[0:30]Thì hôm
[0:51]nay thầy nói đề tài là trưởng thành, trưởng thành. Cứ mỗi một mùa xuân đến thì chúng ta thêm được một tuổi. Cái người mà nhỏ thì lớn thêm một chút, mà người lớn thì thì già thêm chút, mà người già thì thì tàn tạ một chút, tới gần cái chết một chút. Cho nên cũng là mùa xuân mà là niềm vui với người này mà là nỗi lo với người người kia. Nhưng mà hôm nay thì mình không có nói chuyện buồn, vì Tết nhất nói chuyện chết chóc, buồn, già rồi nó xui. Thôi mình nói chuyện lớn thôi, nói chuyện trưởng thành. Và chúng ta xem coi trưởng thành nghĩa là cái gì? Thường thường chúng ta hiểu trưởng thành tức là lớn lên phải không?
[1:36]Trưởng thành tức là lớn lên, grow up, trưởng thành là lớn lên. Nhưng mà sự thực cái trưởng thành nó có nhiều phương diện, nhiều khía cạnh. Chúng ta có năm cái phương diện để đánh giá cái sự trưởng thành. Thứ nhất là trưởng thành về cơ thể, về sinh lý. À, như trẻ em thành người lớn, cơ thể lớn lên rồi vững vàng, cái chiều cao hết phát triển, ổn định lại thì gọi là trưởng thành về cơ thể sinh lý. Cái thứ hai là trưởng thành về tâm lý, tức là hồi nhỏ chúng ta có những cái tâm lý gì đó buồn cười, trẻ em sao đó, tối ngày cứ thích là ôm gấu bông, thích coi truyện hoạt hình vân vân, thì lớn lên cái tâm lý ổn định rồi lại không
[2:17]thích mấy cái đó nữa, mà thích chuyện khác. Rồi một cái trưởng thành nữa là trưởng thành về bản lĩnh, về sự nghiệp, về tài năng. À. Rồi một cái trưởng thành nữa là trưởng thành về đạo đức, tức là lúc nhỏ có khi chúng ta cái đạo đức chưa có chưa có sâu, chưa biết suy nghĩ, thì lớn lên rồi mình biết suy nghĩ hơn, mình sống tốt hơn là trưởng thành về đạo đức. Và đối với Phật tử chúng ta thì chúng ta có một cái trưởng thành thứ năm đó là trưởng thành về đạo pháp. Phải không? Cái buổi đầu chúng ta mới đến với đạo, chúng ta có cái hiểu khác, cái tu khác, nhưng mà một thời gian dài chúng ta sống trong đạo,
[2:53]tu theo đạo rồi, cái nhìn chúng ta khác, cái tu chúng ta bắt đầu nó cũng khác. Nên hôm nay là chúng ta phân tích cái sự trưởng thành trên năm phương diện đó một chút để chúng ta thấy có nhiều người cơ thể thì lớn, tuổi tác thì lớn, nhưng mà có nhiều cái chưa hề trưởng thành nha. Hôm nay chúng ta nói là để nói cái đó đó. Thậm chí có người bạc đầu rồi về tâm lý vẫn chưa trưởng thành, kỳ lạ vậy. Có người đầu bạc rồi mà về bản lĩnh vẫn chưa trưởng thành, lạ. Nên hôm nay cái bài này nói hơi giật mình một chút. Và nếu mà có ai có tật thì cứ nhúc nhích không có sao hết. Trong đạo Phật có bốn tứ tướng hay mình dịch là
[3:36]bốn giai đoạn là thành, trụ, hoại, hoại không. Thành tức là lớn lên ổn định á, định hình được. Ví dụ mình nói một con người đi, khi lớn lên định hình được rồi thì gọi là thành. Trụ, trụ tức là ổn định lại cái sự thành tựu của mình. Hoại là bắt đầu tàn úa, già nua lại. Và không là chết. Có khi người ta còn nói là sinh, trụ, dị, diệt nữa. Nhưng mà có cái nói là thành, trụ, hoại, không. Nhưng đại khái là như vậy. Cái sinh lý của con người đi theo bốn giai đoạn rất là rõ nha, còn những mặt khác lại không. Ví dụ chúng ta nói về cơ thể con người là có sinh, trụ, dị, diệt, có thành, trụ, hoại, không rất là rõ, không ai tránh khỏi cái chết hết,
[4:16]cuối cùng ai cũng phải chết, cuối cùng ai đi tới cái thành, trụ, hoại, không, nhưng mà tâm lý coi chừng nó không đi con đường đó. À. Có khi tài năng không đi con đường đó, đạo đức không đi con đường đó, hay là đạo pháp không đi con đường đó. Đây là điều khá lạ. Nếu chúng ta biết gieo một cái nhân, cái tâm lý ta nó không đi theo con đường thành, trụ, hoại, không, nó đi theo con đường khác luôn, rất là lạ. Nhưng mà về sinh lý thì đó là điều chắc chắn. Ngày xưa cũng chính vì cái quy luật của sinh lý cơ thể con người bắt buộc phải sinh, trụ, dị, diệt mà Đức Phật đã đưa ra một yêu cầu gay gắt đối với vua cha của mình.
[4:51]Khi mà vua cha thấy con mình cứ trầm tư, sống một đời như một nhà đạo sĩ ở trong cung, không tha thiết gì về quyền lực, mặc dù là vua cha đã dạy rất nhiều, đã cho nhiều giáo sư nổi tiếng lại dạy, và mặc dù là Thái tử Sĩ-đạt-ta là cực kỳ xuất chúng, học một biết một nghìn, ông thầy vừa nói cái đề tài xong là biết hết ông thầy muốn nói cái gì, giỏi khủng khiếp như vậy. Ông thầy giảng một bài xong, biết ông thầy giảng thiếu chỗ nào, là Sĩ-đạt-ta đến như vậy. Nghĩa là một con người đủ phẩm chất để làm một vị vua vĩ đại của thế giới này. À, mà cái tướng đủ tốt, thần uy đủ mạnh, dung mạo, uy đức, tài năng, cái gì đầy đủ để trở thành một bá
[5:37]chủ thế giới, nhưng mà vua Tịnh Phạn lại thấy con mình không ham quyền lực. Con người chỉ trầm tư và sống như một triết gia, một hiền triết, hay suy nghĩ về kiếp người, suy nghĩ về tội phước, suy nghĩ về thân phận con người rồi cái nơi con người sẽ đi, à vân vân, những đau khổ con người phải chịu đựng. Cho đến khi vua cha đặt vấn đề, nói: "Con phải chấm dứt những cái mơ mộng của tuổi trẻ đó. Con phải chuẩn bị tư thế để con nối cái vương vị của ta." Thì Thái tử đã nói thế này, nói: "Thưa phụ vương, con muốn đi tìm cái bất tử. Quyền hành rồi sẽ hết, rồi giàu sang rồi sẽ qua, nhưng làm sao để con người ta đi tìm được sự bất tử?
[6:28]Bởi vì cái chết nó sẽ xóa tan tất cả. Cha hãy cho con đi tìm con đường bất tử. Nếu cha có con đường bất tử đó, con sẽ ở lại làm vua." Dĩ nhiên vua cha bực vì câu nói đó nhưng không trả lời được. À, chính cái mà cái quy luật khắc nghiệt là cơ thể, cái sinh lý ai cũng phải chết mà Thái tử đã bắt chẹt vua cha, làm vua cha đuối lý và và không thể ép mình ở lại làm vua được. Cho đến một ngày Thái tử bỏ trốn đi đi tu luôn như chúng ta đã biết. Thì con người ta vậy, ai cũng đi vào cái giai đoạn chết. Nhưng mà trong đạo Phật, về cơ chế sinh lý, Đức Phật còn nói thêm là bốn giai đoạn là sinh, lão, bệnh, tử, tức là con người ta sinh
[7:13]ra, lớn lên già yếu, rồi bệnh, rồi rồi chết. Thì ở đây nhiều người nói nè: "Chết tôi không sợ mà sợ gì?" Sợ gì? Sợ bệnh, sợ bệnh, phải không? Bệnh khổ, nó chết cái xong, còn bệnh nó dây dưa dưa mệt quá. Nhiều người nói như vậy. Nhưng sự thật không phải vậy. Chết cũng rất khổ. Chết cũng rất khổ. Sinh ra là một con người để mà sống tồn tại được cho tới lớn, đừng có bị xe tông, đừng bị trúng gió chết, đừng bị rớt xuống sông nước gì cuốn trôi, mà để còn tồn tại tới ngày lớn là một điều khó. Rồi làm ăn, kiếm tiền bươn chải không bị đói, bị kém, có đủ quần áo mặc, có đủ xe chạy vân vân, cũng là một cái vất
[7:56]vả bươn chải khó khăn, nghĩa là đời sống là khổ rồi. Rồi đến khi cái bệnh nó tới thăm mình còn khổ hơn nữa. Có khi bán hết nhà chữa không hết bệnh, còn không phải chịu đựng cái bệnh nó hành hạ đau đớn. Cho nên cái người mà có phước á, nhiều khi người ta già mà người ta không bệnh. Đây là cái điều ước mơ của nhiều người. Nói: "Tôi mong sống đời làm được nhiều điều có ích cho cuộc đời. Đến khi lớn tuổi già yếu xuống nhưng đừng có bệnh. Yếu thì được nhưng đừng bệnh thì có thể mình đi lụm khụm, mình chống gậy đi từng bước không còn nhanh nhẹn như thời trẻ, nhưng đừng bệnh đau. Rồi chừng chết, như một giấc ngủ êm."
[8:32]Nếu mà người nào mà được như vậy thì mới nói là hạnh phúc, hạnh phúc. Mà chúng ta tu làm sao cũng ráng được cái đó, ráng được nghĩa là đừng để cho bệnh hoạn nó vật vã mình quá, rồi cái ngày mình ra đi được yên lành, phải không? Chứ có những cảnh mà chết chết không được, cứ nằm đó oằn oại trăn qua trở lại, sống không sống được nữa, mà chết cũng không chết được nữa, cứ nằm đó hành con hành cháu, và cũng là một cái khổ, mình khổ cả nhà mình cũng khổ. Cho nên chúng ta cũng từng chứng kiến những cái gia đình mà khi bậc cha bậc mẹ già quá rồi, bệnh rồi, nằm đó chết không chết, sống không sống, và lúc đó cái điều ước mơ của tất cả con cháu là gì?
[9:12]Cha mẹ mình chết cho xong, chết cho yên, nằm đó cũng khổ quá. Cha mẹ mình khổ mà cả nhà cũng khổ, lúc đó ai cũng mong mình chết. À, chúng ta thấy cuộc đời là như vậy. Lúc đó mới thấy cái chết không phải là cái cái đáng sợ, mà nhiều khi đó lại là một sự giải thoát, một cái bước qua một giai đoạn khác. Và nhiều người cũng mong vậy, ừ già yếu nhưng đừng bệnh, ha, chết chết cho nhẹ nhàng, đừng thê thảm quá. Ví dụ như đừng bị ai bắn bể đầu, hay là cán gãy tay lòi chân lòi phèo ra thê thảm quá. Chết như một giấc ngủ cho nó yên lành. Cho nên cái người nào mà sống cho tới tuổi già, yếu nhưng đừng bệnh, tới chết,
[9:50]thanh thản, yên lành, đó là hạnh phúc cực kỳ lớn, chưa tới cái nói việc mình tu mình đắc đạo hay không, phải không? Người nói: "Tu để làm gì?" Nói: "Tôi tu làm Phật." Thôi khoan tính chuyện đó. Mình tu làm sao mà già, yếu, đừng bệnh, chết, chết cho yên lành, cho toàn vẹn, đừng có giãy giụa, vật vã, thê thảm, tan nát, cắt, đứt, xén, đừng có như vậy. Và như vậy nếu một người nào già đừng bệnh, chết đừng thê thảm, thì ở bên kia cõi chết bảo đảm đời sống bên đó cũng hạnh phúc. Còn cái người mà ví dụ như bệnh đau thê thảm rồi chết, xin thưa, qua bên kia cõi chết cơn bệnh vẫn còn. Nghĩa là nếu người nào đó bị ung thư bao tử,
[10:31]đau đớn bao tử rồi chết, khi làm ma cũng ôm bao tử mà rên la, cũng đau, cái đau vẫn tiếp tục tồn tại. Một người mà bị xe cán lòi phèo, xin thưa qua bên cõi bên kia cũng cái ruột lòng thòng đó mà đi lang thang, cũng đau đớn chứ chưa hề hết nha. Tưởng: "Ồ thôi ổng đau một chút xíu rồi ổng qua cõi chết chắc xong." Không xong. Bên kia vẫn ôm ruột lòng thòng đó mà đi lang thang, than thở, đau, rên la, vẫn không hề hết. Nghĩa là cõi chết chưa hề hết điều gì. Nếu muốn biết là cõi chết yên lành hay không á là nhìn lúc chết yên hay không á. Lúc chết mà yên thì ở bên kia cõi chết là yên. Cho nên mình tu làm sao đó, mình trả nghiệp
[11:11]gì đó xong, nhưng trước giờ chết tất cả mọi sự yên lành nó hiện ra hết là biết mình trả hết nghiệp và ở bên kia cõi chết mình yên lành. Ví dụ có người nằm bệnh 6 tháng, 1 năm, mê man hay vật vã đau đớn, nhưng bỗng nhiên đến gần chết họ hết bệnh luôn, họ tỉnh táo lại, mọi bệnh tật tiêu tan hết, sau đó nói lời trăng trối, từ giã chết thì bên kia họ rất yên lành, có khi họ sinh về cõi trời. À như vậy. Nên vì vậy chúng ta nói tu, tu làm sao không biết, chưa cầu làm thánh, chưa cầu làm Phật, chỉ cầu là cái giờ phút cuối đời của mình thật yên lành. Đó là đạt yêu cầu căn bản nhất. Đó, chúng ta mong như vậy.
[11:51]Về cái cơ thể sinh lý con người trưởng thành thì chúng ta thấy con người ta từ nhỏ khi lớn lên thì mạnh hơn, mọi cái cơ thể, mọi chỉ số về sinh lý nó phát triển, và thậm chí người ta có thể à sinh con đẻ cái, vân vân, làm nhiều việc nặng nhọc, gánh vác nhiều việc lớn hơn. Khác với tuổi nhỏ là phải lệ thuộc cái đời sống của mình vào cha và mẹ, vào anh và chị. Nhưng khi lớn lên rồi, người đó tự chủ cuộc sống của mình, có thể tự đi, tự đứng, tự làm và rồi còn có thể giúp đỡ người khác. Và thậm chí khi mình có con, mình còn phải đỡ đần, mình nuôi nấng con mình. Đó là cái trưởng thành về cơ thể, về sinh lý.
[12:30]Bây giờ chúng ta nói trưởng thành về tâm lý. Tâm lý thì nó nhiều lắm. Ví dụ lúc nhỏ chúng ta có tâm lý khác, lớn lên tâm lý ta phát triển khác đi thì chúng ta không có thời gian để nói hết. À chúng ta chỉ nói một điểm chính yếu thôi. Tức là người tuổi nhỏ thì nó sẽ có cái tâm lý thế này: là người nhỏ thường không kềm chế được cảm xúc và người lớn thì kềm chế được cảm xúc. Khác nhau nhiêu đó. Ví dụ người nhỏ giỡn chơi cái là bén cười ha hả, hay là rầy la một chút là khóc hu hu. Có không? Hồi đó có vậy không? Có phải không, hồi đó có vậy. Nhưng mà lớn lên á thì cái câu nói đùa đó mình chỉ mỉm cười chứ không cười ha hả nữa.
[13:13]Và ai nhiều khi nói nặng mình hay là thậm chí đánh mình một cái mình cũng không khóc, chỉ lặng lẽ nhìn rồi thôi bỏ đi. Nên vì vậy để đánh giá một cái người trưởng thành hay chưa thì chúng ta chỉ đánh giá ở chỗ người đó có kềm chế được cảm xúc hay chưa. Nếu mà người đó kềm chế được cảm xúc nhiều, mình biết người này đã trưởng thành về tâm lý. Quý Phật tử đồng ý không? Để ý thấy mình có đúng như vậy không? Tức hồi nhỏ mình dễ buồn vui, cười khóc, nhưng lớn lên biết kềm chế. Những cái nụ cười của mình đều có cái làm chủ ở trỏng. Ví dụ khi mình bày tỏ sự đồng tình, sự chung vui với mọi người mình cười thoải mái,
[13:50]nhưng nó không hề là một cái cảm xúc như hồi nhỏ là bị động nữa, mà mình làm chủ. Mình cần phải cười cho nên mình cười ha hả cho vui chơi. Còn ví dụ trước những cái nỗi đau à mình khóc, nhưng mà cái khóc đó mình ý thức mình làm chủ và lúc đó cần phải khóc, chứ không giống như con nít mà đụng chút khóc, đụng chút khóc. Ừ, nhất là những người mà hay mít ướt. Hồi nhỏ ai chọc cũng khóc hết trơn. Phải nhớ không? Nhưng không biết sao lớn lên cái bắt đầu hết. Thì thì mới hiểu là là khi người ta trưởng thành thì người ta làm chủ được cái cảm xúc của mình. Nhưng mà nhiều khi nhớ lại thì mình cũng thấy vui.
[14:25]Nếu con nít mà không mít ướt không còn là con nít, thấy không? Nó lớn nhanh quá, thôi kệ. Cho nên có một bài nhạc ông ông Phạm Duy ông viết trong bài Kỷ Niệm á: "Xin đi lại từ đầu, không đi vội về sau, cho tôi thời niên thiếu dễ khóc, dễ tin theo." À nó còn cái dễ tin là lát khi mình nói qua cái phần bản lĩnh mình sẽ thấy, còn cái tâm lý dễ tin là lúc nhỏ đó, nhưng cái đó phần bản lĩnh. Nhưng cái người nhỏ là dễ cười, dễ khóc, dễ giận, dễ hờn. Con nít nó chơi nhau nó giận hoài là vậy đó. Thấy ngồi chơi một lát cái giận hờn, "Bỏ! Tao nghỉ chơi mày ra!" vậy đó. Hồi đó có không? Đó có, nó vậy đó.
[14:58]Nhưng mà lớn lên thì muốn nghỉ chơi với ai làm sao? Phải cân nhắc, phải đắn đo dữ lắm, phải không? Phải tính toán lợi hại đủ thứ chứ không phải là giận là nghỉ chơi như hồi nhỏ nữa. Ừ, chứ không phải giận là đùng đùng nhảy chơi rồi bỏ về nhà mình không thèm chơi nữa. Không thèm chơi bỏ đùng đùng về nhà nhưng mà cứ liếc ra sau lưng nó có lại năn nỉ mình hay không. Khác, hồi đó khác. Thì đánh giá chỗ đó thôi, nhưng mà rồi nó có trường hợp này lạ là hồi nhỏ ha, dễ cười, dễ khóc, tức là cảm xúc bộc phát không kềm chế. Lớn lên, bắt đầu khó cười, khó khóc, cảm xúc kềm chế lại được. Nhưng đến già coi chừng nó lui trở lại.
[15:35]Bắt đầu có những người già bắt đầu dễ cười, dễ khóc, mềm yếu trở lại. Tại sao? Như vậy cái người già lúc đó đã bị suy thoái về tâm lý. Tức là hồi nhỏ là tâm lý họ yếu, trưởng thành, lúc lớn lên tâm lý họ vững vàng và làm chủ được cảm xúc. Khi già, bỗng nhiên nó suy thoái, cái sức làm chủ nó hết rồi, bỗng nhiên cái lại mềm yếu trở lại như trẻ thơ: dễ cười, dễ khóc, dễ giận, dễ hờn, dễ nghỉ chơi rồi. Cái đó là cái cái cái dấu hiệu của tâm lý. Chứ nó nhiều mặt lắm, nhiều mặt khác nhau về tâm lý giữa tuổi trẻ và tuổi già, nhưng mà thôi mình nói nhiều không được. Bây giờ bắt đầu mình nói qua một cái trưởng thành của cái bản lĩnh nữa.
[16:09]Tức là hồi nhỏ thì người ta không có bản lĩnh nhiều, nhưng mà khi lớn lên gọi là trưởng thành thì người ta có bản lĩnh hơn, có thể tạo nên cái sự nghiệp hơn. À bây giờ chúng ta đánh giá xem những cái gì gọi là cái trưởng thành của một người à có bản lĩnh. Ừ, tức là người đó học được nhiều rồi, phải không? Bình thường là đã học xong lớp 12, rồi có người tốt hơn thì tốt nghiệp cao đẳng, tốt nghiệp đại học, có bằng cấp, có cái nghề, và có thể làm ra tiền để nuôi sống bản thân và nuôi được luôn gia đình mình. À như vậy để đánh giá một người trưởng thành hay không thì chúng ta nhìn chỗ này: là người đó còn phải sống lệ thuộc kinh tế vào người khác hay người đó đã tự chủ kinh
[16:52]tế được rồi hoặc là có thể nuôi người khác được rồi, để chúng ta đánh giá chỗ đó. Nhiều khi có người mới 13, 14 tuổi, 15 tuổi đã làm ra tiền nuôi gia đình. Và như vậy người đó tuy tuổi còn nhỏ, sinh lý chưa trưởng thành nhưng về bản lĩnh, về sự nghiệp đã bắt đầu trưởng thành. Và có người nhiều khi 40 tuổi, nhiều khi chưa làm ra tiền nuôi ai được nữa. Nên nhiều khi nó lạ lùng như vậy. Cho nên có những cái mà cái sự trưởng thành nó không đi theo cái tuổi tác, không đi theo cái sinh lý của mình mà nó đi theo con đường riêng. Có nhiều đứa bé thật là giỏi, 13, 14 tuổi là thôi tối ngày lăn lóc bươn chải nuôi cả cha cả mẹ mình được, mà có những người nhiều khi tới 40
[17:29]tuổi rồi vẫn chưa thể làm ra được tiền để nuôi gia đình mình. Cái duyên, cái phước gì bí mật ở kiếp trước mình không biết nổi, không hiểu được. Nhưng mà ở đây thì chúng ta vẫn dựa vào cái tiêu chuẩn là về khả năng kinh tế để đánh giá một người trưởng thành hay chưa. Dĩ nhiên nó lệ thuộc cái phước, dĩ nhiên lệ thuộc cái phước. Nhưng mà chúng ta vẫn định nghĩa như vậy, tức là đánh giá ở chỗ này: cái người mà còn phải sống nhờ vào cha mẹ, gia đình mình thì gọi là chưa trưởng thành về bản lĩnh, về sự nghiệp; còn người mà đã tự chủ được về kinh tế, có thể nuôi bản thân mình và nuôi gia đình mình thì gọi là người đã trưởng thành về về sự nghiệp.
[18:07]Rồi đến khi mà già nua thì làm sao? Bắt đầu lại lui lại, à là không làm việc được nữa, lại sống nhờ trở lại. Tức là giai đoạn trẻ mình sống nhờ, giai đoạn giữa mình bắt đầu mình mình nuôi người, rồi tới già cái mình lại sống nhờ trở lại, và mình nhờ cậy tới khi ngày chết. Nên về cái bản lĩnh sự nghiệp nó lại đi theo một cái vòng, một cái đường hình sin thế này, một hình parabol úp xuống thế này, cũng lạ. Chỉ trừ một vài trường hợp, có một vài người cực kỳ có phước, họ về già rồi mà cái tiền bạc của họ, cái bản lĩnh họ vẫn còn, họ vẫn làm ra tiền. Họ vẫn tiếp tục đầu tư. Già rồi không cần phải lao động cực khổ,
[18:52]chỉ cần có ý kiến chỉ đạo thôi là vẫn tiếp tục làm ra tiền. Thì đây là cái người mà cái sự nghiệp họ tồn tại không bị suy thoái theo tuổi tác. À cũng có trường hợp như vậy, nghĩa là già rồi vẫn chỉ đạo người dưới mình, con cháu mình phải làm này làm kia để tiếp tục làm ra tiền, là không sống nhờ mà mình lại là chỗ dựa của bao nhiêu người khác. Cái người này rất là có phước. Đó là nói cái sự trưởng thành sự nghiệp. Còn cái về bản lĩnh thì nó như thế này: nó khác nhau giữa cái người nhỏ và người lớn là ở chỗ dễ tin hay không á. Nghĩa là ai nói gì mình tin nấy thì biết mình trưởng thành chưa? Chưa, là còn con nít đó.
[19:31]Mà ngộ ghê nha, thầy nói cái điều này không biết có đụng chạm, thầy thấy có những người 60 tuổi rồi vẫn chưa trưởng thành điểm này. Có người 70 tuổi rồi vẫn chưa trưởng thành điều này. Tức là ai nói gì tin nấy. Ngộ ghê, không biết sao. Mấy Phật tử có bị không? Ví dụ như có người đến nói mình vầy: Ờ... anh Hai! Chào anh Hai! Ờ, làm cái gì anh Hai? À... Mần khỏe chứ anh? Khỏe. Chú Chú Chú nghe gì không? Dạ đâu nghe gì đâu anh. Hồi xóm đây nè... cái máy bay đó nó mới bay qua đây nè, nó bay bay nó nó rớt ngay cái ngoài chợ cái chỗ chỗ đó mà chết quá trời luôn! Trời ghê dữ vậy hả? Tí anh có gì anh dắt tui đi với coi!
[20:15]vừa nghe cái tin liền, mình nghe mình không biết phán đoán. Mình nghe xong mình phán đoán là hồi nãy giờ mình có nghe cái tiếng máy bay bay qua không? Phải không? Mình có nghe tiếng nổ không? Phải không? Có nghe tiếng lửa cháy hay không? Và máy bay có thường hay bay qua vùng đó hay không? Nghe cái tin liền mà không hề xét lại những khía cạnh khác thì biết ngay mình chưa trưởng thành. Còn cái người mà nghe nói... Đây nè đây nè, tui nói mấy chị nghe. Ở ngoài chợ á, có cái cái người á dắt con cọp bự ghê nè, chạy ngoan qua chợ á. Nó đứng vậy nè, nó đi... thì liền chạy lại: "Dắt tui đi." Biết ngay mình con nít nữa.
[20:51]Nè, ai nói gì tin nấy thì biết mình con nít. Phải ngồi phải xét lại liền, nghĩa là ổng dắt cọp là dắt từ đâu tới? Phải không? Ổng dắt từ đâu? Từ cái vùng nào có rừng mà còn cọp để ổng dắt về đây? Mà trên đường đi đó, hổng lẽ công an không chặn lại? Tại vì dắt cọp đi dưới đường là điều không được phép. Đó là giống vật nguy hiểm, phải nhốt trong chuồng chứ không có dùm dắt cọp đi chơi ở ngoài chợ. Nghe phải suy luận liền, chứ mới nghe mà tin. À, vì vậy chúng ta thấy nhiều khi ta con nít là vậy đó. Tự nhiên gặp cái nói: "Trời ơi chị ơi, ông kia ổng gần chết mà gặp ông kia ổng bối củ tỏi lại ổng lấy cái quạt ổng gõ đầu cái
[21:25]cóc, ngồi sống dậy liền." Thế là mình, "Rồi chỉ tui tui lại, tui cũng bệnh hoạn." Nói, "Đưa tui hai triệu tui dắt chị đi." Móc hai triệu đưa liền. Đó là cái mình con nít á, chưa trưởng thành. Mà cái này lạ lùng là nhiều người bị nha, nhiều người bị. Nên nếu ai nói gì mình tin nấy thì mình chưa trưởng thành.
[21:47]Ai mà cảm thấy mình bị dễ tin, nghĩa là người ta nói mình ít xét đoán mà tin liền giơ tay lên thầy coi. Sự thật là chúng ta vẫn bị lấp lửng cả hai, đúng không? Nên do đó yêu cầu ngày hôm nay: xin làm người trưởng thành. Có bài hát là xin làm người gì đó? "Xin làm người hát rong." Thôi đừng làm hát rong, mà xin làm người trưởng thành giùm. Tức là làm người có bản lĩnh. Người bản lĩnh như thế nào? Nghĩa là ai nói cái gì xin xét lại một chút, không tin liền. Người ta nói gì đó mình phải có cái nhìn của mình mình tin hay không, còn nếu mình chưa thể xét được cũng chưa tin, để đi tìm dữ liệu cái đã.
[22:25]Tìm dữ liệu cái đã. Ừm. Ừm. Nên có nhiều cái chuyện mà nhiều người đồn vẫn không có đáng tin. Như ngày xưa có câu chuyện trong Cổ Học Tinh Hoa. Đó là khi ông ông ông vua ổng phê phán một cái người tướng tài ổng là người xấu, thì gặp Án Tử nói, "Bây giờ người ta đến nói với bệ hạ là ở trong chợ có cọp, bệ hạ tin không?" Nói, "Không tin." Ông vua cũng khôn. "Giờ có người thứ hai nói là ở trong chợ có cọp, bệ hạ tin không?" Nói, "Bắt đầu hơi tin tin." "Giờ có người thứ ba nói nữa bệ hạ tin không?" Nói, "Bây giờ trẫm tin." Nói, "Đó, chuyện cọp ở chợ là hổng bao giờ có mà ba người nói bệ hạ bắt đầu tin."
[23:05]Cho nên những kẻ xấu cũng vậy, họ muốn vu khống ai, họ muốn nói xấu ai, họ cho nhiều người cùng nói làm cho người ta tin liền. Nói tới lần thứ ba bắt đầu người ta tin, mà nhiều khi đó là một chuyện sai sự thật. Nên vì vậy cái chỗ trưởng thành, cái bản lĩnh này là sống giữa cuộc đời dù một ngàn người nói điều đó mà mình phải đứng bằng chính cái đôi chân của mình, bằng trí tuệ của mình, bằng sự phán đoán của mình. Chưa tin, không tin. Phật tử làm điều này được không? Được không? Phải ráng làm được nha. Phải ráng làm để làm một người trưởng thành ở trong cuộc sống này và trong Phật pháp. Bởi vì khi chúng ta biết đạo, chúng ta đi làm những việc đạo,
[23:46]chúng ta cũng phụ truyền bá Phật pháp với thầy tổ mình, với huynh đệ mình, chúng ta sẽ đụng chạm rất nhiều vấn đề. Và có những điều nó sai sự thật mà được nhiều người lặp tới lặp lui, chúng ta có thể bị tin liền. Nên từ hôm nay, chúng ta quyết làm một người trưởng thành. Ai nói ngả nói nghiêng thay kệ người ta, mình xét lại, còn phải tìm hiểu lại, điều tra lại, nhất là những chuyện quan trọng, nhất là những chuyện quan trọng. Ví dụ như cùng một nhóm bạn chơi với nhau cái có một người nói vào tai mình: cái ông mặc áo xanh mà ngồi ở hàng thứ hai á là ông đó ổng có cái tài ai mà muốn buôn may bán đắt á,
[24:24]ổng chỉ nghĩa là nhéo lỗ tai ba cái là người đó về là làm ăn khá lên liền. Nhiều khi mình tin cái chạy lại quỳ xuống chân, "Xin ngài nhéo tai con ba cái." Dám á. Mình phải xét liền, bắt đầu mình dòm bộ dạng ông đó làm sao, ổng có đức lớn hay không. Tại vì cái người có đức lớn á mới ban phước cho người khác được. Mà thứ hai, ổng nghèo hay giàu? Nghĩa là ổng làm cho người ta buôn may bán đắt mà chân ổng dép thì mang chiếc này chiếc lượm chiếc đâu khác mang vô hai chân hai dép khác nhau, quần thì vá ba bốn lỗ, có lỗ vá mới rách mà còn cái lỗ lòi giờ thấy cái đầu gối lòi ra, thì mình biết là cái người cái đồn đó không chính xác.
[25:03]Cái người mà có thể có cái đức để làm cho người khác làm ăn khá là họ có phải có cái uy đức nhìn vô thấy liền, họ nói một tiếng quỷ thần phải nghe lời liền. Ví dụ như một bậc thầy đó ổng ổng không bao giờ muốn làm ăn, không muốn làm giàu nhưng ổng có cái đức lớn. Rồi có một cái người Phật tử nghèo đến, "Thưa thầy, con quá khổ. À xin thầy cho con một lời khuyên." Thì ổng chả biết khuyên cái gì, thì đầu tiên ổng khuyên, "Thôi về làm phước." Rồi ổng cũng nói thêm, "Thôi bây giờ không biết sao, thôi thầy chúc cho con may mắn hơn." Ổng chỉ chúc thôi chứ ổng cũng chả làm gì được, nhưng cái lời nói của ổng quỷ thần phải nghe lời.
[25:37]Thế là người kia về tự nhiên có quỷ thần đi theo phù hộ khiến làm ăn gặp may. Thì cái người đó cái đức phải nghiêng cả quỷ thần luôn thì mới có thể là đem cái đức cho người khác, mới đem cái may mắn cho người khác chứ không phải dễ. Còn cái người gặp cái ông ba trợn nào đâu lại nhéo lỗ tai ba cái, cú đầu ba cái, ngắt mũi ba cái, đá ba cái vô mông mà về làm ăn khá thì đừng tin, phải không? Mình phải có cái xét của mình liền chứ không có phải là ai nói gì cũng tin. Nên chúng ta nhớ phải làm người trưởng thành. Cái bản lĩnh của cái người nhỏ trở thành người lớn là chỗ này nữa là thế này: là lúc nhỏ đó người ta hăm hở và nhiệt tình,
[26:13]hăm hở và nhiệt tình, nghĩ ra điều gì là tin chắc mình làm là thành công. Ừ. Bây giờ nói, "Bây giờ tui đi làm ăn ha, tui lấy vốn tui mượn vốn ba mẹ tui ha, tui đi buôn ở đó ba chuyến là tui sẽ lời nhiêu đây, lời nhiêu đây rồi tui mua miếng đất ha, tui để mấy tháng tui có lời tui bán miếng đất tui mua cái này làm kia." Coi là tính y như là làm tỷ phú tới nơi á. Nhưng mà sau khi mượn vốn ba mình xong đi buôn sao? Lỗ, ba chuyến là lỗ trơn không còn gì hết. Cho nên cái người nhỏ tuổi á là hăm hở, nhiệt huyết và không lường được cái sự thất bại, không tính cái đường mà thua, chỉ tính đường thắng, mình biết người đó còn trẻ con.
[26:52]Mình bàn cái chuyện làm ăn hay làm việc với người đó mình mà mình thấy người đó vạch ra phương án xong không bao giờ tính đường thua, chỉ tính làm này là thành công làm này thành công là đừng làm ăn với người đó, vì người đó còn trẻ con. Còn cái người lớn thì sao? Thì họ cẩn thận, họ suy xét và phán đoán. Nhiều khi họ gan dạ, nhưng mà cái gan dạ của họ có tính toán và tính đường thua. Nếu mình làm cái đó mà thua thì có đường này nó gỡ, nếu kia thua đường này nó gỡ, mà nếu không có đường gỡ thì không làm. Tức là dự trù nhiều hướng, mà nếu người nào được như vậy là người đó mình hợp tác làm ăn được, người đó đã trưởng thành. Có đúng không?
[27:29]Đúng không? Nên Phật tử để ý lại mình cũng vậy, nghĩa là nhớ hồi trẻ mình muốn làm ăn cái gì cái đâm đầu vô làm rồi sứt đầu lở trán, thất bại. Nhưng bây giờ lớn rồi chuyện đó đã qua, phải không? Do đó, nói điều này thầy cũng muốn nhắc những Phật tử còn trẻ chuẩn bị bước vào đời để làm ăn hãy xem lại cái tâm lý đó của mình. Bây giờ mình nói về đạo đức, thế nào là một người đạo đức còn non kém và thế nào là một người đạo đức đã trưởng thành thì cái này mình nói ba năm chưa hết, phải không? Nhưng mà hôm nay chúng ta chỉ nói cái điểm Cái so sánh giữa cái người nhỏ và cái người trưởng thành về đạo đức là chỗ này một chút xíu nè, giống như vậy:
[28:07]là cái người nhỏ đó thì thường lo cho mình nhiều hơn.
[28:13]Cái người lớn thì lo cho người khác nhiều hơn, chút xíu đó thôi.
[28:20]Chúng ta so sánh chúng ta thấy, đứa bé là được cha mẹ lo từ bú mớm, nâng niu, tiêu tiểu cha mẹ lo hết. Và nhất là gặp những gia đình mà cha mẹ cưng quá thì đứa bé nó kiêu căng kỳ lạ lắm và càng ích kỷ. Chỉ lo cho mình, mình đói là phải có gì cho mình ăn, mình muốn vòi cái món đồ chơi nào là phải mua cho bằng được mà không cần biết cha mẹ mình có đủ tiền hay không. Nghĩa là cái tâm lý mà càng được nuông chiều thì đứa bé đó càng lâu trưởng thành về đạo đức. À, những gia đình mà nghèo khổ cha mẹ không thể chiều con cái đó, vậy chứ mà đứa bé nó nó trưởng thành về đạo đức sớm hơn. Còn những gia đình mà cha mẹ khá giả,
[29:01]ít con thì thường những đứa bé đó nó không trưởng thành về đạo đức. Tuổi lớn nhưng mà càng lớn càng hư. Đây là điều mà bên Trung Quốc họ bị á, bởi vì Trung Quốc cái cái áp lực về dân số khủng khiếp quá, lên tới một tỷ mấy người nhà nước lo không nổi nên ra một cái luật khắc nghiệt là mỗi gia đình chỉ có một con. Một con mà họ tìm cách chỉ có được một đứa con trai để nối dòng. Và khi hai vợ chồng mà đẻ được đứa con trai thì cưng không thể tưởng, đứa đó là vua, muốn cái gì được nấy. Từ từ nó phì lủ, mập thù lù như một thùng tô-nô, đòi gì được nấy và càng lớn nó càng hư, không hề trưởng thành về đạo đức. Vì sao?
[29:39]Bởi vì nó muốn cái gì nó phải được cái đó, nên không bao giờ nó biết kiềm chế cái nó muốn. Thì đó, đây là cái tâm lý khác nhau giữa người nhỏ và người lớn. Cái người nhỏ đó không biết kiềm chế cái mình muốn, còn cái người lớn biết kiềm chế cái mình muốn. Đây là điểm để đánh giá đạo đức đã có hay chưa, đã trưởng thành hay chưa. Ví dụ như là nhiều khi một cái người cha
[30:06]ông nhìn thấy bộ đồ đẹp là ông muốn, ông có khởi ý muốn, ông muốn có bộ đồ đó để ông đi ăn tiệc Nhưng mà lúc đó ông nghĩ đến như đứa con của ông. Ông nói thôi mình đừng mua, để mình mua hai cái bộ đồ nhỏ hơn cho con mình đi học. Đó là sự trưởng thành về đạo đức. Nghĩa là cái mình muốn, mình kềm lại để có thể lo cho người khác, đó là trưởng thành về đạo đức. Còn cái người mà chưa trưởng thành, muốn mua liền, không nghĩ tới người khác, chỉ thỏa mãn cái muốn của mình thì người đó vẫn còn ấu trĩ, còn non nớt về đạo đức. Nên ở đây, để đánh giá một người trưởng thành về đạo đức hay chưa, ta chỉ xem điểm đó là người đó có kềm chế được cái muốn mình hay không thôi.
[30:52]Người đó có độ lượng hay chưa, có lo cho người hay chưa thôi, chút xíu đó thôi là biết rồi. Nên cái người nào mà thường hay nghĩ về mình, muốn mình đẹp, muốn mình sang, muốn mình vui, à muốn mọi người phải quý yêu mình thì biết ngay người này còn trẻ con, trẻ con. Còn cái người ngược lại, chỉ muốn được thương yêu người khác, nhiều khi thấy người ta không thương mình nhưng vẫn thương. Ví dụ như là một cái người lớn à hàng xóm nhìn mấy đứa trẻ con nó chơi đùa, nó đá banh, nó la hét, nhưng mà rồi ngoắc nó lại: Lại đây, lại đây bác nói cho nghe, có mấy cây xoài đang có trái tụi con vô hái, trỏ leo lên hái.
[31:31]Như vậy là cái người đó đang thương trẻ con, nhưng mà trẻ con nó không biết, nó không cần, nó chỉ: À, vui quá, thích quá, nên chạy ùa vô vườn nó lên nó hái xoài nó đem về nó ăn chơi. Đó cái khác nhau giữa người lớn con nít là con nít thích là muốn làm liền, còn người lớn họ kềm chế cái muốn và họ thương yêu và không cần được mấy đứa đó thương lại. Còn nhỏ đó, mình thương ai mình muốn người đó phải phải thương lại mình, đúng không? Muốn ba mẹ mình phải thương mình, mà nhiều khi càng vòi vĩnh làm dữ không cần mình thương lại ba mẹ mình. Ví dụ mình thương nhớ cha mẹ mình bởi vì cha mẹ mình đi đâu xa là mình khổ thôi,
[32:05]chứ không phải là mình thương, nên mình nhớ mình mong được cái sự nuông chiều. Khi lớn lên có bạn bè hoặc là có cái tình yêu nam nữ thì mình yêu ai mình bắt người đó phải phải yêu mình lại như thế, mình nhớ người ta bắt người ta phải nhớ mình như thế, mình thương người ta nhiều cỡ nào mình bắt người ta phải thương nhiều như thế. Thấy trúng tim đen không? Mấy đứa nhỏ nhỏ đúng không? Nhưng mà khi qua cái tuổi đó rồi, khi lớn lên rồi, người ta độ lượng rồi, người ta đến khoảng năm sáu mươi rồi, bắt đầu người ta thương yêu cuộc đời, thương yêu con người mà không cần người đó phải thương lại mình. Chỉ cần mình thương người ta thôi, không cần người ta thương lại.
[32:40]Và mình giúp người ta, người ta nên sự nghiệp rồi người ta đi đâu mất luôn không cần, không cần người ta nhớ tới ơn của mình. Và đó là người trưởng thành về đạo đức. Nên nên đạo đức thì nói mênh mông thiên địa, chỉ rút lại một cái để đánh giá sự trưởng thành: người kềm chế được cái mình muốn hay là người muốn thỏa mãn cái mình muốn, nhiêu đó thôi. Đồng ý ha? Bây giờ chúng ta nói cái thứ năm, cái cuối cùng là trưởng thành về đạo pháp. Vì tất cả chúng ta ở đây là những người đều biết tu hành, biết đến với Phật, biết tìm hiểu giáo lý, nên chúng ta có cái buổi đầu tu như thế nào mà khi đã trưởng thành thì mình tu như thế nào.
[33:18]Chúng ta có một số điểm so sánh để chúng ta xem chúng ta ở giai đoạn nào nha. Là cái người mà mới đến đạo á, nhất là những người có trí tuệ, ở buổi đầu á là muốn đi tìm cái cao siêu và chán cái tầm thường của thế gian này. Nói cuộc đời này tầm thường, vô nghĩa, lớn lên có vợ, có chồng, có con tầm thường, tìm miếng ăn, miếng mặc tầm thường, ham đua danh lợi tầm thường. Nghĩa là những cái mà thế gian chạy theo mình xem là tầm thường hết và mình đi tìm cái cao siêu. Cái cao siêu đó ở đâu? Ở chân trời xanh, ở trong núi thẳm, trong rừng hoang. Và cái người nào mà có cái tâm trạng đó, biết ngay người này còn ấu trĩ trong đạo pháp.
[34:03]Nếu mình có tâm trạng đó là mình còn ấu trĩ trong đạo pháp đó. Thế một người trưởng thành trong đạo pháp là như thế nào? Một người trưởng thành trong đạo pháp là người như thế này, xin lắng nghe kỹ, câu này hơi khó hiểu, tại vì trưởng thành rồi khó hiểu, là họ cũng đi tìm cái cao siêu, nhưng mà đi tìm cái căn bản của cái cao siêu trong những điều tầm thường của cuộc sống này.
[34:29]Ở buổi đầu á, họ chán mọi cái điều tầm thường của thế gian để đi tìm cái cao siêu, nhưng khi mà họ vỡ lẽ ra rồi, họ trưởng thành rồi thì họ cũng đi tìm cái cao siêu, nhưng mà cái căn bản của cái cao siêu trong những điều tầm thường của cuộc sống mà trước kia họ đã ruồng bỏ. Trước kia mình từ bỏ cái tầm thường để đi tìm cao siêu, bây giờ không ngờ mình đi tìm cái cao siêu trong những cái tầm thường. Là như thế nào? Ví dụ thế này:
[34:57]Buổi đầu á, khi mình mới tu á, cái người mà muốn tu cao siêu thật sự nha, là hay tránh né con người lắm, ít muốn nói chuyện với ai, muốn tu lặng lẽ một mình. Đó là người mình biết những người mới tu á. Gặp ai không muốn nói chuyện, thích ở trong chỗ thanh vắng, biết người mới, thôi kệ cứ để cho họ mới, đừng cản, đừng cãi. Nhưng mà khi tu lâu rồi á thì họ lại tiếp xúc với con người không lo, không sợ và rất tử tế với con người. Càng nhiều người tới với mình mình càng thể hiện tình thương yêu và sự tử tế. Càng đông càng tử tế, càng đông càng tốt, không sợ. Nhưng mà trong cái thương yêu tử tế đó không hề bị ràng buộc bởi tình cảm riêng.
[35:40]Đó đó là một ví dụ. Nghĩa là ngày xưa xa lánh con người bởi vì nghĩ con người tầm thường nên tôi đi tìm tu với Phật, không tu con người, nhưng bây giờ biết rồi, tu với con người, thương yêu con người, tử tế con người nhưng không để ràng buộc tình cảm riêng. Cái ý nghĩa mà đi tìm cái cao siêu trong những điều tầm thường á là cái điều nó thực tế, nó ý vị, nó sâu sắc và lại có khả năng hướng thượng tới vô cùng, à lạ như vậy. Giờ thêm một ví dụ nữa. Cái người buổi đầu mới tu á thì họ thích bố thí, thích giúp người và xa dần cái sự ích kỷ. Nghĩa là hồi mà chưa tu á thì mình tham lam, gom góp, nhưng khi biết tu rồi là thích buông xả,
[36:19]thích cho người này, thích tặng người kia. Bên kia làm cái nhà mình lại mình xin đóng cái đinh giùm ha, mình xin mình đổ đất nền nhà người ta, tức mình xa dần cái sự ích kỷ đi. Hễ có tiền, có mười ký gạo là muốn kiếm ai cho bớt năm ký rồi. Nhà mà có nói là năm tạ gạo là muốn kiếm hàng xóm nghèo nghèo cho bớt ba bốn tạ. Đúng không? Đúng không? Ai mà không đúng là người đó chưa tu nha. Nghĩa là người mới biết tu đầu tiên là thích bố thí, thích bố thí, thích san sẻ, thích giúp đỡ, đó là cái tâm của người biết tu mà tu ở bước đầu. Thế tu ở bước sau là sao? Khi trưởng thành rồi thì sao? Hy sinh cái mạng cùi của mình cho người ta luôn.
[36:56]Nếu cần bán nhà cho người ta bán luôn. Đó là cái người buổi đầu mới biết tu thôi, thích xả kỷ, thích sống vị tha, hy sinh, giúp đỡ, bố thí, cho hết, nhiêu cũng được hết. Còn quần xà lỏn đi về là được rồi. Có nhiều người tới mức độ đó, mà sự thật đã có người hy sinh như vậy: ổng mặc bộ đồ đẹp, rồi gặp cái người nghèo quá cái ổng ngồi ổng nghĩ, ổng nói thôi cho, cởi cái áo sơ mi còn mặc cái áo thun, mặc áo thun mặc quần tây. Đi một lát gặp cái người quần rách không có mặc quần, ổng ngồi ổng mới nghĩ một lát ổng cởi quần tây ổng cho, ổng mặc quần xà lỏn áo thun đi về. Mà trên đường về tới nhà đúng còn quần đùi vì không thể cho nữa.
[37:35]Thì đó là người mới biết tu á. Nhưng mà người tu lâu rồi thì sao? Bỗng nhiên lại lo cho mình lại. Đây là điều kỳ lạ. Tại sao mới tu á thì dường như không hề lo cho mình, lo cho người thôi, liều mạng cùi lo hết cho người, nhưng mà khi mà tu lâu rồi giống như lại lo cho mình lại một chút? Bởi vì nó có hai điều: Thứ nhất á là mình cũng là một chúng sinh như mọi chúng sinh à, lúc đó không còn coi mình và chúng sinh là khác nhau nữa. Trước kia á, mình và chúng sinh khác nhau, cho nên là mình phải diệt cái ngã này để lo cho tha nhân. À, nhưng mà tới khi mà tu lớn rồi thì cái cái thằng này nó cũng giống như mọi thằng khác à.
[38:15]Cho nên cái thằng khác nó ăn thì thằng này cũng phải cho nó ăn, bằng nhau, bình đẳng. Và nó thêm điều nữa: khi mà tu lâu rồi bỗng nhiên cái trí tuệ mình tăng lên, khả năng mình tăng lên, mình có thể lo được rất nhiều cho mọi người. Cho nên bây giờ mà ai xin cái tay cho không? Hồi xưa cho giờ không cho nữa. Tại sao vậy? Để tay đó viết sách, truyền pháp. Hồi đó ai xin cái đầu cho liền, giờ cho không? Không. Để cái đầu để mà làm những việc đạo giúp cho người khác. Hồi đó có bao nhiêu cái răng tháo ra cho liền, bây giờ cho không? Không. Giờ để thuyết pháp nhe răng cười chứ không không còn cái răng nào sao mà nói chuyện thuyết pháp người ta?
[38:49]Nên vì vậy là cái mà họ lo cho họ là không phải vì họ nữa, mà xem cái thân này, cái con người này là một phương tiện để để làm lợi cho cho vô số người khác.
[39:02]Họ cũng không hề vị kỷ nhưng bỗng nhiên nhìn vô thấy hơi lo cho họ hơn ngày xưa. Đừng tưởng họ đã lui mà không ngờ họ đã trưởng thành. Giờ chúng ta xem điểm nè, trưởng thành và cái còn ấu trĩ trong đạo pháp ha. Cái người mà ấu trĩ trong đạo pháp là thế này nè: là càng tu càng thấy thấy mình hay, thấy mình hay. Tại vì sao? Tại bởi vì Phật quá hay, bởi vì giáo lý của Phật quá hay. Cho nên mình càng đi chùa chừng nào mình càng thấy mình hay chừng nấy. Đúng không? Đúng, phải không? Nói với bạn chứ: "Các bạn đi chùa đi nha, giáo lý Phật hay lắm. Hồi xưa tôi là một con người nhậu nhẹt, ích kỷ, ngày nay tôi bỏ nhậu, tôi biết lo cho vợ con, lo cho gia đình, hàng xóm.
[39:45]Ngày xưa là tôi mở miệng chửi thề, ngày nay tôi chỉ nói những lời ái ngữ thương yêu, tử tế với con người. Ngày xưa tôi ngu nhìn không biết, giờ tôi bắt đầu nhìn đâu biết đó, gặp người là biết người". Như vậy là người đó rõ ràng thấy càng tu thấy mình càng càng hay, đúng không? Như vậy người đó là người còn non trong đạo pháp. Chứ cái người trưởng thành trong đạo pháp là người sao? Tu riết rồi thấy mình như bụi, như đất á. Càng tu rồi cái tự nhiên thấy mình vô nghĩa thì người đó là người đã trưởng thành trong đạo pháp. À. Cho nên có một lần thầy nói câu này nói: "Tu lâu thì thành đất". Cái nhiều người không chịu nói:
[40:21]"Phải tu thành Phật chứ sao ông ổng nói tu thành đất?". Cho nên cái người đó là còn non trong đạo pháp á, chỉ muốn là mình càng tu càng hơn, càng giỏi, lên cao từ từ, người ta tôn thờ, người ta lạy lục. Người đó là cái hiểu còn ấu trĩ trong đạo pháp. Còn cái người già dặn rồi, càng tu càng thấy mình tầm thường, càng nhỏ bé. Và chính vì thấy mình càng tầm thường nhỏ bé, nên mình mới tôn trọng được mọi người. Người già lụm khụm mình quý trọng đã đành, đứa con nít mình cũng quý trọng nữa, tại vì mình thấy mình không là gì cả. Còn mà cái người mà còn ấu trĩ, tu càng lúc càng thấy mình ngon ngon lên từ từ, thấy đứa con nít coi thường liền,
[40:54]thấy đứa bé nhỏ tuổi coi thường liền, tại vì thấy mình quá lớn. Nhưng mà ngược lại, tu lâu rồi mình nhỏ xuống như bụi như đất, thì một đứa bé mình cũng trân trọng, mình cũng thương yêu, không hề coi thường. Đó, đó là dấu hiệu của sự trưởng thành trong đạo pháp. Quý Phật tử đã thấy được như vậy chưa? Đã được chưa? Nhớ cố gắng nha, cố gắng phải như vậy, tu lâu thấy mình tầm thường. Để so sánh biết là cái người mà còn ấu trĩ trong Phật pháp, hay là còn non nớt trong đạo pháp với cái người đã trưởng thành trong đạo pháp là cái điểm này nữa nè: cái người mới tu á, lúc nào cũng muốn mình thương yêu mọi người. Đúng không?
[41:32]Đó, nghĩa là hồi chưa tu á thì dĩ nhiên là mình không thương ai rồi, nhưng đến khi mình vào đạo, mình hiểu đạo rồi thì lúc nào cũng muốn, nghĩa là: xin đem trái tim này để thương yêu khắp tất cả. Có không? Nếu chưa có là chưa tu nha. Phải có! Lúc nào lòng cũng tâm nguyện: xin đem trái tim này hiến dâng tất cả, thương yêu tất cả. Đó là người biết tu và tu buổi đầu, tu còn non. Chưa tu á thì không thương ai. Mới biết tu thì muốn thương yêu tất cả mọi người. Tu lâu rồi thì sao?
[42:08]Tu lâu rồi thì chỉ muốn mọi người thương nhau. Mình hết quan trọng rồi. Hồi đó xem cái tình thương của mình cho mọi người là điều quan trọng, là vĩ đại, là lý tưởng, là cao đẹp, nhưng tu lớn rồi thấy nó tức cười. Không, không cần mình, cần mọi người thương lẫn nhau là được rồi, mình không cần. Mình là hạt bụi bé nhỏ, tầm thường, nhưng rất mong mọi người thương yêu lẫn nhau. Đó là người trưởng thành. Quý Phật tử đã có cái mong ước đó chưa? Có chưa? Nếu có điều đó là mình đã trưởng thành. Còn mình muốn mình thương yêu mọi người là biết tu nhưng mới biết tu. Rồi còn gì nữa? Cái khác nhau trong đạo pháp giữa người mới tu và người tu lâu nè:
[42:49]người mới tu đó, rất thích nói đạo lý, tức là gặp ai cũng muốn nói chuyện đạo cho người ta nghe. Có không? Dưới đó có ai giống vậy không? Có không? Có, phải không? Đó. Nhưng mà tu lâu rồi sao? Tu lâu rồi tự nhiên không muốn nói. Ngộ ghê, không thích nói, mà chỉ thích trong cái im lặng đó, mình cho người khác một ánh mắt đầy thương yêu, một nụ cười đầy thương yêu, thôi, không muốn nói nhiều nữa, tự nhiên không muốn nói nhiều. Gặp một em bé, nhìn nó cười với lòng thương yêu, chứ không ngồi muốn nói: "À lại đây thầy nói cho nghe nha, nhân này quả nấy nha, tu lâu thành Phật nha", không còn kiểu đó nữa,
[43:26]mà chỉ muốn nhìn đứa bé cười một cái, nhìn nó âu yếm rồi đủ rồi, hết. Hoặc một người già cũng vậy, chỉ muốn lại nắm tay cụ già, hỏi han cụ già sức khỏe chút rồi, thôi đủ rồi, chứ không phải ngồi: "Cụ nè, nói cho cụ nghe nha, cụ niệm Phật vãng sanh nha, không niệm Phật chết là chết đọa địa ngục á". Sự thật là ít muốn nói đạo lý, mà chỉ muốn thể hiện cái tình thương yêu mình thôi, và lúc đó chỉ muốn xem coi mình thương người được bao nhiêu rồi hay thôi, không muốn nói nhiều nữa. Giờ còn một điểm cuối cùng để đánh giá là người đã trưởng thành đạo pháp hay chưa là chỗ này nữa nè: là ở bước đầu á, cái người mà mới tu á thì sẽ rất vui khi thấy mình tu được tiến bộ.
[44:06]Lúc này thấy mình lạy Phật được nhiều hơn ngày xưa, khi mình ngồi thiền được lâu giờ hơn, tâm thanh tịnh hơn, mình làm phước được nhiều hơn, rất mừng, rất mừng. Đó là người bước đầu mới tu á. Nhưng mà người tu lâu thì sao? Bắt đầu hết vui vì mấy chuyện đó mà vui vì người khác. Bắt đầu mình nhìn qua huynh đệ mình thấy người đó lạy Phật được nhiều hơn, ngồi thiền được lâu hơn, đời sống người đó điềm đạm, thanh thản hơn, thấy người đó tử tế với mọi người hơn, mình vui mừng liền. Tức là mới tu mình vui vì mình tiến tu, nhưng mình trưởng thành rồi mình vui vì người khác tiến tu, người khác tiến bộ trong đạo pháp.
[44:43]Đó là đánh giá cái sự trưởng thành trong đạo pháp. Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau đề tài là Trưởng Thành, chúng ta nêu ra năm cái vấn đề của sự trưởng thành: thứ nhất là trưởng thành về về cơ thể, về sinh lý, tức là ai cũng lớn lên lần từ, mới sinh ra lớn lên, già rồi tàn úa rồi chết; nhưng mà độc lập với cái đó, có một dạng khác là trưởng thành về tâm lý, tức là nhỏ thì dễ cảm xúc, lớn rồi thì làm chủ được cảm xúc, nhưng mà chỉ sợ là lúc già thì lại yếu mềm, nhiều cảm xúc trở lại, coi chừng cái đó; rồi một cái trưởng thành về bản lĩnh, về sự nghiệp, tức là người nhỏ dễ tin, người lớn biết xét đoán không dễ tin,
[45:21]người nhỏ thì phải sống nhờ, lớn thì mình nuôi được người khác luôn, đó; rồi cái trưởng thành về đạo đức, tức là lúc nhỏ là lo cho mình, nhưng lúc lớn thì độ lượng, lo cho người, quan tâm cho người; còn cái trưởng thành trong đạo pháp thì chúng ta đã kể rất nhiều, nhiều ví dụ như vậy, mà cái quan trọng là là mới tu á thì mình muốn mình thương yêu con người, mà tu lâu rồi muốn mọi người thương nhau, không cần mình nữa, đó là dấu hiệu của sự trưởng thành trong đạo pháp. Cuối bài nói chuyện này, thầy có một bài thơ: Có một chút nắng vàng hoe buổi sớm, chút gió lành nghe đượm ngát hương hoa, chút bình minh chim ríu rít hót ca, chút cằn cỗi gốc mai già hé nhụy.
[46:09]Thế là Tết đã ngập tràn không khí, vạn niềm vui về ngự trị giữa đời. Người nhìn nhau lặng lẽ tặng nụ cười, và ta hiểu người thương người rồi đấy. Ôi Phật pháp cho ta nhiều biết mấy, tâm hồn ta bừng dậy ánh triều dương. Cả hành tinh chỉ là một quê hương, ta quỳ xuống xin tình thương soi sáng.