[0:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng ta sống trên đời thì ai cũng phải bươn chải vì cuộc sống của mình. Cái mục tiêu phải sống sót, phải tồn tại là một mục tiêu khủng khiếp. Coi vậy chứ khủng khiếp lắm. Nếu một ngày không ăn mình đói, hai ba ngày không ăn cái chết à. Và chúng ta vất vả mọi thứ để chỉ vì được sống, được tồn tại. Và cái nhu cầu, cái bản năng mà ham sống sợ chết nó thúc đẩy trong tâm của chúng ta rất là mạnh. Nên có những trường hợp có những trường hợp tội phạm, tội ác nó chỉ khống chế, hăm dọa giết người ta chết thôi, mà nó điều khiển người ta được vì người ta sợ chết. Còn người nào mà không sợ chết thì ta mới có thể
[0:52]thoát được cái sự khống chế của người khác. Đó là lý do khi ta đến với đạo Phật, Phật dạy ta quán vô thường. Ngày nào ngồi thiền cũng quán thấy thân mình là vô thường rồi sẽ bệnh, sẽ già, sẽ tan hoại, sẽ chết. Lúc nào cũng như vậy. Nên mỗi ngày tu tập là ta đều đối diện với cái chết. Đối diện với cái chết cho nên nhìn cái chết bình thản, không sợ nữa. Tuy nhiên, ta không bị vào cái bệnh bi quan rồi tự tử. Ta vẫn phải sống, nhưng mà ta sống một cách rất thanh thản. Nó hai cái sống nó khác nhau. Cái sống của một người không biết đạo á thì bám víu lấy cuộc sống. Tất cả vì cuộc sống, làm sao để được sống, bươn chải vất vả mưu sinh.
[1:43]Và thật là đau khổ, nói cho đúng ra là thật là đau khổ. Thì cái người mà có phước một chút á thì ta còn thanh thản, mình dễ kiếm sống, dễ kiếm tiền. Còn cái người mà không có phước á, để giữ được cái mạng sống của mình, giữ được có miếng ăn miếng mặc mà có sống được hằng ngày là một điều rất vất vả. Còn cái sống của một người biết đạo thì cực kỳ thanh thản. Cứ không sống được thì chết, chả sao cả, không sợ chết. Và trong cái sống mà không sợ chết, sống mà cũng chẳng cần phải sống. Cho nên cuộc sống ta để làm gì? Cuộc sống ta chỉ sống để làm những điều tốt đẹp có ý nghĩa, chứ không còn sống mà để vất vả bươn chải cuộc sống cho chính mình.
[2:33]Hai cái nó khác nhau rất là rõ ràng. Một cái người á sống vất vả cho mình, còn một người sống thanh thản để xây dựng những điều tốt đẹp cho cái xã hội, cho đất nước, cho nhân loại này. Hai thái độ đó sống rất khác nhau. Và chúng ta theo Phật tu hành để làm gì? Để ta được cái thái độ sống thứ hai: sống mà không cần phải sống, sống mà không sợ chết. Nên cái cứ thanh thản làm việc, ừ thanh thản nghỉ ngơi, thanh thản tu tập và chỉ cố gắng cống hiến, vậy thôi. Tức là những cái việc mà trước đây ta làm để vì bươn chải cuộc sống thì ngày hôm nay thay đổi lại, cũng những công việc đó nhưng vì phục vụ mọi người, nó cao thượng hẳn lên liền.
[3:23]Thay đổi thái độ một cái, cũng công việc đó, cao thượng lên liền. Ví dụ bây giờ một bà bán bún bò bên lề đường thì mỗi ngày bả cũng bán bún bò. Trước đây bả bán rất vất vả để làm chi? Để mưu cầu sự sống nuôi gia đình, rất vất vả. Thì khi biết đạo rồi thì cũng không có quăng cái gánh bún bò đi đâu được, cũng phải bán bún bò mỗi ngày, nhưng cái thái độ nó khác: bán bún bò để phục vụ. Mặc dầu người ta cũng đưa mình ít tiền để sống, nhưng không còn căng thẳng nữa. Lúc đó thái độ là phục vụ, chứ không phải là bán bún bò để cho mình mình mình có sự sống. Khác liền, hai cái khác nhau liền. Giống như bây giờ một người công nhân vệ sinh ngoài đường
[4:06]á, trước đây không biết đạo, mình vất vả nhặt miếng rác, quét miếng rác trong đêm khuya, dọn sạch đường như vậy để làm gì? Để có hưởng cái lương mà sống, không có lương là chết đói à. Nhưng mà khi biết đạo rồi thì cũng quét đường đó thôi, cũng không làm việc gì khác, nhưng quét để phục vụ cuộc đời này, làm cho đời nó sạch nó đẹp. Hai thái độ khác nhau liền. Cho nên ta đến với Phật pháp là trước mắt ta chưa thay đổi được cuộc sống của mình, nhưng ta thay đổi được cái thái độ của mình. Và khi thay đổi được cái thái độ của mình thì tâm ta thanh thản, hạnh phúc trước hết cái đã. Thì trong cái cuộc sống đó mà cái người biết đạo và người
[4:46]không biết đạo đều giống nhau vì ai cũng cực cả. Nhưng một người cực vì mình, và một người thứ hai cực để phụng sự. Nên cái tâm trạng, cái tâm lý khác nhau liền. Một người khổ, căng thẳng, còn một người thanh thản mà làm việc, vậy thôi. Giống như bây giờ á hai người ăn xin. Một người ăn xin á là để làm sao đừng đói mà chết, còn một người ăn xin ai cho cho không cho thì thôi. Thầy cũng là một người ăn xin. Thì trong định nghĩa trong đạo Phật, chữ tỳ-kheo là khất sĩ, tức là kẻ ăn xin. Thầy cũng là ăn xin. Mà cái người ngồi ngoài lề đường kia cũng ăn xin. Thầy cũng ăn xin, nhưng mà thầy ăn xin hơi bị chảnh,
[5:37]cho không cho thì thôi à, không cần à. Đó, rồi thầy cũng thuộc loại ăn xin nhưng mà thầy ăn xin rất thanh thản là vì sao vậy? Vì thầy không sợ chết, không sợ đói. Và mọi việc thầy làm không phải vì thầy, thầy làm vì vì mọi người, vì chúng sinh, vì cuộc đời. Cho nên thầy cũng đi ăn xin chứ đâu phải không đâu, nhưng mà rất thanh thản. Còn cái người mà không có cái mục tiêu đó đi ăn xin, bữa nào người ta không cho họ đói họ chết à, lo lắng căng thẳng vô cùng. Hai cái đó rất là khác nhau. Và cả hai chúng ta đều cực cả. Hôm nay ta nói về cái cực của cuộc đời, cái vất vả của cuộc đời.
[6:15]Giờ à mình nghe một cái tin, à cái chàng trai đó cố gắng phấn đấu làm lụng để tới năm 30 tuổi có được một số tiền là 100 ngàn đô thì nghỉ hưu đi chơi. Là có tiền tích lũy được rồi, nghỉ, không làm nữa, 30 tuổi. Ngạc nhiên, mới 30 tuổi mà đã nghĩ tới chuyện nghỉ hưu, à không muốn làm nữa, thấy có 100 ngàn đô trong cái tài khoản rồi là cho rằng nó đã an ổn, à sống nhàn được rồi. Ngồi suy nghĩ rất là lạ, ở đâu mà có cái tư tưởng vậy? Mới tìm hiểu thêm một một chút nữa mới phát hiện ra là thì ra con người ta rất nhiều người thích nhàn nhã, rất nhiều người thích nhàn nhã. Nên đi làm cực quá! À bây giờ đi làm là phải đối phó với khách hàng,
[7:11]đối phó với ông chủ, đối phó với đồng nghiệp mà để tìm cái miếng ăn miếng mặc. Cho nên cứ ráng cố gắng phấn đấu, được một số tiền rồi nghỉ, không thèm làm, không phải đối phó với ai nữa, mình làm chủ bản thân mình, có tiền mà sống tàn tàn. Những cái suy nghĩ đó hết sức là sai lầm. Bởi vì sao vậy? Bởi vì có những lý do thế này:
[7:38]như Chúa Giê-su vậy. Người kể câu chuyện Chúa Giê-su có một câu chuyện rất lý thú. Hôm đó cái con con bò nó rớt xuống dưới cái giếng, nhằm đó là ngày thứ bảy, là ngày Sa-bát của bên đạo Do Thái là không ai được làm việc. Chúa Giê-su mới tìm cách cứu con bò lên. Thì những người đạo Do Thái mới phê bình: "Hôm nay là ngày Sa-bát, sao ngài lại đi làm việc để cứu con bò?" Chúa Giê-su không cãi, không nói là Sa-bát Sa-biếc gì, chỉ nói một câu thế này: "Cha của ta ở trên trời chưa bao giờ ngưng làm việc." Ngài đổ thừa là: "Cha ở trên trời," tức là Đức Chúa Trời, mình Việt Nam mình gọi là Ngọc Hoàng Thượng đế đó, trong kinh Phật thì gọi là Thiên Chủ Đế Thích:
[8:27]"Cha của ta ở trên trời chưa bao giờ ngưng làm việc." Và ngài nói ngài bắt chước cha ngài. Cái câu này hoàn toàn chính xác. Những vị thiên tử ở trên trời chưa bao giờ ngưng làm việc, nhất là những người có trách nhiệm. Có câu chuyện mà trong kinh Phật mà Thiên chủ Đế Thích khi bay ngang cái hang mà Đức Phật đang nhập định, cái ngài muốn đến thăm. Sau khi mà thăm được Phật, thì ngài có nói câu này: "Con bận quá! Nhiều lúc muốn đến thăm Thế Tôn mà không có thời gian. Hôm nay con có công việc đi ngang đây, thấy Thế Tôn đang nhập định trong hang đá nên con nán lại một chút để xin được thăm Thế Tôn."
[9:08]Cái câu đó rất là ngắn, nhưng mà báo cho ta biết cái tinh thần, cái thái độ trách nhiệm làm việc của chư thiên ở trên trời. Thì ngày hôm qua vậy, ông Mai Tiến Dũng là Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ trong một bài phát biểu ở một hội nghị, ông nói thế này: "1:00 khuya mà Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc còn gọi điện với tôi để bàn công việc." Tức là mấy cái vị lãnh đạo quốc gia họ không có thời gian nghỉ, tức là mệt quá ngủ lúc nào được thì ngủ chứ còn không có ngày không có đêm, vì cái trách nhiệm đối với quốc gia rất là nặng, không bao giờ nghỉ. Cái chuyện thứ ba, nếu một dòng sông như sông Mê Kông mà chỉ cần một giây ngừng lại không
[9:55]chảy thì cả một cái ba bốn quốc gia này hoảng loạn lên liền. Vì để có thể có một giây ngừng chảy nó phải cạn sạch, là rối loạn hết tất cả hệ sinh thái hai bên bờ sông Mê Kông. Cho nên dòng sông nào cũng phải chảy mãi để nuôi nấng cuộc đời, nuôi nấng con người, nuôi nấng ruộng lúa, chim, thú, cò, cá đủ thứ hết. Dòng sông không bao giờ được quyền ngưng chảy, ngưng chảy cuộc sống dừng lại liền. Và cả cái vũ trụ này không bao giờ có một cái chấm nhỏ trong cái không gian kia mà gọi là hư vô, emptiness, không bao giờ có. Chúng ta ví dụ như bây giờ ở đây nè, chúng ta quơ tay quơ tay không đụng gì hết, ta nói cái này là hư vô.
[10:40]Nói không, đầy đặc không khí ở đây. Không có hư vô. Nói bây giờ thôi bay ra ngoài không gian, ra ngoài vũ trụ, phi thuyền bay ra ngoài đó không có không khí, tức là không gian không có gì? Không. Không gian là một nồi súp đặc sệt. Chỉ vì cái con mắt của ta, con mắt của ta là cái phàm phu nên ta thấy cái không gian ngoài kia không có gì. Nhưng nếu ta có con mắt của bậc thánh hay nếu ta có cái con mắt của một cái máy đo siêu nhạy, ta mới biết rằng cái không gian ngoài kia kìa, ngoài mà phi thuyền bay ra ngoài á, nó đặc sệt. Không hề có một cái chấm nhỏ nào gọi là không có gì, không có cái gọi là không có gì.
[11:31]There's nothing nothing. Không có cái gì gọi là không có gì. Tất cả đều không bao giờ gián đoạn. Vì những điều đó vậy, ai mà trong đầu mình có cái ý nghĩ rằng: Tôi sẽ có một giây phút, ừ một ngày, một giờ không làm gì cả, nghỉ cho nó khỏe, người đó sai lầm. Người đó đi ngược lại với quy luật của vũ trụ này. Và người đó sẽ chịu nhiều cái tổn hại, bị tổn phước và tâm hồn đang sụp đổ mà không hay. Ta để ý, cái người nào mà cứ thích hưởng nhàn, không làm gì thì tâm hồn đang sụp đổ. Cái tâm hồn đang sụp đổ đó thì ông bà mình cũng nhận ra mà nói một câu là "nhàn cư vi bất thiện". Nhàn cư ở không, thế nào cũng làm bậy.
[12:26]Thì chúng ta cứ nghĩ rằng ở không quá không biết chuyện gì làm nên làm bậy? Không phải. Cái người mà khi đã suy nghĩ một giây phút nào đó không làm chuyện gì hết thì lập tức tâm hồn sụp đổ liền. Mà tâm hồn sụp đổ nó biểu hiện ra điều gì? Làm chuyện bậy bạ, làm chuyện ác độc liền, ngay lập tức liền. Cái lỗi mà đã có những lần trong đời chúng ta suy nghĩ rằng: Thôi, hôm nay ở không cho nó khỏe, không làm gì hết, chúng ta có xem cái đó là cái lỗi không? Có không? Không, phải không ạ? Tất cả chúng ta, ai cũng đều đã từng có suy nghĩ đó và thấy việc đó rất bình thường, luật pháp cũng không hề kết tội,
[13:10]và thấy ta nghỉ ngơi được nhiều người còn mừng. Ba mẹ mình thấy học cực quá bữa nay thôi cho con ngủ, con nghỉ, đi chơi không làm gì. Bảo: Thôi nghỉ đi con. Còn mừng. Hoặc là mình đến mình thăm ba mẹ mình: Ồ, nay mẹ có bộ mệt quá, thôi mẹ nghỉ đi mẹ, không làm gì. Ai cũng khuyến khích nhau nghỉ ngơi cho khỏe. Thậm chí có có một lần vậy, có một người ở trong cái Hội Cao tuổi mới hỏi thầy: Cái dân số Việt Nam đang bắt đầu già, bây giờ phải làm sao? Thầy nói: Tăng tuổi nghỉ hưu lên, hết già liền. Tại vì ta già là vì ta định nghĩa cái tuổi nghỉ hưu ngang đó, cho nên lần lần cái dân số nó đi về cái phía đó, ta gọi là dân số già.
[13:53]Nhích tuổi nghỉ hưu lên, dân số hết già liền. Nhưng mà để cho Quốc hội thông qua được cái tăng tuổi nghỉ hưu lên, cả một quá trình cực kỳ đau khổ, vì sao? Vì chẳng ai muốn nghỉ hưu trễ cả, ai cũng muốn nghỉ hưu sớm. Nghỉ để lãnh tiền hưu ở không cho nó sướng, chứ không thích làm nhiều. Cứ tranh cãi bao nhiêu năm vậy, hôm nay mới nhích lên được 2 năm là thôi tuổi nghỉ hưu là 62 tuổi. Mà thực sự, cái người mà 62 tuổi còn rất là trẻ. Như thầy năm nay đã 70 rồi, nhìn cũng còn rất là trẻ, không sao cả. Nhưng mà phải nghỉ để nhường cho người khác làm việc và người ta cũng thích nghỉ ngơi. Nên cái việc mà rất nhiều lần trong đời chúng ta,
[14:41]trong tâm chúng ta, chúng ta suy nghĩ rằng: Thôi nghỉ cho nó khỏe, đừng làm gì cho nó khỏe, không ai ngờ đó là một tội lỗi. Không ai ngờ đó là một tội lỗi. Không ai ngờ đó là một sai lầm. Và sai lầm này được ủng hộ, không bị luật pháp kết tội, và được như người thân của mình khuyến khích. Đâu có biết rằng cái ý nghĩ đó là một ý nghĩ hết sức sai lầm. Hôm nay thầy nói ra điều này, mọi người sẽ hơi giật mình, có những người không đồng ý, phải không ạ? Đang thích nghỉ mà nói như vậy, nhưng không ngờ cái quy luật của thế giới, quy luật của vũ trụ là như vậy. Chỉ cần trong đầu ta nghĩ: Hôm nay nghỉ cho khỏe, ta bắt đầu phạm lỗi.
[15:24]Còn người nào thật sự nghỉ ngơi thì tâm hồn người đó đang sụp đổ. Nói thẳng một câu vậy. Và ông bà mình kết luận một câu: "Nhàn cư vi bất thiện". Không biết giải thích tại sao, ông bà mình chỉ rút ra kết luận thôi. Nhưng sự thực, nó từ một cái nguyên lý tự nhiên là khi một người không làm gì hết thì tâm hồn người đó bắt đầu sụp đổ. Sụp đổ đầu tiên là hư hỏng, nghĩ bậy, làm bậy. Nói: "Tại sao mà không làm gì hết thì nó sụp đổ?" À, tại sao không làm gì hết thì tâm hồn sụp đổ?
[15:59]Chính cái ta đang cố gắng làm, ta có một cái nội lực, một cái ý chí, ta chống đỡ, giữ gìn, bảo vệ nội tâm của mình trên mọi lĩnh vực. Ta chống lại cái tham, ta chống lại cái sân, ta chống lại cái sự ích kỷ, ta đối phó, ta xoay xở, ta phải hòa hợp với mọi người, à ta phải giải quyết việc này, ta dẹp giải quyết việc kia. Cái bộ não ta luôn luôn được vận động. Luôn luôn được vận động và nó được duy trì, và nó duy trì bằng cái cái sự làm việc, còn nghỉ chết liền. Còn giống như một ngôi nhà cứ bỏ đừng ai ở thì ta quay lại bắt đầu có những kẽ nứt, nước thấm, bụi bám và hư hỏng dần dần cho tới khi ngôi nhà đó gió thổi qua bay luôn cái nóc luôn.
[16:46]Còn nếu gia đình cái căn nhà đó có người ở, vừa có vết nứt người ta sửa lại, vừa có cái sút ra người ta cột lại, vừa có cái trầy người ta sơn lại thì ngôi nhà nó cứ bền vững, ở luôn nói cái tuổi thọ 50 năm mà ở luôn tới 90 năm, 100 năm không hư. Nhưng căn nhà bỏ hoang 3, 4 năm quay lại hư tùm lum liền, thấm, dột đủ thứ hết. Tâm hồn ta cũng vậy. Nếu ta ở không, bỗng nhiên tâm hồn ta rơi vào trạng thái hư hỏng mà ta không biết. Thì có người sẽ hỏi, nói: "Thưa thầy, con thấy mấy thầy ngồi lim dim ngồi thiền ở không, lúc đó không làm gì, ngồi bất động không làm gì, mấy thầy mới là siêu ở không á. Đúng không ạ?" Người ta còn thí ví dụ người ta ở
[17:28]không, người ta còn đi tới đi lui rồi nói chuyện, cười vui ca hát, còn mấy thầy ngồi kiết già, không nhúc nhích, không nói chuyện, không làm gì hết, mấy thầy là những người siêu ở không. I am sorry, you are wrong! Nói bậy. Thiền nó là siêu lao động. Đi làm không cực bằng thiền đâu. Đi làm, một ngày ta có thể làm 8 tiếng, nhưng không ai có thể ngồi thiền 8 tiếng cả. Đúng không ạ? Không tin thì mời lên ngồi thiền. Ngồi thiền nha, mà thầy không cần ngồi đâu, thầy cho ngồi 2 tiếng, 3 tiếng thôi. Nếu ngồi được thầy thưởng cây vàng liền. Không vàng thật cũng vàng giả, thưởng liền một cây liền nếu mà ngồi được 2 tiếng đồng hồ. Vì sao vậy?
[18:16]Vì ngồi thiền là một sự lao động cực kỳ vất vả. Cái bất động đó, vì sao? Vừa chiến đấu với nội tâm, chiến đấu với sự loạn động của vọng tưởng, là một cái điều siêu lao động. Chỉ những siêu anh hùng mới dám ngồi thiền, còn thường người ta bỏ cuộc cả. Nên hôm mà mùng 1 Tết vậy, thầy có dặn các đệ tử của mình: "Tụi con phải yêu thích thiền định, phải yêu thích thiền định." Chừng nào mà còn yêu thích thiền định, ngày đó ta còn là đệ tử của Phật. Còn mà nếu người nào không còn yêu thích thiền định thì người đó bắt đầu rời xa khỏi giáo lý của Phật đà. Nên có những cái pháp môn mà họ không thích thiền định thì
[18:58]ta phải hiểu rằng là chưa phải là đạo Phật chính thống. Để là một đạo Phật chính thống, buộc người ta phải yêu thích thiền định. Mà trong cái thiền định đó, ngồi yên bất động đó, kiểm soát nội tâm không cho suy nghĩ đó, đó là siêu lao động, cực gấp 1.000 lần cái mà đi cuốc đất. Đi cuốc đất, đi lái xe vậy chứ không cực bằng cái người ngồi thiền đâu. Nên ở đây vậy, hôm nay ta nói về cái đề tài là "Sống siêng năng". Nếu nói nếu nói như Thầy mà cứ làm việc cả ngày chắc người ta kiệt sức chết liền, đúng. Bởi vậy ta phải có nghỉ ngơi. Đúng là người ta ta phải có thức và phải có ngủ. Ngủ tái tạo năng lượng để trở lại thức mà làm việc.
[19:42]Và ngay khi không ngủ, có những lúc ta phải nghỉ ngơi để dưỡng sức, không gọi là ngủ cũng phải có những lúc dưỡng sức. Thì cái dưỡng sức đó, cái ngủ đó nó cũng hai loại người khác nhau. Có người lấy cái ngủ là cái chính, có người lấy cái ngồi nghỉ ngơi dưỡng sức là cái chính thì người đó thuộc một loại bất thiện, thuộc loại lười biếng, không siêng năng. Còn một người lấy cái ngủ đó để tái tạo năng lượng cho việc làm, cái người mà lấy cái việc ngồi nghỉ dưỡng sức đó để tái tạo năng lượng cho lát nữa làm việc trở lại thì người đó là người sống đúng. Nên cái dưỡng sức cũng là một loại làm việc hợp lý.
[20:26]Cái ngủ đó cũng là một loại làm việc hợp lý, chứ ngủ không phải để ngủ, ngồi dưỡng sức không phải để ngồi dưỡng sức, mà tất cả để làm gì? Để làm việc. Nhớ: Sống là để làm việc. Bởi có câu đó "sống, lao động, học tập và làm việc theo gương Bác Hồ vĩ đại". Câu đó cực kỳ chính xác. Mình đừng có tưởng cái câu đó là một khẩu hiệu chính trị, nhưng không, nó là đạo lý đó. "Sống, chiến đấu, lao động, học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại". Cái câu đó mình nghe giống như một khẩu hiệu chính trị để khuyến khích người ta ráng mà phấn đấu, nhưng không. Mình mà không làm đúng như vậy mình thoái hóa liền, lạc hậu liền, tâm hồn sụp đổ liền, mà nhất là cái cái chữ cuối cùng á, làm việc.
[21:11]Dĩ nhiên muốn làm việc thì phải học tập, nhưng mà phải làm việc, đấy. Trong thẳm sâu tâm hồn mỗi con người chúng ta, chúng ta có một bản năng gọi là lười biếng, lười biếng. Buông ra ta lười liền. Đừng có vì ai, ta lười liền. Đừng có ham thích cái gì, ta lười liền. Không có ý chí tiến thủ, ta lười biếng liền, thích ở không liền, lập tức. Như thế vì sao ta trong cuộc đời này ta còn rất nhiều người siêng năng? Đố ai biết?
[21:47]Ta gặp nhiều người nước ngoài, không phải hai sư nha, hai sư chúng ta rất là tuyệt vời, khác, đi để giáo hóa chúng sinh, khác. Nhưng mà ta còn gặp rất nhiều người nước ngoài, thấy ta thấy họ còn rất trẻ mà cứ đi du lịch ba lô lang thang nước này qua nước kia. Và thậm chí hết tiền rồi thì họ ngồi vỉa hè họ để cái bảng: họ cho tôi tiền để tôi đi du lịch. Giống như ông nội mình vậy đó. Mình làm cày thấy mồ đây họ xin tiền để đi du lịch. Vậy đó, nhưng họ xem du lịch như là một cái sự nghiệp, một lẽ sống, chứ không cần phải lao động. Mình cũng không hiểu tại sao. Và những người đó vậy, ở không chịu không nổi,
[22:25]chơi, đi chơi, đi du lịch, chứ không có cái khuynh hướng thích làm việc, lao động để cống hiến. Nó ngược hẳn với người Việt Nam mình tận tụy, siêng năng, cần cù, chăm chú. Người Việt Nam mình có cái bản chất đó. Mà tại sao vậy? Nói tại mình nghèo, thì cũng là một lý do. Nhưng đây, cái đặc biệt của người Việt Nam mình là chỗ này: tinh thần trách nhiệm rất cao đối với cộng đồng, đối với gia đình. Khi một người cha, một người mẹ có con rồi, chăm lo tất cả vì con cái mình. Gia đình vậy, nhiều cái ví dụ cái người có một người không có gia đình, một người chị không có gia đình thì cũng tất bật chăm lo cho em út mình.
[23:05]Cái nó thành một cái cái đức tính tự nhiên của người Việt Nam. Nên người Việt Nam ta có cái khuynh hướng siêng năng, ít có cái khuynh hướng lười, hưởng thụ, đi chơi, không có. Và đó là lý do là gì? Có một người thống kê lại: Nước Việt Nam mình từ xưa đến nay trải qua 27 cuộc chiến lớn và cuộc chiến nào ta cũng đánh bại kẻ thù. Và những cuộc chiến càng về sau thì kẻ thù càng khốc liệt, khốc liệt cỡ nào ta cũng đánh bại. Lý do vì cái tính cái đức tính siêng năng, cần cù của người Việt Nam. Cho nên cái ý chí của ta, tinh thần trách nhiệm của ta rất cao và rất là mạnh. Bây giờ đi qua những cuộc chiến rồi,
[23:44]chúng ta bắt đầu bước vào giai đoạn xây dựng đất nước thì ta cũng vậy, cái tinh thần trách nhiệm đó, cái đức tính cần cù, siêng năng chịu khó đó chắc chắn đất nước chúng ta sẽ mỗi ngày một phát triển. Khi ta có cái định hướng lãnh đạo đúng rồi, thì chính mỗi người Việt Nam chúng ta sẽ làm cho đất nước mình phát triển bởi cái đức tính siêng năng cần cù đó. Nhưng cái siêng năng, cần cù đó là một cái điều tự nhiên. Tự nhiên không nói thành lời, hôm nay ta đặt cái vấn đề đó. Ta phân tích về cái siêng năng đó. Nó tự nhiên nên chúng ta không để ý, cứ thấy người Việt Nam mình là cứ vất vả, chịu siêng năng.
[24:23]Đâu có ngờ nó là một đức tính rất là tốt mà nó chống ngược lại cái khuynh hướng, cái bản năng lười biếng nằm trong tất cả chúng sinh. Và trong cái đạo lý tu tập cũng vậy. Cái siêng năng là một thiện pháp. Giải đãi, lười biếng là một bất thiện pháp. Mà cái bất thiện pháp đó có vẻ như vô hại. Mình lười thôi, chứ mình đâu có hại gì ai. Đâu có ngờ, cứ mình lười là đầu tiên mình giết chính mình trước, tâm hồn mình sẽ sụp đổ trước. Và nếu cái lười đó nó lây như cái con virus Corona ở Vũ Hán thì ta sẽ giết nhiều người và sao? Giết luôn cả một dân tộc. Nếu cứ xúm nhau mà lười, mà cứ thích đi chơi. Nên cái đầu tiên là phải xác định lập trường sống trên đời này là siêng năng.
[25:16]Còn ta cứ nhìn loài vật á, có những loài vật nó có cái bản năng ngủ đông, mùa nào mà khó kiếm thức ăn cái nó nó nhập định nó ngủ đông một cái mất mấy tháng. Thì nó cũng thỏa mãn được cái khuynh hướng lười biếng của nó. Mà nó no rồi nó không làm nữa. Nó no rồi nó đi giỡn chơi, nó không làm. Và có một số bộ tộc thiểu số cũng vậy. Hễ đủ ăn rồi họ không đi làm nữa. Đợi chừng nào đói đi làm tiếp, đi làm thuê làm mướn, đi kiếm ăn tiếp. Còn cái người mà có trí tuệ là cái người chưa đợi đói đã làm sao? Đã đi làm. Đó là những người mà ở trong cái xã hội văn minh á. Ta đi làm để cho đời sống đủ cho một năm sau.
[26:00]Ta đi làm để đời sống ta không bị thiếu thốn 30 năm sau. 30 năm sau có nghỉ yếu sức rồi, tài sản vẫn còn đủ để sống. Cái người đời sống văn minh họ là như vậy. Còn hễ sống được bao nhiêu cứ lo đi chơi du lịch là không phải loại người văn minh. Mà trong các quốc gia văn minh cũng vậy, họ phải tích trữ để lo cho cái người dân họ khi tới tuổi già rồi nhà nước nuôi được. Bắt đầu từ ngày hôm nay tích lũy cái tiền thuế, tiền bảo hiểm, tiền nghỉ hưu là như vậy. Nên cái người có trí tuệ là cái người luôn luôn siêng năng làm việc. Nhớ như vậy. Nên ở đây hôm nay ta nói cái bài này để làm gì? Ta chống lại cái khuynh hướng lười biếng tiềm tàng trong
[26:42]mỗi con người và phải xác định sống là siêng năng. Nhưng siêng năng không có nghĩa là làm quần quật, kiệt sức tới chết, nhưng mà phải luôn luôn siêng năng. Vì ta siêng năng làm cái gì? Nhớ vậy, người có trí tuệ là người siêng năng. Xác định lại giùm Thầy điều này. Chỉ có những người không có trí tuệ mới thích nghỉ ngơi, mới bị lười biếng. Hôm nay xác định lại giùm. Nên chúng ta rà lại tâm hồn của mình. Nếu từ xưa tới nay ta không xác định cái đức tính siêng năng thì ta đã bị lầm lỗi. Phải xác định lại điều này. Còn những người mà có gia đình, có trách nhiệm, thương gia đình mình, thương vợ, thương chồng,
[27:26]thương con mình nên buộc phải siêng năng thì người đó nhờ cái tình thương, nhờ cái trách nhiệm mà đánh thức lại cái đức tính siêng năng. Chứ còn nếu không có vì trách nhiệm gia đình, nhiều người cũng rơi vào cái trạng thái lười biếng, vì lười biếng là một bản năng tự nhiên, còn siêng năng là một đức tính của trí tuệ. Nên chúng ta phải siêng năng. Nhưng mà cái siêng năng của chúng ta cũng là một cái siêng năng có trí tuệ chứ không phải siêng năng mà làm quần quật cho tới chết. Chúng ta siêng năng để sống, cống hiến, làm việc nhưng phải ngủ đủ giấc, phải có những lúc nghỉ ngơi dưỡng sức để tái tạo năng lượng, vậy.
[28:07]Nói bây giờ thưa Thầy nhiều lúc con cũng muốn siêng mà không có việc gì làm. Không có việc gì làm thì ta phải chọn một cái siêu việc làm là gì? Ngồi thiền. Không bao giờ được nghỉ ngơi. Không bao giờ được nghỉ ngơi. Ví dụ như Thầy vậy, thực sự Thầy không bao giờ có lúc nghỉ ngơi. Không có một sát-na nào nghỉ ngơi. Có nhiều khi thấy Thầy ngồi ghế xích đu đòng đưa đòng đưa, đừng nghĩ Thầy đang ở không. Lúc đó Thầy làm gì đố ai biết.
[28:41]Có những lúc không làm gì thấy thôi ngồi lên cái xích đu ngồi đong đưa đong đưa. Thấy thầy nhàn nhã, thanh tao, thấy thầy sống tự tại quá ha. Nói thẳng thấy thầy lười quá ha. Không, không có. Lúc đó thầy vẫn đang làm việc, chưa bao giờ ngưng làm việc cả, chưa bao giờ ngưng làm việc. Sức khỏe thì rất là kém nhưng mà công việc thầy tạo ra được rất là nhiều, những tác phẩm thầy tạo ra được rất là nhiều. Bởi vì sao? Bởi vì thầy rất là siêng. Và vì sao thầy siêng? Vì thầy là người có trách nhiệm. Thầy giống như thầy giống như những phụ nữ mà cần cù trong một gia đình, thầy cũng giống như những ông cha mà có trách nhiệm thương yêu vợ con mình
[29:19]trong một gia đình, thầy rất là siêng năng bởi vì thầy có trách nhiệm. Thầy rất có trách nhiệm. Thầy rất có trách nhiệm với ai? Với Phật pháp. Phật pháp không bao giờ cho phép mình có một giây nghỉ ngơi. Những lúc mà buông công việc ra thì phải lo gì? Lo tu liền. Nhờ có cái sức tu mới làm việc và có làm việc là lấy phước để tu và tu để lấy năng lượng để làm việc, làm việc để lấy cái phước cho cái tu. Tất cả đều vì Phật pháp. Thì mọi người ở đây nhiều khi mình còn sống cái đời cư sĩ thì không thể mà nói hoàn toàn vì Phật pháp được như thầy. Nhưng hãy nhớ giùm thầy điều này: Nếu ta không vì Phật pháp thì ta cũng phải làm sao?
[30:08]Phải siêng làm phước. Mà làm phước thì nói, "Thầy ơi, con bận quá, con mắc làm việc, con không làm phước." Không, ta làm phước ngay trong ngay trong việc làm của mình, ngay trong công việc. Giống như nãy thầy nói bà bán bún bò, khi bả hiểu đạo rồi, bả cũng không hề quăng cái gánh bún bò đi. Bả vẫn tiếp tục bán cái gánh bún bò đó nhưng cái tâm suy nghĩ nó khác. Cái tâm trạng, cái tâm thế mà bán bún bò lúc biết đạo nó khác với lúc bà bán bún bò mà không biết đạo, hai cái khác nhau. Lúc trước bán bún bò để lấy lời, sau này bán bún bò để phục vụ, hai cái đó khác nhau liền. Thì cũng vậy, ta sống yêu thương con người,
[30:51]phục vụ con người, cống hiến mọi cho mọi người, cho cuộc đời để làm phước và ngay trong công việc chứ không phải cần phải rời bỏ công việc để làm phước một cái gì khác. Còn rời bỏ công việc để làm phước khác, đó là những cơ hội may mắn, cũng không phải ai cũng dễ có. Nói hôm nay, nói đi phóng sanh, đâu phải ai cũng có tiền mua cá phóng sanh. Nói giờ bây giờ hôm nay đi trồng cây, ờ mua được mấy ngàn cây mà xúm nhau lên cái đồi trọc để trồng để làm phước, không phải ai cũng rảnh đi trồng cây. Nói cuối tuần đi nhặt rác, cũng không phải ai cũng rảnh cuối tuần đi nhặt rác. Nói đi thăm mấy bà cụ neo đơn trong xơ trong xóm,
[31:29]có những người già tự nhiên không thấy con cháu gì thăm, nói thôi ghé thăm bà một chút, đó, không phải ai cũng rảnh để đi thăm. Thường vậy, cái làm phước là một công việc đặc biệt nhưng không phải ai cũng có cơ hội, còn làm việc thì ai cũng phải làm. Ai cũng đang có cơ hội để làm việc và chúng ta làm phước ngay trong cái công việc của mình. Đó. Đổi cái suy nghĩ một chút thì làm việc tức là làm phước. Còn thay đổi cái suy nghĩ một chút thì làm phước biến thành làm việc vất vả, để bươn chải để mưu sinh. Suy nghĩ thay đổi chút xíu thì ngay cái công việc bươn chải mưu sinh đó biến thành việc làm phước.
[32:08]Thay đổi chút xíu thôi và ta có cơ hội cả một cuộc đời này ta làm phước. Cả một cuộc đời này ta cống hiến, ta phụng sự, ta hy sinh cho mọi người. Lúc đó, ta thấy cảm nhận hạnh phúc liền. Cái khác nhau của hạnh phúc, của đau khổ chính là chỗ ta sống cho mình hay sống cho mọi người. Sống cho mình, cuộc đời này là địa ngục, bất an là đau khổ, là căng thẳng, là gánh nặng. Nhưng sống cho mọi người thì cũng những công việc đó, cùng một công sức lao động đó, bỗng nhiên cuộc đời này là hạnh phúc. Giống như nhạc sĩ Thế Hiển nói vậy đó: "Cuộc đời đời là hạnh phúc, không ai sống cho ai. Cuộc đời là hạnh phúc, hãy sống cho mọi người." Nhớ bài nhạc đó không? Ai nhớ?
[32:56]Ai mà nhớ bài này tuổi cũng hơi già già rồi đó. Nghe kể chuyện đời xưa, chuyện đời nay đó, nhớ không? Có một nàng công chúa nơi vườn hoa mùa xuân, có nhớ không? Hưởng nhớ không? Không nhớ hả? Thằng Cảm nhớ không? Đó, giỏi đó, ừ. Nha, cái cái bài nhạc kể câu chuyện về hạnh phúc và ổng kết luận bằng hai cái câu cực kỳ có đạo lý: "Cuộc đời là hạnh phúc, không ai sống riêng ai. Cuộc đời là hạnh phúc, hãy sống cho mọi người." Thì thật ra cái bài này thầy có thể nói dài nhưng vì hôm nay ta có hai vị khách quý là hai vị tăng của Mật tông đến từ Tiệp Khắc.
[33:39]Sư Sonam với sư gì đó, Tashi không, không nhớ rõ nữa. Hai vị có lòng hay đến thăm Việt Nam và cũng hay đi thăm các chùa, cũng đến chùa ta nhiều lần. Mỗi lần đến đây thì thầy đều mời các vị lên đây để nói vài câu đạo lý thăm hỏi và sau đó các vị cũng hay có những lời cầu nguyện bằng cái tiếng chắc là tiếng Tây Tạng, để cầu cho hễ mà ai ngồi đây mà được nghe các ngài thuyết pháp thì được nhiều may mắn. Đại khái là như vậy. Vừa rồi năm ngoái thì Giáo hội Phật giáo Việt Nam mới ra lệnh cấm các chùa cúng sao. Cấm các chùa cúng sao thì các chùa rất là hụt hẫng. Là vì ta có cái tục lệ tới mùng tám cái tới chùa nhờ cúng sao,
[34:26]mỗi người theo cái tuổi của mình đó, mình có cái sao La Hầu, Kế Đô, Thái Bạch, Thái Dương gì đó, Thủy Diệu gì đó, đại khái. Mà nếu cái sao đó tốt thì cúng cho nó tốt thêm, sao nó xấu thì cúng cho nó hết xấu. Và ai cũng tới chùa để nhờ cúng và cúng dường một ít tiền. Chùa cũng sống đầu năm được là nhờ cái tiền cúng sao đó. Bây giờ Giáo hội nói đó là mê tín, đó là không đúng với Chánh pháp, cấm, các chùa cũng rất là hụt hẫng, cũng rất là phản đối. Mà thầy thấy rằng cái đầu năm mà đi cầu nguyện để cho mình được an lành cũng là một nhu cầu có thật của mọi người, nên thầy cũng đã thay thế cái cúng sao
[35:06]đó bằng cái nghi thức là ta thỉnh Thánh độ mệnh. Thánh độ mệnh là thầy lấy ra 60 vị Bồ Tát và A La Hán, những vị có thật trong lịch sử nhân loại, những vị đã chứng Thánh quả rất cao siêu, mà chỉ cần ta lạy một vị một lạy thôi là được phước rất là nhiều. Cho biên soạn lại nên ta chuẩn bị thì đầu năm không có cúng sao, mà sao chỉ là mã số vô tri vô giác, có đáng gì đâu, nên Giáo hội cấm là đúng. Giờ mình đổi qua cái Thánh độ mệnh. Lát chúng ta sẽ vào trong chánh điện, chúng ta bốc một cái lá thăm coi năm nay mình sẽ là ai là vị Thánh độ mệnh. Sau khi bốc ra được một vị A La Hán nào đó thì ta đến cái
[35:47]gian hàng cái chỗ này, ta đến ta liên hệ các thầy để mình xin thỉnh cái vị đó về để mình lễ bái quanh năm. Không cần phải thờ, cứ cất trong tủ, mỗi ngày lấy ra để lên mình lạy ba lạy thôi là năm đó đã rất là được phước. Rồi sang năm mình lên mình thỉnh vị khác, coi mỗi năm mình được một vị nào độ trì, và mỗi vị có một cái đặc tính đặc điểm riêng. Ví dụ như ngài Sīvali thì ngài là được cái phước, cái lộc, cái phước cái lộc siêu đẳng. Ngài Sīvali kỳ lạ vậy đó. Nói ngài ngài đi tới đâu là chư thiên cứ đón đường cúng dường, không bao giờ đói, mà ai đi bên cạnh ngài cũng đều no ấm lây. Có một lần vậy, Đức Phật cùng với tăng đoàn đi thăm ngài Revata Khadiravaniya.
[36:31]Đường đi rất là xa và gai góc, cái mọi người nói, "Trời, đường đi xa quá, đi mất mấy ngày như vậy thì không có thể khất thực để có ăn được, tại không có gặp làng mạc, trong đó rừng không." Đức Phật hỏi, "Thế có Sīvali đi cùng không?" Cái nói, "Dạ có, có Sīvali đi cùng." "À vậy không lo, cứ đi." Thì đúng tới chặng đường là chư thiên hiện ra cúng dường, đúng chặng đường chư thiên hiện ra cúng dường. Và khi bước vào cái cái khu vực của ngài Revata thì đền đài điện các hiện ra rực rỡ đẹp đẽ do cái thần lực của ngài Revata. Cho nên là cái ngài Sīvali được tôn thờ là một vị A La Hán mà chuyên về phước lộc.
[37:11]Ai mà thỉnh được ngài là năm đó bảo đảm phải trúng Vietlott. Nếu không trúng Vietlott thì cũng trúng gì đó. Hoặc là ngài Bakkula, Bakkula là ngài siêu đẳng về sức khỏe. Ngài có cái phước cực kỳ, ngài sinh trước Phật và mất sau Phật, sống 120 tuổi, tuyệt đối cả đời không bao giờ có cơn bệnh nào. Một vị A La Hán cao siêu. Nên nếu mà năm đó được ngài độ mệnh thì bảo đảm là là ai có chết vì dịch viêm phổi Vũ Hán Trung Quốc chết, mình vẫn phơi phới, không sao hết, đó vậy. Lát nữa chúng ta sẽ vào đó ta bốc thăm nha, rồi ta ra để ta thỉnh một vị coi năm nay mình là được vị nào độ mệnh, đó. Thì để kết thúc cái bài nói chuyện hôm nay,
[37:56]ta à thì còn cái ý này hơi quan trọng chút xíu. Nói vậy Đức Phật và một vị A La Hán khi nhập Niết bàn rồi có phải ở không không?
[38:08]Ví dụ như nói là mình sống trên đời là không được ở không, lúc nào cũng phải làm việc để cống hiến, để phụng sự. Nhưng một vị Thánh nhập Niết bàn tuyệt đối rồi có phải ở không không? Bây giờ ta nói là ta làm phước, ta sinh lên cõi trời, nói trên đó rất là bận rộn, chư thiên rất là bận rộn lo mọi việc, chẳng có vị nào ở không cả, các ngài hạnh phúc trong công việc. Vậy khi nhập Niết bàn, không còn ba cõi sáu đường, các vị có phải ở không không? Ai biết?
[38:46]Ông đạo diễn Luc Besson ổng có viết một bộ phim Lucy, à ổng nói về cái trạng thái đắc đạo nhưng mà thông qua thuốc. Người ta tổng hợp được một cái nội tiết tố trong bào thai của mẹ để nuôi dưỡng trẻ em, mà bây giờ mình không có bị có thai, nhưng nếu mình uống cái thuốc đó vô thì bộ não mình trở nên kích hoạt sáng suốt, và nếu đủ liều thì đạt đến tuyệt đối luôn. Và trong phim cái cô đó tên là Lucy, cổ vô tình bị ép rồi cổ tiếp nhận được cái thuốc đó, cái cổ tâm linh khai mở, cho đến khi cổ đạt được 100% của cái hiệu quả thì cổ biến mất luôn. Thì một cái người thanh tra, cảnh sát á, đi tìm cổ sau khi giải quyết được bao
[39:31]nhiêu vụ án, tìm cổ không thấy cổ đâu, cái ghế cổ ngồi chỉ còn cái áo rớt xuống đó, cái ổng mới hỏi những người những ông nhà khoa học chung quanh: "Cái cô này đâu rồi? Lucy đâu rồi? Where's Lucy?" thì cái máy của ổng, cái máy nhắn tin của ổng mới hiện ra dòng chữ: "I am everywhere - Tôi ở tất cả mọi nơi." Nhưng vẫn tác động vào trong máy của ổng được để trả lời cái câu hỏi của ổng, "I am everywhere." Ổng này ổng lấy cái khái niệm Niết bàn của đạo Phật ổng đưa vào trong phim ảnh thì cũng vậy. Khi một vị thánh mà nhập Niết bàn rồi, vị đó everywhere, ở khắp tất cả mọi nơi, ở trong tâm hồn của tất cả chúng ta, gia hộ ta, yêu thương ta, theo dõi ta.
[40:16]Chỉ cần ta có tấm lòng thì không bao giờ ta rời xa Phật, các vị A-la-hán, các vị Bồ-tát cả, chỉ cần ta có tấm lòng. Nhưng nếu ta đóng cái tấm lòng mình lại thì ta không nhìn thấy cái tình yêu thương đó. Nên các vị mà đã nhập Niết bàn rồi thì lại càng tuyệt đối không có một giây nào ở không. Vì sao? Vì lúc nào cũng chăm sóc cho chúng ta, chờ chúng ta mở cái tấm tấm lòng mình ra để các Ngài yêu thương và gia hộ.
[40:47]Không để phút giây nào ở không, hoặc là đang bồi đức lập công, hoặc là đang nhiếp tâm tĩnh lặng, chưa hề ngưng chảy một dòng sông. Cả khi nằm ngủ cũng là đang dưỡng sức đón bình minh mới sang, đem cả đôi tay và khối óc cống hiến cho đời rất vẻ vang. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.