[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:15]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:27]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:41]Dạ thỉnh quý thầy, quý sư ngồi xuống nha, quý Phật tử ngồi xuống. Trước hết, thầy xin trân trọng giới thiệu Ni sư Đàm Chung, chung là chung thủy á, trụ trì chùa, chùa mình kêu chùa gì nhỉ? Hả? Mật Đa, à quên Mật Đa. Đứng lên cho mọi người nhìn chút nha.
[1:04]Hồi nãy thầy đến nghe Ni sư giới thiệu ngôi chùa đây là ngôi chùa cổ ba trăm năm, có từ thời Lê, coi như được là di tích cấp quốc gia. Trong thời gian chiến tranh ác liệt thì đây là nơi mà dưỡng thương cho chiến sĩ ha, nhà thương chiến sĩ. Rồi Ni sư than thở là quanh đây dân làng ít có biết đạo, không biết tu, không biết tập gì cả. Là cái đạo tâm chung ở đây rất là rất là kém. Mặc dù ở đây là văn phòng của ban trị sự của thành hội của thành phố Thanh Hóa. Nhưng mà thật sự thì Phật tử không có đông, hiểu không có biết nhiều. Thì mới nói thế này, thầy nói là thực sự là nhiều cái nơi vùng người ta không biết đạo, người ta thụ động lắm.
[1:51]Người ta không có chủ động đến chùa, mà chính mình phải phải đến với người ta trước. Hồi xưa khi thầy giảng dạy về cái phật sự trụ trì cho tăng ni sinh, thầy có nói cái điều này rất là rõ. Thầy có nói thế này, quý thầy khi về trụ trì cái chùa nào thì việc đầu tiên của quý thầy là leo lên nóc chùa, leo lên nóc chùa nhìn khắp cả bốn phương tám hướng, mà mắt quý thầy nhìn thấy một cái nóc nhà nào thì phải độ cho hết cái nóc nhà đó khắp cái chu vi chung quanh chùa. Mà độ làm sao? Đến thăm từng người. Thăm nhưng mà mình thăm không có phải là mình chiều chuộng, mình chìu lụy, mình đến thăm đường bệ với tư cách của một thầy
[2:40]tu có giới hạnh mà đến thăm, nói chuyện đạo từng chút, ít thôi không cần nhiều, đi hết nhà này, đi hết nhà kia. Làm một người khách không mời, không cần người ta mời, chủ động đến thăm từng nhà. Rồi từ từ khi người ta mến rồi, người ta sẽ đến chùa, người ta tu tập. Mà bây giờ mình phải làm cái chùa lưu động trước, tức là mình mang cái chùa đi đến từng nhà. Khi người ta hiểu rồi, người ta sẽ về lại cái cái chùa cố định của mình. Cái nguyên tắc phải là như vậy. Ni sư nói những ngày lễ ừ làm cái lễ long trọng thì người ta cứ đứng ngoài người ta nhìn, người ta không vào. Nói lý do tại không có người mời.
[3:25]Hồi nào giờ người ta không quen á, người ta thấy cái nghi thức chùa tụng niệm ờ ngân nga người ta sợ, người ta đứng nhìn. Nếu lúc đó có cái người mời người ta vào thì người ta sẽ vào, rồi người ta hòa theo dần dần. Nên độ chúng sinh vất vả lắm, không phải là dễ. Nên vì vậy, hồi nãy thầy mới giao cái a nhiệm vụ cho đạo tràng Phật Thanh là bây giờ trong cái phương hướng sắp tới trong năm nay, cố gắng là giáo hóa, độ cho dân làng quanh vùng của chùa Mật Đa này trước. Ta cứ làm từng chùa như vậy. Nha, qua năm sau kiếm chùa khác độ tiếp giùm. Nhưng năm nay phải làm sao giáo hóa, độ cho dân làng quanh vùng của chùa Mật Đa này trước nha.
[4:10]Nếu còn sót một cái nhà nào mà chưa về chùa Mật Đa quy y thì thầy lần sau thầy về kiểm tra, thầy sẽ bắt cả đạo tràng quỳ nhang phạt đấy. Chịu không? Đồng ý không?
[4:26]Vỗ tay mà có đồng ý không? Nha, đây là nhiệm vụ mới là khó đấy, nhưng phải làm cho bằng được. Chia tổ, chia nhóm phân công ra. Đến mà mượn cái bản đồ ấp đó, chia khu ra rồi tổ nào, nhóm nào và bao nhiêu người đi vào khu vực nào. Tính ra mỗi người đi đến bao nhiêu gia đình nha. Ai hỏi nói dạ đại diện cho Ni sư Đàm Chung, chùa Mật Đa thay mặt đến thăm đồng bào, bà con một chút. Sắp có lễ lạc này, sắp tới kỳ sám hối nên hôm nay là được sự sai bảo của Ni sư, cứ đổ thừa cho Ni sư nghe thầy. Nha, à nên nên nên nên đến thăm dân làng, đồng bào. Nhà có nếu có ai chết thì cầu siêu giúp cho, rồi có ai bệnh thì cầu an cho nha.
[5:11]Có gì đau khổ thì chùa tụng niệm giùm cho, hỏi coi có ai chết chưa nha. Đúng rồi để để cầu siêu chùa cầu siêu giúp cho. Cứ như vậy. Đó, tức là ta cứ làm cho họ thấy chùa hiện hữu. Rồi là chỗ nương tựa tâm linh, tặng cho ít đĩa, vậy đó. Rồi cứ làm quen, cứ đến làm quen, mà một năm mà không làm quen được nữa thì thôi thầy chịu thua luôn á. Làm quen một năm được không? Được không? Thấy không? Người ta mất chỉ có mười lăm phút để làm quen với nhau trên cuộc đời này thôi. Mà ở đây sư phụ cho một năm để làm quen mà không làm quen được nữa thì thôi á, nha. Chia tổ, chia nhóm, phân luồng, phân đường. À tuyến đường này là cái nhóm này,
[5:54]tuyến đường kia nhóm đường kia rồi về báo cáo nha. Làm sao sang năm khi mà sư phụ trở lại chùa Mật Đa thì cả dân làng đây phải về đây quy y với Ni sư hết mới được. Khó không? Đánh Mỹ còn đánh được mà khó, mới đi làm quen mà khó? Thấy không? Đi làm quen người ta dễ hơn đánh Mỹ nhiều. Phải tập như vậy cho quen. Thầy nói như ở trong Nghệ An vậy, khi mà thầy xây cái chùa Viên Quang ở trong đó, quý thầy mình về đó trông coi xây dựng chùa chưa xây xong, nhưng mà hễ rỗi một chút là quý thầy đi thăm từng người, từng nhà quanh làng hết. Mà ở đó người ta cũng là đạo Thiên Chúa, nhưng mà người ta cũng thấy quý thầy
[6:37]mình đến tới nơi người ta rất là mến, rồi cũng là người Việt Nam cả mà. Với dù sao đạo Phật cũng là cái đạo của dân tộc, cái hình ảnh của đạo Phật nó gần gũi với dân tộc. Nên đến thăm người ta mến, rồi khi chùa có lễ người ta đến rất là đông. Như cái lễ cầu quốc thái dân an vừa rồi thầy làm một tháng trước ở chùa Viên Quang gần mười nghìn người về. Đó con số đông đến như vậy, mình đếm trên cái phần cơm mình phát ra với cái thẻ mình phát ra mình biết được cái số người. Mới đầu thầy nhìn thầy nghĩ chừng bảy tám nghìn người, nhưng mà đếm trên phần cơm mới biết là con số nhiều hơn bảy tám nghìn. Là do quý thầy mình cứ đi thăm.
[7:11]Hoặc ở trong Củ Chi cũng vậy, thầy vừa mới cất xong cái thiền thất ở đấy thì quý thầy ở đó trông coi là bắt đầu đi đi thăm hết. Mà ở cái xã đó chưa có chùa. Nhưng mà khi quý thầy về đó rồi là đi thăm từng nhà, từng người thế là tối đến người ta kéo lại chùa người ta tụng kinh. Còn nếu mình không đi thăm thì người ta cứ đi ngang qua lại chùa người ta nhìn xa lạ, còn mình đến người ta rồi cái thấy à cái chùa này quen với tui, chùa này quen với nhà tôi thế là người ta đến người ta tụng kinh liền. Thì quanh đây cũng vậy, mình cứ thay mặt chùa Mật Đa, thay mặt cho Ni sư Đàm Chung đến thăm từng người, từng nhà như vậy.
[7:44]Cho nên năm nay cái trận đánh mở màn của đạo tràng Phật Thanh là thanh toán hết cái khu vực chung quanh chùa Mật Đa nha. Được không?
[7:58]Rồi sang năm ta mở màn trận chiến khác, năm nay đánh trận này cái đã. Đó, nên nhớ mình làm Phật tử mình phụ giúp tăng ni là như vậy. Vì biết đâu kiếp sau mình lại trở thành người xuất gia thì sao? Quý Phật tử có nghĩ một kiếp nào mình đi tu không? Có không? Có không? Đúng, phải mạnh lên. Nha, nhớ vậy vì trước sau ai cũng phải đi tu, chứ không ai lang thang ngoài cái luân hồi sinh tử mãi được. Chùa mới là bến bờ, chùa mới là tổ ấm, chùa mới là nơi yêu thương. Còn cái nhà mà ta đang ở coi vậy chứ nhiều cái bất trắc, lo toan, vất vả, khổ đau. Cho nên vì vậy ta biết đạo rồi thì khi mà biết đạo đến một lúc chín
[8:49]muồi rồi thì trong lòng ai cũng phải ấp ủ cái lý tưởng xuất gia. Còn nếu mà chưa có khởi lên được cái lý tưởng xuất gia thì biết rằng cái đạo tâm mình chưa có đủ. Cái đạo tâm chưa đủ, nhớ như vậy. Đạo tâm đủ hay chưa đủ đánh giá chỗ nào? Đánh giá là đã khởi lên ý niệm xuất gia chưa? Nhớ như vậy. Nên đây là thầy nói nè: Thế nào là một người bắt đầu biết tu? Cái câu trả lời: "Khi nào bắt đầu thấy được lỗi của mình?" Đó là cái câu trả lời. "Thế nào là một người đã đủ đạo tâm?" "Khi nào trong lòng ta bắt đầu khởi lên ý niệm xuất gia." Có thể ta chưa xuất gia được. Ví dụ bây giờ kiếp này ta đã lớn tuổi,
[9:37]gia duyên đã ràng buộc, gia đình vợ chồng, con cái nó chằng chịt rồi không đi được, mà thấy mình cũng lớn tuổi rồi. Cho nên đành chịu, nhưng trong lòng phải có ý nghĩ thích xuất gia. Là người đó đạo tâm bắt đầu đủ. Rồi, "Rồi khi nào gọi là một người mà bắt đầu bước được vào con đường tâm linh?" Là "Khi nào chứng được chánh niệm tỉnh giác." Thầy hỏi lại, hôm nay thầy nói là mấy câu hỏi này lại nha, lát thầy hỏi lại trả lời cho đúng nha. Thứ nhất: "Khi nào thì được gọi là ta bắt đầu biết tu?" "Khi nào?" "Khi bắt đầu ta biết lỗi mình." "Khi nào ta bắt đầu đủ đạo tâm?"
[10:26]"Khi khởi được ý niệm muốn xuất gia." "Khi nào thì ta bắt đầu là đặt chân được trên con đường tâm linh?"
[10:37]"Khi ta bắt đầu chứng được chánh niệm tỉnh giác của thiền định", nha. Tâm mình rỗng suốt, thanh tịnh, bắt đầu đi đứng nằm ngồi đều ở trong chánh niệm, trong tỉnh giác, rỗng rang, thanh tịnh. Thầy hỏi lại ba câu, nhớ học thuộc lòng ba câu này giùm thầy mà đi trao đổi với với với các Phật tử, các huynh đệ giùm thầy nha. Câu thứ nhất: "Khi nào thì ta gọi là được gọi là bắt đầu biết tu hành?" Bắt đầu biết, biết lỗi mình. Câu hỏi thứ hai: "Khi nào bắt đầu gọi là ta đủ đạo tâm?"
[11:20]Khi bắt đầu ta khởi lên ý niệm muốn xuất gia. Muốn thôi chứ chưa chắc xuất gia được. Nhiều khi cái duyên nó chưa đến. Có khi phải kiếp sau lận. Nhưng mà cái ý niệm đó bắt đầu phải xuất hiện rồi thì mới gọi là đủ đạo tâm. Và câu hỏi thứ ba: "Khi nào ta bắt đầu bước chân vào con đường tâm linh thực sự?"
[11:41]Khi ta chứng được chánh niệm tỉnh giác. "Vậy chứng được chánh niệm tỉnh giác là gì?" Thì không trả lời được, vì bắt đầu nó hết ngôn ngữ rồi. Đã bắt đầu là cảnh giới của thiền định thì người nào chứng người đó người đó biết, rồi ta chỉ nghe để đó thôi. Hai câu đầu thì mình hiểu được ha, vì nó còn là ngôn ngữ, còn tư duy. Còn tới cái chánh niệm tỉnh giác rồi bắt đầu nó là một cảnh giới khác của tâm nên ta không có diễn tả được, chỉ nói là đó là một trạng thái lúc nào cũng rỗng rang, tỉnh giác, thanh tịnh vậy thôi. Chỉ nghe tạm hiểu, chừng nào chứng thì thì sẽ biết. Rồi bây giờ thầy nói ba cái câu hỏi đó lại.
[12:24]Cái câu hỏi thứ nhất mà nãy nói là "Khi nào mà ta bắt đầu biết tu tức là khi ta bắt đầu biết biết lỗi mình" thì nhớ hiểu cái câu này như thế nào là đúng? Vì cái câu này nó sâu xa lắm. Vì sao vậy? Vì có khi ta hiểu nhầm nhiều lắm, mà đa phần ta bị hiểu nhầm. Ví dụ hỏi: "Anh có biết tu chưa?" - "Ồ, tôi ngày nào mà không đi chùa, mà tôi ngày nào mà không tụng thời kinh." Rồi nói vậy là biết tu rồi hả? Thực sự người đó chưa hề biết tu. Nhớ giùm thầy vậy nha. Ví dụ thấy cái người đó ngồi thiền mỗi ngày, ngày nào cũng lễ Phật, tụng kinh, ngày nào cũng đi chùa, thậm chí cúng chùa rất nhiều, vân vân. Chưa được gọi là biết tu.
[13:09]Ví dụ người đó ờ hỏi biết tụng kinh gọi là biết tụng kinh, có lễ Phật, biết lễ Phật, thậm chí có quy y Tam Bảo, vân vân, nhưng mà vẫn chưa được gọi là biết tu. Đang học cách tu nhưng mà chưa biết. Nói: "Thầy nói làm sao vậy, con tụng 10 bộ Pháp Hoa rồi." Vẫn chưa được gọi là biết tu, nha. Thì trong trong kinh đó là nói tụng kinh này công đức lắm, kệ. Nếu chưa biết lỗi thì có tụng 100 bộ Pháp Hoa, 1.000 bộ Pháp Hoa cũng chưa gọi là biết tu. Nói: "Thầy nói sao chứ là con, con niệm Phật á, đứt hết là 100 cái xâu chuỗi, niệm mỗi ngày "Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật", lần lần nè, ở đây có cái xâu chuỗi thầy làm thử cho coi."
[13:57]Nha, ta ta cứ lần chuỗi, cứ một cái hạt như vậy là ta niệm câu: "Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật." Nhưng mà cái cái chuỗi của hòa thượng dài thế này nè, còn đây mình Phật tử mình cầm xâu ngă ngắn này thôi hoặc là đeo xâu ngă ngắn, này dài. Mà cứ vậy, nói: "Thầy nói sao con không biết tu? Hẳn là con đã niệm như vậy và lần như vậy mà đứt 100 sợi dây. Sao mà thầy nói con chưa biết tu?" Nói cũng chưa biết tu. Biết niệm Phật thôi, chưa biết tu. Vì sao vậy? Vì chỉ khi nào ta biết lỗi mình, ta mới gọi là biết tu. Nói: "Biết lỗi có gì đâu khó?" Không, cái đó khó lắm. Vì sao vậy?
[14:33]Vì thứ nhất phải có trí tuệ. Phải không ạ? Ta mới thấy được cái lỗi mình vì thật sự có nhiều lỗi ta không thấy. Có nhiều lỗi ta không thấy. Và thứ hai, phải can đảm. Ta người can đảm mới nhận lỗi về mình. Trong tâm mình thấy đó là lỗi tức là mình là người can đảm. Thấy được rồi mà nhận được là can đảm. Và thứ ba, ta phải khiêm hạ ta mới thấy rằng, cho rằng ta có lỗi. Còn con người không có trí tuệ, không thấy lỗi, không can đảm, không dám nhận lỗi và không khiêm cung thì không bao giờ nép mình xuống để thấy mình là người có lỗi cả. Lúc nào cũng tự bênh vực mình, che đậy cái lỗi của mình. Nên không thấy lỗi.
[15:21]Nên tu làm sao thầy không biết, lễ Phật, niệm Phật, tụng kinh, làm bao nhiêu công đức thầy không biết, nhưng mà nếu vẫn chưa thấy được lỗi mình thì ba cái tâm này chưa xuất hiện: chưa có trí tuệ, chưa có dũng cảm và chưa có khiêm hạ, thì người này chưa có gì đặc biệt cả, chưa có đạo hạnh. Nên gọi là, thầy gọi là chưa biết tu mà người đó đến đâu gây rối đến đó. Thầy nói lại cái đó. Là cái người mà không chịu biết lỗi á đến đâu gây rối đến đó. Ví dụ mình đến chùa mình tu với nhau như thế này, mình hay gây gổ và mình trách người khác, mình đổ lỗi người khác. Nhớ! Trách người khác tức là đổ lỗi người khác. Mà tại sao ta cứ đổ lỗi người khác?
[16:09]Vì ta không thấy lỗi mình. Không thấy lỗi mình. Nói sao, ví dụ bây giờ nói hôm đó có lễ, đến cái nói cái ni sư bận việc ni sư về nói: "Ủa sao đến giờ này vẫn chưa bày cái mâm ra để mà cho mọi người đến để đãi lễ khách ăn?" Thì bắt đầu nói: "Dạ con tính đãi mà tại cái cô kia, cổ làm thế này, cổ nấu món này, cổ không phải nấu món kia nên làm nãy giờ tụi con không đồng tình với nhau và chưa dọn ra được." Là đổ lỗi người khác á. Đó ta biện minh để đổ lỗi người khác không. Đó chuyện ở chùa, ở nhà ta cũng vậy. Ở nhà ta cũng vậy. Nên có một lần vậy, thực ra đó chuyện đời thì nó nhiều cái phức tạp, nhưng thôi thầy ví dụ một góc nhỏ.
[16:55]Có một lần đó cái thầy đứng đó cái thầy gặp một cái cô đó cổ cũng trẻ và có vẻ như cũng không biết đạo. Cổ thấy ông thầy cổ cũng không có chào hỏi gì đàng hoàng. Lúc thầy đang đứng loay hoay làm việc gì đó thì cổ cổ đang đứng gần đó cổ đến cổ nhìn. Cổ nhìn rồi thầy cũng chào lại, thầy hỏi thăm, cổ nói nhà cổ ở gần đây, vân vân. Rồi cổ mời qua nhà cổ chơi. À cái thầy thầy tưởng có gì đặc biệt thầy bước vào thì nói chuyện một lát thì thấy cổ không biết đạo gì cả. Rồi sau đó thầy cáo từ thầy về. Cáo từ thầy về cái thì thấy cổ có vài người trong nhà, có đứa con trai mà không thấy chồng. Thầy mới hỏi: "À, vậy anh ở nhà làm việc gì?" Cổ ổng ổng nói:
[17:35]"Dạ, chia tay rồi thầy." Thầy hơi ngạc nhiên vì thầy nhìn thấy cô đó cũng xinh xắn á. Ủa thầy nói: "Sao lại sao lại chia tay?" Lại cổ chỉ nói câu này: "Dạ, tại em kém dở, không giữ được chồng." Cái câu đó thôi thầy không tiện hỏi nữa rồi thôi chẳng bao giờ gặp nữa. Nhưng mà cái câu cái câu nói nó nhẹ nhàng, cũng chẳng thèm đổ thừa, đổ lỗi gì cho ông chồng mình. Mà chỉ nhận: "À thôi, tại mình kém dở." Và thầy nghĩ cái người này họ sẽ được hạnh phúc. Cứ nhận lỗi về mình, coi vậy. Chứ còn cái chuyện mà ly dị ôi người ta trách nhau khiếp lắm ha, mới đưa ra đến ly hôn chứ không phải dễ. Và mọi chuyện khác trong cuộc đời như vậy,
[18:20]con người ta cứ thường là đổ lỗi cho người khác, ít ai nhận lỗi về mình. Còn cái người mà nhiều khi lỗi của mọi người đó, nhưng vẫn cố gắng tìm một cái lỗi của mình đâu đó, lỗi của mình đâu đó. Ví dụ ngày hôm nay, hôm nay ví dụ như thầy về đây thì cũng chia sẻ đạo lý. Rồi ví dụ như đạo tràng đến vắng quá, thầy mới trách chúng trưởng, chúng phó. Thầy nói: "Ủa, hôm nay sư phụ về mà sao đạo tràng đến vắng quá?" Thì nếu mà bình thường cứ nói là thì anh chúng trưởng sẽ nói câu này: "Huynh đệ con sao mà lười nhác, dãi đãi, không tinh tấn." À, anh sẽ đổ thừa. Nhưng mà nếu anh là người biết tu thì anh lại nói ngược lại, nói:
[19:03]"Chắc là lỗi tại con, con đã không động viên, kêu gọi đúng mức." Vẫn nhận lỗi về mình thì đó là người biết tu. Người đó là người biết tu là cái gì sao? Cũng nhận lỗi về mình. Nên cái việc mà nhận lỗi về mình coi thấy nó tầm thường nhưng vĩ đại lắm đó. Vì đó là ta bắt đầu biết tu hành. Còn ví dụ như mọi cái hình thức khác như là ta tụng kinh, lễ Phật, thậm chí ta công đức, cúng dường, xây chùa to lên, thầy cũng chưa gọi là người đó là người biết tu, nha. Là người biết làm phước, người phát tâm thôi. Còn cái tu nó sâu xa, nó vi diệu, tế nhị hơn rất là nhiều. Mà cái khởi đầu của nó là gì? Là là biết lỗi chính mình.
[19:53]Nên vì vậy, ta cứ nhìn lại tâm mình ta đã bắt đầu thường biết lỗi mình chưa?
[20:02]Nếu mà ta thấy mình thường biết lỗi mình thì có nghĩa là ta ta biết tu rồi.
[20:09]Mà người biết lỗi mình, nhìn vào gương mặt mình thấy ngay người bắt đầu hiền lành. Như thầy nhớ thầy cũng vậy, hồi xưa lúc mà thầy chưa xuất gia, hãy còn là cư sĩ, bắt đầu gặp đạo rồi cái say sưa,
[20:27]mến mộ, thực hành tu tập, nghiên cứu.
[20:33]Rồi nhìn lại bắt đầu thấy mình lỗi không. À nhìn lại té ra cả một thời gian từ trước khi chưa biết đạo mình lỗi nhiều quá mới than, than với mẹ mình nói: "Con nhìn lại con thấy con lỗi nhiều quá." Mẹ thầy thì không thấy mà nói: "Con có lỗi gì đâu!" Thấy mình là một thanh niên mà sống rất đàng hoàng, nghiêm túc, không bồ bịch, không rượu chè, không hút thuốc, không gì cả. Lúc nào cũng nghiêm túc, mẹ thầy nói: "Ủa, con có lỗi gì đâu!" Nhưng mà thầy tự nhìn trong tâm mình nhìn lại từng chút từng chút thấy mình sao lỗi không. Rồi đến khi xuất gia vào chùa cũng vậy, xuất gia vào chùa tu tập rồi cái lại than với quý thầy, nói:
[21:12]"Con con nhìn lại suốt thời gian qua con lỗi lầm nhiều quá." Thì cái ông thầy ông thầy ổng lớn rồi ổng tu trước, ổng mới nói câu này mới đúng là cái người mà kinh nghiệm. Ổng nói: "Ờ, vậy chớ năm sau nhìn lại thấy năm nay còn lỗi nữa." Cái câu cực kỳ chính xác. Và đúng là bây giờ thầy đã là Thượng tọa,
[21:36]cái tuổi mà thọ Tỳ-kheo là đã hơn ba mươi năm mà chưa bao giờ thấy mình hết lỗi cả.
[21:46]Cứ đi qua, cứ càng tu nhiều thì càng lại thấy những cái lầm của mình trước từ từ, thấy những cái lầm của mình trước từ từ, từ từ. Và may là nhờ thấy những cái sai của mình mà biến thành bao nhiêu bài pháp mà chia sẻ với mọi người. Nên cái người ta nói, nhiều khi người ta khen thầy, người ta nói: "Thầy giảng hay." Nhưng không ai hiểu được một sự thật ở đằng sau những bài giảng hay đó là gì? Đó là lỗi lầm của thầy. Chỉ vậy thôi, mà thành những bài giảng mà làm có thể cảm động được lòng người chính vì đó là lỗi của thầy. Và sau này cũng vậy, khi quý Phật tử có thể là sẽ xuất gia hay là chưa thể xuất
[22:40]gia, sống một đời cư sĩ, nhưng đến lúc nào đó, bỗng nhiên mình có cái duyên, mình có thể chia sẻ được đạo lý với những người chung quanh mình, thì nhớ một điều cái đạo lý mà mình chia sẻ, mình nói chuyện với mọi người đó mà nó đúng nhất, chân chính nhất vẫn chính là từ cái gì? Từ cái lỗi lầm của mình, từ cái mình đã thấy được lỗi của mình. Và nó sẽ thành cái đạo lý để chia sẻ với mọi người. Còn nếu mà đã xuất gia mà thuyết pháp, thì cái bài pháp đó từ đâu? Cũng chính từ từ lỗi lầm của mình mà phải thấy được lỗi của mình. Thì đó sẽ trở thành một bài pháp. Còn nếu thầy nào tu không thấy lỗi rồi cố gắng ví dụ học học cho
[23:29]thuộc, à hồi trước học ở đây cái trường trung cấp rồi cao cấp học bây giờ nói lại, đó là những bài giảng vô hồn, bài giảng nó khô khan vì nó không đi từ máu, từ thịt, từ sự sống đi ra. Còn nếu bài giảng nó đi từ cái biết lỗi của mình đi ra thì đó là bài giảng từ từ máu, từ thịt, từ mồ hôi, từ nước mắt, từ những nỗi đau, từ những sự hối hận mà mà biến thành. Cho nên trong đó đầy cái sức mạnh ở trong đó là như vậy. Cho nên là thấy thầy giảng ào ào ào ào thì phải hiểu rằng thầy làm sao? Thầy đầy lỗi lầm. Phải hiểu như vậy, chứ đừng nghĩ là: "Trời ơi, ông thầy ổng trí tuệ quá ha! Ổng giảng hay quá ha!" Không phải đâu.
[24:17]Thấy thầy giảng nhiều mà thầy giảng mà làm cho mình cảm động được, thật sự đó là vì vì thầy đầy lỗi. Nhưng mà chỉ có một điều may mắn là thầy biết lỗi mình, nhận lỗi mình, vậy thôi, chứ không có gì hay cả, không có gì siêu phàm, đặc biệt cả. Nhiều người thấy thầy giảng hết bài này tới bài kia, nói: "Ồ, thầy siêu quá ha!" Thực sự có siêu không? Có vẹo chứ không có siêu.
[24:44]Không có gì siêu cả, mà chỉ bởi vì thầy quá nhiều lỗi lầm, nhưng mà Phật độ cho thầy may mắn là thầy nhận được lỗi của mình. Vậy thôi rồi thầy chia sẻ ra. Nên quý Phật tử cũng vậy, cả quý thầy, quý cô cũng vậy, tu làm sao để thấy lỗi mình mãi. Thấy mình lỗi, vượt qua, thấy lỗi, vượt qua, rồi tự nhiên mình sau này sẽ trở thành một bậc thầy mà chúng sinh nương tựa được. Thì vậy thôi chứ không có gì lạ hết. Nên khi mà thầy hỏi cái câu hỏi thứ nhất: "Khi nào thì ta bắt đầu biết tu hành thật sự?" thì câu trả lời là khi ta bắt đầu biết lỗi mình. Nha, cái câu đó nghe nó đơn sơ, mộc mạc, nhưng nó ẩn chứa bao nhiêu điều kỳ
[25:30]diệu ở trong đó, mà nó vất vả, khổ sở vô cùng ở trong cái câu câu nói đó. Mọi người tu để rồi thấy được lỗi của mình. Thấy được lỗi mình để rồi ăn năn, day dứt, hối hận. Mình day dứt, ăn năn, hối hận bởi lỗi lầm rồi vượt qua lỗi lầm, vậy đó sau này tự nhiên mình làm thầy không ngờ. Mình làm thầy bởi vì sao? Bởi vì mình đã đi qua lầm lỗi, vậy thôi. Không kể là mình xuất gia hay hay tại gia. Có những người tại gia, cư sĩ mà tự nhiên nói chuyện đạo lý người khác họ cũng thích, nhưng mà nó có hai dạng. Thầy gặp nhiều người cư sĩ mà họ cũng nói chuyện đạo lý, có người thầy chấp nhận, có người thầy không chấp nhận. Là vì sao?
[26:18]Vì có những người cư sĩ khi mà nói chuyện đạo lý trong đó họ có cái kiêu mạn không biết lỗi, âm thầm tự cho mình hay thì người này sau này đọa chết. Cũng nói thao thao, họ có cái phước gì lợi khẩu, nói chuyện rất hay, lưu loát, nhưng mà ẩn chứa trong đó nó là sự kiêu căng, chưa từng thấy lỗi mình nhiều, thì mặc dầu nói lưu loát nhưng hại, không đem lại lợi ích cho mọi người và chính người đó sau này đọa chết. Còn có người cư sĩ mà cũng nói chuyện đạo lý mà thầy chấp nhận, bởi vì trong cái cách nói người đó, thầy thấy người đó đã đi qua những giai đoạn biết lỗi của mình. Trong cách nói nó hiền từ, khiêm tốn và nó có kinh nghiệm tu tập.
[27:07]Ví dụ như bây giờ như ở Thanh Hóa đi, Đạo tràng Phật Thanh đi, đâu phải là thầy về thường xuyên được, phải không? Trong nhiều đạo tràng mà thầy bỏ bù lăng bù lốc thì Đạo tràng Phật Thanh là một đạo tràng cái bị thầy bỏ bù lăng bù lốc nhiều nhất, ít có về thăm nhất, đúng không ạ? Đó, đây là một đạo tràng mà thầy bỏ bù lăng bù lốc nhiều nhất. Những lúc mà xa thầy như vậy, nhiều khi mình gặp người này, gặp người kia, mình có nói chuyện đạo lý không? Có không? Có không? Gặp những người lạ chưa biết đạo mình có chia sẻ đạo lý chưa? Có không? Có sao không có, phải không ạ? Vì đạo lý đầy trong tâm thì làm sao mà không chia sẻ được.
[27:47]Nhưng mà cái cách ta chia sẻ thế nào nó nó nó nó đẹp, nó tốt là do cái gì?
[27:56]Do ta đi qua một giai đoạn mà biết lỗi của mình và còn tiếp tục biết lỗi của mình nữa. Cứ vậy thôi thì ta được quyền chia sẻ đạo lý với người khác. Còn nếu ta tu bao nhiêu năm mà vẫn chưa thấy lỗi mình thì nếu mình đem đạo lý mà chia sẻ với người khác là ta nói bậy, không có hiệu quả và nhiều khi làm gây tai hại. Cho nên là cái câu đầu tiên mà nói: "Khi nào thì ta bắt đầu biết tu?" thì câu trả lời chuẩn xác là khi bắt đầu ta biết lỗi mình. Thuộc câu này chưa? Nhớ nha, rồi đó, thực hành câu này. Cái câu thứ hai: "Khi nào thì ta bắt đầu được gọi là đủ đạo tâm?" Khi nào? Nhớ chưa? Quên rồi hả?
[28:52]Quên rồi hả? Hồi nãy thầy mới nói gì quên rồi? Khi nào? Ờ, giỏi. Khi ta bắt đầu khởi được ý niệm muốn xuất gia.
[29:06]Vậy ở đây nãy giờ có ai khởi niệm rồi giơ tay lên cho thầy coi? Có người giơ hai tay, còn bao nhiêu giấu tay kỹ quá à. Vậy là đủ đạo tâm chưa? Chưa, nha. Chừng nào mà lòng mình tự nhiên khởi ý niệm muốn xuất gia. Mặc dù biết là rất khó xuất gia, hoàn cảnh chưa cho phép, ví dụ mình còn trẻ muốn xuất gia, bố mẹ chưa chịu, hoặc là hoàn cảnh chưa đi được, còn phải có trách nhiệm gì với gia đình, hoặc là bây giờ mình đã lớn tuổi, giờ đi chùa tu cũng không hay, nghĩ vậy nhưng trong lòng cứ thích xuất gia thì lúc đó gọi là đạo tâm đã đủ rồi. Giờ thầy hỏi lại, ở đây ai có ý muốn xuất gia?
[29:51]Năn nỉ quá chừng mới thêm được 10 người. Rồi, cảm ơn. Nhớ, ai mà giơ tay thì đã được ghi vào cái sổ bộ ở trên trời. Nha. Giờ lỡ giơ tay rồi đã ghi vào sổ bộ trên trời. Đó. Thì không kiếp này, kiếp sau, lúc nào đó cũng phải xuất gia. Mà nếu cứ yêu hoài không chịu tu, thì là mắc nợ với trời đất nha.
[30:19]Thầy nói lại cái này, tại sao lại là khởi được ý niệm xuất gia là đủ đạo tâm?
[30:28]Vì từ cái đời sống thế tục mà bước sang cái đời sống xuất gia, khoảng cách nó lớn.
[30:37]Nó lớn là sao? Vì hai cái đời sống khác nhau xa nhiều lắm. Khi ta còn là người cư sĩ thế tục, ta được quyền nhiều thứ, ta được hưởng thụ nhiều thứ, vui chơi nhiều thứ, hơn thua đấu tranh đủ thứ trò, nhiều thứ được tự do. Nhưng khi ta bước vào đời sống đạo, ta không được những thứ đó nữa, không được thứ đó nữa. Đầu tiên cái là không được để tóc nữa nè, tóc ló ló ra phải lật đật cạo, ló ló lật đật cạo, 1 tháng cạo hai lần. Còn trong khi làm cư sĩ thì ta được để tóc, phải không ạ? Để tóc lâu lâu buồn người ta uốn nó cong cong, thấy cong không không hay nữa, mai mốt người ta duỗi thẳng. Mà thấy màu đen không thích, ta lại đổi qua màu màu
[31:22]xanh, lâu lâu ta đổi sang màu màu tím, vân vân. À. Thì ta được quyền, nhưng người xuất gia phải nội cái đầu tóc không là đã không được rồi. Rồi y phục, quần áo, ăn uống, vui chơi. Ta là cư sĩ ta muốn đến đâu ta đến, nha, trừ cái chỗ ta không thích đến là trại giam, hoặc là chỗ ta không được đến đó là cái trại quân, quân đội, ví dụ vậy. Vân vân, còn mọi nơi ta cứ tung tăng mà đi, còn người xuất gia muốn đến đâu phải coi chỗ đó thích hợp hay không. Chứ không phải chỗ nào cũng bước vào được. Không phải chỗ nào cũng bước vào được, ví dụ như bây giờ thầy biết có cái bộ phim đó nó có liên quan tới đạo lý đạo Phật,
[32:05]hay, thầy muốn coi, nhưng mà lúc đó đang chiếu rạp thì thầy không thể bước vô được. Cho nên, thầy đành là đợi khi nào người ta ra đĩa rồi thầy mới mua đĩa về về chùa coi thôi, để biết. Chứ không có phải là nói bộ phim này cũng lành mạnh, hợp với đạo lý, mình đi coi rồi cứ ung dung dang dung dẻ tự động mua vé vào rạp coi không được. Tức là người tu ta tự mình phải hạn chế mình trên nhiều mặt. Mặc dù những điều đó giới luật không nói, vì thời xưa đâu có rạp hát đâu mà có Phật chế giới là cấm Tỳ-kheo đi vào rạp hát, không hề có cái giới đó. Hồi xưa 250 giới Tỳ-kheo Tăng, 348 giới Tỳ-kheo Ni không có cái
[32:42]giới là cấm đi vào rạp hát, vì hồi đó làm gì có rạp hát. Nhưng mà ngày nay ta phải sao, tự cấm mình. Vậy mà thầy đã có lần lén đi vào rạp hát rồi. Hồi đó có một lần có một cái đoàn của các sư Thiếu Lâm bên Trung Hoa về Việt Nam đi lưu diễn cái võ công của Thiếu Lâm Tự. Thầy cũng không biết nó như thế nào. Thế là thầy lén mua vé vô coi. Và trong cái rạp hát có một mình thầy là một ông sư duy nhất. Nhưng mà may mắn là ở trên cái khán đài là cũng sư đầy ở trên trển, vì sư Thiếu Lâm á, đứng đầy trên đó, nên thầy cũng bớt cô đơn. Và thầy cứ nghĩ rằng là thầy đi lén như vậy các đệ tử thầy, các Phật tử thầy không ai biết.
[33:28]Nhưng không ngờ cái mấy ông mà quay phim á của đài truyền hình ổng quay, ổng vừa chiếu trên đó, ổng vừa quay xuống khán giả, có một cái cảnh các ông sư Thiếu Lâm biểu diễn cái màn gì hấp dẫn, cái thầy nhổm cái đầu lên thầy coi cho kỹ, cái cái máy quay phim nó chiếu ngay mặt thầy và nó đưa lên truyền hình, thế là tất cả mọi người đều biết là thầy đã có mặt trong rạp hát bữa đó. Không trốn được. Đúng là trời bất dung gian. Nhưng nhưng mà thầy thấy cũng lành mạnh, không gì, đấy cái hôm ngày hôm sau thầy đi coi rồi thầy trở về thầy bắt các đệ tử thầy đi mua vé coi hết. Và đúng là ngày hôm sau các chùa khác cũng bắt chước đi
[33:58]coi, sau khi họ nhìn truyền hình họ thấy mặt thầy rồi, thế là các chùa cũng bắt chước đi mua vé vô coi. Nhưng mà chỉ vậy thôi, một lần đó vì có các sư biểu diễn, còn không không được vào. Thì cái người xuất gia đời sống nó khác. Vì ta thấy nó gò bó, à khó khăn, nhưng mà tại sao ta lại thích? Tại sao ta lại thích để ta phát tâm xuất gia? Bởi vì khi đạo tâm ta đủ, đạo lực ta đủ, đạo hạnh ta đủ, ta vui được trong khuôn phép. Đó là cái khác nhau giữa phàm phu và Thánh.
[34:41]Cái người đời á vui vì trốn khỏi khuôn phép. Ví dụ như trong doanh trại quân đội, có một cái ông quân đội ổng nói: "Trời hôm nay dưới làng có chiếu phim ca nhạc vui quá." Mới lén lén thủ trưởng, canh canh cái leo hàng rào đi coi. Đi cái coi rồi cái quay về mà nếu mà thủ trưởng không biết thì thôi, thủ trưởng biết được, ôi phạt quá chừng. vì đã trốn khuôn phép. Mà ổng trốn khuôn phép vui lắm không? Vì được ra làng đi mà đi coi hát, ví dụ vậy. Nhưng mà họ vui vì ngoài khuôn phép. Còn ở trong đạo, ta vui vì từ chối những cái bên ngoài, chỉ vui trong khuôn phép thôi, an trú trong khuôn phép và thấy hạnh phúc nơi đó.
[35:23]Trong Góp nhặt cát đá có câu chuyện cũng có ông sư vậy, ông sư nhỏ mới tu ở trong cái thiền viện, cứ tối tối chùa ngủ hết rồi cái ổng lén bò bò đi ra ngoài khỏi liêu phòng cái ổng leo hàng rào ổng đi chơi. Vui sướng, còn trẻ mà còn ham vui. Cái tâm chưa an trú được trong khuôn phép, chưa hạnh phúc được trong khuôn phép. Còn thầy ổng phát hiện. Mới là ổng cứ ổng cái ông ông thầy ông thầy trẻ đó đó ổng cứ để cái ghế cao cao, ổng đạp cái ghế đó ổng nhảy qua khỏi tường rào, mà khi về ổng nhảy vô ổng nhớ chỗ đó ổng sẽ bước xuống cái ghế đó rồi ổng sẽ bước xuống. Cái ông thầy ổng phát hiện, ổng lấy cái ghế để đi chỗ khác,
[36:01]ổng đứng vào chỗ đó ổng thế, ổng ngồi vào chỗ đó ổng thế. Ổng ngồi trời khuya vậy đó ổng ngồi. Cái học trò nhảy qua hàng rào lên đạp cái đầu ông thầy mình nhảy xuống. Nhảy xuống rồi mới thấy là nãy mình đạp trúng đầu của ông thầy mình. Trời ơi, xanh ngắt mặt từ đó không. Mà ông thầy ổng chỉ nói một câu: "Con đi khuya lạnh coi chừng cảm." Không nói câu nào. Nhưng mà đó hơn 1000 lời trách mắng, phải không ạ? Mà một người đệ tử có lương tâm thì phải sao? Hối hận cả một đời mình, không dám vượt ngoài khuôn phép nữa. Mà tại sao ông thầy ổng không rầy? Vì ổng biết cái đạo hạnh người này chưa đủ, còn vui ngoài khuôn phép.
[36:41]Còn cái người mà đạo hạnh đủ rồi, họ vui trong khuôn phép. Họ vui trong khuôn phép là sao? Vui trong khuôn phép là ví dụ như là ví dụ cái làng xóm đó đang người ta đang ca hát múa sình sập sình sập sình ngoài đó, thì họ thấy ngồi lặng lẽ trong chùa trong cái mái chùa thanh tịnh, họ thấy hạnh phúc. Còn mình nghe ngoài kia sập sình ca hát, cái mình nôn nao nôn nao mới chạy ra coi, tức là mình vui ngoài khuôn phép. Còn người đủ đạo hạnh rồi, họ từ chối, họ thích ở lại trong chùa thanh vắng. Tiếng nhạc xa xa đó coi vậy cũng làm ồn ào khó chịu, vì cái thanh tịnh nó hạnh phúc hơn, vì đạo hạnh người ta đủ rồi, người ta vui trong khuôn phép.
[37:22]Và tại sao người ta yêu thích đời sống xuất gia? Bởi vì khi mà ta tu tập mãi tu tập mãi, đạo tâm, đạo lực, đạo hạnh, đạo lực tăng tiến thì tự nhiên người ta thấy rằng chỉ có đời sống xuất gia, trút bỏ hết những cái trách nhiệm lặt vặt nhỏ nhặt của cuộc đời này, ta mới dồn sức hết cho việc tu tập giải thoát được. Lúc đó chỉ để lòng mình yêu thương mọi người, không còn thiên vị cho cái gia đình nhỏ bé của mình nữa. Còn cái người đời, buộc lúc nào ta cũng phải thiên vị gia đình mình hơn cả, đúng không ạ? Nhớ, cái mà ta thiên vị cho gia đình ruột thịt máu mủ mình nó là một bản năng tự nhiên của con người.
[38:08]Ví dụ như cái người chồng phải yêu vợ, người vợ phải yêu chồng, cha mẹ phải yêu con cái, ông bà phải yêu cháu, nó là điều tự nhiên của nhân loại và cái điều tự nhiên đó người ta cho là đẹp, người ta cho nó là thiêng liêng, người ta cho nó là cao quý và người ta ca ngợi dữ dội. Nhưng mà khi ta biết đạo đến một lúc nào đó, ta bỗng nhiên thấy cái sự thiên vị đó nó tầm thường, nó tầm thường, và ta muốn vượt thoát khỏi sự thiên vị đó, ta muốn ta đến một nơi, ta bước vào một đời sống mà lòng ta yêu thương được tất cả chúng sinh, không có thiên vị một gia đình nhỏ bé nữa. Chính vì những cái điều đó, khi ta thấm được đạo lý đến mức độ đó rồi,
[38:50]tự nhiên ta yêu thích đời sống xuất gia, tự nhiên ta yêu thích đời sống xuất gia. Và lúc đó, thầy gọi là người đó đủ đạo tâm. Có thể ta chưa xuất gia được, nhưng ta nhìn thấy đời sống xuất gia nó mới phù hợp với nội tâm của mình. Còn đời sống gia đình nhỏ bé coi vậy đã bắt đầu hết hợp. Nhưng có khi ta chưa đủ duyên để trở thành người xuất gia, nhưng mà tự nhiên trong lòng cứ yêu thích yêu thích, cứ để thầm thầm đó và đúng là về hẹn lúc nào đủ duyên sẽ xin được xuất gia. Nếu kiếp này không đủ thì xin được kiếp sau nữa, chứ không thể mà sống mãi đời sống thế tục tại gia nữa. Tự nhiên nó đến cái lúc đó, không ai ép mình cả.
[39:36]Lúc đó tự nhiên yêu thích đời sống xuất gia. Bây giờ đã thấy yêu chút nào chưa?
[39:45]Yêu chút nào chưa? Trời, sao cười nhạt nhẽo vậy trời, cười lạnh lùng vậy trời.
[39:54]Cho nên là ta nhìn thấy ví dụ quý thầy quý cô cái người còn cái tuổi đời son trẻ mà đã đi xuất gia rồi thì phải hiểu rằng cái đạo tâm họ đã đủ sớm hơn ta. Phải không ạ? Họ đủ sớm hơn ta nên bây giờ đã xuất gia rồi. Ta muộn màng rồi, muộn màng rồi mà không biết bây giờ đã tỉnh chưa nữa hay là còn mê còn yêu nữa không biết nữa đó nha. Có những trường hợp có những người đời xưa đã xuất gia, đời này lui ra làm cư sĩ.
[40:31]Có không? Có nhiều đấy. Trong số những người đang ngồi ở đây có những người là như thế. Đời trước là người xuất gia, là thầy tăng, sư cô, đời này trở lui lại làm cư sĩ, đang tham gia Đạo tràng Phật Hạnh tu tập trở lại.
[40:51]Vì sao? Vì đời trước khi ta xuất gia tu tập, ta có sai phạm một chỗ nào đó.
[41:01]Ta có sai mà lúc đó ta không có cái cơ hội gặp một vị minh sư hướng dẫn, cho nên phước ta bị tổn, đời này ta bị rớt ra trở lại đời sống thế tục cư sĩ. Thầy gặp nhiều người đệ tử cư sĩ của thầy mà trong đạo tràng, thầy nhìn thấy mặt người sư cô rõ. Nhưng mà đời này bỗng nhiên gặp thầy muộn, lỡ lập gia đình rồi bây giờ cứ phải làm cư sĩ rồi thôi cũng lo cho đạo tràng, cũng tinh tấn tu tập mà chưa thể xuất gia trở lại được. Mà cái đời sống cái khoảng cách giữa đời sống của tu sĩ và cư sĩ nó cách nhau xa. Nhưng mà lý do tại sao ta lui ra trở lại làm cư sĩ? Bởi vì đời trước khi ta sống cái đời tu sĩ đó,
[41:50]ta sống sai lầm làm cho nó gần lại với người cư sĩ.
[41:56]Ta tuy là một người xuất gia mà ta sống giống người cư sĩ quá, thế là đời sau trở ra làm người cư sĩ.
[42:05]Nói tại sao gọi là làm người xuất gia mà lại sống giống người cư sĩ? Tức là giới luật ta không nghiêm. Ta vẫn vui những cái điều mà người đời vui. Ta sống giống người đời quá, thế là đời sau ta mất phước làm người xuất gia, lui trở ra làm người cư sĩ, bắt đầu tu lại từ đầu lại.
[42:28]Nên vì vậy cái người xuất gia mà nếu suốt cuộc đời tu hành của mình mà giữ được cái khoảng cách đó xa ra, không có sống trùng lặp giống giống với người cư sĩ thì đời sau trở thành một vị cao tăng tu tốt hơn, tốt hơn nữa, tốt hơn nữa để chứng Thánh quả đi lên luôn. Còn nếu lúc làm người xuất gia mà ta buông lung, ta dễ dãi, ta gọi là phóng khoáng nhưng sự sự thật là ta phóng túng, ta sống giống người cư sĩ quá thì kiếp sau ta lui ra làm người cư sĩ. Mà nói kiếp sau chứ có khi ngay kiếp đó hoàn tục mất tiêu. Nên vì vậy là cái nhân quả chỗ này vậy. Còn cái người mà cư sĩ tại sao được xuất gia? Có người mới hỏi thầy chứ nói:
[43:18]"Thưa thầy, bây giờ con muốn xuất gia con phải làm sao?". Nói: "Bây giờ con còn là cư sĩ, con tập sống như người xuất gia, con tu như người xuất gia thì sẽ được xuất gia." Thế là người đó về ăn chay, giữ giới, lễ Phật, ngồi thiền. Tức là tuy ở đời, ở với gia đình nhưng mà lặng lẽ âm thầm giữ gìn cái đời sống mình như một người tu sĩ thì người đó nhân quả như vậy trước sau cũng sẽ trở thành người xuất gia. Nhớ vậy, ta sống như người xuất gia thì ta sẽ trở thành người xuất gia. Còn người xuất gia mà sống giống người cư sĩ thì mai mốt văng ra làm người cư sĩ trở lại. Nên đây nói khi nào gọi là ta được gọi là đủ đạo tâm?
[44:03]Thì khi bắt đầu trong lòng ta khởi lên ý niệm muốn, muốn xuất gia. Nhưng mà dễ không? Không. Bởi vì từ lúc mà ta bắt đầu bước vào đạo, quy y, đọc được câu kinh, lễ Phật cho tới cái ngày ta bắt đầu biết tu là biết lỗi, phải không ạ? Bắt đầu đi mãi đi mãi cho tới cái ngày mà tự nhiên ta thấy đời sống thế tục hết hợp rồi, hết thích hợp với ta rồi. Bắt đầu ta chán rồi và ta bắt đầu yêu thích đời sống xuất gia, khoảng cách đó xa lắm. Cái nhận thức đó thay đổi lớn lắm và trí tuệ đã bước đi một khoảng cách rất là lớn mới bắt đầu yêu thích được đời sống xuất gia, không phải dễ đâu. Lúc đó trong tâm mới muốn xuất gia.
[44:48]Nhưng có người muốn thì đi tu được, mà có người muốn thì muốn cũng không thể xuất gia được vì hoàn cảnh thế này thế kia, không phải là dễ đâu, như vậy. Đó là cái câu thứ hai. Giờ cái câu thứ ba: Khi nào thì bắt đầu ta bước vào con đường tâm linh? Khi bắt đầu chứng được chánh niệm tỉnh giác. Cái câu này thì hết bắt đầu hết lý luận rồi, bắt đầu bước qua một cảnh giới hơi cao. Phải là người cũng căn cơ sâu dày, phước cũng lớn mới có thể chứng được chánh niệm tỉnh giác. Bởi vì khi chứng được chánh niệm tỉnh giác, có khi lúc đó ta đã chứng được quả thánh Tu-đà-hoàn luôn rồi. Nên đây là hai trường hợp nha:
[45:36]một trường hợp chứng được chánh niệm tỉnh giác mà chưa chứng được quả thánh Tu-đà-hoàn; và trường hợp thứ hai chứng được chánh niệm tỉnh giác cũng là chứng được luôn Thánh quả Tu-đà-hoàn thì người này không còn tầm thường nữa, người này đã là Thánh rồi. Nhưng nhìn bên ngoài ta không phân biệt được. Ta thấy người này cũng giống như vậy thôi, cũng bình thường nào giờ cũng vậy thôi, nhưng không ngờ họ Thánh rồi mình không hay, họ vào dòng Thánh rồi mà mình không biết. Nên từ cái giây phút mà ta chứng được chánh niệm tỉnh giác là ta bắt đầu bước vào một đời sống tâm linh cao siêu. Mà có khi là ta chỉ là chứng chánh niệm tỉnh giác nhưng có khi
[46:16]ta chứng mất vào quả thánh Tu-đà-hoàn rồi, đó là trường hợp. Nhưng mà làm sao để có thể chứng được chánh niệm tỉnh giác thì chỗ này hơi cao, nghe chỗ này có thể dễ ngủ nha, nhưng mà ráng nghe giùm thầy. Vì ai nghe được cái đoạn này mà hiểu là công đức lớn đấy, phước cũng sâu dày nha, là thiện căn vững vàng, nên ráng nghe giùm thầy một chút, nghe chỗ này mà hiểu một chút. Ta còn nhớ Bát Chánh Đạo không ạ? Nhớ không? Giờ mà ai mà không thuộc Bát Chánh Đạo thì làm sao? Phạt quỳ nhang, đúng vậy, nha. Thầy hỏi thử mà mà không thuộc là quỳ nhang tại chỗ nha.
[47:06]Đọc Bát Chánh Đạo sư phụ nghe.
[47:13]Có con nhầm một chỗ là chánh nghiệp và chánh mạng, cái nào trước? Chánh mạng trước hả? Chắc không? Chắc không? Chắc không? Này quan trọng lắm à. Chắc hay không chắc làm cho mình quỳ nhang hay không đấy.
[47:31]Chánh nghiệp hay chánh mạng cái nào trước? Chánh nghiệp trước nha. Tức là nói đã được đúng hết nhưng mà nhầm ở chỗ chánh nghiệp và chánh mạng, cho nên về phải tư duy lại giùm thầy nha: Vì sao Phật đặt chánh nghiệp trước chánh mạng? Nha, chứ cái chỗ này chưa thông. Mấy chỗ khác thông hết rồi nhưng mà chỗ chánh nghiệp, chánh mạng chưa thông. Thôi vậy thôi cũng cho tràng pháo tay. Mấy cái đó là người đệ tử Phật mà thầy hỏi Bát Chánh Đạo là gì phải nói vanh vách nha, phải nói thuộc cho làu và từ từ hiểu cho sâu nha, và phải nghe nhiều cái bài giảng về Bát Chánh Đạo để hiểu cho sâu, thấy không? Thì Bát Chánh Đạo là bắt đầu từ chánh kiến, phải không?
[48:17]Chánh tư, tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Cái chánh niệm mà nãy giờ ta đang nói nằm ở cái thứ thứ bảy. Tức là người mà chứng được chánh niệm bắt đầu bước vào con đường tâm linh. Còn trước đó là cả một quá trình tu tập của rất nhiều kiếp từ chánh kiến cho tới chánh tinh, chánh tinh tấn. Từ chánh kiến cho tới chánh tinh tấn ta đi qua rất nhiều kiếp mới có thể một kiếp này bắt đầu chứng được chánh niệm. Mà bắt đầu từ lúc chứng được chánh niệm này khi nào thì ta sẽ chứng chánh định? Trả lời cho sư phụ nghe: Khi bắt đầu chứng được chánh niệm thì khoảng
[49:02]bao lâu ta sẽ chứng được chánh định?
[49:08]Nhiều kiếp, cho thầy con số nhiều kiếp là mấy kiếp? Hả? Muôn kiếp? Muôn kiếp thì lâu quá. Thường thường sư phụ ra con số rẻ rẻ là 30 kiếp. Nhớ như vậy. Khi ta tu chứng được Chánh niệm ta sinh tới sinh lui như vậy 30 kiếp mà tinh tấn đừng dứt đoạn thì ta mới bắt đầu chứng được Chánh định. Nha, không phải dễ. Nên ai mà cứ nói dễ tu dễ chứng, một đời tu thành Phật toàn là nói dóc. Nhớ đừng tin nha. Hôm nay thầy nói một lần nữa, nếu ai tin thầy, ai tin là đệ tử của thầy Chân Quang thì đừng tin người nào mà nói rằng tu một kiếp chứng. Nhớ giùm thầy nha. Người đó nói dóc.
[49:58]Chứng được Chánh niệm rồi đó mà để có thể bắt đầu vào được sơ thiền chứng được Chánh định, ít nhất 30 kiếp tinh tấn không gián đoạn. Như vậy nha. Còn hôm nay mà nếu ta chứng được Chánh niệm hôm nay thì phải hiểu rằng ta đi qua gần như 300 kiếp trước rồi, bắt đầu tu từ cái Chánh kiến trở đi rồi. Nha, không phải dễ đâu. Ta đã đi trong luân hồi và đã theo Phật tu tập trong Phật pháp vài trăm kiếp xưa rồi. Hôm nay ta bắt đầu mới chứng được Chánh niệm. Không phải dễ như vậy nha. Nhớ như vậy và phải hiểu như vậy mới là hiểu đúng Phật pháp.
[50:35]Chánh tinh tấn là gì? Trước Chánh niệm ta có cái Chánh mà gọi là Chánh tinh tinh tấn. Chánh tinh tấn là gì? Hôm nay nghe thầy định nghĩa đây. Nha, nghe sư phụ định nghĩa mà ghi xương khắc cốt đây, để đừng bị nhầm. Chánh tinh tấn nghĩa là ta bắt đầu bắt chân tu tập thiền định
[51:00]và không có kết quả gì cả.
[51:04]Và suốt cái giai đoạn đó không có kết quả gì cả mà vẫn không bao giờ bỏ cuộc, không bao giờ ngưng nghỉ, không bao giờ gián đoạn, mặc dù chưa có kết quả gì cả. Nha, tâm vẫn loạn, người vẫn đau nhức, khổ sở, lưng mỏi, chân tê, tâm loạn mà không bao giờ bỏ cuộc. Cái giai đoạn đó gọi là Chánh tinh Chánh tinh tấn. Nha, giai đoạn đó bao lâu? Giai đoạn đó bao lâu? 30 kiếp. Người nói 300 kiếp, 300 kiếp nghe sợ quá. Cứ nói giùm thầy 30 kiếp. Nha. Cứ nói là 30 kiếp giùm thầy. Và như vậy từng ngày ta vẫn tiếp tục ngồi thiền không có kết quả gì cả. Thì có được nản không? Không được nản nha. Vì ta đang đi trên cái lộ trình của Chánh tinh tấn
[52:03]mà định nghĩa Chánh tinh tấn là ta tu đúng pháp môn, đúng phương pháp, gặp đúng thầy lành bạn tốt, gặp đúng một bậc sư phụ dẫn đường ta chuẩn xác cái phương pháp rồi mà ta tu vẫn không có kết quả. Mà ta vẫn miệt mài, vẫn kiên nhẫn, vẫn kiên trì, vẫn chịu cực chịu khó, không ngưng không nghỉ ngày nào. Trời mưa, trời gió, lúc bệnh, lúc hoạn, lúc vất vả, lúc cực khổ, lúc bận rộn không bao giờ bỏ thì đó gọi là Chánh tinh Chánh tinh tấn. Mà tại sao Phật dùng chữ Chánh tinh tấn? Bởi vì giai đoạn này đòi hỏi ý chí phi thường. Nha. Những chánh phía trước không cần ý chí phi thường lắm. Ví dụ như Chánh nghiệp là ta làm phúc,
[52:50]ta làm phúc là ta giúp người, ta giúp đời, ta sống tử tế, thậm chí có những lúc mà trong lúc đói, có một mẩu bánh, ta bẻ đôi ra chia cho cái người kia. Mặc dầu biết rằng mình ăn hết mẩu bánh đó vẫn chưa no. Nhưng mà bên cạnh mình có một người đói thôi thì mỗi người đói một chút. Hơn là mình no mà người kia đói bẻ mẩu bánh, khó làm như vậy, phải không ạ? Khó làm. Hoặc là lúc mà khó đến lúc mà là bây giờ vì mình có 500.000đ để về mua một cái hộp sữa cho con mình. Mà khi đi ra đường gặp cái người họ nghèo họ gục bên đường, họ xỉu vì họ đi bệnh viện không có tiền. Lúc đó ta lấn cấn giữa cái đứa con của mình và cái người
[53:30]mà gặp hoạn nạn, có thể xỉu, có thể chết đây. Ta phân vân không biết là là phải bố thí cho họ hay là lặng lẽ quay mặt bước đi mà để mua hộp sữa về cho con mình. Khó đến như vậy, phải không ạ? Vậy mà lúc đó mình đã cắn răng chia phân nửa số tiền đó cho cái người nghèo khổ đó để họ có thể cấp cứu và mua một ít sữa khác về cho con mình tạm đói rồi tính sau. Tức là cũng cho đứa con mình miếng sữa và cho cái người bệnh kia một miếng, khó làm không? Khó làm mà vẫn làm được thì gọi là Chánh nghiệp. Nhưng mà lúc đó vẫn chưa đòi hỏi đến cái ý chí phi thường. Vẫn chưa đòi hỏi đến ý chí phi thường. Nha, có những cái công đức ta rất khó làm
[54:11]vậy mà Phật vẫn chưa gọi đó là ý chí phi thường, Phật chưa gọi là Chánh tinh tấn mà. Thế mà đến khi ta bắt chân ngồi thiền lúc đó Phật mới gọi là ý chí phi thường trong cái chữ Chánh tinh Chánh tinh tấn. Nha, tới lúc đó mới được gọi là tinh tấn, nghĩa là ý chí phi thường. Là sao vậy? Tu mãi không kết quả. Tâm cứ loạn, thân cứ động mà không bao giờ bỏ cuộc. Thì đây là Chánh tinh tấn. Như trong đạo tràng ta cũng vậy,
[54:48]nhiều người tu mãi không kết quả thì đừng có mà à nản vì ta đang ở giai đoạn Chánh tinh Chánh tinh tấn. Ví dụ như có một cái đạo tràng theo thầy cũng lâu. Nói lâu chứ cũng chỉ là 10 năm thôi. 10 năm bắt đầu chứng được Chánh niệm. Lên hỏi thầy: Thưa thầy, thì con cái trạng thái như vậy, như vậy là sao? Thì thầy nói mới vừa được Chánh niệm nên nó xuất hiện những trạng thái như thế chưa có gì đặc biệt. Nó mới là giai đoạn đầu của Chánh niệm. Vì cái đoạn đường Chánh niệm đi xa lắm, hồi nãy nói đi 30 kiếp mà, nên nó đầu Chánh niệm vào trong sâu hơn Chánh niệm, sâu Chánh niệm tới cuối của Chánh niệm mới chuẩn bị mà qua khỏi Chánh niệm đã vào Chánh định. Khoảng nó xa lắm.
[55:36]Cho nên bây giờ mới bước vào Chánh niệm một chút là nó xuất hiện một số trạng thái liền, trạng thái lạ trong tâm liền. Thì thôi, cũng là có công đức tu tập. Dù sao cũng theo thầy cả 10 năm rồi. Đi đúng cái con đường của thầy dạy 10 năm thì bắt đầu nó xuất hiện kết quả. Nhưng mà còn xa lắm, vẫn phải tiếp tục đi, đi nữa chứ chưa phải là gì. Thì cái người đó là đời trước họ cũng đã có tu rồi, nên bây giờ theo thầy có 10 năm thôi mà Chánh niệm đã xuất hiện. Còn nếu ta theo thầy 10 năm rồi mà Chánh niệm chưa xuất hiện thì phải biết rằng là ta chưa đủ 30 kiếp. Kiếp này mới kiếp hai mấy à. Còn người kia họ theo được 30 kiếp rồi, bây giờ kiếp thứ 30.
[56:18]Nên bây giờ theo thầy 10 năm nữa bắt đầu chứng được Chánh niệm, đó là điều bình thường nha. Thì thôi, ta vui mừng, ta chúc mừng huynh đệ ta chứng được, còn ta cứ lặng lẽ đi cái con đường cho đủ 30 kiếp. Ta lặng lẽ đi cái con đường Chánh tinh tấn. Mà đã nói chữ tinh tấn đã nói ý chí phi thường tức là vô cùng cực cực khổ. Nhớ như vậy. Giai đoạn mà ngồi thiền vô cùng cực khổ mà người nào nản chí bỏ cuộc là người đó lui ra khỏi Chánh tinh tấn. Nằm ở chánh nào thì thầy không biết nhưng người đó đã lui ra khỏi Chánh tinh tấn. Còn người nào không nản chí, không bỏ cuộc, trời đông rét, gió mưa, ngày hạ nóng bức,
[57:05]lúc trong người có cảm, có ốm, hoặc là lúc vất vả đi xa về còn mệt, ngày đó lao động là hơi hơi nhiều, bữa đó chưa kịp ăn, vân vân nhiều thứ, nhưng mà vẫn không bao giờ bỏ cái thời khóa ngồi thiền, đó gọi là Chánh tinh Chánh tinh tấn mà tu hoài vẫn không có kết quả. Bắt chân lên ngồi là tâm cứ loạn nghĩ lung tung xèng. Nha, cố gắng theo dõi hơi thở, cố gắng biết rõ toàn thân, buông lỏng toàn thân, cảm giác toàn thân, cố gắng suy nghiệm thân này là vô vô thường. Đầu vào thiền lúc nào cũng đọc cái câu kệ vào thiền, phải không ạ? Xin Phật độ cho con luôn nhớ và hiểu, hiểu rằng thân chẳng phải là ta, tâm chẳng phải là ta, chẳng có gì là ta.
[57:55]Trong từng hơi thở vào, trong từng hơi thở ra, trọn niềm tôn kính Phật. Nhớ như vậy, vất vả tu không có kết quả nhưng mà hằng ngày đều đọc cái câu câu kệ vào thiền đó. Cứ huân tập mãi, huân tập mãi. Vậy chớ mà lúc nào đó chín muồi thì Chánh niệm xuất hiện. Ta bước qua một cuộc sống mới, ta bắt đầu bước vào cái đời sống tâm linh. Lúc đó ta mới thấy phần thưởng á thật là xứng đáng. Bỏ muôn ngàn vàng ra không mua được cái này. Bỏ muôn ngàn vàng không mua được cái Chánh niệm này mà đó là cái công lao của ta tu tập Bát Chánh Đạo, giữ gìn từng lời nói cẩn thận, yêu thương, tử tế, giúp người, không bao giờ nói bậy, không bao giờ trách người
[58:43]chê bai, chửi mắng, không có xúc phạm, chỉ nói những lời đúng đạo lý, là tu tập Chánh ngữ. Lúc nào cũng tu tập Chánh nghiệp, hễ làm điều gì chỉ làm điều thiện, không có làm điều sai lầm dù nhỏ nhặt. Trong ý nghĩ kiểm soát cái Chánh tư duy, không để cho ý nghĩ vẩn vơ, lén lén mà nó nghĩ xấu. Thầm kín tu cái Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp. Rồi Chánh mạng tự cái phước nó đến thôi. Đó, bao nhiêu ngày tháng mà tu tập cái Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, bao nhiêu ngày tháng vất vả rồi Chánh tinh tấn. Vất vả ngồi thiền đến cái ngày nào đó ta được cái cái phần thưởng xứng đáng là Chánh niệm tỉnh giác xuất hiện.
[59:26]Lúc đó ta mới bắt đầu bước vào cái đời sống tâm linh. Nha, bắt đầu bước vào đời sống tâm linh. Nhưng mà ngang chỗ này rồi thì đã hết sai chưa?
[59:39]Ngang cái chỗ chánh niệm tỉnh giác này rồi vẫn còn một triệu điều sai lầm. Nha, thầy nói câu này cho chúng hội hôm nay, nhưng mà cái câu này sẽ được thu vào trong máy cho tất cả mọi người tu tập. Thầy dặn dò lại một lần nữa thế này: Khi chứng được chánh niệm tỉnh giác rồi, tâm rỗng rang, sáng suốt rồi, vẫn còn một triệu điều sai lầm núp ở phía sau. Nếu lúc đó mà không gặp được một vị minh sư dạy dỗ, hướng dẫn, ta vẫn đi sai như thường, vẫn đọa ngược lại trở lại như thường. Cho nên dù chứng được chánh niệm tỉnh giác, vẫn phải nương tựa một bậc minh sư dẫn dắt cho mình đi nữa nha. Chứ không, chỗ này vẫn còn có thể bị lạc đường, vẫn còn bị tà kiến.
[1:00:30]Chỗ này rất là khó, không phải đơn giản đâu. Nên hôm nay thầy nói cho chúng hội này biết cũng là để thu lại vào trong máy mà cảnh báo lại cho bao nhiêu người tu ở nơi khác về sau. Đó, chánh niệm, bước được vào chánh niệm rồi, tức là ta bước được vào con đường tâm linh. Nhưng mà chánh niệm chưa phải là tất cả, nó chỉ là mới đầu của con đường tâm linh. Phía sau đó còn một triệu sự sai lầm có thể xảy ra trong cuộc đời tu hành, trong tiềm thức của mình, trong cái kiến giải của mình, vẫn có thể có sự có sự sai lầm. Nên vì vậy, dù có bắt đầu đạt được chánh niệm tỉnh giác, nhớ vẫn phải khiêm tốn, vẫn phải trình với thầy mình, được thầy mình hướng dẫn tiếp.
[1:01:15]Nếu may mắn ta có được một bậc thầy đầy kinh nghiệm ở chỗ này, thầy sẽ dạy ta, nhắc nhở ta cái chánh niệm này còn bao nhiêu cái sai phía sau ẩn núp để mà thầy gỡ cho ta ra hết những cái sai mà ta có thể đi tiếp trong 30 kiếp sau mới đi vào chánh định được, không phải là dễ như vậy. Nên bây giờ trở lại cái câu hỏi. Nha, bây giờ thầy nhắc lại ba câu hỏi. Hôm nay học ba câu hỏi này là đủ vốn rồi nha, đủ vốn ngày hôm nay rồi. Khi nào thì ta được gọi là bắt đầu biết tu? Biết lỗi mình, nha. Cho nên dù ta làm bao nhiêu công hạnh, thực hiện bao nhiêu công phu mà nếu chưa biết lỗi thì chưa được gọi là biết tu, nhớ cái thứ nhất này.
[1:02:01]Thứ hai, khi nào thì ta được gọi là đủ đạo tâm? Ta bắt đầu yêu thích, ước muốn đời sống xuất gia. Khi nào ta bắt đầu bước được vào đời sống tâm linh? Khi ta bắt đầu chứng được chánh niệm tỉnh giác, nhớ như vậy ba điều này. Nhưng mà trước khi nói về ba điều này, thì thầy đang nói về về chùa, về cái việc hóa độ chúng sinh, về việc gánh vác với với thầy trụ trì. Mà không riêng chùa Mật Đa này, mà bất cứ chùa nào ở trên cuộc đời này cũng vậy, nơi vùng của ta cũng vậy. Ta có duyên, ta tìm cách giúp cho các thầy trụ trì ở các chùa. Ta đến là ta làm quen, ta hóa độ hết dân quanh vùng, đưa họ về về cái ngôi chùa gần của họ để cho thầy
[1:02:49]trụ trì ở đó mà hóa độ tiếp, nhớ vậy nha. Đây là cái công đức rất là có ý nghĩa. Nha, đừng để có những Phật tử, những cái con người mà bơ vơ lạc lõng trong cái luân hồi sinh tử mà họ không biết được Phật pháp, họ không tin được nhân quả, chưa từng một lần khởi tâm tôn kính Phật. Mà trong cái tâm của một con người mà chưa tin được nhân quả, trong tâm con người mà chưa từng một lần có khởi tâm tôn kính Phật, đó là những người gì? Những người bơ vơ, lạc lõng, lang thang, người đáng thương. Còn ta, ta đã có bến bờ, ta có tổ ấm, ta có mái chùa, ta có Đức Phật, ta có thầy tổ, ta có những lúc đã khởi được tâm từ bi yêu thương chúng sinh, phải không ạ?
[1:03:41]Ta đã có những lúc khởi được lòng tôn kính Đức Phật vô biên. Ta lúc nào cũng tin, tin hiểu nhân quả nên ta có bến đỗ, ta có nơi trở về, ta có mái ấm. Còn những người mà chưa từng tin hiểu nhân quả, chưa khởi được tâm tôn kính Phật là những kẻ lang thang cùng tử đáng thương. Ta hãy thương họ, tìm cách tiếp cận, chia sẻ, dẫn lối đưa đường để đưa họ về cho thầy trụ trì mà thầy hóa độ. Nha, bây giờ thì ta chưa thể làm gì được nhiều, nhưng ta có thể làm làm quen. Và ta đến mà làm quen với mọi người, là một vị khách không mời của chúng sinh. "Vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu", đó là cái câu trong kinh Hoa Nghiêm nói về hạnh của Bồ Tát.
[1:04:34]"Vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu", vì chúng sinh làm một vị khách không mời. Họ chưa biết ta là ai, họ cũng chẳng mời ta, họ không welcome ta, họ không đón mời ta, nhưng ta vẫn đến, vẫn vui vẻ. Có khi ta gặp họ có ánh mắt khó chịu: "Người này không quen, không mời sao tới?", hãy kiên nhẫn, vui vẻ nha, mà làm quen, rồi chia sẻ đạo lý, rồi đưa họ về chùa giao cho cho ni sư, giao cho thầy ở đây. Vậy đó, hôm nay ta nói như vậy đủ chưa? Tạm đủ rồi nha. Rồi về ráng tinh tấn tu tập. Lúc nào thầy có duyên, thầy sẽ trở lại thăm. Thì thôi, thầy chúc cho ni sư là chùa cảnh được được phát triển, đạo hạnh ni sư lúc nào cũng tăng tiến, nhiều Phật tử về đây mà nương tựa.
[1:05:24]Thầy cũng chúc cho quý Phật tử tinh tấn tu tập, được nhiều phúc lành, nhiều việc may mắn trong cuộc sống. Và mỗi người nhớ: Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, và
[1:05:41]và đồng bào nào ta cũng gom sạch hết lại đưa tới chùa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.