[0:24]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa đại chúng, hôm nay chúng ta nêu ra một vấn đề hết sức là quan trọng trong đạo Phật, đặt cái vấn đề sống còn của đạo Phật. Nếu chúng ta nhìn ra thế giới, nhìn ra các tôn giáo bạn và nhìn lại đạo Phật mình, ta sẽ thấy mình đi chậm chân hơn các tôn giáo bạn năm sáu mươi năm. Các tôn giáo bạn họ đặt cái mục tiêu quyết liệt để truyền đạo, lấy cho hết từng vùng tín đồ. Ví dụ họ chỉ đạo một cái giáo sĩ nói bây giờ cái vùng Mỹ Xuân nha, đạt cho anh là phải được 2.000 tín đồ, là ông giáo sĩ đi xuống đó lặn lội đi tìm từng nhà mà mà dụ người ta vô đạo bằng mọi giá.
[1:11]Tức là nó có chỉ đạo quyết liệt và ổng vô đó ổng làm đủ trò. Nghĩa là gặp thích coi bói thì ổng trổ nghề coi bói ra ổng coi, làm ăn ổng cho mượn nợ phải chịu mắc nợ ổng làm ăn để rồi phải theo đạo, còn nếu ông thích hát thì ổng hát hò cho nghe, thích giáo lý ổng kể chuyện cho nghe, tức là ai thích cái gì tới nơi đáp ứng hết để dụ người ta vô đạo hết. Thì mấy năm sau, vùng tín đồ đó có được mấy ngàn người cái đăng ký, ký tên đăng ký Nhà nước xin xây cái nhà thờ liền. Nghĩa là họ quyết liệt, mà đó là một chỉ đạo từ trên xuống, còn ta không có nha. Tại sao vậy? Nói: "Dạ, con đợi mấy người tới chặt tay rồi con mới độ người ta giống
[1:51]như Huệ Khả vậy đó." Mình chảnh giống như Bồ Đề Đạt Ma vậy đó. Không, ai tới con quay lưng vô vách không nói chuyện. Chừng nào nó chặt tay thấy tội nghiệp mới quay qua con khen một cái. Đợi giờ có ai chặt tay không ạ? Mình vô hỏi ba câu mà quay không trả lời, tát cho một cái đạp sập chùa rồi bỏ đi luôn. Cho nên cái cái câu chuyện Bồ Đề Đạt Ma và Huệ Khả ta không khéo ta hư hết đạo Phật luôn. Từ đó ta có thái độ chảnh, bất cần Phật tử. Ừm nghĩa là người ta đã tới chùa rồi mình còn chảnh, còn các tôn giáo bạn nó tới từng người, nó tới từng gia đình để nó độ người ta. Cho nên cái mà cái việc mà hoằng pháp ta hoàn toàn ta yếu kém, dở cực kỳ.
[2:36]Các công tác hoằng pháp ta cực kỳ dở. Nói thẳng một câu vậy. Tín đồ đạo Phật không tăng bao nhiêu hết, trong khi các tôn giáo bạn nó tăng ào ào ào ào. Một ngày nào đó mình bước ra ngoài đường không còn ai là Phật tử của mình nữa, lúc đó mới mà khóc. Quý thầy trẻ trẻ nhớ điều này, bây giờ quý thầy được người ta cúng dường, đó là công đức của ai? Công đức của những vị đi trước. Họ tạo ra một số Phật tử để lại để quý thầy hưởng. Quý thầy phải tạo ra một số Phật tử khi mình già rồi mình để lại cho lớp đàn em mình có Phật tử mà họ nuôi cái cái lớp đàn em mình, còn không là không ai nuôi ạ.
[3:17]Và một điều nữa, Phật tử mà đông thì người xuất gia mới đông, đúng không ạ? Phải từ Phật tử họ mới đi tu. Phật tử không đến chùa có nghĩa là không còn ai đi tu nữa. Ví dụ 1.000 người Phật tử đến chùa thì có thể được một hai người, hai ba người xuất gia. Còn nếu mà năm mười người tới chùa thì đừng hòng có người đi tu nữa. Chùa sẽ rơi vào cảnh là một thầy một chùa, chờ khi ông thầy ổng già ổng chết rồi cái rồi cái làng đó họ luân phiên tới thắp nhang thôi, không còn ai biết gì nữa. Đó là thảm cảnh của đạo Phật mà đã xảy ra rồi. Mấy trăm năm qua là đã bị cái tình trạng đó rồi. Nên khi người Pháp họ đặt chân xuống họ truyền đạo ầm ầm ầm ầm ầm vì
[3:56]không có Phật tử, không có tín đồ, không có người của đạo Phật. Đặt chân tới truyền đạo rồi họ dùng cái số lượng tín đồ của họ trở thành một đội quân chiếm đất nước mình luôn. Đau lòng như vậy. Cho nên cái việc mà phát triển đạo Phật là một nhiệm vụ thiêng liêng của hàng tăng sĩ. Nhưng mà để phát triển được đạo Phật thì phải làm cho người ta yêu thích đạo Phật. Mà để cho làm cho người ta yêu thích đạo Phật thì phải có cách cho người ta tiếp cận với giáo lý đạo Phật. Mà trong bao nhiêu cách để tiếp cận với giáo lý đạo Phật thì vấn đề nghi lễ là số một, là trung tâm.
[4:39]Ai đến với đạo rồi cũng quỳ lạy, lễ, nói, tụng vài câu, nguyện vài câu. Nhưng mà mấy trăm năm qua ta có những bài tụng chỉ dành cho những bậc thượng căn thượng thừa, còn Phật tử, quần chúng bình thường không có phần. Ta nói ví dụ đơn giản như bài kinh Phổ Môn, ta cứ gọi đó là bài kinh bình dân nhất, nhưng sự thật đó là bài kinh cao cấp nhất. Vì sao? Vì trong đó không có nói cái tu, chỉ nói khi gặp nạn cầu Bồ Tát Quan Âm, Bồ Tát Quan Âm linh ứng lắm, cái hạnh Bồ Tát Quan Âm vĩ đại lắm rồi thôi hết chuyện. Không có cách tu, đúng không ạ? Tụng xong bài đó ra ai biết cách tu khen hay. Làm sao diệt tham, diệt sân, diệt si?
[5:25]Làm sao trừ được những cái ích kỷ, những cái đố kỵ, những cái ái dục ở trong lòng mình? Không có, rồi cứ đổ thừa hết, dồn hết cái tha lực, cứ cầu ngài Quan Âm. Nhưng mà việc tu hành đâu phải là tha lực, việc tu hành phải là sự chiến đấu với chính mình. Thành thử ra bài đó chỉ dành cho những người đã tu rồi. Nghĩa là tự mình có cách tu rồi tụng thêm bài đó để tham khảo, để biết về cái hạnh Bồ Tát Quan Âm vĩ đại thôi. Rồi một bài nữa, bài Bát Nhã Tâm Kinh, cái gì cũng không hết trơn. Có ai hiểu gì khen hay ạ? Nói đây ai hiểu bài đó khen hay? Ở đây quý thầy này người nào hiểu đúng bài Bát Nhã Tâm Kinh khen hay?
[6:03]Hầu hết xưa giờ hiểu trật bài đó hết, cứ gì cũng không không không Phật tử không đi chùa luôn. Rồi nhiều người bác không nhân quả luôn. Nên cái bài kinh đó bài kinh thượng thừa của những người cực kỳ trí tuệ đã chứng đạo, Bồ Tát hành thâm Bát Nhã Ba La Mật Đa thời, Bồ Tát chứ không phải mình, mà xách cái bài kinh đó cho tất cả mọi người tụng. Tụng rồi hiểu sai, hiểu lầm, không biết đường tu, rồi đạo Phật bí luôn. Nói bài kinh gì, bài kinh Đại Bi, ai tụng hiểu chết liền. Tụng những câu vô nghĩa. Không có cái tác ý để tu tập khi ta tụng từng lời: "Nam mô hắc ra đát na đa ra dạ da". Nói thẳng luôn về năm đệ Lăng Nghiêm,
[6:47]ta suốt một thời nghĩa là nửa tiếng đồng hồ tụng năm đệ Lăng Nghiêm, ta không có tác ý gì hết, chỉ có niềm tin. Niềm tin tụng cái bài này chắc linh lắm, tụng này chắc diệt được ái dục á, chắc là vậy, tin chắc là vậy, nhưng không. Hồi chúng tôi còn làm điệu, ở với thầy Minh Hòa, Minh Trí á, lúc đó là buổi sáng dậy ngồi thiền xong đi nấu cơm, không có tụng Lăng Nghiêm. Tới chừng Thượng tọa Huệ Thới lúc ổng còn Thượng tọa, ổng nói không thuộc Lăng Nghiêm ổng đuổi ra khỏi chùa. Thôi bắt đầu mới xin thầy Đồng Nguyên nói: "Thầy cho con năm ngày." Buổi sáng vẫn đi lao tác bình thường, buổi chiều mỗi buổi chiều học một đệ, năm ngày học thuộc năm đệ liền.
[7:26]Nhưng mà không thích, tại vì nó không có tác ý để tu, tụng câu không nghĩa. Rồi sau này thì có những học giả họ mới lục vô trong cái tạng kinh Sanskrit, họ mới tìm những cái câu đó là chữ gì, nghĩa gì họ dịch ra hết thì nó có nghĩa chứ không phải không. Nhưng mà những nghĩa đó nó cũng mông lung lắm. Ví dụ như bài Đại Bi cũng chỉ là một bài cầu nguyện Bồ Tát Quan Âm xin cho chúng sinh điều này, xin cho chúng sinh điều kia, chứ nó cũng không có nghĩa tu hành. Rồi khi còn người ta phiên âm từ tiếng Sanskrit qua tiếng Hoa, từ tiếng Hoa qua tiếng Việt Nam rồi là nó thành ra "Nam mô hắc ra đát na đa ra dạ da", vô nghĩa luôn hoàn toàn.
[8:02]Thì cái nghi lễ mà nó vô nghĩa, quần chúng họ tiếp cận với cái nghi lễ này họ không có tác ý về về đạo lý. Không có tác ý về đạo lý thì không tăng trưởng được đạo hạnh để tu hành, mà không tăng trưởng được đạo hạnh để tu hành thì không có đạo tâm, không có tình yêu đạo, ta nhớ chữ đó, đạo tâm tức là tình yêu đạo. Không hiểu được đạo lý thì không biết đường để tu hành tức là không có đạo hạnh để tu hành, không có đạo hạnh để tu hành thì không tăng trưởng được đạo tâm tức là tình yêu đối với đạo, mà không có tình yêu đối với đạo thì họ chịu làm đệ tử đạo Phật nữa hay không ạ? Có chịu thờ kính chư tăng nữa không ạ? Không.
[8:46]Rồi đạo Phật suy yếu đi. Cho nên có những bài kinh mà dành cho những bậc thượng thừa, nhưng mà ta không hiểu tại sao ta cứ đem hết cho mọi người tụng, từ cái người bà bán rau cho tới cái người trí thức. Mà người trí thức thì họ kỵ cái niềm tin lắm. Cái người mà trí thức rồi cái gì phải lý giải cho ra, chứ đừng bắt tôi tin, tin tôi không tin. Cho nên những người Tây phương bây giờ họ đến với đạo Phật, đừng hòng bắt họ niệm Phật cầu vãng sanh. Cái đó niềm tin, họ không chơi. Đi qua gặp người Mỹ họ nghiên cứu về đạo Phật, nói: "À, chúng tôi có tông Tịnh độ, niệm Phật chết vãng sanh", họ cười họ bỏ đi liền.
[9:23]Họ chỉ tìm tới cái gì? Thiền. Cái gì mà nó cực kỳ lý trí thì họ mới chịu. Cái niềm tin không xài nha. Niềm tin mình lẩn quẩn ở Việt Nam mình mấy vùng quê chơi vui thôi, chứ còn cái giới trí thức khắp thế giới hiện nay họ đổ theo đạo Phật là họ không có chơi tông Tịnh độ, họ cũng không ưa Mật tông, vì nó thuộc về niềm tin. Còn cái mấy bà già thì khoái niềm tin, thì những bà già đó không phải là con người có thể phát huy đạo pháp được, truyền đạo được. Cho nên khi ta đưa ra một cái nghi lễ mà thuần về niềm tin, không có sự tu hành, ta chỉ thu hút được những người thì không còn năng lực, nhớ giùm như vậy.
[10:04]Còn nếu ta đưa ra một nghi lễ mà cái tính lý trí cao,
[10:10]Người ta tụng một bài xong người ta có đường lối tu hành, người ta tăng được cái tình yêu đạo thì ta thu hút được rất nhiều thành phần của xã hội về với đạo Phật. Chúng tôi nói câu này bởi vì chúng tôi đã thực nghiệm ở chùa Phật Quang mà thành công. Ví dụ hôm nào có dịp mời quý thầy lên chùa Phật Quang trong cái lễ lớn quý thầy thấy toàn người trẻ không, người em trẻ không, trí thức không, và người nam rất nhiều.
[10:40]Hồi xưa chúng tôi đi giảng vậy, vô cái chùa đó giảng vô thấy đầu trắng bốc hết cả một cái hội trường đầu trắng bốc. Giảng mấy năm rồi đầu đầu nó đen dần đen dần đen dần, rồi từ từ bây giờ nó xanh luôn. Bây giờ hễ một buổi giảng của tôi là đầu xanh hết, toàn lớp trẻ tới không. Bởi vì sao? Bởi vì chúng tôi đi con đường của lý trí, không đi niềm tin. Niềm tin chỉ dành cho mấy bà già, trí thức họ từ chối liền. Đó là nghe giảng, còn ta đi vào nghi lễ nhiều khi không phải lúc nào cũng có một bài giảng. Người ta đến chùa nhiều khi người ta chỉ quỳ đó người ta tụng một bài ngă ngắn rồi người ta về hoặc là đến chùa gặp một cái
[11:15]buổi tụng kinh người ta theo quý thầy người ta tụng kinh. Mà những cái bài kinh đó nó đầy những cái đạo lý tu hành cụ thể thực tế, dễ hiểu, căn bản thì họ tiếp nhận vào tâm họ liền. Họ tiếp nhận vào tâm họ liền thì họ có cái đường đi, họ sáng ra, họ thích, họ phấn khích, họ cảm thấy thú vị và họ yêu đạo, nhớ như vậy. Khi ta hiểu ra một điều hợp lý, ta hạnh phúc, nhớ đó là nguyên tắc. Nhớ nguyên tắc thế này: khi ta hiểu ra được một điều gì có lợi ích thì ta hạnh phúc, đó là nguyên tắc. Và những bài kinh tụng phải cho họ cái điều như vậy. Nên bây giờ ta định nghĩa nghi lễ. Mục đích của nghi lễ là gì?
[12:03]Tôn giáo nào cũng có nghi lễ hết á. Không có nghi lễ, không thành một tôn giáo. Cho nên có những cái tông phái họ coi thường nghi lễ thì tông phái đó tự diệt vong. Như vừa rồi, ngày đùng ngày hôm kia chúng tôi nói chuyện với Hòa thượng thiền chủ, Hòa thượng thiền chủ kể chuyện về một cái đám tang của một sư bà đâu gần đây, Pháp Thành. Hòa thượng nói vô không có nghi lễ nữa, làm như giỡn chơi, cái xác chết như giỡn chơi. Không biết tu theo tông gì không biết, gọi là phá chấp á. Nhưng mà phá chấp như vậy làm hư tâm mình. Cái gì nó cũng có nhân có quả, cái gì ta đàng hoàng nó ra cái quả đàng hoàng.
[12:40]Cái gì ta trân trọng nó ra cái quả long trọng, sang trọng. Còn ta cứ nhếch nhác, xuề xòa rồi cuộc đời ta sẽ thấy cuối đời ta sống một cuộc đời nhếch nhác, xuề xòa không ra gì, không ai ngó tới mặt mình luôn. Còn mình có cái nghi lễ đàng hoàng, trang trọng, long trọng thì tới càng về già mình càng sang trọng, càng có uy đức, chúng sinh càng nể nang, càng có phước. Cho nên cái nghi lễ là điều quan trọng, mà nghi lễ cho đúng á. Còn ai mà phá chấp không cần nghi, không cần lễ rồi sẽ thấy cuối đời nó như ăn mày. Nó lang thang lếch thếch như ăn mày. Nên cái nghi lễ rất quan trọng. Cho nên mục đích của nghi lễ là gì?
[13:20]Thứ nhất, ta dâng lời nguyện lên Đức Phật. Hay nói một câu là trả bài cho Đức Phật. Cái mục đích thứ hai của nghi lễ là gì? Là khi tụng như vậy làm cho chính mình cũng thâm nhập được đạo lý đó vào tâm hồn mình, làm cho chính mình cũng thâm nhập được đạo lý đó trở lại vào tâm hồn mình, mặc dầu cái miệng tụng nhưng đó cũng chính là xây dựng cái tâm hồn của mình lại. Cho nên nó phải có đạo lý cho đàng hoàng, chứ đừng có để mà những cái cái lời tụng vô nghĩa. Cái mục đích thứ ba là cho đại chúng cùng có kiến giải tu hành giống với nhau, theo tinh thần lục hòa: "kiến hòa đồng giải". Là khi mà tụng đại chúng như vậy là đại chúng đang đi cùng một
[14:10]con đường đạo lý, hiểu chung một cái giáo lý tu tập như vậy. Để trong cái đời sống này không có cái chênh lệch, không mâu thuẫn, không có những cái sai khác. Tại ta tụng cùng một bài kinh, đi cùng một đường lối đạo lý thì đời sống tự nhiên nó hòa hợp. Vì tất cả mọi người ví dụ như là bài kinh nó nói về khiêm hạ thì cả đại chúng đều khiêm hạ, hiền lành. Đó là mục đích thứ ba. Mục đích thứ tư là có những người họ không có tụng theo ta, nhưng vô tình họ đứng đó, ví dụ ta tụng trong một buổi lễ, đám tang trong một cái gia chủ nào đó, họ không phải đạo Phật họ không có tụng theo ta, nhưng mà khi họ nghe, họ hiểu thêm được đạo lý của Phật.
[14:51]Đó là mục đích thứ tư là cho những người nghe hiểu ra đạo lý của Phật. Họ đứng bên ngoài họ không tụng mà nghe không họ đã thích rồi, họ đã yêu thích đạo Phật rồi. Đó là mục đích thứ tư. Mà mục đích này quan trọng lắm đó nha. Nhiều cái tang lễ có những người không phải đạo Phật họ đứng họ nghe quý thầy tụng cái bài sám họ hiểu ra được họ theo đạo Phật luôn. Lợi hại lắm á, mục đích thứ tư. Mục đích thứ năm là cho những vong linh vô hình họ được nghe và họ được lợi ích nơi cái thần lực của cái bài kinh đó. Khi kinh mà có đúng đạo lý rồi tự nó có thần lực. Đó là mục đích thứ năm là cho những vong linh vô hình được nghe và được lợi ích.
[15:34]Mục đích thứ sáu là cho chư Thiên đánh giá ta để cảm ứng hộ trì ta.
[15:44]Khi ta tụng lời đó, tâm ta theo cái lời đó mà tăng tiến tới đâu thì cảm ứng lên chư Thiên. Chùa đó tự nhiên được mọi điều bền vững, sung túc. Khi cái bài kinh tụng mà tốt, cảm ứng lên tới chư Thiên liền. Đó là sáu cái mục đích nha, quý thầy phải nắm cho vững. Bây giờ ta có các cái yêu cầu nà: là cái nghi lễ đó phải đưa ra được cái phương pháp tu hành thực tế. Chứ không phải tụng xong rồi không biết tu cái gì. Cái nghi lễ phải đưa ra được phương pháp tu hành thực tế: là diệt sân thì sao, diệt tham thì sao, nhiếp tâm thì sao. Chứ không có tụng rồi gấp cuốn kinh lại mà không biết tu cái gì. Nói: "Thưa thầy, con tụng bài Đại Bi rồi con tu sao?" Nói:
[16:34]"Thôi cứ tụng linh à con." Đó là kiểu mê tín á, không giải thích được, không lý giải được, cứ kêu tin đi thì hoàn toàn ta rất giống mê tín. Nói tâm linh không phải mê tín, nhưng tích tắc cái ta rớt vô mê tín liền. Nói: "Bây giờ tụng bài Bát Nhã thì cái gì cũng không hết con tu sao thầy?" "Thôi cứ tụng riết rồi hiểu." Câu đó câu vô trách nhiệm. Cho nên cái bài tụng tụng xong rồi là biết đường để tu. Yêu cầu đó như vậy, đó là cái yêu cầu thứ nhất. Và nhờ biết cách để tu cho nên cái bài kinh tụng phải tăng trưởng đạo tâm được cho hội chúng. Qua một buổi lễ đạo tâm phải tăng lên một chút. Nhớ như vậy, cái yêu cầu thứ hai là mỗi buổi lễ vậy
[17:23]là tăng trưởng đạo tâm được của đại chúng lên. Là tình yêu đạo đó, đạo tâm tức là tình yêu đạo đó. Ở trên chùa Phật Quang chúng tôi vậy, cứ mỗi một đại lễ rất là đông người về mà chúng tôi nói với đệ tử mình câu này thôi: "Mục đích của buổi lễ này là làm gì? Sau buổi lễ cho mọi người tăng được đạo tâm, đó là ta thành công." Cái lời của ta là ở đó đó, không có tính lời lỗ. Không bao giờ tính chuyện, không bao giờ kêu gọi cúng dường không có gì hết. Tốn rất nhiều tiền cho một buổi đại lễ, chỉ lấy lại cái gì? Lấy lại cái đạo tâm của mọi người. Người ta xúc động, người ta yêu đạo đó là ta lãi á, cái lãi ta là chỗ đó đó.
[18:02]Chứ không phải nói tổ chức một buổi đại lễ rồi tính coi người ta cúng mình được nhiêu, mình bỏ ra vốn nhiêu rồi mình thu lại được nhiêu là lời nhiêu lỗ nhiêu, không có tính chuyện đó, tuyệt đối không được nghĩ về điều đó. Chỉ nghĩ một điều một là: nhìn coi người ta có tăng được đạo tâm hay không thôi. Cái lời của ta là chỗ đó mà cái ta đền ơn Phật là chỗ đó. Cho nên yêu cầu nghi lễ là phải đưa ra được phương pháp tu hành thực tế và yêu cầu thứ hai là làm cho mọi người tăng được tình yêu với đạo. Yêu cầu thứ ba là phải dễ hiểu.
[18:35]Lời lẽ phải hiện đại và sang trọng, chứ không được dùng cái lời lẽ quê mùa của người kém học làm mất giá trị đạo lý của Phật. Tức là cái lời tụng á nó phải dễ hiểu, đọc tới đâu hiểu rõ tới đó, mà lời lẽ là lời hiện đại, cái ngôn ngữ của thời đại hôm nay và lời lẽ nó sang trọng, không được lời lẽ quê mùa. Không có những câu mà bèn, ví dụ như nói: "Ờ tôi bèn ra đi", không có, câu đó xưa, quê rồi, không có. Cho nên cái văn á mà để cho các bài tụng á ta dùng cái ngôn ngữ của miền Huế và miền Bắc, hạn chế dùng ngôn ngữ của miền Tây. Tại ngôn ngữ của miền Tây không sang, mà ngôn ngữ mà trang trọng là ngôn ngữ của Huế và và miền Bắc, ta nhớ điều đó như vậy.
[19:25]Cho nên quý thầy mình phải giỏi ngôn ngữ các vùng miền hết, chứ không phải là là chỉ biết cái ngôn ngữ của mình không đâu, vùng miền mình không. Cái yêu cầu thứ thứ tư là
[19:40]phải dễ tụng. Cái điệu phải dễ tụng, ai cũng tụng theo được hết, mà cái điệu đó phải được đại chúng yêu thích. Tức là cái điệu tụng phải dễ tụng theo, không quá phức tạp và phải được đại chúng lúc đó yêu thích. Dễ tụng theo nghĩa là sao? Như rồi á, chúng tôi ra ngoài miền Trung làm cái lễ, nói chuyện quý thầy, chúng tôi mới khen quý thầy đó là quý thầy ở đây tán tụng cái điệu nghe hay quá. Quý thầy mới nói thế này, dạ tụi con đi tu rồi là phải học tán tụng ba năm, mời thầy về dạy ba năm tán tụng. Thì công nhận mấy thầy ổng tán tụng hay rất chuyên nghiệp, nhưng mà ổng lên ổng tụng rồi Phật tử đứng ngó, không có tụng gì theo được hết.
[20:27]Tại đâu có học đâu, quý Phật tử đâu có học ba năm chuyên nghiệp nữa đâu. Chỉ có quý thầy được học ba năm. Mà chỉ mấy ông thầy đó thôi, như chúng tôi ra là cũng đứng ngó luôn, chả biết tụng luôn. Cho nên chúng không tụng theo được, không có dễ tụng theo được. Đó là một cái thất bại của nghi lễ. Trong khi ta gì? Ta lúc nào cũng tìm cách đông người, thu hút đông người về với đạo Phật, thu hút đông người về với cái khóa lễ thì ở đây quý thầy đóng khung mình trong tháp ngà, đóng khung mình lại trong tháp ngà, chỉ dành đó cho ưu đãi cho một vài người có chuyên nghiệp, không mở ra cho đại chúng về cái điệu tụng là một thất bại.
[21:04]Và cái điệu phải được đại chúng yêu thích nghĩa là sao? Cái thời đó, chúng sinh đang thích cái điệu nhạc gì thì đưa điệu đó vào đạo Phật. Cái nghi lễ của đạo Phật ngày hôm nay lầm cái gì? Ta tiếp tục giữ cái điệu của thời xưa một hai trăm năm trước, trong khi cái số người ngày hôm nay họ bắt đầu họ hất thích rồi. Ví dụ như bây giờ ta tụng cái điệu như ta vẫn tụng hằng đêm ở đây của người miền Nam á, nó là điệu ru của Nam Bộ: "Ví dầu cầu ván đóng đinh, cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi." Ông Trần Văn Khê ổng phân tích ra, ổng nói kinh tụng trong đạo Phật lấy đúng điệu của miền Nam, cái thang âm đó, cái cấu trúc âm thanh những điệu nốt như thế, ổng phân tích ra.
[21:51]Huế thì lấy cái hò Huế. Có một số tán tụng lấy của cung đình ra. Còn miền Bắc chưa có điệu, miền Bắc thì tụng tụng đại, chưa có điệu, nên khi mà vào cái nghi lễ lớn mà có miền Nam thì người miền Bắc họ tụng qua miền Nam hết, các thầy miền Bắc đều phải tụng theo miền Nam vì miền Bắc đến bây giờ vẫn chưa có điệu tụng. Mặc dù ngoài đó có một số điệu nhạc dân tộc như là cái quan họ Bắc Ninh nè, chèo nè, đó, nhưng mà họ chưa hề đưa vô trong đạo Phật mà thời xưa một hai trăm năm trước người ta thích lắm á, mà quý thầy cũng không đã đưa vào được. Đó, có một lần á chúng tôi xem một cuốn phim của Mỹ, chúng tôi ngạc nhiên cái này.
[22:30]Ở trong nhà thờ của họ, họ để nguyên một cái dàn nhạc có cái trống. Chúng ta cứ tưởng á là đi vào nghi lễ là phải nghiêm trang ha, ở trong nhà thờ đó nó không bao giờ có trống nha. Trong nhà thờ của Công giáo đó, nó chỉ có cây piano, một cây orgue, một cái dàn hợp xướng và một dàn nhạc. Ví dụ ông cha ổng đứng đây ổng làm lễ, ờ nhân danh Cha và Thánh và Thần gì nè Amen, thì cái dàn nhạc ở trên này nó hát, tức là: "Chúa ở cùng anh chị em", ở dưới kia la lên: "Và ở cùng cha", nhưng mà nó hát thì cực hay! Những bài nhạc nó cực hay! Và vậy nó đánh piano, nó đánh ngọt, chuyên nghiệp. Cả một dàn hợp xướng đó bè, cái nốt này nó bè với nốt kia nó thành ra rất là lớn.
[23:10]Mà ta bước vô nhà thờ Tin Lành mình hết hồn liền, không có chuyện đó. Nó ngồi nó gõ trống nhạc jazz, oánh tách xình xình tách xình xình tách xình xình, nó oánh, thằng kia cầm guitar đánh, ta tưởng nó là một dàn nhạc chơi nhạc đời. Nhưng mà nghe cái lời đó là Chúa không: "Chúa cho con tình yêu, Chúa cho con cuộc sống", nhưng mà nó hát nó nhảy nó giật, mọi người đứng nhảy theo hát, cái là ông già bà già cũng nhảy theo. Thấy mới đầu mình nhìn thì mình thấy sốc, mình nói, ủa, cái tôn giáo gì kỳ vậy nà? Nhưng mà rồi khi mình ngồi, sau khi suy nghĩ rồi mình nói, chết, nó lấy hết quần chúng kiểu này. Rồi hỏi sao người ta thích?
[23:45]Nói đi nhà thờ vui, nghĩa là nhiễm cái niềm tin với Chúa nào không biết nhưng mà nhạc vui. Vì sao? Từ ông mục sư cho tới tín đồ đứng lên nhảy hết. Thế là thời đại theo tới đâu, nó đem hết nghi thức đi vô trong trong trong tôn giáo hết. Thiên Chúa, nhà thờ vẫn còn thua Tin Lành cái đó. Tin Lành nó cập nhật từng ngày về cái điệu tụng biến thành nhạc, mới là nhạc. Ở ngoài chơi tới đâu nó chơi tới bến tới đó, mình nói dùng theo kiểu dân gian á. Còn nhà thờ thì còn khựng khựng không dám, tại vì nhà thờ chuyên nghiệp quá, cái nhạc của họ hàn lâm quá. Còn đạo Phật mình thì mình đang sống ở của hai ba trăm năm trước
[24:19]á, cho nên lớp trẻ đi chùa hỏi sao, nó nói buồn quá không thích, qua nhà thờ chơi vui hơn, ta thua đứt cái đó liền! Ta thua đứt cái đó liền. Cho nên ở trong chùa Phật Quang chúng tôi là chúng tôi đẩy âm nhạc hiện đại vô nghi lễ liền. Gần ba chục năm trước, lúc đi dạy ở Giác Lâm á, cái rồi hôm đó có một cái buổi lễ gì cuối năm, à các quý thầy lớn nè, quý thầy giáo thọ nè ngồi chơi với tăng ni, chúng tôi lên chúng tôi hát một bài, cái bài chúng tôi soạn hồi chưa đi tu á, bài Dâng Hoa: "Con xin đem lòng tin kính, con xin dâng ngàn hương hoa, con xin dâng ngàn mây trong gió nhẹ..." Hát xong cái ông thầy Thiền Bảo ổng làm Báo Giác Ngộ đó,
[25:01]ổng về ổng cự, nói ông thầy tu mà đi hát đi hò đồ các đồ, ổng ngồi ổng cự. Cái bữa sau cái bên nhà thờ mời ổng, nguyên một cái Ban Trị sự thành hội vô nhà thờ dự cái lễ, trời ơi ổng thấy cái dàn nhạc hoành tráng hát, ổng ngồi mê mẩn luôn! Ổng mới thấy thì ra là âm nhạc cực kỳ quan trọng trong tôn giáo, lúc đó ổng mới hết chửi á, hết mới kêu ông Chân Quang ra chửi, chứ cứ cự hoài. Sau này vậy, khi chúng tôi lên núi vậy, bắt đầu dựng lập tông môn này nọ là soạn từng cái nghi thức vào âm nhạc hết. Như cái bài mà Pháp Vương Vô Thượng Tôn á, các vị đã dịch qua tiếng Việt ra là "Đấng Pháp Vương vô thượng, ba cõi chẳng ai bằng" rồi đó,
[25:37]chúng tôi cũng chưa hài lòng, chúng tôi biến nó thành âm nhạc luôn: "Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế." Đưa ra một cái, sinh viên kéo về chùa liền. Nó nói bài này hay, dễ hiểu, trang trọng và thích. Kết thúc một cái khóa lễ tụng kinh, đều đại chúng cùng hát một bài, khí đạo thiêng rất là lớn: "Vì đạo pháp ta đi gieo rắc nghìn nơi với con tim bao la như ánh mặt trời." Tất cả đại chúng hát hừng lên ai cũng xúc động hết. Cứ một khóa lễ như vậy mọi người cái tình yêu đạo nó tăng lên. Chúng tôi đẩy hết cái âm nhạc hiện đại vô trong nghi thức. Ví dụ có một số phần thì vẫn dùng cái nghi thức cổ,
[26:25]vẫn tụng theo lối cổ nhưng đều có âm nhạc hiện đại kèm theo. Và đó là lý do gì? Lý do tại sao lớp trẻ kéo tới chùa Phật Quang rất đông. Tới cái ngày mà lễ, ngày lễ như Phật đản, Vu Lan hay Thành đạo, 1.800 em tới 2.000 em về chùa để phụ lễ. Và xin thưa quý thầy, một đứa nó ăn bằng mười đứa, ăn sức trẻ mà. Đứa con gái là nó ăn sáu hộp cơm, bình thường Phật tử mình một hộp, đứa con gái nó ăn sáu hộp. Tại vì sao? Vì chúng tôi nhắc mấy em như thế này: "Tụi con về đây tụi con phải ăn nhiều hơn làm, nhưng bước ra khỏi chùa tụi con phải làm nhiều hơn ăn. Tại vì cống hiến cho cuộc đời phải nhiều hơn cái hưởng thụ.
[27:07]Nhưng về chùa là tụi con về nhà nên tụi con được quyền ăn, ăn thoải mái, ăn trả thù những lúc ở ký túc xá bị đói nghe thầy." Mấy đứa khoái quá, ô nó ăn, ăn mê man, vô tối ngày nó cứ đòi ăn, nhưng sau đó nó hiểu chùa là nhà. Cho nên dặn tụi nó: "Tụi con hãy nhớ cái bài nhạc của Lê Hựu Hà, hãy ăn như chưa ăn lần nào." Quý thầy có nghe bài nhạc đó chưa ạ? Có nghe chưa? "Hãy yêu như chưa yêu lần nào." "Hãy yêu như chưa yêu lần nào" nhưng mình chế lại: "Hãy ăn như chưa ăn lần nào." Nó nói, tụi con ăn thoải mái nghe thầy. Và những bài nhạc, chúng tôi viết rất nhiều bài nhạc ứng dụng trong trong khóa lễ.
[27:46]Ví dụ như trong lễ Phật đản, có cái bài Người Đã Đến là sau khi lễ Phật xong, đọc thông điệp Pháp chủ xong là bắt đầu toàn đại chúng từ trên quý thầy các Phật tử, người già người trẻ cầm bài nhạc in sẵn phát cho họ ngay từ đầu buổi lễ hết, chuẩn bị rất chu đáo và cái bài nghi thức đó cầm trong đó có bài sám tụng, bài nhạc in cực đẹp, cầm cái rất trang trọng và hát rền vang hết, hết cả núi rừng cả cái khóa lễ đó: "Người đã đến bao la như muôn mặt trời. Người đã đến đem cho tin yêu nghìn nơi.
[28:29]Người bước tới hoa sen nở rồi. Triệu tiếng hát vang lên mừng vui."
[28:40]Cả thế giới thương đau đang mỏi mong đợi chờ.
[28:49]Quỳ chắp búp tay sen khi tìm ra ước mơ.
[28:57]Người đã đến thắp lên nguồn tình thương, dạy cho con biết quay về bờ bến.
[29:10]Và quý thầy thấy cả mười mấy ngàn con người cùng hát cái bài đó cực kỳ xúc động. Nhiều người vừa hát vừa khóc, vừa hát vừa khóc. Qua cái buổi lễ như vậy rồi cái tình yêu đạo nó tăng lên, gọi là đạo tâm họ tăng lên vì chúng tôi áp dụng nhạc hiện đại vô hết. Những bài tụng cổ, những bài sám thì vẫn gõ mõ tụng kinh, tụng đúng vậy. Như vừa rồi cái nghi lễ Phật Đản vậy, chúng tôi viết cái bài sám mới luôn đưa ra cho thầy Đức Thiện. Ô, ngài tổng thư ký ôm sấp đi tụng làm lễ, nói: "Không, làm toàn bằng bài sám mới không." Cái bài đó: "Xin cúi lạy con đường mờ bụi. Đoàn người đi lầm lũi nắng lên. Ngựa xe cọc cạch phía trên.
[29:51]Lá xanh rợp bóng, hai bên là rừng. Xin cúi lạy mùi hương ngào ngạt." Là bài sám đoạn đầu đang diễn tả cái đoàn người mà đưa Thánh mẫu Ma Gia đi, như vậy. Rồi cứ diễn tả diễn tả dần dần dần dần dần, cái đoạn cuối vậy. Rồi bắt đầu nói qua cái tình yêu đạo, sự tu hành trong đạo. Bắt đầu nói qua tình đất nước: "Chùa soi bóng quê hương đất nước. Chuông chiều buông trên bước đường xa. Càng yêu Phật pháp thiết tha. Càng yêu Tổ quốc đậm đà thiêng liêng." Ta đưa cái tình đạo pháp dân tộc vào nên mấy ông quan, cán bộ đều cầm tụng thích hết. Phát cho mấy ổng trong buổi lễ đó, các ông đều cầm tụng hết và mấy ổng thấy có mình ở trong đó.
[30:32]Có đạo pháp, có dân tộc, thấy không? Càng yêu Phật pháp đậm đà thiêng liêng: "Rồi thế giới chẳng riêng ai cả. Người với người dẫu lạ cũng quen. Chung tay kết một đài sen. Hòa bình, nhân ái đắp nền tương lai." Là nói tới tình thế giới. Bốn câu cuối cùng bắt đầu kết thúc lại bài sám Phật Đản: "Con cúi lạy một ngày tươi sáng. Lâm Tỳ Ni ngời rạng hào quang. Phật từ đến với trần gian. Cho yêu thương sẽ ngập tràn vô biên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật." Cái nghi thức soạn mới vậy nghe xúc động liền. Thơ chặt chẽ, đúng vần, đúng luật, thuyết phục hết, không ai chê mình được điểm nào hết, mới hoàn toàn.
[31:15]Trước đó tiền bài nhạc hát rền vang hết, phát cái loa lớn mọi người cùng hát theo. Và tới quỳ xuống cùng tụng cái bài sám nhưng đều phải có luôn có một bài thuyết pháp. Cái nhiều nghi lễ của chúng ta bị dở một cái điều là trong buổi lễ lớn không có bài thuyết pháp. Chúng tôi đi các nơi xem quan sát rồi chê quá chừng. Gặp quý thầy lớn chê quá chừng chê. Nói thầy làm buổi lễ lớn vậy mà không có một thời thuyết pháp, cái nghi lễ không không đủ tải cái buổi lễ này. Lúc nào phải có bài thuyết pháp. Nhưng vừa rồi vậy, thầy Đức Thiện ổng nhờ ra làm cái lễ Phật Đản cho cái chùa Bản Giốc. Ổng giao cho tôi làm chủ lễ, nhưng tôi bắt ổng phải làm chủ lễ.
[31:52]Bắt thầy phải niệm hương nè, thầy phải tụng cái bài cảm niệm này. Xong thích quá chừng thích. Xong đem nghi lễ về, ổng về Hà Nội ổng làm, về Phật Tích ổng làm hết. Mà ổng là người chấp nhận rất nhanh. Một cái nghi lễ vậy đưa được cái âm nhạc hiện đại vào. Và để có thể đưa được âm nhạc hiện đại vào, quý thầy phải giỏi nhạc lý. Và phải giỏi một nhạc cụ nào đó, phải biết đánh đàn. Hôm qua cái phê bình Hòa thượng Thiền chủ nói: "Cái nghi lễ này giết chết Đạo Phật." Tụng không ai hiểu gì hết. Cái Hòa thượng nói thì: "Đúng rồi, chúng ta phải đợi thời gian." Chúng tôi mới nói: "Hồi xưa có một lần Đức Phật và chư Tăng đi ngang cái
[32:30]cánh đồng ruộng, có ông nông dân đang cuốc đất. Ông cuốc đất ổng nhìn lên thấy Phật. Trong đầu ổng nghĩ là để chạy ra lễ Phật, nhưng nói bây giờ chạy ra tới cái bờ quỳ lạy Phật mất công quá, thôi để cuốc hết đám ruộng rồi lần sau Thế Tôn đi ngang qua ta chào cũng được. Ổng vừa nghĩ cái đó Đức Phật ngừng lại, quay lại nói với chúng Tăng liền. Nói cái ông nông dân này cứ lâu lâu mà gặp được một Đức Phật hay một vị Thầy, một bậc Đạo sư là ổng đang cuốc đất hay đang làm cái gì đó cũng có đều nghĩ là cứ hẹn thôi lần sau và cứ đứng đó cuốc hoài luôn, không bao giờ thoát ra được. Không bao giờ thoát ra được cái thân phận nông dân,
[33:01]tại vì cứ hẹn." Thì chúng tôi mới nói với Hòa thượng Thiền chủ: "Hòa thượng cũng vậy, Hòa thượng cứ hẹn. Hòa thượng cứ đợi thời gian, Đạo Phật chết luôn rồi. Bây giờ là hết thời gian rồi. Các tôn giáo bạn họ cải cách từng ngày để nó thu hút tín đồ, còn Hòa thượng ta cứ đợi thời gian." Hòa thượng nhát, nhát trời sợ luôn. Nói cái gì cũng sợ hết trơn. Khóa hạ này phải có thiền à, không có thiền con không không tham gia. Ổng nói: "Được, nhưng mà chút chút." Rồi cũng sợ này nọ nữa, sợ nữa, cứ vậy nhát trời sợ luôn. Bởi rồi chúng tôi đi Sóc Trăng à giảng xong để nói Hòa thượng cho con dạy thiền. Hòa thượng nói: "Ở đây ngày nào tôi cũng bắt ngồi thiền.
[33:37]Người tu mà không biết thiền sao mà tu?" Hòa thượng cực kỳ sáng suốt. Đem chuyện đó kể cho Hòa thượng Thiền chủ mình nghe. Hòa thượng thấy không? Hòa thượng người ta vậy đó. Đó là vấn đề mà điệu tụng nó phải trúng cái tụng theo. Và trong một nghi lễ đó phải biến đổi tư thế ngồi, đứng, quỳ liên tục, chỉ đừng có nằm thôi. Đó, nên là khi thì ngồi, khi thì đứng, khi quỳ để chi? Đó là tâm lý cho mọi người đừng mỏi. Ví dụ như quý thầy mình chuyên nghiệp á, quý thầy có thể quỳ luôn cả tiếng đồng hồ. Nhưng mà Phật tử họ đi theo không được. Mỗi một cái tư thế vậy tối đa khoảng mười phút thôi, ta phải đổi qua tư thế khác liền.
[34:13]Thì như vậy họ theo được hết một cái buổi lễ của mình. Quý thầy nhớ cái lễ nào mà quỳ nhiều nhất? Hồng sám hối còn đỡ nha, quỳ rồi đứng lên, quỳ rồi đứng lên thấy không? Nó vẫn là đổi. Cái nào mà cứ quỳ hoài? Mấy thầy nhớ không? Cúng sao hả? Thầy này rành cúng sao nè.
[34:35]Nghi thức nào? Đám tang mà lạy tôn sư ha, hay đám giỗ tưởng niệm tôn sư á, hay là thọ giới nhớ không à? Mấy cái quỳ chết người vậy đó. Đó mà mấy cái đó thôi chuyên nghiệp rồi, không nói thì ráng quỳ cho một lần cho nhớ trong đời. Nhưng mà với những khóa lễ mà phổ thông cho chúng á, quỳ kiểu đó là thất bại, người ta không tới chùa nữa. Người ta mệt, một lần đó người ta ráng quá sức, ý chí người ta dùng nhiều quá người ta mệt. Lần sau nói tới tụng kinh người ta bỏ không tới nữa. Người ta khó chịu, người ta phải chiến đấu qua rồi, lần sau người ta không dám tới chùa. Nghe nói tới tụng kinh sợ, lảng lảng bỏ đi.
[35:08]Và kể cả vấn đề nghe thuyết pháp. Hễ mà ngồi nghe hứng thú, lần sau tới nữa, mà ông thầy trên giảng bỏ đi không được mà ngồi nó khó chịu, ngáp qua, vặn qua vặn lại, lần sau mà nghe nói tới thuyết pháp là họ bỏ chùa liền. Cho nên ta phải làm cái gì cho mọi người thích. Vì vậy, trong cái buổi lễ tụng, tư thế phải canh biến đổi, tới cái nghi thức đó lạy, nghi thức đó quỳ, nghi thức đó ngồi, nghi thức đó đứng. Thì phải khôn ngoan, khi mà ta làm chủ lễ, mấy cái này phải khôn ngoan. Chớ đừng có ỷ sức mình quỳ được cái bắt mọi người quỳ theo, mình không đặt tâm mình vào tâm đại chúng. Nhất là mấy lúc đó mà có bà già,
[35:42]ông già, mình cứ ỷ mình là người quỳ quen rồi mình cứ quỳ biểu diễn. Phật tử bỏ chùa. Tâm mình phải đặt vô tâm đại chúng, nhớ như vậy. Thì những điều đó ta nhớ một cái yêu cầu là cái gì? Phải tạo được cảm xúc chân chính qua mỗi lần làm lễ tụng. Qua một buổi lễ mà ta nhìn thấy mọi người ngơ ngơ, ta hiểu rằng cái khóa lễ đó thất bại. Tụng xong đó là cho xong bổn phận thôi rồi đi xuống là khóa lễ đó thất bại. Mà ta thử thách cái nghi lễ Phật giáo thành công hay không á là phải có Phật tử, những người mà họ không chuyên đi tu, họ còn bận chuyện thế gian mà khi họ tham gia tụng với ta rồi mà họ thích, tức là khóa lễ đó thành công.
[36:26]Còn khi họ tụng với ta rồi họ không thích, lo sửa khóa lễ đó lại đi, bổ sung đi, làm mới đi. Và trong cái bổ sung làm mới như vậy, quý thầy phải biết sáng tạo. Và biết sáng tạo nó liên quan tới việc biết làm thơ. Đó là lý do mà tại sao ta phải học làm thơ. Như kể với quý thầy nghe vậy. Hôm đó chúng tôi được thầy Quảng Tuấn, Trưởng ban Trị sự Đắk Nông mời lên. Nói: "Thượng tọa lên giúp con làm cái lễ cầu Quốc thái dân an." Thế là chúng tôi phải soạn cái nghi thức mới hoàn toàn về Quốc thái dân an. Chúng tôi mới hỏi: "Ủa, quý thầy thầy có mời được lãnh đạo địa phương tới không?" Nói: "Dạ có." Nói:
[37:06]"Trước cho thầy, tôi bắt họ lên lạy đó nha." Ổng sợ liền. Tại vì nói sao? Nghe nói tới chính quyền là ai cũng khiếp. Chúng tôi cũng chẳng hiểu tại sao mày sợ chính quyền dữ vậy không biết nữa. Tới chừng tôi lên, ngồi đó ba vị: một vị Hòa thượng chứng minh, rồi một Hòa thượng Quảng Tuấn thì ngồi đây, chúng tôi điều khiển buổi lễ. Giảng xong, tới phần nghi lễ mà lạy Quốc Tổ và lạy các anh linh liệt sĩ, chúng tôi gọi tên: "Nói mời ông Chủ tịch huyện lên đi." Dám không lên không? Trước mấy ngàn con người Phật tử, kêu tên ổng phải đứng lên. Mời quỳ trước bàn thờ Quốc Tổ. Nãy giờ lạy Phật, cái nghi ban đầu lạy Phật thì thôi ông có thể
[37:41]ổng nói lý do là ổng không đạo phải không, tôi không bắt. Nhưng bây giờ tới lạy Quốc Tổ, ông có lên lạy, ông có bỏ, ông có chối được không? Dám chối không? Không. Mời lên liền. Và lúc đó quý thầy mình đứng tụng từng bài, từng bài. Đó là tụng từng câu và ca ngợi từ những đời xưa cho tới đời nay, tới anh hùng, tới những vị quan, vị tướng chứ không phải vua không. Và mỗi cứ bốn câu vậy là bắt mấy ổng lạy, bốn câu bắt mấy ổng lạy, mấy ổng dâng trà, dâng nước lên Quốc Tổ. Và buổi lễ đó cực kỳ cảm động. Cả cán bộ cũng không có lý do từ chối mà rất là thích. Ông Phó ban Nghi lễ là Hòa thượng Huệ Minh
[38:13]phó Ban Nghi lễ Trung ương á, thích quá cầm cái cuốn về nghiên cứu luôn. Á, mà lúc đó tôi sáng tạo viết toàn cái gì? Toàn song thất lục bát không. Lại chúng tôi có soạn nghi thức là Sám Địa Ngục. Tại vì những chúng sinh ở dưới địa ngục nào giờ mình chẩn tế, chẩn tế chứ mình không có nghi thức riêng cho họ. Chúng tôi soạn riêng một bài sám cầu nguyện cho chúng sinh dưới địa ngục. Thì cứ mỗi tội là một đoạn thơ, đoạn sám, đoạn phú vậy rồi lạy Phật cầu cho họ. Sau khi hết các tội, tổng quát các tội tổng quát rồi, bắt đầu mới cái khúc tụng chung ha: "Ai cũng thế ít nhiều đều tội. Chỉ khác nhau biết lỗi hay không.
[38:46]Đời là bể khổ mênh mông. Khéo nương Phật pháp thoát vòng trầm luân. Phật là Đấng chí tôn, chí kính. Con đời đời xin đảnh lễ Người. Từ bi, trí tuệ tuyệt vời. Nhờ thần uy Phật con rời cõi mê. Lời Phật dạy đường về cõi giác. Là mặt trời soi sáng thế gian. Lòng con tha thiết muôn vàn. Xin tìm theo mãi bước chân Phật Đà. Nay sám hối thay cho tất cả. Những chúng sinh đang đọa ngục hình. Mong rằng sớm thoát tội tình. Để cùng theo Phật tu hành chuyển tâm." Đó, vân vân vân vân như vậy. Cái bài sám Địa Ngục này rất là dài. Mà lúc đó là làm là đáp ứng theo cái cái nhu cầu người ta. Sau khi mà tụng sám hối cho địa ngục rồi, mọi người họ đều tự biết lỗi mình,
[39:32]những người tụng biết lỗi, nhưng cũng lợi lạc cho chúng sinh dưới địa ngục. Bài sám tụng bài sám năm nay sắp tới là tháng Bảy này là chúng tôi có chủ đề Vu Lan là Hòa bình thế giới, không có cha mẹ nữa, cha mẹ nhiều quá rồi, nhàm rồi. Và cái làm cho nó hết cảm xúc đi. Có một năm chúng tôi là cái chủ đề Vu Lan là Tình yêu và lòng biết ơn Trái Đất, nói về bảo vệ môi trường. Còn cái cha mẹ nhiều quá mà tệ nhất là quý thầy chỉ nói mẹ, không nói cha. Mấy ông Phật tử nam bỏ chùa hết, tự ái bỏ chùa hết. Tại sao không nói cha mà chỉ nói mẹ? Vu Lan chỉ nói mẹ, công cha bỏ đâu? Khờ gì đâu! Phật tử nam bỏ chùa hết, cuối cùng ngôi chùa toàn mấy bà già không, phụ nữ không.
[40:14]Không tế nhị, nên ở trên chùa Phật Quang chúng tôi là Mẹ Cha chứ: "Vu Lan lại về trong tiếng chuông vang. Thiêng liêng đạo vàng soi sáng đời con. Ơn cha mẹ con muôn đời ghi nhớ. Cao như đại ngàn, lớn như trùng dương".
[40:38]Đó là cái bài hát Vu Lan đó, theo mẹ theo cha. Đoạn đầu nói về đất nước, quê hương, đoạn kết thúc bốn câu nhạc mang rền lên ai cũng cảm động hết. Vu Lan lại về trong tiếng chuông vang. Đó: ơn cha mẹ con muôn đời ghi nhớ. Nói mẹ là phải nói cha. Nhưng mà nói nhiều rồi, nên mỗi năm chúng tôi lại đổi chủ đề. Sắp tới này, chúng tôi đổi chủ đề là Sám Vu Lan Hòa Bình Thế Giới. Bài giảng pháp cũng nói về điều này, cái nghi thức tụng cũng nói về điều này. Đổi như vậy để đáp ứng, bởi vì sao? Bởi vì Vu Lan là cái lễ mà đạo Phật tiếp cận với thế gian thế tục. Ví như lễ khác á, ví dụ lễ Phật đản thì ta ca ngợi Đức
[41:18]Phật, lễ Thành đạo ta nói về vấn đề tâm linh tu hành. Nhưng lễ Vu Lan là khía cạnh nhập thế của đạo Phật, nên ta được quyền khai thác rất nhiều vấn đề của thế gian trong cái lễ Vu Lan. Và chúng tôi soạn nguyên một bài sám mới hoàn toàn cho cái Vu Lan Hòa Bình Thế Giới, cũng song thất lục bát thôi. Và bây giờ là đã in ra, bắt đầu in ra hình thức rất là đẹp. Khi Phật tử về chùa là mỗi người được phát một bài hết. Là vừa hát trong bài nhạc trong đó có, cùng nhau hát một bài ý nghĩa hòa bình thế giới, rồi một lát là cùng tụng cái bài sám nói về hòa bình thế giới hết. Tức là mỗi năm nó đổi, đổi, đổi, đổi như vậy,
[41:53]cho nên cái nghi lễ rất là phong phú, cảm động và hấp dẫn người ta. Trong cái lễ năm nay Vu Lan sẽ hát cái bài, vì là chủ đề là hòa bình thế giới, nên lúc đó là mở nhạc ra, tất cả mấy chục ngàn con người đó cùng hát cái bài Loài Người Thương Nhau: "Nguyện cầu mai sau loài người thương nhau, thắp sáng tin yêu đưa nhau cùng đi.
[42:16]Mãi mãi bên nhau làm lại từ đầu như khi con người tìm ra thế giới".
[42:25]Đó những cái câu nhạc như vậy, hát rền vang ra hết cả núi rừng, ai cũng xúc động hết. Và cái buổi lễ như vậy ta truyền một cái thông điệp đạo Phật đi vào trong lòng người, vừa có cái hình thức hay như vậy, âm điệu hay như vậy, mọi người rất là thích. Cho nên cái cái nghi lễ như vậy làm cho mọi người cứ sau một buổi lễ vậy họ bừng bừng cái tình yêu đạo, yêu đời và họ đem được cái đạo lý vào trong cuộc đời. Ứng dụng cái âm nhạc hiện đại vào trong nghi lễ đạo Phật hết. Cái bài sám thì ta tụng theo lối cổ, nhưng mà sao? Chúng tôi cho đệm nhạc piano. Như cái bài Sám Phật Đản vừa rồi á là chúng tôi ra ngoài Bắc,
[43:02]vừa đi giảng vừa làm lễ, cái lúc đó mới kêu một cái em người Bắc, cái giọng người Bắc mà tụng cái điệu miền Nam để làm chi? Để cho ba miền cùng tụng được hết. Người Bắc mà tụng điệu miền Nam không ngờ rất hiệu quả, rất hay. Chúng ta mở cái lấy cái máy ra chúng ta cho cái tiếng gõ tempo nó đều đều, chứ tiếng mõ ta gõ lúc nhanh lúc chậm này nha, còn đây gõ bằng máy, 63 tiếng 1 phút: tách, tách, tách, tách là nó đều tăm tắp trong buổi lễ nghiêm trang. Còn ta tụng chung đại chúng như vậy thì ta tụng khoảng 75 tiếng 1 phút. Còn những lúc mà tụng nhanh, ví dụ như tụng Lăng Nghiêm như vậy là ta tới 150 tiếng gõ 1 phút, tách tách tách tách tách tách tách tách.
[43:42]Còn ta tụng chúng mà tụng kinh bình thường thì ta tách tách tách tách tách tách vậy là khoảng 80. Còn mà tụng lễ lớn thì phải chậm lại, 63 tiếng, tách, tách, tách, tách là 63 tiếng 1 phút, mọi người cùng tụng mà nó trang nghiêm, chứ đại lễ đông mà tụng nhanh là hư à, hư hư bài kinh hết. Cho em đó tụng, tụng xong rồi đưa một em nhạc sĩ ở Nhạc viện tới nói: "Con đệm giùm thầy cái bài tụng này". Đó, có người tụng rồi, có tiếng mõ gõ rồi, bây giờ con đệm nhạc theo thầy cái tiếng piano, đệm nhạc hiện đại vô cho thầy. Vì khi ta tụng cái âm điệu điệu ru miền Nam thì nó là điệu ngũ cung, nhưng mà khi đệm tiếng piano ta đệm thất cung nhạc hiện đại,
[44:21]giữa cái hiện đại và cái truyền thống nó hòa với nhau nghe bài tụng thật đã. Tới chừng mà lên trên Bản Giốc làm, tôi mở bài đó ra cho mọi người tụng theo, ai cũng thích hết. Vừa có tiếng mõ cóc cóc truyền thống, vừa có tiếng piano đánh lách tách lách tách theo, tưng tưng tưng tưng theo, rất là đã. Lúc ấy chúng tôi mới quay về chùa là làm lễ đúng cái ngày 14, rằm, mở cái bài đó lên, mười mấy ngàn con người tụng theo, ai cũng thích hết. Có tiếng mõ truyền thống mà có tiếng piano đệm theo, có tiếng cello kéo ò e đi theo, cực kỳ đã luôn, rất là hay. Tức là ta ứng dụng cái thành tựu của thời đại đưa vào, mọi người rất là thích.
[44:57]Cho nên chúng ta vậy, phải mở lòng cải cách nghi lễ để mà đạo Phật phát triển. Mà tại sao đạo Phật phát triển? Bởi vì đông người tới. Mà đông người tới đây làm gì? Để tu. Mà muốn họ tu họ phải hiểu à, họ có cảm xúc họ mới tu à, mà cứ đông người đến để hiểu, để tu, rồi yêu đạo, tức là đạo Phật phát triển, mà bắt đầu bằng nghi lễ. Thế nên cái nghi lễ quan trọng là như vậy, chúng ta phải có một cuộc cải cách về nghi lễ, phải sáng tạo, mà muốn sáng tạo phải biết làm thơ. Ở đây đó ta có những cấp độ về nghi lễ: Một là cấp độ cá nhân, tức là ta quỳ trước Phật tụng một mình. Ở cấp độ cá nhân thì làm sao?
[45:38]Thì ta chỉ cần lòng chí thành chí kính là được, tại vì khi mà ta ngồi tụng một mình tức là ta thuộc loại là theo Độc Chiếc rồi. Cho người đó biết cô độc mà tu hành, có tinh tấn rồi, không sợ, thì ta thôi cứ tụng một bài kinh nào đó, nhiều khi chả cần tiếng mõ nữa, và nhiều khi cũng chả cần kinh nữa, ngồi cứ quỳ lạy Phật và phát lời nguyện cá nhân mình thôi. Đó là cấp độ cá nhân. Nhưng mà cấp độ thứ hai của nghi lễ là cấp độ đại chúng. Cấp độ đại chúng là trong một chùa mười mấy người, hai ba chục người, năm bảy chục người, tùy cái chùa đông hay ít, nhưng bắt đầu có một số người cùng tụng với nhau, thì cần sao?
[46:15]Cần trang nghiêm, nghi lễ cần trang nghiêm. Ví dụ ta có thể tụng theo lối cổ, hát theo cái lối nhạc hiện đại, nhưng mà phải trang nghiêm, đàng hoàng á, và đồng, đồng đều, đồng giọng, có những cái pháp khí hòa theo, phải có tiếng chuông, tiếng mõ, tiếng nhạc đàng hoàng để dẫn dắt, duyệt chúng, dẫn chúng, đó là bắt buộc. Nhưng mà nhớ, vẫn phải pha vào cái nghi thức hiện đại, âm nhạc hiện đại, chứ đừng có mà đi lối cổ quá, như vậy. Còn cái ở cấp độ lớn là cấp độ đại lễ, 500 người, 1.000 người, 5.000 người, vân vân, thì cái nghi lễ nó cực kỳ làm sao? Phải hoành tráng, chuẩn bị rất kỹ, không phải là để cho ai thuộc thì tụng, ai không thuộc thì thôi, không được.
[47:02]Cái nghi thức đó phải được in ra, phát cho mỗi người cầm hết, không có người nào không tụng, nhớ như vậy, không người nào không tụng. Và thậm chí ta thâu sẵn một số bài tụng phát ra cho mọi người tụng theo cho bảo đảm cho chuẩn luôn, không để chệch choạc luôn, không có ai gõ cái tiếng này gõ tiếng kia. Mắc cười một lần chúng tôi ra ngoài kỳ rồi làm lễ ở Nghệ An về, giao đệ tử mình đang gõ mõ, cái ông thầy ổng thấy gõ chậm lại ổng giật cái mõ ổng tụng, phá buổi lễ người ta. Ông thầy đó ẩu, trong khi buổi lễ mình đã quy định rồi. Phải sao? Còn ổng cứ tụng giống như là tụng trong chùa ổng, nhưng mà cái nghi lễ lớn nó khác, đại lễ nó khác với cái lễ tụng trong chùa.
[47:37]Ông thầy đó ổng suy nghĩ là là đại lễ cũng giống như lễ trong chùa, tụng cho nhanh, gõ cho nhanh lên chút xíu, là bậy. Lễ lớn rồi mõ phải chậm lại, vì đông người quá. Đó những cái nghi thức đó ta phải biết, nghĩa là cái đại lễ lớn thì cái bài sám tụng phải chậm, bắt buộc như vậy. Còn nghi lễ trong chùa mình á là 75 tiếng mõ 1 phút, nhưng mà đại lễ rồi là phải 63 tiếng mõ 1 phút nó mới vừa, nó không bị giẫm. Thì phải chuẩn bị âm thanh, dàn loa đồ đầy đủ nà, chuẩn bị âm nhạc, chuẩn bị bao nhiêu vật dụng rồi tài liệu mà phải làm cho hoành tráng. Đó là đại lễ. Nên ta nhớ nó có ba cấp độ nghi thức:
[48:15]Một cấp độ là cá nhân một mình mình, thì thôi, lòng thành là chính. Cấp độ thứ hai là cấp độ đại chúng trong chùa, thì cái sự nghiêm trang là chính. Còn cấp độ thứ ba là cấp độ đại lễ, thì phải chuẩn bị cho nó hoành tráng. Bây giờ trở lại vấn đề nà, là đây chúng tôi vừa mới soạn xong cái bài Sám Vu Lan Hòa Bình Thế Giới, vì sao? Vì hiện nay là ta đang đứng trước hai vấn đề rất lớn: Một là ta nguy cơ chiến tranh với Trung Quốc, và một sự kiện lớn thứ hai là bỗng nhiên Mỹ - Việt Nam có một cái ngoại giao ngoạn mục chưa từng thấy trên thế giới. Mấy chục năm trước đánh nhau, đánh sứt đầu mẻ trán, chết biết bao nhiêu chết.
[48:54]Rồi 40 năm trước là cuối cùng Việt Nam thắng, Mỹ ra đi với sự căm giận, cấm vận Việt Nam, Việt Nam cũng tơi bời đói khổ. Rồi 20 năm trước bắt đầu Bill Clinton qua ta mở một cái trang sử ngoại giao, nhưng mà cũng còn có cái hiềm hiềm. Nhưng tới ngày hôm nay, Mỹ và Việt Nam tin cậy nhau hoàn toàn. Chưa bao giờ có chuyện mà mời một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản qua gặp Tổng thống Mỹ nha. Nếu có qua là anh có một chức danh trong nhà nước, ví dụ ông Chủ tịch vì anh là nhà nước, anh Thủ tướng vì là nhà nước, còn đây Tổng Bí thư là Đảng Cộng sản. Mà nào giờ Mỹ là không chơi Cộng sản à, ghét Cộng sản à, nhưng lần này mời ông Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản qua chơi.
[49:35]Và tất cả những nhân vật quan trọng nhất của Mỹ đều tới bắt tay, nói chuyện thân tình với Bác Nguyễn Phú Trọng hết. Tức là Mỹ tuyên bố gì? Ca ngợi, tin cậy, tôn trọng Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là điều lật ngược lại của mấy chục năm trước, mấy chục năm trước hễ Cộng sản là bắn, Cộng sản là giết, bây giờ mời ông ông tổ Cộng sản qua chơi luôn, hoàn toàn tin cậy, hoàn toàn tin cậy. Lý do gì thì bây giờ có lẽ là phải 200 năm sau ta mới biết được hết những bí mật này. Nhưng mà ngày hôm nay, sự việc đó là một việc hòa bình của thế giới ngoạn mục. Và không biết là cái gì nữa thì ta không hiểu, nhưng mà Mỹ thương Việt Nam đến cái mức độ
[50:17]cái hàng trái cây Việt Nam Trung Quốc ảnh chơi xỏ, ảnh từ chối, Mỹ lấy hết. Mỹ cho cô ta chuyển đi qua châu Âu, chuyển qua Mỹ hết. Những cái hàng rào cản về kinh tế Mỹ mở ra hết cho Việt Nam và tuyên bố hứa Việt Nam cần tài trợ cái gì, cần làm bao nhiêu con đường cao tốc, cần làm phi trường gì làm hết cho Việt Nam, cho không, chứ không có nói là cho mượn cho vay cho gì nữa hết. Và hôm giờ là tài trợ cho mình rất nhiều món đồ, kể cả những vũ khí. Nói bây giờ là vũ khí cái lệnh cấm vận tới tháng... tháng 7, tháng 9 này mới gỡ ra hết hạn, nhưng bây giờ Việt Nam cần gì là cứ đưa trước, lách luật đưa luôn.
[50:51]Tức là Việt Nam bây giờ là số 1, tình thân Việt Nam là số 1. Đây cũng là một sự kiện ngoạn mục nói lên về cái hòa bình thế giới. Thì nhiều người mới cứ nghĩ rằng là chắc là tại vì Mỹ muốn bắt tay Việt Nam để cùng chống Trung Quốc ở Biển Đông hả? Không. Đó chỉ là cái nghĩ tạm thời thôi. Phải hiểu rằng thế này, chơi với Việt Nam Mỹ có lợi, vì sao vậy? Việt Nam là người trung tính, vừa có bản lĩnh mà vừa trung tính. Vì Mỹ nhờ được, còn bây giờ chơi với Thái Lan phải bảo vệ Thái Lan cưu cưu, chơi với Philippines là phải ôm thắt Philippines vào lòng, nhưng chơi với Việt Nam là nhờ được á, tại việc Việt Nam đánh là đánh liền, cần đánh đánh liền không sợ
[51:30]thằng nào hết trơn á, mà đánh là thắng, Việt Nam không ngán thằng nào hết. Cho nên chơi với Việt Nam có lợi mà Việt Nam là người đàng hoàng, trung tính, quân tử, không có nói lật lọng, mấy nước khác nói rồi một lát ít bữa nó lật á, nói ít khác đến thằng khác lên nói: "Không, tôi không biết, thằng đó nói, tôi hứa tôi tôi không hứa", rồi đổi, còn Việt Nam trước sau như một, tại tụi tôi luôn luôn là một đảng lãnh đạo. Cho nên Mỹ chơi Việt Nam khoái hơn, cho nên một cú ngoạn mục ngoại giao lạ lùng. Thì trước hai sự kiện đó, vừa là cái nguy cơ chiến tranh mà vừa làm cái mối bang giao mới với Mỹ giữa hai kẻ thù không đội trời chung bây giờ trở thành
[52:04]hai người bạn chí cốt, cho nên chúng tôi mới Vu Lan này chúng tôi đưa chủ đề Hòa Bình Thế Giới ra, và điều đó đáp ứng được lòng người. Mà quý thầy đây là quý thầy nhớ, sau này quý thầy về chùa cũng vậy, nhớ những nghi lễ của chùa, những đạo lý của chùa đều đáp ứng cho tâm tình của thời đại. Mình lý giải cho thời đại, hướng dẫn cho thời đại, đáp ứng cho thời đại, chứ đừng đi lạc hậu, người ta đi một đường mình đi ngõ khác ha. Giờ người ta đang lo sôi sục chiến tranh hòa bình, mình bây giờ cài hoa hồng lên áo vì mẹ em chết rồi, là đạo Phật không có tầm cỡ, còn chúng ta phải nhìn thế giới mà biết đạo Phật mình nhập thế ở chỗ nào.
[52:41]Cho nên là chúng tôi lại soạn cái bài sám Vu Lan Hòa Bình Thế Giới cúng xong: Kính lạy Phật từ bi tế độ Cõi thế gian đau khổ đã nhiều Tình người lạnh lẽo cô liêu Oán thù đầy ắp, thương yêu mịt mờ. Người con Phật bao giờ cũng vậy Ước mong đời nhìn thấy bình yên Cõi lòng thanh thản an nhiên Hướng về giác ngộ, lụy phiền biến tan. Người con Phật chứa chan yêu mến Đem tình thương trải đến ngàn phương Giữa đời dông bão gió sương Lại càng cố gắng yêu thương vạn loài. Nhưng ai đó bên ngoài nghĩ khác Chỉ thích điều hung ác bạo tàn Thích gây chết chóc ly tan Núi xương sông máu ngập tràn đớn đau. Ai có hiểu đằng sau xác chết Đâu phải là đã hết chuyện rồi Mà còn
[53:30]tiếng khóc vang trời Của bao thân quyến nghẹn lời tiếc thương. Đó đại khái như vậy, thì nói về cái Vu Lan. Thì trong đó mình ca ngợi cái cái hòa bình, thấy không? Xin vũ khí chôn vùi xuống đất Để cho người cúi nhặt hoa rơi Trăng sao mây gió bên trời Cùng vang tiếng hát muôn nơi thái bình. Nhưng mà khi nói hòa bình riết coi chừng mình nhu nhược, chúng tôi thêm vào một đoạn sau: Nhưng nếu phải vì tình yêu nước Mà chúng con bắt buộc đấu tranh Quê hương chính nghĩa hùng anh Hòa bình muốn có cũng đành tiến lên. Người con Phật đi trên sức mạnh Của từ bi, dũng cảm vô biên Rất là nhẫn nhục, an nhiên Nhưng không hề thiếu uy nghiêm, đại hùng.
[54:15]Ôi thế giới muôn trùng yêu dấu Ước mong sao chuyện xấu chóng qua Sáng ngời chân lý Phật Đà Từ bi rực sáng như là ánh dương. Để còn lại một đường đẹp nhất Tâm hư vô như Phật tuyên dương Chiếu soi pháp giới mười phương Ngập tràn vũ trụ tình thương diệu kỳ. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Những cái bài mà những nghi lễ chúng ta sáng tạo, sáng tạo để đáp ứng tình hình thế giới, hoặc là tình hình cái cụ thể trong cái khóa lễ, trong thời điểm đó. Ví dụ bây giờ ờ quý thầy được mời tới tụng một buổi lễ, buổi lễ gì? Ví gia đình đó họ mất một đứa con, mới sinh ra chưa được năm mất, quý thầy tụng bài gì?
[55:00]Nào giờ có cái bài đó chưa? Thấy không có, mà quý thầy phải tạo ra liền. Đó là lý do mà mấy bữa nay ta phải học làm thơ. Để quý thầy sáng tạo được nghi lễ từng chút mà đáp ứng cho tâm tình người ta, người ta mới cảm động. Nên hễ làm thầy tu phải biết làm thơ, để làm chi? Để từng ngày sáng tác được nghi lễ mới đáp ứng cho chúng sinh, mà dẫn dắt chúng sinh, đưa chúng sinh về tới đạo lý, mà cái bài tụng đó có khi nó hay, nhiều chùa sẽ sử dụng thì mình lại càng có công đức. Còn nếu nó không hay lắm nhưng mình cũng đáp ứng được trong cái buổi lễ cụ thể đó cũng là cái đáng quý, cũng là một ông thầy có bản lĩnh.
[55:39]Cho nên là cái nghi lễ phải sáng tạo, phải cải cách, phải đổi mới từng ngày từng ngày thì đạo Phật mới có thể phát triển được.
[55:49]Đêm nay nói về kinh tế rồi chúng ta sẽ nhìn qua lại cái cách hoằng pháp, nghi lễ của ta. Cách đây trong kinh tế, cái người mà làm vua là ai? Là cái nhà sản xuất tạo ra được cái sản phẩm. Ví dụ như bây giờ có người ta họ muốn mua bia, thì cái hãng mà làm ra bia, nhà máy mà làm ra bia là vua. Người ta phải cúi đầu lụy nó thì nó mới cung cấp cho, vì nó chế ra mà. Hoặc bây giờ là điện thoại di động, thì vua là ai? Là chính cái hãng mà nó chế ra điện thoại di động, nó là vua, nó tạo ra sản phẩm. Thì người ta muốn có sản phẩm, người ta muốn mua sản phẩm, tất cả phải chầu chực, năn nỉ cái nhà sản xuất
[56:28]để có cái sản phẩm đem về mà mà bán, đem về mà xài. Nên cái cái quy luật kinh tế của thời đó ai sản xuất ra được sản phẩm mà nhân loại cần, người đó là vua. Nhưng bây giờ bắt đầu trễ rồi. Bây giờ là cái người phân phối mới là vua. Anh sản xuất gì kệ anh, không có tui đứng ra tui phân phối là anh ế chết anh luôn, anh không bán được cái nào. Bia anh không ai biết đường tới mua, tôi mới là người phân phối, tôi chở đi khắp các thị trường. Anh sản xuất điện thoại thì kệ anh chứ, nếu tôi không đem đi, tôi không mở các kênh tôi giao hàng thì anh, điện thoại anh để đó anh ngó anh ăn á. Cho nên sau này cái người làm vua là gì?
[57:12]Là người phân phối. Nhưng mà tới ngày hôm nay người phân phối cũng chết luôn nếu không có người bán lẻ. Tức là gì? Bây giờ bắt đầu những siêu thị, một cá nhân họ vô siêu thị, họ bóc món hàng lẻ lên ra họ cân thì cái người bán lẻ đó mới là vua. Vì nếu anh phân phối mà không có cái người bán lẻ tui thì á anh bán cho ai? Phải không à? Anh chỉ giao một cục, nhưng mà còn tui bắt đầu tui mới lấy ra từng món để lên quầy, tui xếp lên giá cho người ta nhìn, rồi tui có thu ngân, tui có chi, tui có giao hàng, tui gói hàng đóng hàng. Tức là người bán lẻ bây giờ mới là vua, chứ còn ông phân phối bán sỉ cũng bắt đầu thất thế rồi.
[57:51]Thế giới bây giờ lệ thuộc cái hệ thống bán lẻ là các siêu thị, cái đó mới quan trọng. Nhưng bây giờ ông bán lẻ siêu thị cũng thua một ông nữa, thua một ông nữa, đó là ai? Hả? Không, tiêu dùng thì đương nhiên bỏ tiền ra mua rồi. Giao hàng tận nhà.
[58:11]Thì anh mua mạng hay mua qua điện thoại không biết, nhưng mà ảnh gọi xong hay hay ảnh đăng ký trên mạng xong, có người đưa tới cửa luôn, lấy tiền luôn. Tức là phục vụ tận nơi, tận tay người ta, thì người đó sau này là chiếm lĩnh thế giới. Nói câu này để làm chi vậy? Để quý thầy đi bán giao hàng tận nơi hả? Để giáo hóa tới cửa nhà người ta. Mạng internet cũng vậy. Hồi xưa đó, ví dụ ta muốn tìm một cái bài đạo lý á, ta phải đi tìm cái trang, ha, gõ nhờ Google tìm cho ta thì với cái đề tài đó trang nào có, thế là ta phải đi tìm cái trang đó, ta nhập vào trang đó ta coi hết trang đó có bài không. Nhưng bây giờ nó có cái Facebook, nó có cái Facebook là làm sao?
[58:55]Nếu mà ta liên kết cái Facebook á, ta làm friend, làm bạn trong cái trang đó đó, thì hễ mỗi khi trang đó có bài gì mới nó báo vô ta liền, là tới tận cửa luôn: "Nè, hôm nay có bài mới nè", ta mở máy mình ra là nó rớt vô liền, phải không? Cái điện thoại mình nó reo liền, báo rớt vô liền. Tức là sao? Là giao hàng tận cửa, cái Facebook á. Bởi vậy bây giờ cái Facebook nó chiếm thế giới luôn, nó mạnh còn hơn các trang mạng kia nữa. Thế giới càng lúc nó tới là giao hàng tận nơi, tận tay. Nhiều khi gõ cửa cộc cộc để cửa hàng giống như cái ông ông mà bưu điện á, bỏ cái thơ, bì thơ rồi đi, cũng còn dở. Hoặc là cái ông mà đem gói hàng xuống để trước cửa rồi đi, ông đó còn dở.
[59:33]Còn đây nó gõ cửa cộc cộc, nó gõ tới chừng nào anh phải mở cửa ra thôi, để nó giao tới tận tay, cái ông đó mới là vua của thế giới. Chúng ta nói chuyện này để làm gì? Để quý thầy mình đi bán hàng tận nơi phải không à? Không, để giáo hóa chúng sinh tận nơi. Phải nhớ như vậy. Không còn cái chuyện mà ngồi trong chùa mình chờ người ta tới tụng kinh, thuyết pháp hay học giáo lý, không có nữa. Quý thầy bây giờ phải nghĩ tới cái chuyện tới tận nhà người ta. Nói: "Ủa, chẳng lẽ bỏ đi hoài?" Ban đầu quý thầy đích thân phải phải chịu khó lặn lội đi từng nhà, chừng nào sau này có đệ tử rồi bắt đầu mình mới phân công cho đệ tử mình đi.
[1:00:10]Tới tận nhà người ta. Và những nơi mà chúng tôi có những cơ sở mới, chúng tôi đều bắt đệ tử phải như vậy hết á. Là khi tới nhận cơ sở rồi, con đi thăm hết các chùa chung quanh cho thầy, đi thăm hết. Đi thăm rồi họ cười cười, họ không tới chùa, mai mốt đi thăm nữa. Rồi đi thăm nữa. Cái người lì lắm thì ba năm mình thăm họ rồi họ cũng phải tới chùa, lì lắm. Còn cái người đàng hoàng, mình vừa thăm bữa trước, bữa sau họ tới chùa họ lạy, họ thăm đáp lễ. Còn cái người lì mà cái tay mà chầy chộm mà gân guốc, ngang bướng, mình cứ kiên nhẫn đi thăm, có cái bánh gì của chùa cũng đem tới tặng, thấy gì cũng vui nọ, cứ tới thăm hỏi vui vẻ thôi.
[1:00:51]Ba năm rồi cũng mềm lòng phải tới chùa. Đó là cái đường lối mà giáo hóa tương lai đó. Cái người mà đi tới gõ cửa người ta đó, đó là vua. Phật pháp hồi nãy ông đó mới là vua đó. Thì cái nghi lễ cũng vậy, nghi lễ không được bí hiểm mà đợi người ta: "Trời ơi, cái câu này không biết gì, phải đi tra từ điển", hỏi: "Thưa thầy, câu này nghĩa là gì?", rồi người ta bỏ chùa à, không có chuyện, người ta không có thời gian. Thời đại này người ta không có thời gian. Cho nên cái nghi lễ là cái gì mà vừa tiếp cận một cái, người ta hiểu liền, thích liền. Nhớ giùm như vậy. Đó gọi là giao hàng tới tận trái tim người ta.
[1:01:28]Cái nghi lễ phải có đạt được cái mục tiêu, đạt được cái yêu cầu là giao được đạo lý vào tới tận tim người ta ngay giây phút đầu tiên người ta vừa tiếp xúc. Nhắc lại: yêu cầu của nghi lễ là gì? Phải đem được đạo lý đến tới tim người ta ngay lần đầu tiếp xúc, và người ta hiểu ngay, thích ngay. Giống như người đời họ nói là love at the first time, yêu ngay lần đầu mới gặp. Thì cũng vậy, mục đích ta tạo một cái nghi lễ làm cho Phật tử yêu ngay lần đầu mới tụng, dễ hiểu và thích vô cùng.
[1:02:13]Ta có hai điều để kết luận bài hôm nay: cái thứ nhất, nếu đó là một cái nghi lễ tốt mà đem đạo lý đến tận đáy tim người ta thì sẽ làm tăng cái số lượng Phật tử của chùa lên liền, đó là cái thứ nhất;
[1:02:34]cái thứ hai, nếu đó là một cái đường lối tâm linh tu hành tốt thì sẽ tăng được cái số người xuất gia của chùa liền. Đây là hai kết luận. Thôi, kính chúc cho quý thầy thân tâm thường lạc, trở thành những nhà cải cách và phát triển Đạo Phật của tương lai. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.