[0:00]Thấy là khổ nếu ta không biết tu. Nhưng bây giờ ta thấy cái lời chửi mắng đó là cái điều mà ta trả nghiệp xưa. Hồi xưa chắc ta có cái oan trái gì với người này, bây giờ họ gặp họ giận, họ ghét họ chửi ta. Thôi ta vui vẻ đón nhận và trả nghiệp, đồng thời để dùng cái câu chửi đó để tu hạnh nhẫn nhục là không giận hờn. Người ta chửi mình mà mình không giận lại. Và cầu mong chửi thêm vài câu nữa. Nói: "Tôi cũng còn giận quá chị chửi thêm vài câu nữa coi còn giận không." Cái họ tức họ chửi vài câu nữa, cái mình thấy lòng mình sao cũng còn giận, năn nỉ: "Chị chị chị chửi giùm vài câu nữa coi, sao chưa hết giận." Họ họ chửi một lát tới nào cái bắt đầu
[0:34]mình nghe lời chửi cái mình vui mừng, mình thớ thới, mình an vui: "Cảm ơn chị, cảm ơn chị nhiều, hết giận rồi." Đệ tử Phật phải vậy á. Nên lát nữa mình đi ra mình gặp nhau mình nhờ người này chửi người kia thử nha. Nhờ người này chửi người kia thử coi. Chừng nào giờ không ai chửi mình buồn. Nhớ, phải vậy. Người ta chửi một câu mà thấy thấy giận là phải nhờ người ta chửi thêm nữa. Phải để cho phải mời người ta năn nỉ người ta chửi thế nào hết giận thì thôi. Thì bắt đầu coi như tu xong, xong cái nghiệp. Hoặc là mình đang làm ăn ngon lành cái bỗng nhiên mình bị phá sản. Phá sản là lâm vào cảnh nợ nần.
[1:09]Thì không ai không có nhà doanh nghiệp nào mà đau khổ được bằng cái điều này. Làm doanh nghiệp là ta mong thành công phát đạt, phải không? Tài sản một ngày một lớn ra, công nhân một ngày một nhiều. Bây giờ bất ngờ phá sản, lâm vào cảnh nợ nần, nợ ngân hàng thì đòi, tiền công nhân thì không có trả, à hàng thì không bán được, à đủ thứ chuyện. Rồi lúc đó là tuyên bố phá sản rồi ngân hàng lại bán nhà lấy tiền trả nợ công nhân rồi mình có thể bị âm nợ, thậm chí có thể bị tù. Nhưng mà nếu ta không phải là người mà đạo Phật là ta nhảy lầu chết. Nên có nhiều cái nhà doanh nhân mà ta nghe trên báo nói đó,
[1:47]nhảy lầu tự tử vì khi lâm vào cảnh phá sản chịu không nổi, đau khổ tột cùng. Nhưng nếu ta là người đệ tử Phật, ta xem đó là cái điều ta phải trả nghiệp. Nghĩa đời xưa á ta đã làm cái gì rất là tội lỗi, nên bây giờ nó tan vỡ sự nghiệp của mình. Có thể đời xưa ta đốt nhà của ai, ta đào phá con đường của ai đang đi hoặc là cái cầu của mọi người đang đi như vậy ta đi ta ta gỡ gỗ ta lấy ta cướp mất cái cái cái cái cầu của mọi người đang đi. Hoặc là cái tượng Phật, tượng đồng ta đem tượng đồng về ta ăn cắp đồng ta chặt ta đập ra để mà mà ta bán đồng, vân vân. Nghĩa là đời xưa ta làm một cái tội gì cũng tày trời
[2:23]lắm, nên bây giờ cái doanh nghiệp đang thành công như vậy lâm vào cảnh nợ nần phá sản tiêu tan hết. Ngồi đó ta ăn năn, ta sám hối, ta lễ Phật và ta tu hạnh nhẫn nhục. Từ đây mọi người sẽ nhìn mình bằng con mắt khinh bỉ. Ngày hôm trước tay bắt mặt mừng, là nghĩ mình là một đại gia, ngày hôm nay họ xem mình là một con người vứt đi. Đi gặp mình họ giả vờ không thấy. Giả vờ không thấy, đi luôn. Tình đời là như thế. Nhưng ta cúi đầu, ăn năn sám hối và nhẫn nhục, vui trong cái cái sự mà mọi người khinh bỉ mình như vậy. Đó là lối sống tùy duyên. Nên có nhiều cái cảnh khổ trong đời mà ta không nói được hết bằng lời.
[3:04]Mà cảnh khổ đó luôn luôn chờ chực ta, luôn luôn chờ chực ta. Sống trên đời là như vậy, đừng bao giờ nghĩ là phía trước mình là phẳng lặng. Đừng có nghĩ rằng hôm nay mình lái chiếc xe à xe hơi, xe con đời mới, phía trước mình là đại lộ thênh thang và cứ như vậy hoài hoài, không có đâu. Đi khúc nữa xe banh, bánh bể, đường lụt, nắng lên, trời mưa gió giữa đồng không mông quạnh không một cái nhà. Cuộc đời không lường trước được. Nên vì vậy, cái thái độ của ta là luôn luôn tu cái hạnh tùy duyên. Nước cạn thì nhón gót, nước sâu thì vén áo. Cứ tùy duyên mà sống, chấp nhận mọi cảnh khổ đến với mình. Ví dụ bây giờ ta đang trên đỉnh cao, mai mốt làm ăn xin chấp nhận không sao hết.
[3:49]Phải tập cái thái độ đến mức độ như vậy thì mới gọi là đạt được sự tự tại, bình an của tâm hồn, chứ đừng đòi hỏi hoàn cảnh phải luôn luôn tốt như ý mình muốn. Cái thái độ phải vững vàng, phải kiên định như vậy. Rồi cũng không phải cuộc đời luôn luôn khổ. Đời xưa biết đâu ta làm những điều phúc gì đó, bây giờ tới khi nó thành công. Nghĩa là vô tình trúng một cái số à hoặc là bỗng nhiên công việc làm ăn phát đạt, cái ngành nghề của ta tự nhiên mọi người tập trung vào để mua bán, đối tác với ta, tự nhiên chính quyền mở rộng chính sách gì đó cái ta được thuận lợi, thế là ta giàu lên. Thì khi ta giàu lên như vậy, thì ta không xem đó là cái lý do để
[4:27]ta kiêu ngạo, mà xem đây là cơ hội để ta làm công đức cho đời. Ta làm công đức cho đời là sao? Nghĩa là khi ta có tiền, khi ta có cơ hội có khả năng, ta phải giúp đời.
[4:44]Trước hết, ta mở hãng mở xưởng để lấy được nhiều công nhân, tạo thêm công ăn việc làm cho mọi người. Cái quan trọng là phải tạo công ăn việc làm cho mọi người. Cái thứ hai nữa, nếu giàu nữa vẫn chưa hết tiền nữa thì ta đem đóng góp vào những công trình phúc lợi công cộng: xây bệnh viện, xây trường học, làm đường xá, góp cho những người nghèo, người thương binh, người tàn tật, người bị chất độc da cam. Phải không? Nếu mà vẫn còn giàu nữa, ta vào chùa, ta giúp đỡ để cho chùa cho sư thầy được giáo hóa rộng rãi. Có thể ta cất chùa, ta tô tượng, ta tặng giáo lý là giúp cho sư thầy mở mang việc Phật sự ra.
[5:26]Những công đức đó không thể tính kể được. Mà nếu mà vẫn còn giàu nữa, chưa hết tiền nữa thì thì thôi phải gặp thầy để thầy cố vấn tiếp chứ giờ thầy cũng hết biết nói làm sao
[5:41]rồi. Ví dụ như bây giờ ta gặp cái người mà ghét mình thì mình phải làm sao?
[5:49]Có người tự nhiên họ cứ ác cảm, họ ghét mình hoài. Thì trong lòng mình cứ tha thứ. Tha thứ. Không có phản ứng cái gì để gây thành oan trái cho đời sau nữa. Đừng có làm gì. Tại vì nếu mà ta phản ứng cái gì, đời sau gặp lại ghét nhau nữa à. Bây giờ phải trong lòng cứ nguyện là phải thương nhau. Bây giờ họ không thương mình, mình cứ thương họ thầm thầm trong bụng. Cứ chờ đợi, cứ chờ đợi. Ngày nào đó cái duyên sẽ sẽ đến. Họ họ ghét mình cho đã đời đến lúc nào đó mà thấy mình không ghét họ, từ từ họ sẽ thay đổi dần. Cái nghiệp nó vơi rồi bỗng nhiên họ hết ghét à. Và mình cứ tiếp tục thương. Cho nên mình thương được cái người thương mình là chuyện bình thường của
[6:31]cuộc đời, chuyện đó không phải bình thường mà chuyện nó rất tầm thường. Ai thương mình mình thương lại là chuyện quá tầm thường luôn. Còn ai ghét mình mà mình thương lại mới là vĩ đại, mới là độ lượng, mới là đạo đức, mới là đệ tử Phật. Ở đây ai là người có thể thương được cái người ghét mình? Bây giờ ngồi ở đây mình nói chuyện với nhau thì thấy ừ có thể làm được à. Thầy nói vậy thôi mình chắc mình làm được. Nhưng mà khi ra ngoài chút xíu đụng cái người kia, họ ghét mình cái là mình bực lên, mình ghét lại liền, đúng không ạ? Lúc nghe đạo lý thì thấy dường gần như làm được nhưng mà đụng trong thực tế làm không được.
[7:06]Như vậy cái quan trọng làm sao là đụng trong thực tế ta vẫn làm được, ta vẫn yêu thương được cái người ghét mình. Muốn mà làm được cái lúc mà đụng chuyện thực tế, làm ơn vô chùa lạy Phật trước. Ta cứ quỳ trước Phật, ta lạy như thế này, ta nói thế này: "Lạy Phật, con có cái tánh rất là xấu là ai ghét con, con ghét lại, ai thương con, con thương lại. Nên bây giờ xin Phật gia hộ cho con, con xin hứa với Phật và Phật hãy soi sáng cho con là trong cuộc sống này xin cho con thương được cả những người ghét mình." Cứ mỗi ngày ta cứ cầu nguyện như vậy thì bỗng nhiên chừng ba tháng sau lúc Phật sẽ đưa một cái người ghét đến để thử mình.
[7:45]Sau khi mình cầu nguyện ba tháng, Phật sẽ đưa bài tập đến cho mình làm thử coi mình có giải được bài đó không. Tự nhiên có người gặp mình cứ chửi mút ngấy rồi đủ thứ chuyện, thì lúc đó tự nhiên lòng mình vững, mình nhớ lại cái lời mình đã cầu nguyện suốt ba tháng trời. Hôm nay mình vững rồi. Thôi, dù chị ghét tôi, tôi vẫn nguyện lòng là cứ mãi mãi thương yêu chị và tôi sẽ chờ đợi, tôi sẽ chờ đợi một ngày nào đó ta sẽ thương yêu nhau, cứ như vậy. Cái lời cầu nguyện Phật sẽ thay đổi được ta, sẽ giữ vững được ta lúc sóng gió. Chớ còn nếu ta không biết quỳ trước Phật mà cầu nguyện, đụng chuyện mình mình lặp lại cái thói quen cũ:
[8:22]ai ghét mình mình ghét lại, ai cự mình mình cự lại, ai đánh mình mình đánh lại. Nhưng mà nhờ có lời cầu nguyện trước Phật một thời gian dài, cái tâm thức của ta từ bên trong nó chuyển đổi hẳn nên khi ta đụng chuyện, ta giữ vững được được đạo lý. Rồi bây giờ gặp cái người lầm lỗi thì sao? Nếu gặp cái người đó họ lầm lỗi, họ ngang bướng, họ nhậu nhẹt, họ sai phạm, họ gian dối, lừa đảo, hưởng thụ, họ ích kỷ thì thái độ ta là sao? Thái độ của ta là ta phải cảm hóa người xấu, chứ đừng để cho cái người xấu tiếp tục xấu. Ta thấy một người xấu mà lòng ta cứ để cho họ tiếp tục xấu là ta mang tội rất nặng với trời đất, với cuộc đời.
[9:01]Phải cảm hóa người xấu. Nhưng có phải người xấu nào mình cũng cảm hóa được không? Có không? Không. Có những người mình nói họ nghe, có những người mình nói họ không nghe, thậm chí họ mắng lại mình. Nói đừng có là bày đặt làm thầy đời dạy tôi, phải không? Đập cho một trận bây giờ, vân vân. Tức là nhiều khi ta muốn cảm hóa khuyên họ, họ lại xúc phạm ngược lại với mình. Đó là cái người không có duyên. Thì lúc đó thế này, cái thái độ của ta là thế này: là ta thôi không nói tới họ nữa. Tại vì ta nói không được. Nhưng trong ý niệm của ta, ta phải có cái ý rằng mong cho người đó tốt lên. Cái ý niệm đó rất quan trọng, gọi là để làm cái duyên
[9:39]với người đó, lúc nào đó ta sẽ cảm hoá được họ. Còn nếu mà ta thấy người lầm lỗi ta ghét, ta quay lưng, sẽ muốn cho họ tiêu đời họ luôn, thì trong tâm ta có một cái điều ác tồn tại ở trong đó. Cái điều ác rất thầm kín, bên ngoài luật pháp không biết, chẳng ai biết cả, chẳng ai biết ta ghé ta ta có một điều ác ấy. Nhưng mà trong nhân quả, ta đã có một điều ác rớt lại trong tâm mình. Là cái gì? Đó là cái mà bỏ mặc cái người xấu, không mong cho người xấu tốt lên. Ở trong lòng ta mà không mong cho cái người xấu tốt lên là ta còn tồn tại một cái điều ác trong lòng mình, hãy nhớ như vậy. Nên vì vậy là cứ ngày nào ta cứ phải tụng cái
[10:21]bài kinh, cái bài lời khấn nguyện đó, là: "Xin cho tất cả chúng sinh đều tin được nhân quả, đều sống được thương yêu nhau, đều biết theo Phật pháp tu hành." Dù cái người mà ác từ trong địa ngục cũng phải biết tu tập. Ngay cả loài súc sinh cũng mong cho họ cho được trở lại làm người để làm một cái người sáng suốt biết tu. Cái người xấu biết tin có nhân quả, có luân hồi để mà hồi đầu hướng thiện. Nên là cái bài đó ta tụng mỗi ngày để xóa cái điều ác trong lòng mình. Cái điều ác trong lòng ta là thấy người xấu bỏ mặc họ, muốn cho họ tiêu đời luôn, đó chính là cái điều ác cuối cùng còn tồn tại. Và ta phải xóa cái điều đó bằng cái lời cầu nguyện
[11:02]mong cho người xấu đừng xấu nữa, là như vậy. Rồi bây giờ ta gặp cái người thương mình thì sao? Nếu ta hỏi một đứa bé: "Khi con gặp một người thương yêu con thì con phải làm sao?" Thì đứa bé nó sẽ trả lời: "Con sẽ xin tiền đi mua kẹo, mua bánh để chơi, mua máy chơi game, vân vân, mua quần mua áo." Đúng không ạ? Nhớ lại hồi mình còn bé thôi, thấy ai thương là mình cứ xin: "Cho con cái bánh đó đi, dắt con đi xem xem hát đi." Có đúng không ạ? Cái tâm lý mà hễ ai thương mình thì mình nhờ vả, mình lợi dụng là tâm lý rất rất em bé. Vì hồi bé đúng là ta làm như vậy, nhưng bây giờ ta đã nhớn rồi, ta nhớn rồi, ta không làm chuyện đó nữa.
[11:46]Là bây giờ thấy ai thương mình thì không lợi dụng, mà mong rằng cái người họ thương mình họ sẽ được có đạo lý tu hành, họ làm được nhiều công đức trong đời này và cái phúc lành của họ lớn lên mãi để họ thành những con người những con người mà mà mà mà đem lại lợi ích cho cuộc đời rất là nhiều. Chứ trong lòng trong đầu ta không có ý là thấy cái người đó thương mình là mong người đó giúp mình nhiều, không có chuyện đó. Ví dụ như như mấy thầy làm thầy tu cũng vậy, như thầy làm thầy tu đi, rồi thầy Phật tử của thầy cũng có người giàu có người nghèo. Ví dụ biết cái người đó giàu thì trong đầu không có nghĩ là:
[12:24]"À họ giàu chắc họ bây giờ làm sao kêu họ cúng mình cho nhiều." Không có chuyện đó. Chỉ mong rằng ví dụ biết Phật tử đó họ khá giả thì mong họ biết tu hành, họ làm nhiều điều phúc cho đời, làm được nhiều ích lợi cho đời thôi. Còn chùa mình thì thôi tùy duyên giúp nhiêu cũng được. Vậy thôi, chứ không bao giờ được có cái ý là biết người đó giàu rồi cứ mong họ cúng mình cho nhiều, cái tâm đó là tâm ác. Thì Phật tử ta với nhau cũng vậy, trên cái cuộc đời này hễ có ai thương mình là bởi vì mình có cái duyên lành với họ từ đời xưa, thì đừng có khờ dại mà cứ lợi dụng nhờ vả thì cái duyên lành đó nó sẽ hết.
[13:01]Và đó là một cái điều ác còn tồn tại trong tâm ta, hễ thấy ai thương mình cứ nhờ vả, đó là điều ác. Mà cái điều thiện là thế này: thấy ai thương mình thì mình phải mong cho người đó biết tu hành, biết làm các công đức và vượt lên trên cái nhân quả luân hồi này. Đó là cái thái độ mà gọi là tùy duyên như vậy. Còn cái người phiền não mà không biết tùy duyên á thì không dám chấp nhận cảnh khổ, cứ sợ, cứ né, cứ trốn né cảnh khổ mà để trốn một cảnh khổ thì ta phải tạo thêm một số nghiệp ác.
[13:36]Ví dụ thế này: có cái thằng cháu đó nó vô nhà nó ăn cắp đồ của của của của ông chú nó. Nó vô nó cạy tủ ra thì khi nó cạy tủ thì bà nội nó bắt gặp. Bà nội ở với ông chú mà.
[13:53]Thì cái cái việc mà nó cạy tủ ông chú nó là một cái lỗi. Và nó sợ rằng bà nội nó thấy nó như vậy nói ra thì chú nó bỏ nó, ba nó đánh nó, rồi rồi họ hàng ruồng rẫy, nó nó sợ cái cảnh khổ, nó sợ cái hậu quả bằng cách gì? Giết bà nội nó luôn. Nó làm thêm cái tội. Người đời là vậy, tránh né cảnh khổ bằng cách tạo thêm tội. Trong khi cái cảnh khổ là gì? Cái hậu quả khổ vậy là do cái lỗi mình tạo ra. Cái lầm lỗi của mình trong hiện đời hoặc là của quá khứ nên nó tạo thành cảnh khổ, nhưng ta sợ cảnh khổ, chắc chắn ta tạo thêm một cái nghiệp, một cái tội nữa liền. Đó là điều chắc chắn. Cho nên cái người mà cứ loay hoay loay hoay sợ
[14:38]né tránh cảnh khổ là người luôn luôn tạo tội. Còn cái người nào đương đầu chấp nhận cảnh khổ là người mới có thể không tạo tội, không tạo tội. Ví dụ bây giờ nói ví dụ nói bây giờ thầy đã xây dựng được một cơ ngơi như vậy, nếu mà lỡ có cái chuyện gì xảy ra rồi chùa không có tiền rồi suy sụp sao? Nói: "Thầy chấp nhận, thầy ăn xin, thầy chấp nhận thầy sống lại một mình như ngày xưa thầy lên núi." Không cần phải loay hoay làm cái gì nữa, ta cứ tùy duyên mà sống. Cạn thì nhón gót, sâu thì vén áo. Không cần. Đời ta không sợ điều gì và không muốn điều gì. Ta tập sống tùy duyên như vậy, không có sợ. Mọi cảnh khổ đến với mình đều là một cái quả báo của đời xưa và
[15:28]ta phải ôm cái quả báo đó, sống với quả báo đó, đón nhận cái quả báo đó để cho nó hết nghiệp, chứ đừng bao giờ tránh né, vì ta tránh né nó chắc chắn ta sẽ làm một cái tội gì đó. Người cái phiền não không biết tu thì cứ loay hoay tránh cái cảnh khổ bằng cách tạo một cái tội thêm nữa, rất là đáng lo. Rồi bây giờ có thuận cảnh đến thì sao? Cái người biết đạo thì như hồi nãy ta nói đó, sẽ dùng cái thuận cảnh của mình làm cái cơ hội để mình tạo phúc cho đời. Nhưng mà cái người không biết tu thì khi thuận cảnh đến thì hưởng thụ, tham lam, đòi thêm, ích kỷ và tạo thêm tội nữa, cũng tạo thêm tội. Hồi nãy ta nói á, cái người mà sợ khổ, tránh cái khổ sẽ tạo tội.
[16:15]Ngược lại cũng vậy, cái người mà khi cảnh thuận đến ta ham hố, ta kiêu ngạo, ta ích kỷ, ta hưởng thụ, cũng tạo tội luôn. Ví dụ: ví dụ có người giàu quá,
[16:30]nào là gia đình êm ấm, vợ đẹp con xinh, được rồi, bây giờ giàu quá tiền không biết làm gì, cứ nghĩ phải hưởng thụ. Thế là có người bạn bè rủ đi qua đêm đánh bài, chỗ đó có em út, có gái gộc đẹp. Vì cái tâm cứ nào muốn đi cái hưởng thụ mà, mà cái hưởng thụ trên đời thì sự thực nó không có nhiều, ma túy thì sợ thì lập tức sa đà vào cái nhậu nhẹt, cờ bạc, gái gộc liền, phá tan gia đình luôn mà tạo thành tội liền. Và có nhiều cái sự hưởng thụ rùng rợn mà ta không tiện kể ra trong một bài giảng vì nó quá bẩn thỉu. Ta không dám kể ra, mà trên đời là như vậy. Cứ vì hưởng thụ ta tiếp tục tạo tội. Cho nên là cái người mà không biết đạo,
[17:11]không biết tu thì hễ gặp cảnh khổ cũng sẽ tạo tội mà gặp cảnh thuận cũng tạo tội. Chỉ có người Phật tử chân chính, ta biết tu, ta biết tùy duyên thì hễ cảnh khổ, ta ôm cảnh khổ ta sống, hễ cảnh thuận thì dùng cảnh khổ cảnh thuận của mình để đem cái lợi cho đời. Thì người như vậy mới không tạo tội.
[17:36]Rồi cái suốt đời cái người mà không biết đạo, ta cứ mưu tìm những cái giàu sang, quyền chức, rồi hơn thua rồi ganh tị với những cái người mà mà giỏi hơn mình, thì cứ càng lúc càng càng tạo tội. Mà cái khó nhất là người đứng núi này trông núi nọ. Cái nhà mình đẹp rồi thấy nhà khác đẹp hơn, đập nhà mình ra xây lại. Đâu có biết rằng mình đập cái nhà mình một cái 10 kiếp mình không có nhà ở, tại vì nhà vẫn còn tốt. Cái nhà vẫn còn tốt mà đem đập để xây lại cho bằng chị bằng em, quả báo 10 kiếp sau không có nhà ở. Cho nên nhớ mọi người cẩn thận, đừng đập nhà. Nên thầy rất là biết ơn mấy cái người mà mà dời nhà.
[18:14]Ở trong Nam có mấy người biết dời nhà, ngoài Bắc thì có mấy kỹ sư cũng biết dời nhà, thầy rất là biết ơn họ. Họ tránh cho đời những cái tội lỗi. Ví dụ cái công trình đó ở vị trí đó không dùng được, nhờ những người đó họ nâng lên, họ di chuyển qua, chứ không phải đập, vẫn sử dụng lại được, thì tránh cho con người bao nhiêu cái tội lỗi mà không nhà. Chứ còn thấy cái vị trí này ví dụ như là đường phóng qua phải đập, sự thực là ta cũng mang tội rất nhiều, vì phải đập cái nhà, cái nhà đang còn tốt. Mà nhiều khi quý thầy, quý cô mình cũng bị luôn đó. Chùa nhiều khi vẫn còn dùng được mà cứ thấy chùa người ta xây to quá cái sốt ruột,
[18:49]đập ra để xây lại thì ông thầy trụ trì đó cũng vài kiếp không thể có nhà ở. Mặc dầu thấy xây chùa giống như là có phúc, nhưng sự thực cũng phải trả quả báo là vài kiếp không có nhà ở. Như vậy, không có đơn giản. Cho nên là đập cái căn nhà mà đã hết không khó sử dụng quá rồi thì không có tội, chứ còn cái nhà tương đối tốt mà đập là mang tội liền. Nên vì nên cái cái mà đứng núi này trông núi nọ dễ làm cho ta ta tạo tội. Rồi cái cái mà không biết sống tùy duyên, ta hay đòi hỏi. Cái đòi hỏi rồi đưa ta đến cái thái độ gì? Ta cầu cạnh, ta luồn cúi, ta nịnh nọt hoặc ta mưu hại người này, ta lừa gạt người kia.
[19:31]Tất cả cái đó đều thành ra tội lỗi và làm cho ta không còn là một con người chân chính nữa. Nên hồi nãy ta nói vậy đó, ta tin vào nhân quả, ta biết sống tự tại tùy duyên, ta mới có thể là một con người chân chính, đi vững chắc trên cái con đường mà giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Còn nếu ta không biết tự tại từ tùy duyên, tâm ta lúc nào cũng đòi hỏi, cũng mong nhiều hơn, sợ khổ, muốn vui, chắc chắn ta sẽ trở thành con người động tâm, sai lầm, tà vạy,
[20:06]ác độc, mưu gạt người này, lừa hại người kia, rồi cầu cạnh, luồn cúi, nịnh nọt, không còn là con người chân chính nữa. Nên vì vậy, để làm con người chân chân chính thì ta phải biết sống tự tại, tùy duyên, ôm lấy cảnh khổ mà sống và đem lấy cảnh vui của mình ban phát cho mọi người, không giữ lại cho mình. Đó là cái lối sống mà tùy duyên. Nhưng tùy duyên có phải là thụ động không ạ? Nếu ta không hiểu, ta sẽ nhầm tưởng tùy duyên là một lối thụ động. Thật sự tùy duyên không phải là thụ động.
[20:40]Đó là cái sự năng động mà ẩn chứa trong cái sự bình thản. Ta lặp lại: biết sống tùy duyên nghĩa là đó là một sự năng động ẩn chứa trong sự bình thản.
[20:56]Vì sao cái thái độ tùy duyên là cái sự năng động ẩn chứa trong sự bình thản? Vì thế này, thứ nhất là ta vì ta tin nhân quả, cho nên ta không bao giờ ham muốn những điều mà quá cái phước của mình có. Ví dụ như mình biết cái phước mình là làm chủ tịch xã, thản nhiên làm chủ tịch xã, không bao giờ nghĩ tới chuyện xa hơn và làm trọn vẹn cái phước của mình trong đó, trong cái vị trí đó thôi, không làm hơn nữa. Hoặc là một người tu trong chùa vậy, biết mình cái phước của mình là làm tri sự, thản nhiên làm tri sự vậy thôi, chứ không mong một cái gì khác nhiều hơn. Cho nên mà cái phước mình mà biết là mình giàu đến mức
[21:31]độ đó, mình an vui trong cái đó, làm điều tốt trong đó, giữ gìn trong đó, không đòi hỏi nhiều hơn. Nên vì tin nhân quả, cho nên là không mong cái điều gì quá cái phước của mình. Nhưng có cái người vậy, cơm thì không đủ ăn, áo thì chưa đủ mặc, mà nói: "Con thiết tha xây một cái viện mồ côi để nuôi trẻ em mồ côi". Cái mong đó nghe giống như là điều thiện, nhưng sự thật lại là một điều sai. Sai vì sao? Vì mong điều quá cái phước của mình. Muốn làm một cái điều quá cái phước của mình, dù đó là điều làm phước, vẫn là một tham vọng, vẫn là sự bất an, vẫn là cái gì lầm lẫn. Cho nên là phải lường cái phước của mình mà làm việc.
[22:17]Thì cái mà lường cái phước của mình để làm ta gọi là một cái tùy duyên. Phước mình nhiều làm nhiều, phước mình ít làm ít. Còn tối ngày cứ mơ mộng những chuyện xa xôi, vượt khỏi cái phước của mình, đó là ảo tưởng và có thể rơi vào bệnh tâm thần hoang tưởng nữa. Cho nên nhớ cân đối cái phước của mình mà mà sống mà làm, thì người như vậy là người người chân chính. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai nữa là khi mà phước đến, cơ hội đến thì ta không bỏ phí cơ hội đó, mà ta cố gắng, ta tranh thủ làm mọi điều công đức giúp đời chứ không hưởng thụ cá nhân mình. Đó là cái thái độ như vậy, nãy ta cũng nói rồi. Hễ ta giàu lên, ta may mắn lên,
[22:57]quyền chức ta tới trong tay thì không bỏ phí cơ hội trong thời gian đó. Trong suốt thời gian mà cơ hội đến với ta thì ta cố gắng hết sức mình để làm tốt nhất, giúp đời nhiều nhất chứ không có để hưởng thụ. Đó là cái thái độ tùy duyên. Cho nên trong cảnh khổ không buồn phiền, phẫn nộ, tránh né mà vui vẻ chấp nhận. Làm cái gì được thì làm để bòn mót công đức, chứ không bao giờ quên làm phước. Nói: "Giờ tôi nghèo quá thôi tôi chờ chừng nào giàu mới làm phước", không phải. Ta tùy duyên ta làm phước trong đúng cái hoàn cảnh của mình. Ta có hai bát cơm, ta có thể chia sẻ cho người khác vài muỗng cơm.
[23:37]Có thể mình không thể nhường hết hai bát cơm hoặc mình cũng không thể chia đôi được vì cái nhu cầu cơ thể mình phải ăn nhiều hơn, nhưng vẫn có thể chia được một vài muỗng cơm. Như vậy nghĩa là ta làm phước trong cái hoàn cảnh của mình. Nghĩa là ta giàu sang bạc ngàn thì ta làm nhiều công trình hơn cho phúc lợi cho đời, nhưng mà nếu ta nghèo đến mức độ chỉ còn một ổ bánh mì ta có thể cắt được một góc, có thể cho một con chó đói hơn gần đứng gần ta hoặc chia bớt cho một người nào đó. Vân vân. Nghĩa là lúc nào cũng mong làm phước, phước lớn làm làm lớn, phước nhỏ ta làm điều nhỏ, và trong cảnh khổ cùng cực vẫn tiếp tục làm phước.
[24:12]Cứ như vậy, đó là thái độ tùy duyên, giống như cái người thầy giáo bị ở trong tù, vô tới tù bị kết tội rồi, vẫn tiếp tục là đi dạy học, không đánh mất cái thiên chức của mình và lương tâm vẫn vẫn trong sáng. Nên là điều tốt lúc nào ta cũng gắng gieo trồng, nhưng mà cái sự thăng trầm thay đổi của đời nó là do nghiệp quá khứ mà nhiều khi ta không lý giải được, rất là kỳ cục. Ví dụ bây giờ vậy, nào giờ cái người đó mình vẫn thương, mình vẫn giúp, bỗng nhiên lúc nào đó bỗng nhiên họ nghĩ xấu, nghĩ sai cho mình, họ nói xấu mình. Cái tâm tình con người ta bị thay đổi, mình không ngờ được. Ta thản nhiên chấp nhận không nuối tiếc, cũng không kéo níu, không giận ghét.
[24:54]Nghĩa là duyên thế nào thì ta sống như thế đó. Cái người đó mình vẫn thương, bữa nay họ không thương mình nữa, họ ghét mình, chấp nhận cái họ ghét, không kéo níu. Cái không kéo níu đó là cái tùy duyên, chứ không ghét lại. Nếu ta ghét lại, ta oán thù, ta trách móc, nói: "Trời, tôi thương nó quá mà bây giờ nó phản tôi, nó ghét tôi". Người Phật tử không có cái đó. Người Phật tử biết cái duyên nó đã hết, không kéo níu. Nhưng mà mình vẫn tiếp tục thương yêu mọi người, thương yêu cái người đã quay lưng với mình và thương yêu mọi người khác trong cuộc đời này, không kéo níu, không cần, bất cần. Nhưng mà không phải bất cần là ghét. Không cần người ta thương mình,
[25:31]nhưng vẫn thương người ta, nhưng có cái là thản nhiên không kéo níu. Đó là sống thái độ tự tại, tùy duyên. Còn cái tâm lý con người thường thường á, mình thương ai, mình nâng đỡ ai, tới chừng người ta ghét mình cái mình mình oán thù, mình trách móc, cái điều đó không đúng, điều đó làm cho ta bất an, vì không hay. Hoặc là ta bị vu oan mà những chuyện mình không có, thì cũng vậy, bình tĩnh thôi. Vì đây là cái nghiệp xưa, nghiệp xưa, thì không cần phải biện minh quá đáng. Khi mà có cơ hội biện minh thì ta cũng sẽ biện minh, nhưng mà khi không có cơ hội biện minh chẳng cần biện minh, ai nghĩ sao đó nghĩ.
[26:10]Lúc nào đó cái nghiệp tan hết, tự nhiên cái việc, cái điều chân chính của ta sẽ được chứng tỏ, sẽ được phơi bày. Còn lúc cái duyên nó chưa tới, cái nghiệp nó còn, cứ để mọi người nghĩ xấu, và ta sống với cái điều oan ức đó một cách vui vẻ. Không cần phải chống đỡ, chẳng cần phải biện minh, ta ôm cái khổ đó mà sống, ta ôm cái oan đó mà ta sống, chẳng cần. Vậy. Nghe có dễ làm không ạ? Dễ không? Khó à? Rồi lát nữa ta sẽ nói tại sao mà ta dễ làm. Hoặc cái duyên mà ta bước lên cao hơn, ví dụ như ta lên chức, mình đang làm chủ tịch xã, bỗng nhiên có người cho mình lên làm chủ tịch huyện. Vì sao? Thì ta cứ hễ là cái phạm vi quyền hạn mình lớn hơn thì mình cứ làm điều
[26:59]tốt nhiều hơn, chứ không kiêu căng mà cũng không tự ti, không nói: "Trời ơi, tôi chỉ biết làm chủ tịch xã, bây giờ lên làm chủ tịch huyện tôi không biết làm". Không tự ti mà cũng không kiêu căng. Có nghĩa là cái duyên tới đâu thì ta theo đó mà ta ta làm. Hoặc là bất ngờ mình giàu lên nhiều hơn thì mình lại mở rộng kinh doanh hơn để mà tạo thêm nhiều công ăn việc làm hơn, cứ vậy thôi. Không kiêu căng và cũng không tự ti. Đó, cái duyên may hơn thì ta cứ cứ làm nhiều hơn. Thì như vậy có người nói: "Thưa Thầy, như vậy cái chữ tùy duyên này nó có giống với chữ "thời" ở trong cái lý số không?". Vì trong lý số có mấy người coi bói đó có cái chữ "thời",
[27:34]nghĩa là cái thời chưa tới thì thôi ẩn nhẫn, cái thời tới thì anh mới giàu lên được, mới phát, có cái chữ "thời". Thì nói nó giống mà không giống. Giống mà không giống là sao? Là khi cái duyên nó đến thì giống như cái chữ bên kia nói cái thời nó đến, nhưng mà nó khác ở chỗ là có nhân quả. Bên đạo Phật khi cái duyên nó đến thì ta tùy cái duyên đó mà ta phải tác động tích cực. Hễ là khi cảnh khổ đến với ta, ta hoan hỷ, ta chấp nhận, ta sống với cảnh khổ đó không than van và làm từng điều phúc khi ta đang rất khổ, vẫn tiếp tục làm phúc, vẫn sống chân chính trong cái cảnh khổ. Đó là tùy duyên. Hoặc là khi cái may nó đến với ta
[28:16]thì lập tức ta dùng cái may đó để làm điều tốt cho đời. Còn cái chữ "thời" của lý số á thì họ họ chỉ biết chứ mà không dạy một cái đạo lý. Nghĩa là khi cái thời giàu lên thì cứ làm giàu cho nó mạnh lên để giàu, chứ không dạy ta là hễ giàu đến thì ta phải dùng cái giàu đó như thế nào. Nên cái khác nhau nói là na ná nhưng mà coi vẫn vẫn khác. Cho nên cái tùy duyên của đạo Phật nó có cái ý nghĩa nhân quả, đạo đức ở trong đó. Còn có nhiều người theo lý số thì họ lại dùng phương thuật để mà mong cải số, tránh họa. Như nói: "Nhà con khổ quá, xin thầy cho con lá bùa con về con dán ở cửa", hoặc là ếm cái mộ lại, hoặc là sửa phong thủy lại.
[28:57]Còn cái người mình tùy duyên thì mình đối diện với cảnh khổ, không sợ. Trong cảnh khổ làm điều tốt, tự nhiên trong nhà nó xoay chuyển, phong thủy nó thay đổi luôn. Nhớ cái phong thủy nó theo nhân quả mà ra, chứ không phải là là ta sửa phong thủy mà được. Như hôm trước vậy, mới đây mấy ngày, có một cái anh, ảnh giám đốc, ảnh mời ảnh mời chúng tôi ghé thăm cái công ty. Ghé thăm công ty rồi mới hỏi: "Thưa Thầy, cái đường đi bên đây là cái công ty nào giờ làm ăn nó thất bát, cái công ty của anh bạn con bên cạnh làm ăn thất bát, con mới đề nghị ảnh là sửa cái cửa qua bên đây thì Thầy thấy là công ty nó sẽ khá hơn không?". Chúng tôi trả lời là:
[29:37]"Hãy sửa cái tâm của người này. Cái người này bị cái tâm chứ không phải là bị cái cửa". Ảnh ngồi ảnh gật đầu: "Dạ đúng, ông này ổng kỳ cục lắm. Ổng mà hễ lên, có cơ hội cái ổng lấn người ta, rồi đến lúc ổng khổ thì đâu ai giúp ổng. Nghĩa là làm kinh doanh thì phải nương tựa nhau, lúc mình khó, lúc người khó, hễ lúc người ta khó mình phải giúp thì lúc mình khó có người giúp. Còn ổng hễ lúc ổng lúc ổng được cái là ổng giành của người ta, nên Thầy nói là ổng sửa tâm là đúng". Đó, đó là đúng như vậy. quả. Còn bây đặt sửa cửa bên trái, sửa cửa bên phải làm chi? Sửa tâm trước, sửa cái đức trước. Mà nếu phong thủy nó ứng, tự nhiên sẽ có người
[30:10]mở cửa lại cho mình cho nó đúng phong thủy. Nhưng tâm phải sửa trước, đức phải sửa trước, là như vậy. Nên đây cái chữ thời với chữ nhân duyên nó khác nhau vậy đó. Ta tùy duyên, ta cứ sống tốt trong từng hoàn cảnh, dù cảnh thuận hay cảnh nghịch, chứ không phải là cứ dùng bùa, dùng ếm, dùng phong thủy để mà cải số, không phải. Nhưng ta biết, ta biết bùa nó có đó chứ không phải không đâu, phong thủy có đấy chứ không phải không đâu, nhưng đó chỉ là cái ngọn thôi. Cái gốc vẫn chính là tâm ta, là nhân quả của ta. Đó là cái gốc chính như vậy. Cho nên, như vậy cái người xuất gia cũng vậy, người xuất gia không phải là người mà đi sống một đời bình lặng.
[30:46]Ai cứ nghĩ rằng, nghĩa là đi vào chùa tu là sống một đời bình lặng là sai lầm đó. Chính là cái người xuất gia là người vất vả nhiều khi còn hơn cả người đời nữa. Tại sao? Nói: "Trời, con tưởng đi vô tu bình yên, chứ làm sao vô tu con thấy đủ sóng gió hết vậy?" Không sóng gió lấy gì tu? Tại sao cuộc đời tu ta luôn luôn phải có nhiều sóng gió? Tại vì ta hứa với Phật ngon lành quá. Quỳ trước Phật hứa sao? "Xin cho con thương yêu, giúp đỡ chúng sinh." Mình hứa xong là Phật đem cái người nghèo ngồi trước chùa mình liền. Thử coi nãy mới hứa trong chùa, bây giờ ra có người nghèo đó coi có giúp được hay không. Nói:
[31:23]"Xin cho con tu được hạnh nhẫn nhục." Ngày mai có người tới chửi tạt ra mặt liền, để coi coi mình nhẫn nhục được không. Mà cái lời kinh mà hứa á, hứa thương yêu chúng sinh, giúp đỡ chúng sinh, hứa tu hạnh nhẫn nhục, hứa sống vô ngã, chan hòa là mỗi ngày quý thầy, quý cô đều tụng. Vì mỗi ngày quý thầy, quý cô đều tụng những cái lời kinh cao quý đó, cho nên buộc Phật phải đưa đến bao nhiêu bài tập cho giải, để coi có ứng dụng được cái lời ngồi tụng hằng đêm hay không. Cho nên vì vậy cái người xuất gia là cái người luôn luôn gặp nhiều bài bài học, bài tập, bài toán khó để giải. Mà tu càng cao chừng nào thì càng nhiều bài toán
[31:56]khó đến chừng đấy, để coi xử được hay không. Mới ban đầu mình mới tu á, thì người ta tới người ta chửi vài câu. Thì vì để tập hạnh nhẫn nhục ban đầu mà. Cho đến khi mà mình tu dày hơn, tu lâu hơn, thì cả thế giới này chống lại mình, để coi coi mình còn thương yêu được cả thế giới này hay không như lời hứa hay không. Đêm nào nó cũng hứa thương yêu cả thế giới, này cả thế giới ghét nó coi nó có thương được cả thế giới hay không. Cứ như vậy. Tức là cái người tu, người tu chừng nào thì Phật cứ đem hết bài toán này tới bài toán kia cho giải, coi ứng dụng được đạo lý hay không. Vì vậy, cái người tu luôn luôn gặp nhiều sóng gió.
[32:33]Tùy duyên là cái bản lĩnh của thiền sư đắc đạo. Nãy giờ ta nói quá nhiều điều hay phải không? Ta mới hỏi lại Phật tử là: "Dễ làm không?" Thì Phật tử nói: "Khó." Đó. Nhưng mà tại sao ta phải làm và làm được? Ai làm được? Chính là người an trú được trong thiền định. Tâm mình bình lặng trong thiền định, thì khi bước ra cuộc sống rồi ta mới tùy duyên, tự tại được. Chứ còn nếu trong thiền định mà tâm ta chưa an, thì bước ra đời gặp cảnh khổ ta sợ, ta phạm cái tội gì để tránh né, gặp cảnh sướng ta ham, ta mừng rỡ ta giữ gìn, ta kéo níu, cứ muốn người này thương mình, đừng để người kia ghét mình, cứ loay hoay cả cái đầu ta cứ tính toán đủ chuyện hết.
[33:13]Còn khi mà ta an trú được trong thiền định rồi, thì những chuyện đó ta thản nhiên, bình thản, thương yêu con người, sống tùy duyên, lúc nào cũng chịu khó, chịu thương làm từng điều phúc nhỏ, tâm rất bình an, không mong điều gì cho mình và chẳng sợ chuyện gì đến với mình, luôn luôn chấp nhận. Đó là người phải an trú được trong thiền định. Bởi vì thế giới phải ngồi thiền trong tương lai. Đó là điều chắc chắn xảy ra và nhiều cái trường trên thế giới đã bắt đầu học thiền lần lần rồi, vì họ thấy mà con người mà không biết thiền để an trú nội tâm thì là sự tự sát. Như ta biết rèn luyện cơ thể mình trong cái thể dục thể thao,
[33:51]ta biết nằm nghỉ để giữ thân mình, thì cái đầu ta ta không biết, ta phải biết tập luyện trong đạo đức, ta phải biết an trú trong thiền định để tu dưỡng, để tĩnh dưỡng. Cho nên thiền định là tương lai của nhân loại. Nên ngày nay, ai biết khôn đón đầu cái tương lai đó, từ bây giờ phải tu tập thiền định. Từ bây giờ phải tu tập và phải tu cho chuẩn, cho đúng hướng, vì trên thế giới cũng vài chục ngàn người họ dạy thiền, nhưng mà nói thiền cho đúng chỉ một, hai người thôi. Cho nên vì vậy ta phải hết sức là cẩn thận. Và nhờ cái kỹ thuật thiền định đó, ta an trú thiền trong từng giây, từng phút của cuộc sống như vậy, mà ta mới có thể sống tùy duyên,
[34:27]tự tại được, không còn cảnh khổ nào làm tâm hồn ta lung lay, không còn cái cảnh sung sướng nào làm cho tâm hồn ta chao đảo. Đó là nhờ cái thiền định. Ở đây ta còn thêm một chút ý niệm này nữa, một cái ý này nữa là tùy duyên và gieo duyên. Tùy duyên, tức là như nãy ta nói, nước cạn thì nhón gót, nước sâu thì thì ta vén áo. Là trong cảnh khổ thì ta xem cảnh khổ là bài học, là cơ hội để tu tập. Trong cảnh thuận, cảnh sướng thì ta dùng cảnh đó để chia sẻ với mọi người. Đó là ta tùy duyên. Nhưng mà quan trọng là phải biết gieo duyên. Ta gieo duyên cho người, gieo duyên cho cho chính mình. Gieo duyên cho chính mình đến với gắn bó với Phật pháp, không bao giờ rời xa.
[35:12]Ta gieo duyên cho mình đối với đất nước này, đối với cả nhân loại này, để luôn luôn ta là một người có ích lợi cho đất nước này, cho nhân loại này. Không bao giờ ta gieo cái duyên để mình trở thành những con người mà phá hoại đất nước hay là phá hoại cái hòa bình của của thế giới. Đó là ta gieo duyên cho cho chính ta. Đời đời theo Phật, đời đời ta yêu thương đất nước ta, đời đời ta yêu thương cả cái nhân loại này. Ta gieo duyên cho mình như vậy, và ta cũng gieo duyên cho mọi người như vậy. Lúc nào ta cũng gặp ai ta cũng giúp cho cái người đó gieo được cái duyên lành, cho người đó làm sao người đó phải theo Phật pháp.
[35:46]Nhất là bây giờ Phật pháp là tâm linh của dân tộc. Mà bây giờ ta là những người đang ở địa đầu của Tổ quốc, ta bảo vệ biên cương của Tổ quốc, thì ta phải nhanh chóng đem Phật pháp truyền bá hết cho những người nào mà chưa biết ở những cái vùng địa đầu này, từ Trà Cổ mà kéo về tới Móng Cái. Còn một người nào mà chưa biết Phật pháp, ta phải đến nói chuyện với họ, để cho họ biết Phật pháp, để trong lòng họ, trong trái tim họ có Phật pháp, thì Phật pháp mà lan đến đâu, tâm linh của dân tộc lan đến đó, ta có thêm một sức mạnh để bảo vệ chủ quyền của đất nước ta. Nên đây là cái ta gieo duyên với người, nên phải chịu khó, chịu cực.
[36:23]Nên quý Phật tử ở cái vùng Cẩm Phả, Hạ Long ta ráng về đây để phụ với Phật tử ở cái vùng Móng Cái, Trà Cổ này mà hoằng truyền Phật pháp. Còn những Phật tử nào ở cái vùng Móng Cái, Trà Cổ này, ta đã biết Phật pháp rồi, ta phải nỗ lực rất nhiều để đem Phật pháp đến cho người chưa biết. Và ta biết đó là ta gieo duyên lành cho người, mà cũng là góp phần bảo vệ chủ quyền của quốc gia ta. Cho nên điều này rất là có ý nghĩa và rất là là thiêng liêng. Nhà nước thì lúc nào cũng giúp dân để cho dân biết làm phước. Vì dân biết làm phước, dân mới sướng lên được, chứ không phải là Nhà nước lo hết cho dân mà dân sướng đâu.
[37:01]Không phải là à, hôm nay Nhà nước giúp dân điều này, hôm nay mình hỗ trợ, ủy lạo người kia, rồi tặng quà cho người nọ, xây nhà người nọ, không phải. Đó cũng chỉ là cái ngọn thôi. Cái gốc thật sự của Nhà nước là làm sao cho người dân này giúp người dân kia, người dân kia giúp người dân nọ, họ biết tạo phúc với nhau thì đời sống họ dâng lên liền, tự nhiên lên sướng hết liền. Một bậc đạo sư chân chính cũng vậy, cũng là giúp cho chúng sinh gieo duyên lành với nhau, chứ không phải là một ông Phật mà ổng cứ làm tốt hết cho đời, giáo hóa hết cho đời, thì những người khác không có phúc. Nhớ như vậy, những bậc đạo sư càng lớn chừng nào thì càng
[37:35]xúi những đệ tử của mình để làm điều phúc để gieo duyên giáo hóa, chứ không bao giờ có một ông đạo sư chân chính nào mà ôm đồm hết. Tuyệt đối không bao giờ có ông Phật nào ôm đồm, không có Bồ Tát nào ôm đồm, không có bậc đạo sư nào ôm đồm, luôn luôn khuyến khích người này giúp đỡ người kia, khuyến khích người này giáo hóa người kia, phải là gieo duyên lẫn nhau để mà tất cả là cùng cùng vượt lên. Cái chữ tùy duyên, ta còn có một khái niệm nhỏ nữa là tùy duyên bất biến. Tùy duyên là ta thay đổi theo cái duyên, duyên như thế nào ta sẽ thay đổi theo cái đó, nhưng mà bất biến là gì? Là trong cái sự thay đổi đó ta giữ vững cái đạo lý của Phật dạy, không để sai lầm.
[38:14]Ví dụ ngày xưa là Đức Phật ôm bình bát đi lang thang, đi chân không, đi xin ăn, quấn cái tấm vải thành cái áo để làm một cái hạnh Sa-môn, thì ngày nay điều đó không phải là phù hợp. Bởi vì ngày nay không ai đói đến nỗi phải ôm bát đi xin. Mà ngày nay cái quần áo không phải là cứ quấn một tấm vải vòng vòng vòng mà gọi là là đúng với Phật, không phải. Cái quan trọng là gì? Là đúng Bát Chánh Đạo, đúng Tứ Diệu Đế, hiểu sâu nhân quả, làm từng điều phúc, tránh từng điều tội, thanh tịnh được tâm ý mình. Phật tóm lại ba điều: tránh làm các điều ác, hãy làm các điều lành, giữ tâm hồn thanh tịnh, đó là lời Phật dạy.
[38:57]Mà ba cái điều đó: tránh ác, làm lành, tịnh tâm, là bất biến. Nhưng mà cái bất biến đó ta sống trong cảnh tùy duyên, hoàn cảnh, thời đại thế nào thì ta uốn nắn như thế, ta uyển chuyển như thế, ta ứng dụng, áp dụng theo như thế để giữ được ba cái điều bất biến là tránh điều ác, làm điều thiện và thanh tịnh được
[40:03]nội tâm.