biết vâng lời ai, cho nên cái bản ngã nó cứ phát triển lớn ra. Và khi bản ngã phát triển lớn ra rồi thì con người ta rất dễ bị căng thẳng, và hễ một xung đột nhẹ trong đời sống là muốn tự tử chết liền, cũng bởi vì cái bản ngã." Nên vì vậy, cái bản lĩnh mà cha mẹ dạy cho con mình từ buổi đầu làm cho con mình vô ngã ngay từ buổi đầu, không thấy cái ta là quan trọng nữa, không thấy cái ý mình là quan trọng nữa, và đứa nhỏ đó lớn lên sẽ rất là thành công. Nhưng mà điểm này nhiều khi cha mẹ không để ý, cha mẹ không để ý, nhiều khi chìu con mình, nuông con mình, và nhất là những gia đình giàu là rất dễ rơi vào cái lỗi này.
[9:34]Rất dễ rơi vào cái lỗi là chìu con mình thái quá, làm cho con mình muốn cái gì được cái nấy, và đứa trẻ cái bản ngã nó lớn lên dần dần, khi lớn lên nó không sống được với cuộc đời. Đó là cha mẹ. Còn thầy cô giáo thì giáo dục ở nhà trường phát triển là ở chiều rộng và ở tầm cao, cung cấp cho trẻ bao nhiêu kiến thức để đứa trẻ có thể sống ở đời. Nhưng mà tuy nhiên, tuy nhiên là cái đạo đức là cái phải được dạy kèm xuyên suốt cả cuộc đời của một con người. Nên vì vậy, bất cứ thầy cô giáo nào, trong cái bài học nào, môn học nào cũng đều phải dạy kèm đạo đức. Nếu thầy cô giáo mà chỉ dạy chuyên môn thôi,
[10:17]kiến thức thôi, mà không dạy kèm đạo đức, cũng là sẽ phá hỏng cái nhân cách của đứa trẻ dần dần dần dần. Cho nên là thầy rất vui mừng khi mà ban giám hiệu của trường Sao Việt đã
[10:30]đưa cái quan điểm là phẩm chất, nhân cách lên hàng đầu. Mà thầy cô giáo khi tham gia giảng dạy ở trường Sao Việt này phải tuân thủ theo cái tông chỉ, cái phương châm của nhà trường. Và đây là điều vô cùng đáng quý, bởi vì nó là chân lý. Thầy cô giáo dù dạy bộ môn nào vẫn phải kèm cái đạo đức vô trong. Như dạy sinh vật, dạy cây, dạy cỏ vẫn phải dạy về đạo đức lòng yêu môi trường. Dạy vật lý cũng phải dạy rằng vật lý để phục vụ cho hòa bình, cho cuộc sống hạnh phúc của con người. Dạy toán là cũng dạy cho đứa nhỏ nó khám phá được cái tình yêu đối với chân lý và sự thật, không yêu thích sự dối trá, sự phi lý.
[11:08]Nghĩa là bất cứ môn học nào cũng phải đưa cái khái niệm đạo đức vô trong hết, để hình thành cái nhân cách cho trẻ, chứ không được bỏ quên. Đó là nhà trường, và còn xã hội? Xã hội thì giáo dục ở chỗ nào? Là luật pháp, tuyên truyền, thông tin, giải trí, biểu ngữ, đoàn thể và nghệ thuật. Nên thầy rất là phiền, và trong cái cái vai trò của xã hội hiện nay là cái sự giáo dục của xã hội rất là yếu kém. Như cái quảng cáo điện thoại LG, đó là hai đứa nam nữ ôm chầm lấy nhau, ôm siết chặt nhau vì cái điện thoại. Hoặc là những nghệ thuật biểu diễn, ăn mặc thì hở hang mà những cái lời ca từ thì chỉ toàn là ba cái tình yêu lặt vặt.
[11:48]Anh bỏ em, em bỏ anh lại huề gì tùm lum chuyện, toàn là nhạc rác á, cái lời nó rất là tào lao. Thầy cứ than, thầy nói có lần á thầy đi ngang qua một cái truyền hình, cái nhìn thấy cái sân khấu trang hoàng rất là lộng lẫy, thì đứng lại thầy nhìn coi cái chuyện gì đây, sự kiện gì lớn như thế này mà người ta trang hoàng cái sân khấu lớn quá, đẹp quá. Cái thầy thấy một cái cô, cô bước ra, cô cầm cái micro giống thầy. Nhưng mà có điều là cái áo quần của cổ có lẽ là nhà cổ nghèo lắm hay sao á, thì thấy là cổ ăn mặc có vẻ hơi bị thiếu thốn. Cái thầy nói: "Ủa, sao ngộ quá? Cô này lên đây mà sao nghèo dữ vậy nè?"
[12:21]Nhưng mà thầy thấy là tóc cổ thì không phải là nhà nghèo, tại tóc cổ xù xù xù đủ màu hết. Quần áo thì có vẻ nghèo nhưng mà mọi cái khác thì không nghèo. Bắt đầu cổ đứng cổ gào, cổ thét, cổ nhảy, cổ giật giống như là người bị bệnh kinh phong á. Nhưng mà sau đó thầy thấy, thầy nói ủa, rồi lát sau thầy thấy khoảng độ bảy, tám người đi ra phía sau cổ cũng nhảy, cũng giật, giật chân, giật tay thế này, thầy không biết giật cái này là cái gì, thầy không hiểu, thầy... cái này là gì, rồi cái gì đó quẹo vậy nè. Không biết cái động tác này là cái gì nữa, tụi con hiểu không? Một cái bệnh gì đó, một loại bệnh gì mà đang lây,
[12:48]thầy đang nghĩ là thế giới đang xuất hiện một loại bệnh lây gì mà làm cho người ta bị kích động thần kinh á, giật giật giật giật giật, không hiểu, không hiểu bệnh gì, không hiểu, không hiểu bệnh gì. Cái... cái thầy mới... mới nghe... Cái thầy mới lắng nghe không biết cái... cái sự kiện gì mà người ta tốn kém tiền bạc để tổ chức cái sân khấu lớn như vậy mà trình bày cái tiết mục gì đây? Bắt đầu cái cô kia cô gào lên, đó là: "Em yêu anh mà sao anh ngu quá anh không yêu em", đại khái là vậy. Cái thầy mới nói: "Ủa, thì ra con người ta tốn tiền, tốn tiền tốn bạc là để nói lên một cái thông điệp không có gì hết, vô nghĩa, vô bổ." Và đây là một điều à...
[13:27]cái giáo dục của xã hội hoàn toàn là phản tác dụng, gọi là phản giáo dục. Xã hội phải có trách nhiệm giáo dục từ nơi cái băng rôn giăng ngoài đường, từ nơi hình ảnh quảng cáo, từ trong nghệ thuật, ca nhạc, từ trong phim ảnh. Nhưng mà xã hội đã đánh mất cái vai trò này của mình. Và chính vì xã hội đánh mất cái vai trò giáo dục này mà đặt cái áp lực nó lên trên cha mẹ và trên nhà trường nhiều hơn nữa. Mà nhiều có trường hợp là cha mẹ vì bận làm không giáo dục được con thì dồn hết tất cả trách nhiệm giáo dục lên trên nhà trường, thành thử nhà trường gánh hết luôn toàn bộ cái trách nhiệm giáo dục đối với trẻ.
[14:03]Và ta càng phải thương yêu thầy cô giáo biết là bao nhiêu. Khi hiểu cái điều này, bất cứ ai sống trên đời có ý thức một chút xíu, ta đều phải thấy mình là một người làm công tác giáo dục, bất cứ người nào. Dù đó là một người bảo vệ nhà trường, dù đó là một người công nhân đi quét rác trên đường, dù đó là một người làm y tá, dù đó là một người làm nhà báo, tất cả đều phải hiểu rằng mình đứng trên đời này mình đều phải làm công tác giáo dục ở một cái góc cạnh nào đó. Còn con trẻ mà sau khi tiếp nhận được những cái nguồn giáo dục rồi là đến lúc phải tự mình vươn lên, sống có ích cho cuộc đời. Thứ nhất tụi con phải đặt cái mục tiêu thế này:
[14:45]tụi con được sinh ra, được nuôi lớn, được dạy dỗ để làm gì?
[14:56]Phải xác định mục tiêu từ bây giờ, vì tụi con biết suy nghĩ hết rồi. Nếu người nào chưa xác định được mục tiêu này thì chưa làm người được, sẽ không lớn nổi thành người.
[15:10]Tụi con được sinh ra, được nuôi dưỡng lớn lên, được dạy dỗ để làm gì?
[15:17]Cho thầy câu trả lời, ai giơ tay?
[15:23]Nếu không xác định được mục tiêu thì sống là vô nghĩa, học là vô nghĩa, tốn tiền vô ích. Để làm gì? Phải xác định mục tiêu sống để làm gì? Tương lai tụi con sẽ làm gì? Tụi con được nuôi nấng như thế này, được dạy dỗ thế này để làm gì? Ai, ai giơ tay cho thầy câu trả lời?
[15:50]Con. Mời con đi. À thôi con, con nói trước đi.
[15:57]Dạ, dạ thưa thầy là sống để làm những gì mình muốn và giúp ích cho xã hội. Rồi, cảm ơn con. Con có hai cái ý: làm những điều mình muốn để cho mình cảm thấy thích, phải không, thấy hạnh phúc vì mình muốn điều đó; và thứ hai là giúp ích cho xã hội. Con có hai cái ý. Kia nè, con, con, con mới giơ tay nãy đó. Dạ thầy là sống để sống có mục đích là để sống giúp ích xã hội, và một phần là để vì mục đích đó để mình sống tiếp, để hoàn thành được cái mục đích của mình trong cuộc sống, nếu mà không có thì coi như là không có. Con vừa nói cái giúp ích xã hội, tụi con đều nói ý. Thầy muốn nghe thêm. Tốt, thầy cảm ơn con. Ai,
[16:46]ai có cái câu trả lời nào khác cho thầy nghe? Tụi con cứ bổ sung câu trả lời, vì vấn đề này nó lớn chứ nó không nhỏ đâu. Và tụi con phải xác định mục tiêu sống để làm gì, học để làm gì. Ai có câu trả lời gì thú vị nữa nói lên cho mọi người nghe? Con bé này. Ừm, dạ thưa thầy, học là để sau này mình có một nghề nghiệp ổn định, tự nuôi sống bản thân và giúp ích cho xã hội. Còn mình sống á thì là để mình có một mục tiêu nào đấy để chinh phục để cho cuộc đời người của mình không vô vị và nhạt nhẽo ạ. À à. Nuôi sống bản thân. Nuôi sống bản thân để mình không còn phải làm gánh nặng cho ai, phải không?
[17:29]Tức là mình không nuôi nổi mình thì mình trở thành gánh nặng người khác, đó là cái ý thứ... thứ hai là ngoài cái việc mình nuôi sống được bản thân mình còn làm lợi ích cho cuộc đời là cái thứ hai; và cái thứ ba là con mình phải có những mục tiêu để chinh phục để cho đừng có cảm thấy là là mình vô nghĩa. Cái ý con là luôn luôn có cái gì đó để chinh phục cũng là một ý rất là hay. Ai có ý kiến gì khác? Con. Dạ thưa thầy, theo con là mình học để khi mà mình vào đời, mình có mình có thể vững vàng, mình có thể tự nuôi sống bản thân mình, đó là điều mình học. Còn mình sống là theo con là vì cái mong ước của cha mẹ mình,
[18:07]cha mẹ mình nuôi sống mình để lớn lên vào đời mình có thể vững vàng, mình có thể làm cho cha mẹ mình tự hào, đó là điều mục đích để mình sống. Xin cho tràng pháo tay. Nãy giờ á, nãy giờ các bạn á nói nhiều về một mục tiêu xã hội, bắt đầu con thì con lấn qua tới mục tiêu báo hiếu cha mẹ, nghĩ đến khái niệm cha mẹ, làm đẹp lòng cha mẹ, thầy rất hoan nghênh con. Còn những bạn trước thì nói về khái niệm xã hội thầy cũng rất là hoan nghênh, sống có ích cho đời. Bây giờ con bắt đầu thấy làm đẹp lòng cha mẹ, nên con bắt đầu bước qua thêm cái mục tiêu thứ hai. Rất là hay, nó còn nhiều mục tiêu lắm. Rồi ai có ý kiến gì nữa giơ tay lên đi, thầy muốn nghe. Nói cho mọi người nghe.
[18:45]Vì tụi con phải xác định được mục tiêu để sống, để học. Có ai có cái ý kiến gì nữa, có câu trả lời gì thú vị nữa không? Con, con không... con bổ sung thêm hả? Con bổ sung thêm. Vâng, dạ vâng, con bổ sung thêm là: sống thì để trở thành người lớn, sau đấy cưới vợ và mình có một công việc ổn định thì nhờ công việc ổn định của mình thì có thể làm bàn đạp cho con mình sống hạnh phúc hơn ạ. Tức là con có cái nhìn rất xa. Con có cái nhìn rất là xa, từ bây giờ con đã lo tới chuyện cưới vợ rồi, rất là xa. Ai có ý kiến gì nữa không? Tụi con có ý kiến gì nữa không? Ai có ý kiến không? Cái xóm kia kìa, cái xóm tụi con lớn quá chừng thì nãy giờ tụi...
[19:30]thầy không nghe tụi con có ý kiến gì cả.
[19:37]Dạ. Nói đi. Dạ, con có hai là: học để... học để biết và sống để hưởng thụ thôi.
[19:54]Con nói là học để biết và sống để hưởng thụ. À cái vấn đề này á nó hơi hơi lớn. Tại tụi con biết sao không? Khi mình hưởng thụ á là bắt đầu mình sử dụng lấn vào cái tài nguyên và quyền lợi của người khác. Sự hưởng thụ nào cũng vậy hết. Bất cứ sự hưởng thụ nào cũng đều có cái sự xâm lấn vào cái tài nguyên và quyền lợi của người khác. Thầy nói bình thường thôi. Ví dụ bây giờ thầy ngồi đây, thầy muốn uống nước. Thay vì thầy đi rót, thầy đưa tay thầy kêu đệ tử thầy đi rót cho thầy miếng nước. Đó là một sự hưởng thụ á. Và trong cái sự hưởng thụ thầy để được uống ly nước, ngồi ở chỗ hưởng thụ một ly nước thì phải có người khác đi rót cho thầy.
[20:37]Đó là thầy xâm lấn vào quyền lợi tài nguyên của người khác. Nhưng cái này nó nhỏ, chưa phân tích. Nhưng mà cái sự hưởng thụ ta càng lớn chừng nào thì ta càng lấn vào cái tài nguyên và quyền lợi của người khác càng nhiều chừng nấy. Và cả một thế giới mà nếu ai cũng tranh nhau hưởng thụ, thế giới tan vỡ liền. Thế giới nóng lên liền, mà hiện nay thế giới đã nóng lên từng ngày, khí hậu nóng lên từng ngày vì con người ta đang hưởng thụ rất nhiều. Mặc dù ta có quyền sống để đi tìm hạnh phúc, nhưng cái hạnh phúc đó nó như thế nào, đó là một cái định nghĩa còn rất nhiều vấn đề, có lẽ một lúc nào khác ta sẽ bàn thêm.
[21:14]Nhưng ta phải hết sức cẩn thận trong cái việc mà sống để hưởng thụ. Mà nãy giờ các bạn thì nói rằng sống để đem lại lợi ích cho đời, tức là ta sống để đem niềm vui hạnh phúc cho người khác mà không nghĩ đến việc sống để hưởng thụ cho bản thân mình. Hai cái quan điểm này rất là trái ngược nhau. Nhưng mà có một điều rất là lạ thế này, có điều rất là lạ thế này: Là trong khi mà ta sống để đem niềm vui cho người khác, ta không ngờ rằng cuộc đời ta tràn ngập hạnh phúc. Hôm trước có một cái ông cũng lớn tuổi, ổng đến ổng à đến chùa ổng thăm thầy, ổng có hỏi câu này. Ổng nói: "Thưa thầy, con là một chủ doanh nghiệp
[21:57]thì à khi mà tổ chức doanh nghiệp thì con tuyển dụng lao động mà những người lao động của con thì con nuôi, con chăm sóc, con lo lắng đời sống họ hết mực. Nhưng mà tại sao họ vô ơn? Thấy họ vẫn không biết ơn, họ không thương con?" À thì thầy mới trả lời thế này: Con người vốn có bản chất vô ơn. Và cái hạnh phúc của ta không phải là lúc mà họ cám ơn ta hay họ đền ơn ta mà làm ta hạnh phúc, mà ngay cái lúc mà ta lo được cho họ hạnh phúc là ta đã có hạnh phúc. Khi thầy trả lời câu đó ông vỡ lẽ ra, ổng vui liền. Và ổng nói rằng từ lâu ổng cứ đi tìm cái sự đền ơn, biết ơn của người khác và ổng rất là thất vọng.
[22:42]Bây giờ ổng hiểu rằng ổng cứ lo đem hạnh phúc cho người khác là ổng đã vui rồi, đã hạnh phúc rồi và ngay đó ổng thỏa mãn luôn. Và ổng vỡ lẽ không còn phải thắc mắc nữa. Thì chính như vậy, khi ta xác định cái cuộc sống này ta đem hạnh phúc cho người, ta đem lại ích lợi cho đời, đời ta bỗng nhiên tràn ngập hạnh phúc. Còn nếu ta xác lập cái mục tiêu mà ta đi tìm cái hạnh phúc cho riêng mình, không ngờ rằng cuộc đời ta đầy đau khổ, đầy thất vọng và sẽ gặp nhiều cái điều ta bất mãn. Cho nên là sống để làm gì ta phải xác nhận: sống cho ích cho đời. Cái câu thứ hai là sống để sau này ta cũng hiếu thảo với cha mẹ mà nãy con vừa trả lời được. Sống để làm gì?
[23:25]Sống để biết tôn trọng thầy cô mình. Những người đã cho mình cái nhân cách và kiến thức để làm người. Sống để làm gì? Sống để yêu nước nồng nàn, sống có trách nhiệm với Tổ quốc. Vì nếu con người mà không yêu được đất nước của mình thì giống như là Đỗ Trung Quân nói sẽ không lớn nổi thành người. Là vì sao vậy? Quê hương này cho ta cả một cái tâm hồn. Quê hương này cho ta cả hơi thở. Cha ông ta đã cho ta cái niềm tự hào, cái sự độc lập, cái hòa bình, cái thống nhất. Biết bao nhiêu ân nghĩa mà ta nhận ra được từ cái tổ tiên ta, từ đất nước ta. Nhưng mà cái khái niệm Tổ quốc á nhiều khi nó không đủ lớn trong
[24:09]lòng tụi con khi mà tụi con không nhìn ra được điều này. Chỉ những người rất có tâm hồn, rất có trí tuệ mới thấy cái đất nước của mình là đáng yêu đáng quý biết chừng nào. Và như vậy, từ khi còn trẻ tụi con phải hình thành cho mình ở trong tâm hồn mình cái tình yêu thương đất nước. Và thầy cô giáo cũng vậy, phải lúc nào phải dạy cho trẻ cái tình yêu thương đất nước. Cha mẹ cũng vậy, cha mẹ phải dạy cho con mình tình yêu thương đất nước. Vì đứa bé mà có được cái tình yêu thương đất nước trong lòng, cái nhân cách nó sẽ tự phát triển rất là tốt. Ta nói đến giống như một loại virus máy tính tự động vậy.
[24:48]Hễ mà tự động nó rớt vào trong máy ai, nó lấy cái thông tin của người ta, nó gửi về máy chủ và nó lây lan qua cái máy này máy kia, nó đi bò qua máy này máy kia. Tức là con virus nó có cái cơ chế tự động. Mà chúng ta nghĩ vậy, cái lòng yêu nước nó cũng là một loại virus vậy. Khi mà cái virus của lòng yêu nước nó cấy vào tâm hồn ta rồi, tự động nó hoàn chỉnh nhân cách của ta lên. Đứa bé mà có lòng yêu nước rồi thì tự nhiên đứa bé đó nó tốt lên từng ngày, tốt lên từng ngày mà không cần phải sự rầy la nhắc nhở nhiều. Nên vì vậy, tụi con phải quyết tâm xây dựng trong tâm hồn mình lòng yêu nước. Cha mẹ, thầy cô giáo phải xây dựng cho con trẻ mình lòng yêu nước.
[25:30]Vì nếu thiếu cái lý tưởng yêu nước, thiếu cái nhìn lớn lao của cả cái xã hội này là ta trở nên nhỏ bé, tầm thường và ích kỷ, chỉ biết lo cho mình. Còn khi ta yêu được cả đất nước này, ta yêu được tám mươi mấy triệu con người này, bỗng nhiên tâm hồn ta cao thượng lên, nó lớn lên từng ngày từng ngày và tự ta hoàn chỉnh được cái nhân cách đạo đức của mình. Chưa hết, còn một mục tiêu nữa là ta sống để yêu thương cả cái hành tinh này. Vì bây giờ sao? Trái Đất đã nhỏ lại. Sẽ sống không vì riêng ta, thế giới không còn bao la như cái bài nhạc hồi nãy, thế giới không còn lớn như ngày xưa nữa. Các phương tiện đi lại rất là nhanh, phương tiện thông tin liên lạc rất là lẹ.
[26:16]Nên vì vậy thế giới đã nhỏ lại. Và trong cái thế giới nhỏ lại đó các nền văn hóa tiếp cận với nhau, các quốc gia đều có mối liên đới với nhau và loài người đã gần lại với nhau. Nên do đó từ bây giờ ta phải xây dựng cái tình yêu thương nhân loại nồng nàn kẻo không kịp. Kẻo không kịp là vì sao? Là vì đến lúc nào đó lỡ xảy ra cuộc chiến tranh giữa các vì sao mà ta chưa kịp yêu thương cả nhân loại mình thì Trái Đất này sẽ tan vỡ. Chỉ khi nào mà ta yêu thương đoàn kết cả cái Trái Đất này thì ta mới bảo vệ được cái Trái Đất này. Nhưng nói đùa vậy thôi, là chúng ta sống dưới hành tinh này ta phải có lòng yêu thương cả cái nhân loại này và đó là mục tiêu
[27:03]của cuộc sống này ta phải xây dựng được cho tâm hồn mình. Tuổi trẻ tụi con bị giằng xé bởi hai điều. Cái điều thứ nhất là ham vui và cái điều thứ hai là rèn luyện thành người có ích như nãy giờ là một số bạn đã nói, sống để trở thành người có ích. Nhưng mà cũng có bạn xác định rõ ràng là để hưởng thụ. Và đúng như vậy, tuổi trẻ tụi con bị giằng xé bởi hai mục tiêu: một là ham vui, hưởng thụ; hai là để sống làm người có ích. Và như vậy chính vì có hai cái mục tiêu luôn luôn giằng xé như vậy, tụi con sẽ đi theo hai cái khuynh hướng. Một là tụi con sẽ bị rủ rê bởi những người bạn xấu, bị những lời rủ rê vô bổ, độc hại của bạn bè xấu,
[27:51]của những trò vui, những giải trí, của cái net độc, của game độc và có những tò mò thử nghiệm sai lầm rồi vất cuộc đời mình luôn. Và cái thứ khuynh hướng thứ hai, khuynh hướng thứ hai của những người mà biết chọn con đường sống để trở thành người có ích là biết tiếp nhận những lời dạy, kinh nghiệm xương máu, tha thiết, ân cần của người đi trước để mình hoàn thành tâm hồn của mình. Đây là hai cái hai cái khuynh hướng đang giằng xé tâm hồn tụi con. Tụi con phải quyết tâm chọn một. Một là ham vui, đi theo những lời rủ rê xấu; hai là học tập theo những kinh nghiệm của những người đi trước để nâng cao tâm hồn mình, trở thành người có ích cho đời.
[28:34]Và đây là cuộc chiến, đây là một cuộc chiến trong tâm hồn tụi con từ bây giờ. Nếu từ bây giờ mà tụi con thua cuộc thì cuộc đời mình vất đi. Bởi vì cha mẹ mình sẽ chết, tài sản giàu nào rồi cũng sẽ lụn bại nếu mình không có một bản lĩnh, tài năng và đạo đức để tự nâng cái tâm hồn mình lên giống như bé nãy nói là tự nuôi nổi bản thân mình mà còn đòi cưới vợ nữa. Nên cái là phải tự mình nâng tâm hồn mình lên, phải thoát qua những cái ham vui, những cái sự hưởng thụ, những lời rủ rê bậy bạ để mà để dành thời gian, để dành sức khỏe, dành tâm hồn mà học tập, mà lớn lên. Phải xác định thôi, phải xác định.
[29:15]Và ta biết thế này: Như nãy có một em đã nói vậy là muốn làm vui lòng cha mẹ, thầy không ngờ là tụi con có cái nhìn rất là hay. Đúng như vậy! Thầy cô, cha mẹ chỉ vui lòng khi thấy con trẻ của mình lớn lên trong tài năng và trong đạo đức. Đó là giỏi lên lần lần và đạo đức hơn ngày xưa, đó là niềm vui của cha mẹ. Và ta chưa cần phải nuôi cha mẹ mình, chưa cần phải báo ơn thầy cô mình, chỉ cần ta học giỏi lên, ta đạo đức hơn là ta đã báo ơn được cho cha mẹ và thầy cô mình. Tuy nhiên cái cái sự phát triển của đạo đức và tài năng nó là yếu tố của nhân quả. Có hai cái mẫu xã hội, giờ tụi con chọn lựa cho thầy:
[30:00]Một cái xã hội là cái người già lớn lên là vô viện dưỡng lão ở vì con cái không thể nuôi, không thể nuôi thôi chứ thầy chưa nói là không muốn nuôi, không thể nuôi. Cha mẹ mình cũng vậy, cha mẹ mình lớn lên chút xíu phải vô viện dưỡng lão ở. Rồi tới khi mình lớn lên chút xíu rồi con mình cũng không thể nuôi mình, cũng phải vào viện dưỡng lão ở. Tới khi con mình nó lớn lên nó cũng phải vào viện dưỡng lão ở, đó là một loại mô hình xã hội. Và một mô hình xã hội khác là cha mẹ ở với con cái cho tới khi chết, con cái nuôi cha mẹ. Mình cũng sẽ nuôi cha mẹ mình cho tới khi cha mẹ mình chết. Rồi khi lớn lên mình già con mình cũng sẽ nuôi mình,
[30:38]mình ở chung với con cháu mình tới khi mình chết. Rồi con mình nó lớn lên nó cũng sẽ ở chung với con nó tới khi chết. Đó là hai mô hình xã hội. Tụi con thích mô hình nào? Mô hình thứ hai? Con? Thứ hai? Con? Con thứ hai rồi, hầu hết là thứ hai, có ai thứ nhất không? Nói cho đưa tay lên để cho thầy xỉu. Đây lại vậy, ai về già cũng thích sống với con cái của mình, bởi vì mình đã từng thương yêu nó. Bây giờ nó có thể là không chăm sóc mình được nhiều vì nó còn có con có cái, nhưng mà ngày đi ra đi vô thấy mặt nó là niềm hạnh phúc. Không ai thích về già vô viện dưỡng lão ở hết. Và nếu muốn xây dựng cái xã hội theo mô hình thứ hai, bây giờ tụi con phải sao?
[31:21]Quyết tâm lớn lên nuôi cha mẹ mình, không cho cha mẹ mình vô viện dưỡng lão. Lớn lên mình sẽ thành đạt, làm có tiền, có đạo đức, có hiếu thảo và lúc nào cũng đem cha mẹ mình về nuôi, nếu tụi con muốn xây dựng xã hội theo mô hình thứ hai. Và sau này con mình nó sẽ bắt chước mình, nó cũng sẽ làm như vậy, bởi vì đó là nhân quả, nhân nào thì quả nấy. Và thầy mong rằng tụi con cùng nhau xây dựng xã hội theo cái mô hình thứ hai này, là lớn lên cha mẹ ở với con cái. Thầy muốn nói cái điều này nữa là nãy giờ thầy muốn nói tới cái bản ngã đó. Nên là tại sao xã hội Tây phương nó dễ đổ vỡ? Bởi vì con người ta chấp cái cá tính mình quá,
[32:03]chấp cái ý mình quá, cứ muốn sống cái gì phải khác với thiên hạ thì mới gọi là hay. Và chính vì cứ phát triển cái cá tính của mình, muốn làm cái gì riêng không đụng hàng, không giống ai mới gọi là hay, thì không ngờ làm cho tâm hồn mình tan vỡ, vì cái riêng đó là cái bản ngã. Còn người xưa, tại sao họ có thể sống, họ chịu đựng được bền bỉ, được xây dựng một làng xóm hiền hòa được? Bởi vì họ không có bản ngã, họ sống nhu thuận và thích sống giống mọi người, thích sống giống mọi người. Nên cái mà thích sống giống mọi người đó làm cho ta chan hòa với cộng đồng, ta không còn cái bản ngã của riêng mình và tâm lý của
[32:40]ta rất là ổn định, rất là hạnh phúc, bí quyết nằm chỗ đó. Đó là lý do tại sao mà khi ta vào trường ta phải mặc đồng phục. Khi ta mặc đồng phục, ta trở thành mọi người, mọi người cũng trở thành như ta, ta không còn cái riêng. Và khi sống mà ta không còn cái cá tính riêng, cuộc sống ta rất hạnh phúc. Còn người nào mà cứ thích cái riêng riêng riêng, thì gọi là cho có cá tính, cho có cái riêng, bản ngã ta phát triển lên dần dần rồi tâm hồn ta đổ vỡ. Ta sống ở đâu cũng đụng chạm, sống ở đâu cũng xung đột, sống ở đâu cũng cãi cọ, không bao giờ có hạnh phúc. Còn khi mà ta sống hòa thuận với mọi người,
[33:18]sống giống như mọi người, không có cá tính riêng, cuộc sống sẽ hài hòa, tâm hồn ta rất là an vui, rất là hạnh phúc. Và muốn để có thể có cái tâm vô ngã như vậy, thì ngoài cái việc mà ta có cái quan điểm sống đúng, sống hài hòa với mọi người, ta pha còn phải có cái tập luyện, cái công phu tập luyện, mà trong nhà Phật là cái phép tập thiền, phép tập thiền, ngồi thiền. Ta ngồi thiền để lắng cái tâm mình tịnh xuống không suy nghĩ, biết rõ hơi thở ra vào, tâm không suy nghĩ. Ta bớt cái không còn chấp cái ý mình nữa, tâm thanh tịnh không suy nghĩ. Mà cái người mà thanh tịnh không còn suy nghĩ nữa, thì họ đạt được rất nhiều lợi ích, ví dụ như sẽ thông minh hơn
[34:00]rất nhiều và đạo đức hơn rất nhiều, cái lòng từ bi trải rộng ra hơn nhiều, mà đặc biệt nhất là thông minh hơn rất nhiều. Khi tâm ta lắng được trong thiền định, thì ta thông minh hơn rất nhiều. Thầy nói ví dụ sao? Ví dụ như khi mà thầy, cô giáo đứng trên bảng giảng á, thì có em học sinh á nghe thầy, cô giáo giảng qua một lần rồi không hiểu, mới nói: "Thầy giảng lại giùm con, giùm em cái đoạn đó." Phải giảng lại lần thứ hai, thứ ba mới hiểu, tức là em này cái mức tiếp thu chậm. Còn em nào mà thầy, cô giáo giảng qua một lần hiểu liền, em này thuộc loại thông minh. Em nào thầy, cô giáo mới nói nửa câu đã hiểu, thì là thuộc loại gì ạ?
[34:43]Và thầy thông báo cho tụi con biết, nếu tụi con an trú được trong thiền định, tụi con sẽ có cái trực giác đó. Thầy nói câu thứ nhất, mình đoán câu thứ hai ông thầy nói câu gì. Thầy nói nửa câu, biết nửa câu sau ông thầy nói câu gì. Tụi con học thiền tụi con sẽ đạt được cái trí thông minh đó. Tụi con tin không? Tin không?
[35:07]Thầy không muốn khoe, nhưng mà thầy buộc phải khoe để cho tụi con tin. Ngày xưa thầy học là như vậy đó. Thầy giáo giảng câu thứ nhất, thầy biết câu thứ hai ông thầy giáo sắp giảng câu gì. Hồi đó có một lần, để thầy kể chuyện này chút xíu cho vui. Lúc thầy đang học về cái cấu kết kiến trúc á, trong đó nó có cái bài khó là cái bài dầm liên tục. Bởi vì trong một cái tòa nhà như vậy, mà một cái đà mà nó chạy liên tục từ cột này qua cột kia, nó nói, thép nó chạy liền liền liền không, thì tính lực của nó, cái khúc nào nó chịu lực nhiều, khúc nào nó chịu lực ít, cái bài toán nó rất là khó. Mà trong cái giáo trình ghi á là phải học 31 tiết, cái bài đó, học 31 tiết.
[35:44]Mà hôm đó, kỳ đó là Trung Quốc đánh Việt Nam, cái nhà trường mới rút gọn rút gọn lại để có gì là đem học sinh đi ra chiến trường cho lẹ đó, cũng phải kết thúc khóa học liền, thì ông thầy dạy 3 tiết. Cái bài đó 31 tiết mà ông thầy dạy 3 tiết, thì ai hiểu ạ? Không ai hiểu, thầy cũng không hiểu luôn. Thầy cũng không hiểu luôn. Thì lúc đó cái tới cái cuối tuần cái thầy về thăm nhà, lúc đó thầy cũng bắt đầu học thiền. Học thiền. Thầy cũng bắt đầu học thiền, cái lúc đó thầy mới cầm theo cái cuốn sách về. Trong khi chờ xe để đi vào về nhà mình thì thầy mới lật cái bài đó thầy đọc. Thầy ngồi chỗ bến xe thầy chờ 1 tiếng đồng hồ.
[36:20]Hồi đó xe cộ khó lắm, không giống như bây giờ là ngoắc tay là có đâu, thời đó hiếm xe lắm. Trong khi ngồi chờ xe 1 tiếng đồng hồ thì lật, thầy đọc lại cái bài mà người ta phải giảng 31 tiết, thầy đọc qua một lần, tiếng đồng hồ hiểu hết. Khi thầy trở lên lại trường, thầy tập hợp hết cái lớp mình lại, thầy giảng lại bài đó, thầy giảng lại 3 tiết, cả lớp hiểu hết luôn. Như vậy là tất cả cả lớp thì học có 6 tiết, mà do 3 tiết ông thầy dạy, do 3 tiết thầy phụ đạo, tại lúc đó thầy có trách nhiệm phải phụ đạo lại cho các bạn của mình. Và lúc đó thầy mới lúc đó thầy mới hiểu ra được cái công dụng của thiền nha, chứ trước đó không hiểu.
[36:49]Thầy thấy sao thầy nhạy đến cái mức độ là cái mức độ tiếp thu mình nhanh quá, mức tiếp thu mình nhanh, thầy nói nửa câu là biết câu sau, ổng nói câu thứ nhất, biết câu thứ hai. Thầy nói ủa sao lúc này mình nhạy quá vậy nè? Lạ như vậy. Thì cái mãi mới ngẫm nghĩ ra à thì ra trong suốt mấy tháng vừa qua bắt đầu mình tập thiền. Hồi nãy thầy có nói với cô hiệu trưởng với hai cô trong Hội đồng Quản trị nhà trường, thầy nói rằng là nên tổ chức cho học sinh học thiền để tăng cái sức thông minh và đạo đức lên.
[37:20]Và
[37:28]Và bên chùa, quý thầy quý cô sẽ qua đây dạy miễn phí, không lấy tiền. Dạ. Dạy miễn phí, không lấy tiền.
[37:40]Và thầy có đề nghị là trong cái môn mà thể dục ở đây á là trong Ban Giám hiệu nên dạy tụi con cái công phu võ thuật của Đông phương, để ra đường tụi con biết tự vệ, tập đánh võ nè.
[37:57]Mà dạy theo khí công, dạy theo khí công chứ không được dạy theo cái ngoại công. Tụi con biết nội công là sao và ngoại công là sao không? Là sao? Con, con giơ tay.
[38:15]Không, cả hai đều phải rèn luyện con ạ. Nhưng mà nội ngoại công là sức mạnh của cơ bắp, còn cái nội công là sức mạnh của khí lực tiềm tàng ở bên trong. Thầy nói ví dụ thế này. Thầy nói ví dụ thế này. Thầy nói ví dụ thế này nha. Bây giờ thầy thầy đánh một cái đòn thế này, thầy đánh, đánh cái đòn này nó sẽ là ngoại công nếu thầy để cái lực nơi bàn tay của thầy và thầy để cái sự chú ý, cái tâm của thầy nơi cái cái đòn này, thì nó là ngoại công. Nhưng mà nếu thầy cũng đánh cái đòn thế này, nhưng mà thầy để tâm của mình thầy để ý nơi bụng, hơi thở thầy nén nơi bụng, thầy không để tâm nơi bàn tay, thầy đánh nhưng mà nhưng mà tâm thầy để đây,
[38:50]thì lực mà nó phát ra nó là bắt đầu nó là nội lực. Thì khi mới đánh như vậy đó, cái người ngoại lực nó sẽ đánh mạnh hơn cái người nội lực trong 3 tháng đầu. Nhưng qua 3 tháng sau thì cái người mà nội lực họ oánh chết cái người ngoại lực, tại lực ở trong nó tiềm tàng nó tuôn ra rất là mạnh, nó khác nhau.
[39:12]Và thầy có đề nghị với Ban Giám hiệu là nên dạy tụi con theo cái hướng của nội lực, theo cái khí công á, nó sẽ lợi ích lâu dài về sau hơn, và nhất là phải tập thiền. Tập thiền để đạt được cái trí thông minh và đạt được cái tình nhân ái. Khi con người ta ngồi thiền, tâm lắng xuống rồi, tự nhiên cuộc sống này ta yêu thương nhau nhiều hơn. Hôm nay thì thôi, thầy kết thúc cái bài ở đây. Cái vấn đề thì nó mênh mông.
[39:40]Và thứ nhất là thầy cảm ơn Ban Giám hiệu đã tạo điều kiện để thầy có một cái dịp trao đổi với tụi con như vậy, hết sức là cảm ơn. Thầy cám ơn phụ huynh đã về đây lắng nghe và chia sẻ những cái quan điểm như thế này. Thầy cũng cám ơn tụi con cũng đã vừa lắng nghe và vừa nói chuyện. Nhưng mà thầy hy vọng rằng, hy vọng rằng là cái tâm tình chia sẻ này, cái quan điểm nhìn về cái đạo làm con trên cái nhìn của cái nhìn hiện đại sẽ gỡ cho tụi con nhiều cái thắc mắc và định hướng tụi con cái cuộc sống trong tương lai. Và thầy chúc cho tụi con những ngày tháng tới học hành tiến bộ, được nhiều sức khỏe và sẽ đạt được thành cái mục tiêu sống của mình là trở
[40:19]thành người có ích trong cuộc sống này và yêu thương nhân loại mênh mông. Xin kính chào tất cả
[40:28]các em.