[0:17]Hôm nay ta nghe tiếp cái bài Tứ Diệu Đế, phần thứ bảy. Hôm nay ta kết thúc về Khổ đế, chân lý về sự đau khổ. Có nhiều người không hiểu, cứ nói đạo Phật là bi quan bởi vì cái điều giác ngộ đầu tiên mà Đức Phật nói cho chúng ta nghe là bản chất cuộc đời là đau khổ. Nghe cái câu này nhiều người nông cạn vội vàng nói đạo Phật là bi quan. Nhưng đây là một cái hiểu lầm rất là lớn. Ta nhớ điều này, trong cái đêm Đức Phật thành đạo, thành Phật, trong cái đêm mà Đức Phật thành đạo sau khi Ngài nhập tới Tứ thiền, chúng ta nghe chữ tứ thiền là chỉ nghe có hai cái chữ tứ thiền, chứ chúng ta không hình dung được hết
[1:17]cái vĩ đại, cái sâu xa của cái mức độ nhập định như thế. Mỗi một cái tầng định ta vào sâu thêm vào trong bản chất của vũ trụ.
[1:31]Ví dụ như thế này, để có thể là một nhà vật lý thiên văn vũ trụ nhìn các vì sao, nhìn thấy các thiên hà, nhìn các hố đen, tính toán được các chuyển động của các ngôi sao, thì cái nhà khoa học đó phải hiểu rất rõ về nguyên tử, về lượng tử, tức là ở cái tầm mức cực nhỏ của vật chất. Khi ta nhìn thấy được ở cái phạm vi cực nhỏ của vật chất thì ta hiểu được cái vũ trụ cực kỳ to lớn ngoài kia. Đó là vật lý bắt buộc phải như vậy, thì Đức Phật cũng vậy. Khi Ngài nhập định là Ngài đi sâu dần, sâu dần vào trong bản chất của vũ trụ, mà chẳng những là đi sâu vào cái bản chất vật chất của vũ trụ mà Ngài đi sâu vào luôn bản chất tâm linh của vũ trụ luôn.
[2:25]Trong cái vũ trụ pháp giới này có tầng, có lớp, có nhiều loại, nhiều thứ thì khi nhập định sâu Đức Phật thấy hết, thấy hết vào trong sâu, tận cùng, ta nói còn sâu hơn cả cái lượng tử nữa, Ngài biết hết mọi việc. Và ở cái mức độ đó cái điều giác ngộ, cái minh đầu tiên mà Đức Phật đạt được là Túc mạng minh, nghĩa là Ngài nhớ lại vô lượng kiếp của chính mình. Từ cái khởi đầu của vô minh, những bắt đầu khởi đầu của kiếp sống ngày xưa như thế nào và trôi lăn trong vô lượng kiếp như thế nào, Ngài nhớ lại từng chi tiết nhỏ những kiếp sống của chính mình. Và không phải của riêng Ngài, của bất cứ chúng sinh nào
[3:10]trong vũ trụ này Ngài muốn biết là Ngài đều biết hết. Tên gì, làm hạnh nguyện gì, chi tiết gì, điều thiện, điều ác, điều tội, điều phúc ra sao, tên cha, tên mẹ, tên bản thân mình nghề nghiệp gì, từng kiếp sống đều biết rất rõ, thậm chí có thể nhớ lại từng ý nghĩ nhỏ trong mỗi kiếp sống đến mức độ như vậy. Gọi là cái Túc mạng minh của Đức Phật vĩ đại đến như vậy. Rồi Ngài chứng cái minh thứ hai là Thiên nhãn minh. Cái Thiên nhãn minh này là cái nhìn sự luân chuyển của tất cả chúng sinh trong vũ trụ theo nghiệp nhân quả, theo tội phúc. Cái người đó xuất hiện ở vị trí đó, trong kiếp sống đó, với thân phận đó chỉ bởi vì họ đã làm điều tội gì, điều phúc gì ở những kiếp trước.
[3:57]Tại vì có những khi ta làm một điều tội mà ta không trả liền cái quả báo trong cái kiếp đó hoặc qua kiếp sau, mà có khi cái điều tội đó tới mười kiếp sau ta mới trả. Hoặc là có một người vậy, lên làm vua, trong một kiếp nọ làm vua không phải chỉ bởi vì mới kiếp trước họ làm phúc, mà có khi cái phúc đó ở mười kiếp trước họ làm rồi đến kiếp thứ mười họ mới lên làm vua. Cái nhân quả nó phức tạp, nó sâu xa đến như vậy, không ai có thể dễ dàng lý giải được. Nhưng mà khi Đức Phật chứng được Thiên nhãn minh thì Ngài thấu suốt hết đường đi của nhân quả, nghiệp báo, tái sinh. Thế nên cái khám phá thứ hai của Đức Phật nó liên quan đến một chân lý
[4:39]cực kỳ quan trọng của pháp giới vũ trụ đó là luật nhân quả tái sinh, nó liên quan chi phối hết số phận của tất cả chúng sinh chúng ta. Từ con giòi, con bọ cho tới con người, tới lên tới chư thiên và tới những chư thiên cực kỳ cao cấp đều nằm trong cái sự chi phối của nhân quả đó hết, và Đức Phật thấy hết, biết hết như vậy. Và trong cái vũ trụ này, trong trùng trùng trùng pháp giới vũ trụ này bao nhiêu thế giới ở những tinh cầu cực kỳ xa xôi, Đức Phật hiểu hết tất cả. Chỉ có điều là Ngài không nói hết thôi, bởi vì trình độ khoa học thời đó nói người ta không hiểu. Cho nên Ngài nói trong vừa chừng, trong cái tổng quát, ở với cái kiến thức đó,
[5:18]với cái văn minh, với cái ngôn ngữ đó, Đức Phật chỉ trình bày lại một chút thôi. Chứ sự thực những điều mà Đức Phật biết về vũ trụ thì ta có thể viết thành sách, thành giấy chất hết cả một cái quả đất này cũng không hết được những kiến thức đó. Mênh mông bao la như vậy. Và tới cái minh thứ ba là Lậu tận minh, Đức Phật thấy Tứ Diệu Đế.
[5:41]Khổ, Tập, Diệt, Đạo; Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và Đạo đế. Thì ta phải hiểu rằng cái chân lý về Khổ đế trong Tứ Diệu Đế mà Đức Phật thấy là một điều không hề đơn giản tí nào. Ví dụ Đức Phật nói bản chất cuộc đời là khổ, câu đó nghe đơn giản, ai cũng có thể hiểu được và có thể hiểu bậy được nữa. Nhưng ta phải hiểu rằng với trí tuệ của một Đức Phật thì cái chân lý về cái sự khổ của cuộc đời là không hề đơn giản, không hề thấp kém, không hề bi quan, mà đó là một điều cực kỳ trí tuệ, đó là trí tuệ của một vị Phật. Và ngày hôm nay vậy, cái may mắn của chúng ta là đầu tiên chúng ta đặt lòng tôn kính Phật tuyệt đối cái đã.
[6:28]Mà khi chúng ta đặt được lòng tôn kính Phật tuyệt đối, thì khi nghe Đức Phật nói bản chất cuộc đời là khổ, chúng ta không có phản biện tầm bậy tầm bạ mà xuống địa ngục. Vì chỉ cần trong đầu ta khởi lên ý nghĩ: "Đời này cũng đâu có khổ gì lắm đâu mà Đức Phật nói khổ", nhiêu đó đủ để ta xuống địa ngục, vì ta vừa mới nói ngược lại một điều Đức Phật nói. Mà bởi vì cái việc mà thấy bản chất cuộc đời là khổ là cái nhìn của một Đức Phật, của một đấng giác ngộ cực kỳ cao siêu, cực kỳ trí tuệ. Và cái nhiệm vụ của chúng ta là cố gắng đi theo lời dạy của Phật để hiểu được điều đó càng nhiều càng càng tốt, chứ đừng khờ dại mà nói ngược lại Đức Phật mà để xuống địa ngục.
[7:13]Nhớ như vậy. Thì trong suốt sáu bài qua, thầy giảng về Khổ đế, về bản chất khổ, sáu bài, hôm nay là bài thứ bảy, cũng nói về khổ thì chỉ nói được rất ít về cái nỗi khổ của chúng sinh. Nhưng tuy nhiên nếu ta hiểu được điều này, chúng ta cũng vừa trở thành một con người mới từ từ. Vì ta hiểu được một điều giác ngộ đầu tiên về bản chất khổ của cuộc đời là chúng ta đang từ từ thay da đổi thịt, đang nâng cấp mình lên thành một loài người mới vì hiểu được bản chất khổ của cuộc đời. Cái hiểu được bản chất khổ của cuộc đời nó có hai cái lợi. Cái lợi thứ nhất là nó tạo động lực để cho ta tu hành giải thoát.
[8:02]Khi ta hiểu thấu đáo về nỗi khổ của cuộc đời rồi, thì một điều bảo đảm là thực sự ta không bao giờ đứng yên được nữa. Buộc ta phải tìm con đường đi ra khỏi cái nỗi khổ này. Và dĩ nhiên con đường đó rất là vất vả, nhưng ta không thể đứng yên, ta phải đi ra khỏi cuộc đời này, khỏi cái nỗi khổ này. Đó là cái cái lợi đầu tiên. Mà ví dụ ta chưa có đủ động lực để tu tập chỉ bởi vì ta chưa hiểu được cái khổ này thấu đáo tới tận cùng của cái nỗi khổ này. Còn nếu ta hiểu rất sâu, rất sâu về nỗi khổ của cuộc đời rồi, tự nhiên cái lý tưởng tu hành của chúng ta sôi trào cực kỳ và bền vững. Đó là cái thứ nhất là hiểu được
[8:49]về cái chân lý của sự khổ cho ta cái lý tưởng tu hành. Cái lợi thứ hai là khi ta hiểu về cái nỗi khổ của cuộc đời cho ta cái đạo đức và lòng từ bi. Ủa sao hiểu được nỗi khổ thì ta lại đạo đức, từ bi?
[9:08]Để hiểu cái này vậy, ta kể. Vào đó là vào ngày 27 tháng 7, đó là ngày gì nhở? Giỏi, Thương binh Liệt sĩ. Thì có một cái ông thương binh, ông cũng mất cái chân rồi, ông vác cây đàn, ông đi lết lết, đi chống gậy đi vào trong cái nghĩa trang, nghĩa trang liệt sĩ á. Ông mới đến trước cái hàng mộ, ông ngồi xuống, ông cầm cây đàn lên ông hát.
[9:38]Để tao hát cho mày tụi bay nghe. Vì không biết tao còn hát được nữa hay không. Vì cái ngôi mộ đó là những đồng đội của ông trong chiến đấu á. Mà những người trong đồng đội trong chiến đấu là đã nằm xuống chiến trường từ rất lâu, đến ngày hôm nay là gần gần 50 năm rồi. Nhưng mà cái tình yêu thương của ông với đồng đội là chưa bao giờ hết. Và nhiều lúc ông có cảm giác ông thương đồng đội của ông còn hơn là thương anh em trong nhà mình. Đúng không ạ? Ai đã từng chiến đấu sẽ có cái cảm giác đó. Ai đã từng chiến đấu ở chiến trường sẽ có cái cảm giác: nhiều khi ta thương đồng đội của mình hơn thương anh em ruột thịt trong nhà mình.
[10:19]Đúng không? Có chiến đấu đâu mà biết. Có đúng không? Ai là chiến sĩ có thấy điều đó không? Tại vì sao vậy? Tại vì những người đồng đội trong chiến đấu đã từng đi với nhau trong sống, trong chết, trong đói, trong khổ, trong nguy hiểm, trong những cái điều kiện cực kỳ là thê thảm mà không bao giờ bỏ nhau vì cái lý tưởng chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc. Cái điều đó, cái lý tưởng nó cực kỳ cao thượng, và trong cùng một cảnh khổ nên người ta rất là thương nhau. Và cái tình thương đó khi đất nước hòa bình rồi, những người đồng đội mình nằm xuống rồi, mình cũng bỏ một cái phần thân thể lại rồi nhưng mình
[11:02]còn sống, cái tình yêu thương đó là bất diệt, vì đã cùng đi nhau đi với nhau trong một cảnh khổ và đi với nhau trong một lý tưởng cao thượng, cái tình đó nó cao đẹp. Thì bây giờ cũng vậy, nếu chúng ta giác ngộ được cái chân lý Khổ đế mà Đức Phật nói, chúng ta hiểu cặn kẽ sâu sắc về cái đau khổ của cuộc đời này, bỗng nhiên ta không còn nhìn ai chúng ta ghét được nữa hết trơn. Tại vì sao vậy? Bởi vì ai cũng ai cũng ai cũng khổ cả. Cái sự đồng cảm bỗng nhiên nó xuất hiện trong tâm ta, tự nhiên mình chẳng ghét ai được nữa hết. Nên có bài thơ của nhà thơ Đoàn Như Khuê vậy: Bể thảm hay là bể khổ mênh mông sóng lụt trời.
[11:51]Khách trần chèo một chiếc thuyền chơi. Thuyền ai ngược gió, ai xuôi gió. Xem lại cùng trong bể khổ thôi.
[12:05]Dù ta ngược gió hay ta xuôi gió, dù ta được thuận cảnh hay nghịch cảnh, dù ta có phước hay không có phước, coi vậy chứ lẩn quẩn vẫn là trong trong bể khổ mà thôi. Hiểu điều đó rồi, bỗng nhiên ta ta mở lòng ra, ta yêu thương được nhau. Còn sở dĩ chúng ta ghét nhau vì sao? Vì thấy mình sướng hơn cái thằng kia nó khổ hơn, hoặc thằng kia nó sướng hơn mình khổ hơn. Nhưng mà nếu vượt qua những cái khổ cái sướng lặt vặt của cuộc đời, coi vậy chứ tất cả chúng ta đều đều đau khổ, coi vậy. Mà ta phải hiểu tới tận cùng thấu đáo về chân lý khổ ta mới thấy được cái nỗi khổ tràn ngập cùng khắp này để rồi ta yêu thương nhau.
[12:49]Nên vì vậy, khi ta hiểu được thấu đáo tận cùng của chân lý Khổ đế, ta được hai cái lợi: Một là tự nhiên nó phải xuất hiện động lực tu hành. Mà nếu ta chưa xuất hiện động lực tu hành chỉ bởi vì ta chưa giác ngộ được chân lý đầu tiên của Phật dạy là Khổ đế. Nên ta hiểu rồi tự nhiên mình thiết tha tu hành. Cái thứ hai là đạo đức mở ra, tình yêu thương, lòng từ bi ta mở ra với tất cả muôn loài. Đó là hai cái điều lợi khi ta giác ngộ được cái chân lý đầu tiên. Chỉ có những người nông cạn, hời hợt mới nghe nói tới khổ lật đật kết luận đạo Phật là bi quan. Mấy người đó hời hợt, nông cạn, đáng thương.
[13:35]Giống như bây giờ vậy, cái ta ta đi đến cái miền quê, ta thấy cái người nông dân họ cầm cái cuốc, họ cuốc đất. Ta thấy cái cuốc chưa cà? Giờ có nhiều người chưa thấy lắm á. Giờ thời đại mới quá quên mất cái cuốc nó như thế nào. Người ta cuốc từng nhát cuốc để làm vỡ đất ra, làm cho đất nó tơi xốp ra rồi ta mới gieo hạt trên đó. Mà tại sao ta trước khi gieo hạt ta phải làm cho đất nó tơi xốp? Đất cho nó mềm để bộ rễ nó dễ nó dễ phát triển xa. Mà bộ rễ dễ phát triển xa thì cây nó sẽ tốt thôi và nó cho trái cho quả nhiều hơn. Đó là lý do cái người nông dân phải cuốc đất cho vỡ đất ra cho tơi xốp.
[14:15]Nếu chúng ta không có cuốc đất thì con giun nó cũng làm việc đó. Nhưng mà ta cho rằng con giun nó làm nó bò từ từ nó ta sốt ruột quá, ta tự làm vỡ đất, ta tự lấy cuốc ta làm. Thì ta nhìn những người nông dân cứ cuốc đất như vậy, ta thấy họ làm sao? Khổ quá, phải không ạ? Vì ta đến ta gặp cái người nông dân, ta nói trời sao bác khổ quá vậy? Trời nắng chang chang thế này mà đi cuốc từng cái nhát cuốc biết bao giờ mới hết được cả một cánh đồng này, để làm tơi xốp hết cả một cánh đồng này, để đợi khi mưa xuống mà gieo hạt, sao bác khổ vậy? Ổng đứng ổng lớ ngớ liền. Ổng nói khổ hả? Ổng không biết, ổng không biết là ổng đang khổ. Nói: Tại sao vậy?
[14:54]Tại ông cố tôi cũng cuốc đất này, giao mảnh đất lại cho ông nội tôi cũng cuốc này, ông nội giao cho bố tôi, vì bố tôi giao lại cho tôi thì tôi cứ làm vậy, tôi cũng không biết nó là khổ. Thì cái ông kỹ sư ổng mới nói: Trời sao bác khổ quá vậy nè. Thôi để để lần sau tôi đến, ổng đem đến đem đến cái máy cày.
[15:13]Chỉ vì cái ông nông dân đó bị thuyết phục rằng ổng cuốc đất vậy ổng khổ, nên khi ông kỹ sư giới thiệu cái máy cày, ông nông dân chấp nhận đón nhận hay là mua cái máy cày đó để để cày vỡ đất ra. Còn nếu bây giờ ông kỹ sư nói: Trời sao bác khổ dữ vậy nè, cứ cuốc đất, ổng nói: Khổ đâu, tao có khổ đâu. Từ đời ông cố ông nội tao là cứ như vậy mà cuốc đất thì tao tới bây giờ tao cũng cuốc đất, tao cũng nuôi con tao ăn học được vậy. Tao đâu có khổ đâu, mày đừng có nói nữa, mày đi chỗ khác. Thì ông nông dân nó sẽ không bao giờ có chiếc xe xe máy cày, phải không ạ? Chỉ vì ổng nghe ông kia thuyết phục, ổng nói: Được.
[15:49]À đúng rồi, cuốc cực thật, trời nắng chang chang mà đứng cuốc đất cháy lưng hết trơn rồi, mà mà quá cực đi. Cho nên nếu có chiếc xe máy cày mà nó chạy một cái vèo nó bằng mình cuốc cả mấy tháng thì nên dùng chiếc xe máy cày. Vì ổng chấp nhận một sự thật là ổng khổ nên ổng đón nhận chiếc máy máy cày. Còn nếu ổng chối ổng nói: Không, tao có khổ gì đâu, không cần mày đi chỗ khác, thì không bao giờ ổng có chiếc máy máy cày. Chúng ta cũng vậy. Bây giờ nhìn cái ở đây ai đẹp nhất cà? Ở đây có ai đẹp nhất giơ tay lên thầy coi. Rồi, ta đứng lên ta nói: Ờ dạ không, dạ con đẹp nhất. Cái cái lúc đó thầy mới chỉ:
[16:22]Sao con khổ thế này? Mình có tin không? Nói: Thầy mới kêu mình đẹp nhất, bây giờ thầy nói mình sao khổ thế này? Là mà có ai đẹp không cà? Sao nhìn thấy ai cũng đẹp đẹp cả. Chưa nói xấu là giận đó, nói xấu là ai cũng đẹp đẹp cả, rồi. Giờ thầy chỉ à à ví dụ như thầy chỉ cái bà cụ đó nói: Trời ơi cụ đẹp quá! Là nghe câu đầu thấy thích. Câu thứ hai: Sao cụ khổ quá vậy? Mình giận liền. Nhưng mà nếu thầy nói cái nhan sắc của cụ, cái đẹp của cụ thật ra nó vẫn còn là gì? Loay hoay trong trong đau khổ của cuộc sống này, biết bao nhiêu bất trắc, biết bao nhiêu phiền toái vì cái đẹp này. Hiểu được như vậy ta có con đường tu tập để vượt
[17:05]ra, thoát khỏi cái thân phận của mình. Nên cái việc mà hiểu cho thấu đáo được cái nỗi khổ của chúng sinh là một điều cực kỳ thông minh, một điều cực kỳ trí tuệ và cũng là một điều cực kỳ đạo đức. Còn cái người mà quay lưng với cái cái thực tế đau khổ của mình coi vậy chứ là người ngu. Ví dụ ông nông dân có người cho ổng mượn cái máy cày để ổng ổng vỡ đất, ổng nói: Không, tao không khổ. Rồi ổng cứ tiếp tục ổng cắm đầu ổng cuốc. Về ổng ngu hay ổng khôn? Thì thực ra thì ổng không khôn lắm. Nhưng mà nếu ổng ổng khi ổng hiểu ra, chấp nhận sự thật: Ồ cuốc đất khổ thật, ổng đón nhận chiếc máy cày, ổng thay đổi liền.
[17:44]Chúng ta cũng vậy. Tùy theo cái trí tuệ, cái sự thông minh, cái đạo đức của mình, cái sâu sắc của mình, nghe lời Phật dạy bản chất cuộc đời này là khổ. Dù là thuyền ai ngược gió hay xuôi gió, coi lại cùng trong bể khổ thôi. Ta hiểu được điều đó rồi thì bắt đầu ta thay đổi cuộc đời mình. Ta không thể tiếp tục sống như thế này nữa, ta không thể cuốc đất dưới trời nắng chang chang như thế này nữa. Phải tìm một cách khác, tìm một con đường khác mà mà đi. Không để cứ kiếp này kiếp kia cứ tái sinh lên tái sinh xuống mãi, mà sẩy tay một cái là đọa liền, nói bậy một câu là xuống địa ngục liền, làm bậy một cái kiếp sau đọa súc sinh liền,
[18:25]khổ quá đi, nên ta phải bước vào sự tu tập nghiêm túc, đàng hoàng. Nên ta nhận thức được cái khổ là như vậy. Hôm nay ta ôn lại một số điều mà khổ thế. Đầu tiên cái gì là khổ? Cả cái vũ trụ này là một nỗi khổ.
[18:42]Đầu tiên là như vậy. Nếu ta xem mấy cái phim mà du hành vũ trụ ta sẽ biết á, phi thuyền đáp xuống một cái vùng đất cái điều đầu tiên là cái người phi hành gia gì? Không biết không khí đó có thở được hay không. Mình mở mặt nạ ra, bước ra không khí đó hít vô cái hơi độc ngã xuống chết liền. Vì điều kiện sống không thuận lợi. Phải dùng máy đo mà nó cho phép bắt đầu mới có thể cởi mặt nạ ra để thở, còn nếu không là phải ôm mặt nạ đó mãi. Vì mở ra chết liền. Và cả cái vũ trụ này cái điều kiện để gọi là thuận lợi cho cuộc sống rất ít ỏi.
[19:17]Nên các nhà thiên văn vật lý vậy á, thấy Trái Đất mình như vậy á mà khi quan sát cả vũ trụ này khó tìm được một cái hành tinh thứ hai có điều kiện sống như thế này. Nói không tìm ra. Lâu lâu tìm thấy xa xa hình như có nước, hình như có điều kiện, hình như thôi cũng không rõ ràng. Mà ngay nơi cái Trái Đất của chúng ta đang ở đây, điều kiện sống cũng rất là là khắc nghiệt. Như hôm nay như vậy, chúng ta rất là là nóng. Cũng khắc nghiệt chứ không phải. Hôm nào mà mùa đông Tết tới lại rất là rét buốt, rất là điều kiện sống trong cuộc đời ngay cả Trái Đất này cũng rất là khổ chứ không phải là không phải là dễ dàng gì.
[19:58]Là luôn luôn chúng ta bị đe dọa bởi cái cái sự hủy diệt. Cả vũ trụ này là như vậy. Không phải đâu vậy. Rồi ta có một cái khổ nữa là những nghịch cảnh trong cuộc sống này. Những nghịch cảnh là những cái gì? Những tai họa, những cơn bệnh tật, những lúc mà ta bị mưu hại, à những cái xui rủi bất chợt, nhiều lắm không kể hết được. Bỗng nhiên ta bị người ta nói xấu, bỗng nhiên đi bị xe đụng, và bỗng nhiên một cơn bệnh nó ập tới, rồi bỗng nhiên
[20:35]nhận được cái tin nhắn: Thôi mình chia tay anh. Đó cũng là những cái nghịch cảnh. Có ai nhận được tin nhắn đó không? Tới chừng đi lại hỏi cô người yêu: Sao em nhắn tin chia tay anh? Cái cô đó nói: Đâu có, em đâu có nhắn. Nè, máy em rõ ràng đây nè. Bả nói: À, em nhắn lộn cho anh kia. Rồi, xong.
[20:57]Như vậy rất là may là cổ không có nhắn chia tay với mình, à cổ nhắn lộn cho anh khác thôi, vẫn còn may. May không ạ? Nó vậy. Nó nghịch cảnh này nó đầy hết trơn vậy. Và khi có nghịch cảnh như vậy thì ta bị một cái cảm giác khó chịu, đau khổ. Cái cảm giác, cảm xúc, cảm thọ, ta bị cảm giác khó chịu. Tự nhiên người yêu nhắn tin đòi chia tay, cảm giác nó khó chịu và tự ái lắm nha. Mình cũng đường đường như vậy, tự nhiên người ta đòi chia tay. Rồi bỗng nhiên cái bị một cú điện thoại gọi lên lừa mất cả tỷ đồng. Mới báo mới đăng một bà cụ nhận một cú điện thoại lạ mất 6 tỷ đồng, cũng là một nghịch cảnh. Xót không ạ?
[21:41]Xót lắm chứ, tại vì đang tính toán đủ thứ chuyện với cái số tiền đó, bị nó lừa một cú chuyển cho nó 6 tỷ mất tiêu và không biết nó đi đâu, nó bốc hơi khỏi trái đất liền. Sau khi chuyển khoản nó xong nó biến mất liền, rất khó truy dấu vết của nó vì nó có tính toán hết. Nên trong cuộc sống này nhiều cái nghịch cảnh như vậy, nhiều cái đau khổ như vậy mà gây cho ta cảm giác khó chịu. Nhớ đây là cảm giác nha, cảm giác khó chịu. Và khi ta bị nghịch cảnh như vậy ta làm sao? Ta xoay xở. Nhớ như vậy. Ta xoay xở. Và cái xoay xở này là cái gì? Cũng là một cái đau khổ tiếp tục, à.
[22:24]Chớ ta không bình yên được trong đau khổ, ta phải xoay xở để thoát ra khỏi cái nỗi khổ đó. Và không ngờ chính cái xoay xở cũng là một loại đau khổ, chả sung sướng gì, cũng rất là vất vả. Thà ngồi đó ôm lấy niềm đau một cái khổ thôi, không thêm cái khổ thứ hai. Xoay xở thêm cái khổ nữa. Cuộc đời này nó là như vậy. Bây giờ chúng ta là người biết tu, à ví dụ chúng ta là người biết tu thì ta gặp nghịch cảnh, ta có khổ không?
[23:00]Khổ không?
[23:04]Ví dụ bây giờ ta bị xe va cái chân mình bị gãy. Hai người cùng đi với nhau, bị gãy chân hết. À một người thì biết đi chùa, biết tu tập, cả hai đều vô nằm nhà thương rồi. Thì cái người không biết tu á sẽ nằm đó mà vừa đau chân mà vừa vừa đau, đau khổ nội tâm. Vì thấy bao nhiêu công việc mình định làm bỗng nhiên ngang đây gián đoạn hết, có thể thất bại, lỡ việc, đủ thứ việc hết trơn. Còn cái người biết tu và biết nhân quả như mình á thì mình nằm im đó và mình sao? Thở, à. Hít vào nhanh bằng mũi, thở ra chầm chậm bằng miệng, thở khí công để cho nó có tăng thêm sức như vậy, và bỏ hết mọi việc cho nhân quả tính toán.
[23:54]À nếu vì cái đau chân này mà vợ em xin ly dị thì thôi cho em đi ly dị, ha. Nếu vì cái gãy chân này mà bị mất việc làm thì thôi mất việc làm, mai mốt mình đi cà nhắc cà nhắc mình xin việc làm khác. Tức là ta chấp nhận hết. Vì ta có biết tu nên cái cảm giác đau khổ ta nó ít hơn. Có lẽ cũng có một cái tuyệt vọng nào đó nhưng mà ta kềm chế được, kiểm soát được, ta ít đau khổ hơn là do ta có tu. Nên ta đau cái chân, ta mất cơ hội đủ thứ á nhưng ta không thêm cái cảm giác đau khổ, không bị giằng xé, bị cày xới, bị bầm vằm bởi cái cảm giác đau khổ trong nội tâm của mình. Còn cái người không biết đau khổ, cùng một nghịch cảnh đó,
[24:37]cùng cái gãy chân đó, cùng mất việc làm, mất tình cảm, mất cơ hội đó thì ta thêm một cái trong nội tâm mình cái cảm giác đau khổ nó bầm xé ta, nó cắt chặt ta, lại khổ hơn một lớp nữa. Thì đây cái phước của người của sự tu hành là chính ở chỗ là là cuộc đời đúng là có khổ, đúng là có nghịch cảnh nhưng ta không cho cái cảm giác khổ nó nó nó nó đày đọa ta thêm một lớp nữa. Đó là cái lợi của người biết tu. Và trong đó ta có cái ý chí và có cái trí tuệ, ta chấp nhận, nghịch cảnh ngang đó và chấp nhận ngang đó, à vậy thôi. Và chấp nhận, chính cái chấp nhận này làm cho ta đỡ thêm một cái đau khổ khác nữa.
[25:22]Đây là cái lợi của người biết tu là như vậy đó. Ai là những người có thể chịu đựng được nghịch cảnh?
[25:32]Những người nào những người nào là những người giỏi chịu đựng nghịch cảnh? Chứ nghịch cảnh thì đầy hết á. Ta đi trong cuộc đời này luôn luôn nghịch cảnh bao vây ta, tấn công ta. Ai cũng phải có nghịch cảnh. Và cái người mà kém á thì nghịch cảnh làm cho ta đau khổ nội tâm. Nghịch cảnh đã là đau khổ nhưng ta thêm cái đau khổ nội tâm. Còn có những người họ chịu đựng được nghịch cảnh để họ kềm chế và không bị cảm giác đau khổ nội tâm, đó là ai?
[26:07]Có hai hạng người chịu đựng được nghịch cảnh rất là giỏi. Một là người biết tu hành, biết lễ Phật, biết ngồi thiền, biết quán chiếu, biết đạo lý, biết tin nhân quả thì cái người này là người chịu đựng được nghịch cảnh, không để thêm cảm giác đau khổ. Và người thứ hai là những người có lý tưởng sống cao thượng. À ta nói ví dụ như một người chiến sĩ bị bắt vô trong cái nhà tù của giặc, nó tra tấn, nó hành hạ, khổ không ạ? Khổ phi thường nhưng mà họ chịu đựng. Giống như là đại tá Anh hùng Đại tá Nguyễn Văn Thương á bị cưa cái chân, cưa từ từ lên tới khớp háng luôn mà không khai, cái sức chịu đựng phi thường.
[26:50]Vì sao vậy? Vì họ có lý tưởng, lý tưởng sống cao thượng. Nên cái người mà có lý tưởng quá sức cao thượng, họ cũng có cái sức mạnh nội tại để chịu đựng được nghịch cảnh. Và nếu chúng ta có cả hai thì không có cái đau khổ, không nghịch cảnh nào đánh gục chúng ta được, nếu chúng ta có cả hai. Cái thứ nhất là gì? Là đạo lý tu hành nha, tin nhân quả, hướng về sự giác ngộ giải thoát. Có đạo lý tu hành, đó là cái sức mạnh thứ nhất để ta không bị nghịch cảnh đánh quật ngã. Cái thứ hai là lý tưởng cao thượng. Lý tưởng cao thượng ở đây là gì? Lý tưởng cao thượng ở đây là gì? Ba điều. Nhớ ngày hôm nay để gọi là một người có lý tưởng cao
[27:41]thượng thì ta có ba điều này trong tâm mình. Một là yêu nước ta. Hai là yêu cả cái thế giới này. Ba là yêu đạo. Và lúc nào cũng muốn gì? Muốn cống hiến cho đất nước ta hùng mạnh, giàu đẹp. Lúc nào cũng muốn gì? Muốn xây dựng một cái tinh cầu giác ngộ, hòa bình, yêu thương. Và thứ ba là muốn cho cái chân lý của Phật là phủ trùm khắp cả nhân gian này. Lòng ta lúc nào cũng ước muốn như vậy. Nên nếu người nào có ba điều này trong tâm thì ta gọi đây là một người có lý tưởng cao thượng. Mà nếu người đó có lý tưởng cao thượng như vậy, họ có cái sức mạnh nội tại thì nghịch cảnh không quật ngã họ được.
[28:28]Nên ở đây vậy, nhớ là chúng ta đi trong cuộc đời là đi trong đau khổ, đi trong nghịch cảnh. Nhưng mà có những người nghịch cảnh tới là họ ngã liền, thậm chí họ tự tử họ chết luôn vì chịu không nổi. Nhưng chỉ có hai hạng người mà chiến thắng được nghịch cảnh: một là người biết tu và hai là người có lý tưởng cao thượng. Nhớ giùm như vậy nha.
[28:59]Một ngày đẹp trời bỗng nhiên ta biết nói chuyện với con kiến. À có ai biết nói chuyện với con kiến không? Một ngày đẹp trời bỗng nhiên ta biết nói chuyện với con kiến. Rồi con kiến nó đang đi tha mồi, không biết nó nhặt được cái mẩu bánh của ai nó đang cõng cõng đi về tổ nó. Ta chặn nó lại, ta hỏi: "Hello, how are you?". How are you? Hỏi nó: "Khỏe không mậy?". Rồi con kiến nó mới hỏi lại ta: "Có chuyện gì mà nó đang đi mần ăn, ha, nó đang đi kiếm cơm mà sao chặn đường nó vậy?". Cái mình mới nói với kiến là: "Chào anh kiến, tại tôi thấy anh khổ quá, khổ quá. Cả ngày anh lao động vất vả từ cái cái tổ của anh,
[29:40]anh đi vòng vòng đi cả ngày, anh đi bò đầu này, đi bò đầu kia. May sao có con bé nó ăn nó nó nó rớt miếng mẩu bánh, mừng quá anh mới chụp lấy nó và anh kêu bạn bè tới, cả cả đồng loại của anh tới, đang cõng cái miếng nó về. Về thì cái bánh mẩu có xíu bằng cái móng tay của chúng tôi. À cực khổ cả ngày đem được mẩu bánh về anh quá khổ". Ta nói với con kiến là nó đang đau khổ thì con kiến nó nó nó sao? "What are you talking about? Ông nói cái gì vậy? Tôi đâu có đau khổ đâu. Tôi gắp được một cái miếng bánh này là tôi mừng quá chừng là tôi tôi đem về tổ lại nuôi được bao nhiêu cái con kiến khác. Tôi đang hạnh phúc".
[30:17]Rồi nó cãi lại với mình, nó nói nó không có đau khổ. Nhưng mình nhìn nó thì sao? Quá khổ đi. Làm cái thân con kiến đi vất vả cả ngày lấy được mẩu bánh bấy lớn về. Thôi bây giờ thôi được rồi, không khổ, kiếm được bánh, kiếm được đồ ăn rồi đó, không khổ. Nhưng rồi sau đó là cái gì nữa? Không có gì. Con kiến không có tương lai. Nó không có được học hành phải không ạ? Mình còn được học tới cử nhân, tú tài. Nó không có học hành, không có địa vị, không có danh dự, không có cái tài sản, không có không có cái gì hết cả. Mình nói: "Trời, bây giờ nó cứ lăn lóc thôi được đi, có được mẩu bánh là nó mừng quá,
[30:55]trong khi cái giá trị cuộc đời này còn nhiều thứ hơn chứ". Nhiều thứ hơn: danh dự nè, giá trị nè, tài sản nè, học vấn nè, địa vị nè, đủ thứ hết. Những điều đó mới đáng để ta theo đuổi chứ. Còn nó chỉ chạy theo đuổi có cái mẩu bánh bấy lớn mà nó đã mừng quá chừng. Nên mình nhìn thấy con kiến quá đau khổ. Nhưng mình nói nó đau khổ nó có nghe không? "Don't be stupid, đừng nói ngu nữa. Tao đang sướng đây, kiếm được miếng ăn là đang sướng đây". Vậy câu chuyện nó cho ta hiểu cái gì? Ở trên chư Thiên cõi Trời nhìn xuống chúng ta cũng, cũng như vậy. Bây giờ bất ngờ con pháp danh gì nãy sư phụ quên rồi? Nghiêm Hảo phải không? À.
[31:39]Bữa nào cái có một chư Thiên nói chuyện với Nghiêm Hảo: "Who are you?" Nghiêm Hảo hát phải không? Dạ vâng, hát. "Sao cuộc đời con khổ quá vậy?" Cái con trả lời xong trừng mắt liền: "What are you talking about? Ông nói gì vậy, tôi đang sướng mà, tôi đang mới có người yêu. Tôi đang sướng đây." À, nhưng mà ổng mới phân tích cho nghe: "Những cái gì con đang tìm kiếm, có những gì?" "Dạ, con tìm người yêu, tìm người vợ, rồi đi tìm ráng để dành mua một cái nhà, mua một chiếc xe, có một cái danh dự, có một cái sự nghiệp, có một cái gì đó." Chư Thiên ổng ngồi ổng lắc đầu. Vì sao vậy? Ổng lắc đầu bởi vì những cái chúng ta tìm là những cái mà chư Thiên coi là cái gì?
[32:21]Coi là thứ, thứ vất đi. "Một chút danh dự đó mà con sống chết cả đời đi tìm nó đó hả? Mấy, không bao lâu rồi nó mất. Rồi một chút tài sản vậy là con đi tìm vất vả cả một đời vậy đó hả?" Nói vậy chứ làm sao bây giờ? Nói: "Trời ơi, thiệt đúng là con người là khổ. Dù ai hát dở hay hát hay cũng là là khổ hết một đời này." Cũng vậy, khi ta nhìn cái con kiến, trên chư Thiên nhìn xuống ta cũng như vậy. Những cái ta theo đuổi cả cuộc đời mà ta cho là vinh quang, là hạnh phúc, rồi ở trên các vị nhìn xuống các vị bị, thở dài. Ta đang theo, cả một đời theo đuổi bóng phù du. Ta là như vậy, nhưng ta đâu biết.
[33:05]Bây giờ mình nói mình khổ cái mình giận á. Ai nói mình khổ cái mình giận. Giống như bây giờ á, bây giờ ta đang khổ hay đang sướng? Đang ngồi đây đang khổ hay đang sướng? Có hai cái câu trả lời. Một là: "Nãy giờ thầy nói khổ khổ không, thôi trả lời khổ cho nó chắc ăn, chắc là đúng ý thầy." Nhưng một người nói là: "Nói mà khổ như vậy giống như phụ bạc công ơn của thầy không ạ? Thầy về đây thầy thuyết Pháp cho nghe, mình ngồi trong một cái khung trời thanh bình, trong một đất nước êm ấm thế này, mà mình lại than khổ giống như mình phụ bạc cái công ơn của thầy về đây giảng, mình phụ bạc công ơn của
[33:46]của bao nhiêu anh anh em ha, người ta bảo vệ vất vả mà mình nói mình khổ, thôi mình nói sướng để, để gọi là có cái lòng biết ơn." Thì câu trả lời nào nó cũng đúng hết trơn á. Nhưng mà nó như thế này thế. Là lúc đó cái tâm trạng của ta thôi. Ví dụ bây giờ ta nhìn, ta nhìn ở nơi trong cái khung cảnh của cái giảng đường ở dưới tầng hầm này, lúc trời đang nóng bức như thế này thì làm sao mà sướng được phải không ạ? Khổ thấy mồ á, ngồi ra mồ hôi mồ kê, vừa nghe vừa quạt. Mình quạt mà cái người bên cạnh cứ đưa đưa cái thân nó vô để nó hưởng ké cái gió của mình không, làm sao mà sướng được.
[34:32]Mà bài, chùa mình thì chưa đủ sức mà lắp hết toàn bộ cái máy máy điều hòa, cho nên khổ thấy mồ chứ có sướng ích gì đâu. Cho nên phải nhìn nhận thực tế là vậy. Sống trên đời này có nghe Pháp hay không nghe Pháp gì mà trời nóng này cũng khổ cả. Nhưng mà nói cái mình nói trả lời khổ khổ thì là một sự thật nhưng nó chua chát. Nhưng mà dù sao trong cái khổ này ta còn có một điều cao thượng đó là gì? Ta khổ trong, trong Chánh pháp. Ta ngồi đây ta được nghe những điều đạo lý, ta được sống trong tình yêu thương của chư Phật, chư Bồ Tát, chư Thiên thì cái điều đó cũng là một điều hạnh phúc bù lại, bù lại an ủi phần nào giữa trong
[35:14]cuộc đời đầy bấp bênh, khổ đau, nghịch cảnh này. Đó là điều ta biết suy nghĩ rồi.
[35:22]Nhưng mà thực ra, bản chất của nó vẫn là, vẫn là khổ. Nhưng mà sướng là một cách nói có vẻ có đạo đức. Nói: "Có khổ không?" "Dạ không." Đó là một cách nói có đạo đức thôi, chứ sự thực cũng vẫn là khổ vô cùng, khổ vô cùng. Nhưng mà ta nói không khổ là để giống như biết ơn thầy, biết ơn Phật Pháp, biết ơn Tổ quốc, quê hương. Đó, đó là đạo đức. Vậy thôi, chứ sự thực vẫn phải là là khổ như vậy.
[35:56]Bây giờ nếu ta giàu, ta có khổ không?
[36:01]Cái câu này rất khó trả lời, bởi vì ai cũng mong giàu, tại vì ta nghĩ rằng giàu sẽ không khổ. Nhưng sự thực người giàu có khổ không? Có. Sao biết chắc như vậy? Sao biết chắc người giàu cũng khổ? Bởi vì mình đang rất là giàu, phải không? Rồi, cho địa chỉ đi, như vậy.
[36:34]Thực sự tại sao một người được giàu? Tại sao? Có phước, đúng rồi, vì có phước nên ta giàu. Có phước nghĩa là gì? Nghĩa là ở trong quá khứ ta đã từng giúp ai đó, phải không ạ? Ta đã từng giúp ai đó nên là bây giờ ta được giàu. Ờ thôi được rồi. Mà khi giàu có nghĩa là ta có tài sản, ta có nhiều lựa chọn, ta muốn mua cái gì, ta muốn sắm cái gì nó dễ dàng hơn người, người nghèo. Người nghèo muốn mua, muốn sắm gì phải tính toán, coi thu nhập bao nhiêu có đủ hay không, tính toán rất là, là căng thẳng. Thì đó, rồi mới có thể mua được hay không mua được. Còn người giàu thì người ta có sẵn tiền, người ta mua được ngay.
[37:22]Như vậy cái người có phước,
[37:26]nếu mà nói về mức độ khổ hay không khổ thì ta gọi là gì? Ta có gọi người giàu là không khổ không? Có không? Không. Chỉ gọi danh từ chính xác là đỡ khổ hơn chứ không phải là hết khổ. Đừng có nhầm là cái người giàu là người không khổ, hết khổ. Người giàu là người đỡ khổ hơn. Vì sao người giàu là người đỡ khổ hơn? Bởi vì ở kiếp trước họ đã cứu giúp ai đỡ khổ, họ đã làm cho ai bớt khổ nên đời này họ được cái phước báo là đỡ khổ. Mà cái đỡ khổ của họ là gì? Hiện ra cụ thể bởi cái phước báo là có tiền, có tiền hơn người khác. Và vậy thôi, nhưng mà vẫn ở trong trong bể khổ, chứ người giàu thực sự cũng nhiều việc phải lo.
[38:20]Nếu ta hiểu nhân quả sâu xa, sau này từ từ rồi ta sẽ hiểu. Mỗi khi ta có phước hơn thì ta lại bị một cái khác kéo theo, ta sẽ bị trách nhiệm nặng hơn. Đây là một điều của nhân quả của trời đất á, đây là điều rất là lạ. Ta chưa giàu thì ta không thấy, giàu thử đi rồi biết liền. Cái người nghèo, người ít phước, tự nhiên trời đất cũng ít giao cho mình trách nhiệm. Còn khi mình giàu lên, tự nhiên trời đất lại giao thêm nhiều trách nhiệm hơn cho mình, nên lúc nào cũng phải lo toan, phải vất vả, phải tính toán, phải xoay xở. Mà nếu ta khước từ cái trách nhiệm đó, tài sản ta mất liền. Trời đất lấy tiền lại liền.
[39:13]Đây là một thực tế khắc nghiệt của trời đất. Nên nhớ như vậy, ta tin Phật, ta tin nhân quả, ta cố gắng làm những điều phúc thiện, và ta biết chắc một điều rằng trong tương lai ta sẽ khá giả. Cuối đời này và qua những đời sau, cuộc sống ta ở lên mức cao hơn, ta giàu hơn, nhưng xin nhớ hôm nay lời thầy nói: Khi ta có phước nhiều hơn, tự nhiên trời đất giao cho ta trách nhiệm nặng hơn, nhớ như vậy. Nếu ta lên chức cao hơn, địa vị ta cao hơn, cũng có nghĩa là trách nhiệm của ta nặng hơn. Ta có nhiều tiền hơn, trách nhiệm ta tự nhiên nặng hơn. Ta có danh dự hơn, trách nhiệm ta cũng nặng hơn. Lỡ ta đẹp hơn, ví dụ thi hoa hậu ta đậu, thì làm sao?
[40:03]Có ngồi yên nhà được không? Không. Làm gì? Phải đi làm từ thiện, phải gánh thêm trách nhiệm với xã hội. Mà nếu chúng ta khước từ, ví dụ ai đó tới nói: "Bây giờ là cô là mới đậu hoa hậu, thôi bây giờ chúng tôi sắp xếp mời cô đi để nói chuyện với mọi người, để kêu gọi mọi người làm cái việc từ thiện, giúp cho đồng bào ở vùng đó khổ quá." Ta nói: "Không, không đi. Tôi mới đậu hoa hậu, tôi không cần đi. Được rồi, ngang đây được rồi, tôi không gánh thêm trách nhiệm." Thì chúng ta sẽ thấy một điều, sáu tháng sau, một năm sau sắc đẹp ta biến mất liền. Ai thử đi. Ai thử đi, rồi sẽ thấy. Hoặc là vậy, cái người giàu trốn trốn tránh tránh không cho ai biết
[40:48]để mà giấu cái giàu của mình, tiền bạc từ từ cũng sẽ ra đi. Hoặc là một cái người ở địa vị cao mà từ chối trách nhiệm của mình để lo cho cộng đồng, lo cho dân, cho nước, từ từ cũng mất cái địa vị đó luôn. Nên trong cái trời đất này, trong cái luật nhân quả này nó có một điều khắc nghiệt. Ta làm phước thì ta lại được phước, mà khi ta được phước rồi thì trời đất giao cho ta thêm trách nhiệm. Vậy khổ hay sướng? Lại tiếp tục cực. Mà nếu ta từ chối trách nhiệm đó thì chuyện gì xảy ra? Cái phước đó cũng biến mất luôn. Giờ tính sao đây? Không có tính gì được hết trơn á. Không có tính gì hết, bó tay thôi.
[41:35]Là vì nhân quả như thế, trời đất như thế. Và hễ ngày nào còn đi trong luân hồi, dù ta có phước hay ta ít phước, ta cũng đều bị đặt trên vai mình rất nhiều nỗi khổ, rất nhiều trách nhiệm, rất nhiều điều phải lo, lo toan. Sợ chưa? Chưa phải không? Chưa nói nữa, nói chừng nào sợ thôi.
[42:05]Hồi nãy ta vừa nói là những người có phước bởi vì trong quá khứ họ biết giúp đỡ những những người khác, phải không ạ?
[42:17]Mà tại sao ta có thể giúp đỡ người khác?
[42:23]Tại sao ta có thể giúp đỡ người khác? Giúp đỡ người khác ta mới có phước, phải không ạ? Nhưng mà tại sao ta có thể, ta có khả năng giúp đỡ người khác? Đâu phải là ta muốn giúp người là ta giúp được đâu, đúng không ạ? Có những cái tình cảnh ta thấy cái người nghèo mà ta không làm gì được, không giúp được. Nên có một lần có một cái người
[42:52]hỏi Thầy: "Điều gì trong cuộc đời Thầy làm cho Thầy nhớ nhất?" thì Thầy không có trả lời. Nhưng mà đi vào trong trai đường bữa ăn đó thì Thầy mới nói chuyện với các đệ tử của Thầy là các thầy các cô. Thầy nói: "Bây giờ nếu ai hỏi cuộc đời Thầy có điều gì đáng nhớ nhất thì chỉ có một chuyện thôi. Tại vì cuộc đời của Thầy cũng đầy đau khổ rồi, chả có chuyện gì để nhớ cả. Nhưng chỉ có một điều để Thầy nhớ và mang theo cả cuộc đời này vẫn day dứt không bao giờ nguôi, đó một lần lúc ở vùng quê, rồi Thầy đi từ ngoài Ủy ban xã đi vô, Thầy lúc đó Thầy đang phụ trách thiếu niên nhi đồng hồi đó, Thầy đi vô thì Thầy gặp một cái
[43:33]ông hàng xóm đi ngược chiều, mặt ổng buồn, ổng nói một câu: "Việt ơi, nhà tao cháy rồi!"
[43:44]rồi ổng đi luôn. Thì đúng là khi mà Thầy về tới nhà thì Thầy ghé nhìn qua nhà ổng thì không còn cái nhà ổng nữa, cháy mất rồi. Vì lúc đó là nhà lá, nhà tranh, nó dễ bén lửa cháy mất đi. Và khi ổng nói cái câu đó thì rõ ràng là trong cái cơn tuyệt vọng, ổng vẫn mong muốn mình có thể làm được cái gì để giúp ổng hay không. Ổng có người vợ và hai người con, bé nhỏ nhỏ vậy. Mà lúc đó Thầy cũng rất là nghèo, nhà cũng rất là nghèo, Thầy cũng nghe rồi cũng không biết làm cái gì để giúp ổng. Rồi sau đó ổng biến mất khỏi địa phương đó luôn, không biết ổng đi đâu. Mà chỉ vì lúc đó Thầy đứng Thầy nghe ổng sững người,
[44:22]Thầy sững người trong cái câu đó rồi, Thầy cũng không biết làm gì để giúp và cái không biết làm gì để giúp đem theo Thầy cả cuộc đời.
[44:36]Có gì đâu vỗ tay? Buồn thấy mồ chứ có gì đâu mà vỗ tay. Nên ta nhớ như vậy: Khi ta hiểu đạo, ta rất mong được giúp người khác, nhưng không phải lúc nào ta cũng giúp đỡ được, vì lúc ta không có khả năng. Nên hồi nãy ta vừa nói đó: Tại sao ta có phước để đời ta đỡ khổ? Chỉ bởi vì đời trước ta đã từng giúp đỡ người khác. Mà tại sao ta có thể giúp đỡ người khác? Bởi vì thực sự lúc đó ta đang có khả năng. Ta đang có sức khỏe, ta đang có tiền bạc, ta đang có cơ hội, ta đang có tiếng nói. Chứ còn lúc mà ta muốn giúp người khác ta không có những điều đó, ta không có sức khỏe, ta không có tiền bạc, ta không có địa vị, ta không có tiếng nói, có muốn giúp cũng không giúp được ai.
[45:22]Không phải dễ để giúp người khác đâu! Bây giờ trong cuộc đời của chúng ta như vậy, từ khi ta sinh ra cho tới khi ta chết đi, đừng bị tai nạn chết chết chết ngang, cứ nói là ta sống tới tuổi già khoảng tám mươi mấy rồi ta chết, thì từ khi ta sinh ra tới khi tám mươi mấy tuổi á, khoảng tuổi nào là tuổi mà ta có nhiều năng lực nhất, năng lượng nhất để giúp người? Khoảng nào? Vừa trưởng thành phải không ạ? Cho tới khoảng năm mươi mấy, ý đại ý là khoảng đó. Đó là khoảng tuổi vàng để ta hoạt động, ta cống hiến, ta ta giúp đỡ được mọi người. Có khi ta cống hiến, ta giúp đỡ bằng chính cái công việc của mình.
[46:03]Có khi ta giúp đỡ, ta cống hiến bằng những việc thiện nguyện ngoài công việc làm ăn của mình, có khi như vậy. Nhưng đó là khoảng tuổi vàng để ta có thể làm được nhiều việc phúc mà mang đi từ hết kiếp này sang những kiếp khác. Bởi vậy, ai còn có thể có cơ hội, ai còn có thể trong cái tuổi vàng từ thanh niên bắt đầu trưởng thành cho tới khi khoảng năm mươi mấy á thì nhớ đừng phung phí một giờ phút nào. Nhớ như vậy, đừng phung phí một giờ phút nào, tận dụng hết từng giây từng phút của cuộc sống này để sống yêu thương và và giúp đỡ.
[46:44]Có một lần Thầy ngồi Thầy nói chuyện với một cái ông người Úc. Ổng mới kể ra những cái yếu tố mà làm người ta sống thọ. À! Như có tập ăn uống lành mạnh, tập thể dục, liên hệ và thái độ tốt với mọi người, vân vân. Sau khi ổng liệt kê ra 10 yếu tố rồi, Thầy nói: "Còn một yếu tố nữa, trong đây ông chưa liệt kê." "Đó là gì?" "Ready to help - luôn luôn sẵn sàng giúp đỡ mọi người. Phải có cái tâm trạng đó: Ready to help, thì ta mới có thể là sống khỏe mạnh, sống an vui, sống hạnh phúc. Ví dụ mình ăn uống lành mạnh, ta biết tập luyện, giữ gìn thái độ tốt, vân vân, nhưng mà thiếu cái "ready to help" vẫn là một cái thiếu rất lớn trong cái thái độ sống tích cực, lành mạnh của mình.
[47:31]Và như vậy, nếu mà nói trong cái quãng đời này, trong cái quãng đời trong một kiếp sống này từ lúc ta sinh ra tới lúc chết đi, thì khoảng từ lúc vừa lớn cho tới năm mươi mấy tuổi là khoảng tuổi vàng, ta cố gắng tận dụng hết cái thời gian đó để mà helping, ready to help - sẵn sàng giúp đỡ mọi người. Nhớ như vậy, đừng có phung phí giờ phút nào, như vậy. Nhưng mà thật ra, khi ta biết đạo, có khi qua tuổi năm mươi mấy tới sáu mươi mấy, bảy mươi mấy rồi, giúp ai được ta vẫn cố gắng mà mà giúp. Rồi gia đình ta cũng vậy, mấy đứa bé mới lớn lên chút xíu vậy, tập cho các cháu biết làm phúc từ khi còn còn rất bé.
[48:09]Đó là cái cái gia tài mà ta để lại cho con con con cháu mình. Đừng nghĩ gia tài ta để lại con cháu mình là tiền, không phải đâu; nhà, không phải đâu; đất, không phải đâu, là chính cái tâm thiết tha làm phước. Mấy đứa bé từ nhỏ mà đã biết làm phước lớn lên tự nó đi được trong cuộc đời của nó, nhớ như vậy. Nãy giờ thấy cuộc đời khổ chưa?
[48:36]Ta đi trong cái khổ, có những cái khổ chính, những cái khổ lớn và vô số những cái khổ lặt vặt. Nên ta không để ý, nhưng mà những cái người họ thoát ra khỏi ta, họ nhìn ta, họ mới phát hiện, họ mới phát hiện ta thực bị bao quanh bởi vô số những điều khổ, những cái khổ lớn, những khổ chính yếu và rất nhiều những cái khổ lặt vặt. Thấy ngồi khỏe mạnh vậy chứ mà liệt kê ra mỗi một người không dưới 100 cái khổ đang tồn tại bên cạnh mình.
[49:11]Thầy vừa nói mọi người ngạc nhiên: "Đâu khổ gì đâu, ngoài cái nóng thôi." Phải không? Ngồi lâu chút xíu nữa hơi mỏi lưng chút, nhưng mà chưa kịp mỏi lưng thì Thầy đã dừng giảng rồi, nên hổng sao. Nhưng mà thực sự nếu liệt kê ra từng tí từng tí nữa, ta có khoảng cả trăm cái khổ lặt vặt đang ở bên cạnh ta. Ngồi xét lại xem có đúng hay không? Thầy nói ra hổng tiện, nhưng ngồi xét kỹ lại bản thân mình, ta đang có rất nhiều cái khổ lặt vặt bao bao quanh chính mình đó, chứ không phải lấy đâu. Tự suy nghĩ đi, thôi cái này không nói. Tuy nhiên là ta chấp nhận được, ta chịu đựng được nhiều cái khổ chỉ bởi vì ta đang có hai điều trong tâm mình:
[50:00]Một là ta biết tu tập, biết tu hành; hai là ta có lý tưởng cao thượng. Chứ thực sự cuộc đời này là đau khổ, nhưng ta vượt qua được, ta chấp nhận được nhờ có hai điều đó trong tâm của mình, như vậy.
[50:19]Khi ta hiểu rõ tường tận về bản chất đau khổ của chúng sinh, bản chất đau khổ, bất an của vũ trụ thì ta đang có một cái trí tuệ rất là lớn.
[50:33]Bình thường, thường thì ta quên. Ta quên mất cuộc đời này là đau khổ. Lúc đó ta mải, nhiều khi có một cái bữa tiệc vui, có một cái tin vui, có một câu chuyện vui, đang ngồi nói chuyện với bạn bè vui, có những cái vui lặt vặt lặt vặt trong cuộc sống như vậy, lúc đó ta thường quên bản chất cuộc đời này là là đau khổ. Và nếu có những cái người mà những cái cuộc vui đó nó cứ xảy ra xảy ra, và họ không phải là người biết đạo, biết tu, họ mất luôn cái trí tuệ nhận thức cuộc đời này là đau khổ. Nhưng mà nếu chúng ta là người hiểu sâu sắc, có trí tuệ thì dù đôi khi có nhiều cuộc vui xảy ra, ví dụ như có một cuộc điện thoại vừa gọi tới,
[51:23]nếu không phải điện thoại lừa đảo, người bạn nói: "Tôi vừa mới trúng Vietlott 30 tỷ. Anh là bạn thân của tôi nên tôi tặng anh 2 tỷ." Vui không ạ? Vui, vui phải không? Đó, nếu mà có một người gọi tới cho mình như vậy, vui á chứ! Vui mà ngay lúc vui đó nó sẽ hai trường hợp: Một là vừa nhận được tin báo có người cho 2 tỷ là mình quên cái khổ đế của Phật liền, quên mất luôn á, vì 2 tỷ nó nó vui quá. Nhưng nếu là một người có trí tuệ, 2 tỷ vẫn là vẫn là gì? Vẫn là đau khổ. Mình mới nói với bạn mình: "Dù bạn có cho tôi 2 tỷ, tôi vẫn hiểu cuộc đời này là đau khổ." Người bạn: "Vậy phải cho bao nhiêu?" Nói: "Cho hết đi thì mới hết được khổ."
[52:17]Nên nhớ cái câu chuyện hồi nãy Thầy vừa kể đó vui vui, nhưng mà nhớ một điều thế này: dù đôi khi trong cuộc sống này ta cũng có những niềm vui lặt vặt hoặc là niềm vui lớn, nhưng mà nhớ đừng quên cái trí tuệ mà Phật dạy ta: bản chất cuộc đời vẫn là đau khổ, nhớ giùm điều đó. Mà khi ta nhớ cái bản chất cuộc đời này là đau khổ thì ta bi quan, đúng không ạ? Đúng không? Đây là một bí mật nữa đây. Đây là một điều tuyệt vời của Phật pháp nữa đây. Khi ta đối diện với đau khổ, tự nhiên ta có sức mạnh để ngay lúc đó cái đau khổ nó bị ta kiểm soát. Đây điều, đây là điều rất là đặc biệt á, tức là ôm lấy niềm đau đó.
[53:18]Ta đối diện với nó thì ta kiểm soát được nó. Có những người chủ trương rằng sống trên đời là phải hạnh phúc, phải vui. Có một cái ông này ổng là một tỷ phú nổi tiếng, ổng mới để lại một cái câu, một cái câu nói mà được mọi người tôn thờ. Ổng nói: "Đừng dạy con bạn thành công, mà hãy dạy con bạn hạnh phúc." Mọi người ngát ngây liền cái triết lý của cái ông tỷ phú này. "À, ông này vĩ đại quá. Là bậc cha mẹ nào cũng muốn dạy con mình thành công, học hành, phấn đấu ha, sự nghiệp đủ thứ cho nó thành công, để vì nó thành công rồi nó hạnh phúc. Ông thì ổng nhìn thẳng vào cái hạnh phúc luôn, đừng dạy con bạn thành công mà hãy dạy con bạn hạnh phúc
[54:03]vì hạnh phúc mới là mục tiêu thật của cuộc sống, vĩ đại quá, câu nói vĩ đại quá." Và cái câu nói đó mới chết người.
[54:14]Thầy nói đáng lẽ ông nên nói câu này thì ông sẽ cứu được thế giới: "Đừng vội dạy cho con bạn thành công, mà hãy dạy cho con bạn biết giúp người khác thành công, biết làm phúc rồi đã thì mới cứu được thế giới." Nhưng vì ổng nói, ổng lỡ nói câu đó rồi ổng chết rồi ổng không gỡ lại được, ổng đó ổng chết rồi. Hay: "Đừng dạy con bạn thành công, hãy dạy con bạn hạnh phúc." Rất nhiều người có điều kiện, có tiền, có của cứ đi tìm hạnh phúc. Họ đi tìm hạnh phúc, họ tổ chức các cuộc vui này, cuộc đi chơi kia, họ làm sao để cho họ được hạnh phúc, vì sống là phải đi tìm hạnh phúc. Đâu có ngờ rằng cái hạnh phúc nó có cái giá phải trả bằng cái phước của mình.
[54:57]Bởi vì hạnh phúc cũng chỉ là cảm giác thôi. Ta chưa bao giờ có một hạnh phúc chân thật trên cuộc đời này cả. Chưa bao giờ ta có hạnh phúc chân thật trên cuộc đời này cả. Chỉ khi nào ta hoàn thành Bát Chánh Đạo, ta mới có cái hạnh phúc chân thật trên cuộc đời này. Còn tất cả mọi niềm vui ta có thỉnh thoảng chỉ là những điều tạm bợ. Và khi ta gain, ta lấy được một niềm vui, ta phải trả lại bằng một số phước của mình đã làm từ đời trước. Nên có một số vậy, ca sĩ, những người nghệ sĩ họ sống trong cái môi trường hào nhoáng, dưới ánh hào quang của ánh đèn, nhiều người xưng tụng, vui chơi, tiệc tùng,
[55:43]và họ cứ liên tiếp tổ chức như vậy vì họ sợ họ buồn, họ sợ họ trống rỗng, họ sợ chung quanh họ không có ai, họ không có những người hò reo, bắt tay, chúc mừng, không thế này thế kia, khen ngợi, họ sợ, cứ phải liên tiếp. Sau đó, một năm sau mình nghe họ tự tử chết mất rồi vì bệnh trầm cảm. Tại vì sao vậy? Họ cứ tạo cuộc vui để kích thích cái não họ tiết ra dopamine cho nó vui, đến khi cái não nó đuối nó không tiết ra dopamine tạo vui được nữa thì toàn bộ bộ não nó biến thành buồn thảm của bệnh trầm cảm, rồi tự tử chết luôn. Nên mọi cuộc vui đều phải trả giá bằng cái phước của mình. Đừng khờ dại đi tìm vui, mà đối diện với đau khổ,
[56:26]biết đối diện với đau khổ là ta bớt khổ. Nhớ cái công thức này. Chứ không phải ta tìm vui thì ta sẽ bớt khổ. Ví dụ bây giờ ấy, ta về nhà ta gặp ông bố, ổng mắng: "Mày đâu đi chơi leo lổng hoài vậy mày, hả? Không học không hành, bạn bè tụm năm tụm ba, tương lai mày sẽ ra sao? Tao có một mình mày mà mày sống như vậy đó rồi làm sao tao trông cậy về sau?" Ổng ngồi ổng mắng nhiếc, buồn không? Nghe bố la rầy buồn không? Buồn. Và để khỏa lấp cái nỗi buồn đó, thằng bé này nó lại lấy xe máy nó chạy đi chơi tiếp. Đi kiếm bạn bè nó đi ngồi uống cà phê, ngồi nhậu nhẹt để cho nó bỏ cái nỗi buồn đó, nó khỏa lấp nỗi buồn bằng một niềm niềm vui.
[57:13]Thì ta nghĩ tương lai nó làm sao? Cuộc đời tiêu luôn. Vì cái kiểu đối phó với nỗi buồn đó, bị bố rầy là buồn thì lên xe ngoe nguẩy lấy xe chạy đi luôn. Không cần, để tìm một cái niềm vui nào đó che cái nỗi buồn bố rầy lại. Nhưng nếu nó là một đứa bé có trí tuệ thì nó phải ngồi lắng nghe, lắng nghe lời bố rầy, đối diện với cái nỗi buồn đó, và tìm thấy cái nỗi buồn của mình bị bố rầy nguyên nhân là cái gì?
[57:45]Lầm lỗi của của mình.
[57:49]Mọi đau khổ đều có cái nguyên nhân từ sự lầm lỗi cả. Và hôm nay vậy, ta đối diện với cái nỗi khổ thì ta được hai cái lợi: khi ta đối diện với nỗi khổ, cái lợi thứ nhất: bỗng nhiên ta bớt khổ, ngồi đó im đó lắng nghe bố mắng, bố rầy, bố chửi, vậy chớ mà ta bớt khổ hơn là xách xe bỏ bố ra đi. Nên bớt một cái. Cái thứ hai, cái lợi thứ hai là trong cái nỗi khổ đó ta tìm thấy được cái cái lỗi của mình. Đây mới là điều quan trọng.
[58:27]Thì cũng vậy, trong cái đau khổ lớn của cái sinh tử luân hồi này, ta đối diện với đau khổ đó chứ đừng có trốn, đừng trốn cái khổ đó bằng cách bày những trò vui, mà phải đối diện với cái khổ đó ta được hai cái lợi: một là khi ta đối diện với cái khổ, ta bớt khổ, và cái lợi thứ hai, ta tìm thấy vô số lỗi lầm của mình từ vô lượng kiếp chính là gì? Vô minh, chấp ngã, kiêu mạn, ô nhiễm, ích kỷ, tham, sân, si, đủ thứ ta tìm thấy ra liền, và mới phát hiện rằng nguyên nhân của đau khổ chính là lầm lỗi này đây: là vô minh, là chấp ngã, là ô nhiễm, là đau khổ, là ích kỷ, là tham, là sân, là si. Đây mới là một cái phát hiện rất là lớn cho cuộc đời của ta.
[59:16]Đừng khờ dại quay lưng với đau khổ, khỏa lấp đau khổ bằng mấy cái trò vui tạm bợ, vụng vặt, trẻ con ở trên đời này mà phải nhìn thẳng cái nỗi khổ, ta sẽ được hai cái lợi: một, ta kiểm soát được cảm giác đau khổ; hai, phát hiện ra lầm lỗi của mình. Mà bây giờ làm sao để vượt qua lầm lỗi của mình cho hết khổ? Thì đó là cái phần Đạo đế. Đó là một vấn đề rất lớn phía sau nữa, ta phải tu tập Bát Chánh Đạo, nhưng hôm nay chưa phải lúc nói về điều đó. Thì hôm nay ta chỉ nhận thức được đau khổ một cách sâu sắc đó để từ đây ta khởi động mọi cái chân lý khác trong Phật pháp, trong trong vũ trụ này. Nên vì vậy, cái chân lý đầu tiên mà Đức Phật dạy ta:
[1:00:05]Khổ đế, nhìn cho ra cái đau khổ của cuộc sống này là Phật cho ta một trí tuệ mênh mông, lớn lao, vĩ đại của Người. Cho nên đừng bao giờ khởi một ý nhỏ coi thường cái chân lý Khổ đế mà Phật dạy cho ta. Đó là tài sản vô cùng quý giá. Mà nếu ta chưa hiểu cuộc đời là khổ chỉ bởi vì ta ngu.
[1:00:30]Còn nếu mà ta hiểu được lời Phật dạy cuộc đời này là khổ, ta bắt đầu có có có trí tuệ, bắt đầu từng bước đi theo Phật được rồi nha. Khi ta nhìn thấy nhau khổ, khi ta biết ta cùng ở trên cái bể khổ,
[1:00:49]khi ta thấy rằng ai cũng khổ
[1:00:53]thì ta xuất hiện một cái tâm lý
[1:00:57]là gì? Đồng cảm, thương yêu, chia sẻ, giống như những cái người chiến sĩ mà đã đi qua những trận chiến khốc liệt và họ thương nhau mãi mãi. Đúng vậy. Thì bây giờ chúng ta cũng đang đi trên cái cuộc chiến của luân hồi, của sinh tử, của khổ đau. Chỉ vì không biết thôi, nếu biết rồi ai cũng thương nhau, vì ai cũng khổ cả: người đẹp, người xấu, người khỏe, người yếu, người giàu, người nghèo, coi vậy ai cũng khổ cả và ai cũng phải thương nhau khi ta hiểu điều đó.
[1:01:36]Và ta xuất hiện một cái tâm lý một tâm lý cao thượng là mong cho chúng sinh
[1:01:45]Mong cho chúng sinh hết khổ, đúng không ạ? Hiểu hết ai cũng khổ rồi thì bỗng nhiên ta còn xuất hiện một cái ước muốn tự nhiên mong cho ai cũng hết khổ. Nghĩa là sao? Hết khổ là cái gì? Ta cũng không biết. Ta cũng không biết cái hết khổ là cái gì. Chỉ khi là ta ngộ được cái chân lý đầu tiên của Đức Phật dạy: bản chất cuộc đời là đau khổ, thì hiểu ra điều đó rồi ta thương yêu được mọi người, thương yêu được chúng sinh và trong lòng khởi lên một ước muốn mong cho ai cũng hết khổ. Giờ nhìn thấy con chim bay trên cành coi vậy chứ nó khổ, kiếm ăn vất vả. Nhìn thấy con cá lội dưới nước coi vậy chứ kiếm ăn
[1:02:26]vất vả, bữa nào không biết ai câu mất giết luôn. Rồi nhìn con sâu, con bọ, ta nhìn trùng trùng lớp lớp cái chúng sinh trong cõi này thật sự chúng sinh nào cũng cũng khổ cả. Và ta khởi lên một ước muốn cao thượng là mong cho chúng sinh hết khổ. Nhưng hết khổ là cái gì? Ta không hiểu, ta không hiểu. Cho tới khi ta học tiếp về Tập đế, về Diệt đế, về Đạo đế thì ta mới biết hết khổ là cái gì. Đó là phần Diệt đế đó, cái chân lý Diệt đế là hết khổ là cái gì. Và ta mới ước mơ, ta mới khởi lên trong tâm mình một cái ước mong: mong cho chúng sinh hết khổ, nghĩa là mong cho chúng sinh đạt được Diệt đế, đó là nơi giác ngộ, an vui, giải thoát.
[1:03:18]Đó mới là nơi thật sự không còn đau khổ. Còn mọi cái hết khổ khác thực sự cũng chỉ là tạm thời đỡ khổ mà thôi. Giống như bây giờ vậy. Có một người đi ngoài đường thấy một người ăn xin nghèo khổ, thấy thương. Thương quá cái bèn trên tay mình vừa mình vừa mua được mấy cái bánh mì, mình tính ăn, thấy người kia nhìn mặt ổng xanh lè xanh lét chắc ổng đói hơn mình, thôi mình nhịn một bữa. Cái đem lại mới đưa bánh mì: "Thôi cháu mời ông dùng miếng bánh mì đỡ." Rồi mình đi. Buổi sáng đó mình nhịn không ăn, nhịn đói, tới trưa mình ăn sau. Tốt không? Vậy rất là tốt. Đói là một bản năng mà, và ráng nhịn mà cho cái phần ăn mình cho một
[1:04:04]người nghèo hơn mình, khổ hơn mình là một cái tâm rất là tốt. Và nghĩ rằng cho ổng bớt khổ, nhưng ổng cái ông ăn xin đó bớt khổ được bao lâu? Được bao lâu? Cũng một buổi thôi.
[1:04:18]Nên cái điều mà chúng ta mong ước cho chúng sinh hết khổ á thì nhiều khi chỉ là một cái gì? Bớt khổ tạm thời. Hoặc có một đoàn từ thiện ta đến một nơi nào vậy, ta tặng quà cho người nghèo, mỗi người một túi quà, mấy thùng mì, bao nhiêu lít gạo, một gói đường, một cái bao thơ vài trăm nghìn thì họ hết khổ được mấy ngày? Chừng vài ngày thôi, cũng không có gì cả. Cho nên ta cái khi ta hiểu rằng cuộc đời này là khổ và ta mong ước cho mọi người hết khổ thì tùy theo trí tuệ của ta mà ta hiểu cái hết khổ đó là như thế nào: chỉ là một bữa ăn, chỉ là một vài ngày hay là thật sự hết khổ vĩnh viễn theo đúng lời Phật dạy?
[1:05:02]Và ở đây, Phật cho ta cái chìa khóa trong Tứ diệu đế. Khi nào ta giúp cho chúng sinh đạt được Diệt đế, sự giác ngộ, giải thoát hoàn toàn, lúc đó chúng sinh mới thật sự là hết khổ. Và đây là khởi động của một con đường tu hành cao xa, lâu dài, vô hạn. Khi ta hiểu tới điều này, khi ta hiểu tới ta phải mơ ước cho nhau hết khổ và cái điều hết khổ thật sự nó nằm trong sự giác ngộ. Hiểu được điều này rồi tự ta khởi động một hành trình. Trong vô lượng kiếp tới, ta phải tu hành, ta phải tu hành, ta phải giúp nhau cùng tu hành để rồi tất cả chúng ta cùng phải đặt chân tới bến bờ giác ngộ, giải thoát. Đó mới là nơi hết khổ thật sự.
[1:05:51]Như vậy.
[1:05:56]Rồi con người vậy, ví dụ như họ khổ, đi làm công việc thì căng thẳng, có những khi công việc không thành công, bị sếp mắng. Mà sếp mắng thì về nhà thì không có phần lương thưởng nhiều, về nhà vợ nó chửi. Vì vợ nó dữ lắm, không phải bình thường đâu. Xin lỗi những bà vợ, nhưng mà thường nó như vậy. Rồi con nó mè nheo, đòi cái này đòi cái kia, không đáp ứng được. Căng thẳng không ạ? Căng thẳng không? Căng thẳng lắm.
[1:06:32]Lúc căng thẳng đó thì ta làm gì? Ta đến ta gặp một thiền sư, à mới nói với ông thiền sư: "Thưa ngài, con khổ quá, căng thẳng quá, tinh thần con nặng nề quá." Thì những cái nặng nề, những căng thẳng đâu phải tự nhiên nó có, nó nằm trong công việc mà, nằm trong cuộc sống mà, nằm trong cái việc làm ăn, nằm trong mối liên hệ với gia đình mà. Nó chằng chịt, chằng chịt nó mới tạo ra cái căng thẳng ở trong não của cái người Phật tử đó tới với ông thiền sư. Ổng nói: "Vậy con ngồi đây, à con bắt chân lên kiết già, con ngồi thẳng lưng ha. Bắt đầu con thở vào, con thở ra, và con nói rằng: Con không có khổ, con chỉ có vui, tâm này là an vui, tâm này là an vui.
[1:07:20]Ngồi đi, thở đi."
[1:07:26]Hết khổ không? Có hết khổ không? Có không? Không. Tại vì sao vậy? Tại vì không đúng với lời Phật dạy.
[1:07:40]Ta tự gán cho mình vui thì không bao giờ là vui. Nó chỉ là ảo tưởng vui, sau đó ta còn khổ nhiều hơn nữa. Vậy thế nào mới là vui? Chừng nào ráng tu tập Bát chánh đạo cho đầy đủ đi. Cũng phải khổ công vất vả thực hành Bát chánh đạo, thật sự lúc đó mới vui. Còn ta tự bảo mình vui, đừng hòng nó là vui. Nhớ như vậy. Nhớ như vậy, đừng ảo tưởng rằng mình vui. Cái điều đó không làm ta vui, không làm ta hết khổ, mà sau đó ta sẽ còn buồn nhiều hơn trước. Vấn đề vẫn không được giải quyết. Ngồi thở với ông thiền sư một lát tự nói mình vui là vui, về nhà làm sao? Vợ vẫn tiếp tục chửi. Vô cơ quan thì sao? Sếp vẫn tiếp tục mắng.
[1:08:30]Vấn đề nó không nằm ở chỗ đó. Như vậy phải làm sao?
[1:08:37]Buồn quá đi xuất gia gieo duyên một tháng, được không ạ? Cạo đầu một tháng hù vợ chơi. Không ngờ về thì ông bà vợ bả để sẵn cái đơn ly dị rồi. Thôi đi luôn đi. Rồi cũng không giải quyết được vấn đề. Vậy giải quyết vấn đề bằng cách gì? Khi ta bị sếp mắng, bị công việc lỡ dở, về nhà bị vợ chửi, thật sự là ta có bị phước đang thiếu. Cố gắng đi làm phước, vậy mà từ từ gỡ lại: lạy Phật sám hối, đi đắp đường, đi hốt rác trên đường, đi vá đường, đi trồng cây, bỗng nhiên ta gặp may lại, từ từ sếp bớt mắng, vợ bớt chửi, rồi sau đó, khi vợ vui rồi thì mình mới tính chuyện mà mà đi tu tập, ngồi thiền được, chứ không phải mình ảo tưởng là ta vui thì cuộc đời nó vui.
[1:09:27]Ta càng nói mình vui thì lại càng khổ. Giống như một người nghèo mà mặc đồ cho đẹp, thuê một chiếc xe Mercedes, rồi gặp ai cũng vỗ ngực: "Tôi giàu, tôi giàu." Thì có có có hết nghèo không? Mà sau đó thì sao? Còn nghèo nhiều hơn nữa bởi vì mắc nợ tiền thuê chiếc xe, tiền thuê bộ đồ đẹp, tiền đổ xăng nha, rồi còn thê thảm hơn nhiều. Cho nên ta đừng khờ dại mà ảo tưởng rằng mình giàu, mình đẹp, mình vui mà có thể bớt khổ, không có. Vẫn phải tiếp tục khởi động của Bát chánh đạo, phải làm phước trước cái đã, phải hy sinh và khổ hơn nữa. Đời cho ta khổ một, ta sẽ khổ gấp đôi để coi ai chết cho biết, nha.
[1:10:25]Nhưng không ngờ khi ta can đảm, khi ta can đảm đối diện với khổ đau, chấp nhận khổ đau hơn nữa để làm những điều phúc thiện cho đúng với Bát chánh đạo từ buổi đầu, vậy mà cuộc đời đỡ khổ. Bắt đầu ta có phúc, tự nhiên mọi chuyện nó tháo gỡ lần lần ra. Tự nhiên nó như vậy, như vậy nha. Tại sao ta gọi một người đó là vĩ nhân?
[1:10:54]Ta có danh nhân ha, famous people, là người nổi tiếng. Nhưng người vĩ nhân, great people, vĩ nhân.
[1:11:07]Tại sao? Cái người danh nhân á là người nổi tiếng
[1:11:16]vì họ có một cái gì hay hơn người. Họ hát hay hơn, họ phổ nhạc hay hơn, có những phát minh, những sáng kiến gì đó nó hay hơn, độc đáo hơn. Họ giàu hơn, kinh doanh nhiều hơn, họ nổi danh hơn, cũng có thể. Nhưng đặc biệt cái người vĩ nhân là cái người xoa dịu được nhiều nỗi đau cho cuộc đời này. Đó là vĩ nhân.
[1:11:48]Có những lãnh tụ họ thật sự là vĩ nhân, bởi vì mặc dù họ là lãnh tụ, họ ở địa vị cao, nhưng trong tâm họ lúc nào cũng tìm cách giúp cho đồng bào, cho dân, cho nước mình bớt khổ, mình giành lấy lại được độc lập, được tự do, không còn bị áp bức, à không còn bị những cảnh mà nghèo đói, thất tha thất thểu.
[1:12:17]Những cái người đó ta gọi là vĩ nhân vì họ
[1:12:23]làm cái gì đó để cho chúng sinh bớt khổ. Thầy không tiện nói tên, nhưng mà nếu ta có thể liệt kê ra trên thế giới, ta sẽ bắt gặp nhiều vĩ nhân như vậy. Họ cũng vô hình vô hình trung, vô tình ở phía sau, họ cũng biết rằng thế giới này bất toàn và nhiều đau khổ, và họ tìm cách xoa dịu bớt cái nỗi khổ đó bằng lý thuyết của họ. Có khi lý thuyết đó là một tôn giáo, có khi lý thuyết đó là chính trị, có khi lý thuyết đó là xã hội, có khi lý thuyết đó là một kỹ thuật, vân vân. Nhưng họ cùng có một mục tiêu là hy vọng rằng cái lý thuyết của họ, cái đường lối của họ làm cho chúng sinh bớt khổ. Và với những vĩ nhân đó, nhân loại đời đời biết ơn.
[1:13:12]Ta biết ơn những vĩ nhân đó lắm, vì họ xuất hiện trên cuộc đời này, họ xoay xở, họ tác động, họ cống hiến để giúp cho cuộc đời bớt khổ. Tuy nhiên, để thật sự bớt khổ thì cuối cùng chỉ còn có một con con đường là Bát chánh đạo mà thôi. Thật sự. Thế đối với các vĩ nhân khác ta cũng quý kính các ngài, ta cũng biết ơn lắm, vì các ngài cũng nhìn ra vấn đề đau khổ và cũng tìm cách xoa dịu cái đau khổ. Nhưng để rốt ráo vượt khỏi hết mọi đau khổ thì chỉ có con đường của Đức Phật mà thôi. Một con đường chu đáo, toàn vẹn, hoàn thành hoàn thiện, đó là Bát chánh đạo, buộc chúng ta phải đi từ cái chánh kiến cho
[1:14:04]tới khi nhập được chánh định và đạt được tam minh lục thông như Phật, như các vị A-la-hán, đó mới thật sự là chấm dứt đau khổ. Nó là như vậy nha.
[1:14:19]Hôm nay vậy, hôm nay là bài thứ bảy của Tứ Diệu Đế, chúng ta tổng kết lại cái chân lý Khổ Đế mà Đức Phật đã dạy để ta hiểu một điều thế này: ta tránh cái những kẻ hiểu lầm nói rằng khi Đức Phật nói đời là khổ là Đức Phật là bi quan, không phải. Đó là một sự sáng suốt tột cùng mà ta phải hiểu cho thấu đáo. Ta hiểu cho thấu đáo cuộc đời này là khổ rồi thì mọi điều tốt đẹp sẽ bắt đầu mở ra từ từ sau đó. Trong đó cho ta có cái động lực tu hành, cho ta có cái lý tưởng sống cao thượng và cho ta cái tình yêu thương với nhau. Đó là khởi điểm đó, khởi điểm như vậy. Chứ còn càng về sau, những cái Tập Đế,
[1:15:01]Diệt Đế, Đạo Đế, ta sẽ thấy còn vĩ đại hơn nữa. Nhưng cái giác ngộ đầu tiên về Khổ Đế cũng là một điều hết sức soi sáng cho tâm hồn ta, cho cuộc đời ta. Ta nói tới cái khổ mà mình mạnh mẽ, mình dũng cảm, mình can đảm, chứ không phải ta nói tới cái khổ để ta buồn hơn, không có. Ở đây trong đạo Phật nói tới cái khổ để ta nhìn thẳng vấn đề, ta mạnh mẽ hơn, chứ không phải nói tới cái khổ để ta u sầu hơn. Đó là cái khác nhau. Đó là khác nhau. Và Đức Phật cho ta cái chân lý khổ để ta mạnh mẽ hơn, chuẩn bị cho những bước tiếp theo cao thượng hơn, như vậy nha.
[1:15:47]Buddha bless you. Thầy kính chúc cho quý Phật tử được nhiều an vui, hạnh phúc và tinh tấn. Nha, xin toàn thể quý Phật tử dậy. Ta nghỉ ha.