[0:00]Trí tuệ nào cũng đều bắt nguồn từ phước. Trí thông minh nó là cả một quá trình tích lũy phước rất lâu. Theo nhân quả, để có trí tuệ thì ta làm gì? Ai là một bậc vô cùng có trí tuệ để cho mình tôn kính?
[0:34]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý thầy, quý sư cô và kính thưa quý Phật tử.
[0:43]Hôm nay Trung Thu, thì chùa chúng ta có cái có đại lễ chẩn tế. Nhưng hôm nay mình thêm cái cầu siêu cho các anh linh anh hùng liệt sĩ. Nên từ buổi sáng chúng ta đã diễn ra buổi lễ rất là long trọng. Có nhiều quan chức, nhiều vị tôn đức đã về dự. Còn buổi chiều thì ta chẩn tế nội bộ. Còn buổi tối thì ta vui Trung Thu. Thì vui Trung Thu nhưng mà tiếc rằng là niềm vui Trung Thu tối nay không trọn vẹn, là bởi vì em bé không có mấy người, toàn em lớn không à. Cho nên không vui. Không biết bánh Trung Thu còn không nhở? Lát có cái màn ăn bánh không ta hay là nghỉ luôn? Có không? Ai ai phụ trách kìa, hả? Chút có ăn thêm bánh nữa không kìa?
[1:37]Có không con? Có hả? À à, biết để sư phụ nói cho mạnh miệng chứ không gì hết trơn á. Sợ mời lát không có bánh cái kỳ. Biết có chắc có rồi cái mình mới mới mời mọi người ăn bánh Trung Thu. Hôm nay chúng ta chia sẻ một ít về cái đề tài là cái giá trị của trí tuệ trong cuộc đời này. Ta biết rằng là sở dĩ loài người được gọi là cái làm chủ trái đất, bởi vì con người khôn quá, khôn quá. Khôn quá cho nên lấn hết các loài khác, để coi như cướp lấy cái hành tinh này, tự cho mình là chủ nhân của hành tinh này. Nhớ, cái câu nói rằng: "Con người làm chủ cái trái đất này." là do con người nói, chứ không có loài khác nói.
[2:35]Nếu ta gặp một con voi, ta hỏi: "Ai làm chủ trái đất này? Có phải con người không?" thì nó từ chối liền, nó nói: "Không. Trái đất này không phải của con người, mà trái đất này là của con nào bự nhất." Hoặc là nếu ta hỏi một con chim bay trên trời: "Phải trái đất này của con người không?" Nó cũng từ chối, vì nó nói rằng là trái đất này là cái nơi bình đẳng, nơi sinh sống chung dòng của tất cả mọi loài, và ai cũng có bổn phận là giữ gìn, bảo vệ trái đất này, cũng như được hưởng mọi điều lợi ích từ nơi trái đất này. Nếu ta hỏi các loài, nó sẽ trả lời như vậy. Nhưng chỉ riêng con người nói: "Không, trái đất này của con người." Và con người sử dụng trái đất
[3:19]này một cách tùy tiện, sai lầm, hủy diệt, hưởng thụ, phí phạm. Phí phạm cho đã rồi bây giờ sao? Bắt đầu mơ ước tìm cuộc sống ở Sao Hỏa, Mặt Trăng. Mặt Trăng của Titan của Sao Thổ. Đủ thứ trò mà trên đó tìm một cọng lá không ra. Trong khi chúng ta ở đây có những rừng xanh bạt ngàn, chúng ta không biết gìn giữ, chỉ tàn phá, hưởng thụ với cái tư cách tự cho mình là chủ. Rồi bắt đầu đi tìm tiếp các hành tinh khác để tàn phá nữa. Con người coi khôn chứ mà cũng không khôn lắm. Tuy nhiên, cái khôn của con người đủ để giành lấy, cướp lấy quyền làm chủ trái đất này và sử dụng trái đất này một cách bừa bãi, sai lầm.
[4:07]Nói thẳng một câu như vậy. Con người đang tàn phá trái đất. Tuy nhiên, thôi cái chuyện đó tính lúc khác, nói tiếp. Bây giờ ta trở lại, sở dĩ con người cướp được quyền làm chủ trái đất này chỉ bởi vì con người khôn quá. Cái lợi hại là như vậy, khôn quá.
[4:29]Con người không có cái cơ bắp bằng rất nhiều loài vật khác. Nổi cái bơi xuống nước mình thua con cá, bay lên trời mình thua con chim, chạy rượt đuổi trên đường mình thua con beo,
[4:44]sức mạnh ta thua con sư tử, to lớn thua con voi. Nhưng chỉ bởi cái bộ óc, con người khuất phục hết tất cả các loài, giết sạch từ từ các loài, làm cho mọi loài từ từ tới tuyệt chủng. Loài nào cũng thua con người hết, chỉ vì cái đầu, đầu con người khôn quá. Trong cái khôn đó thì nó có những cái hay và nó cũng có cái dở. Ta nhớ một câu chuyện vầy. Có một lần Đức Phật an cư 3 tháng trong rừng, trong lúc đó có một con voi và một con khỉ đến hầu Ngài. Mấy con vật nó có cái tánh linh, nó cũng có cái thông minh nhất định và nó biết rằng Đức Phật là một bậc đáng tôn kính nên nó cứ lấn quấn lấn quấn theo Ngài, nó đem trái cây, đem nước đến cho Ngài.
[5:30]Khi mà hết 3 tháng, Ngài đi khỏi khu rừng thì hai con vật quyến luyến muốn đi theo. Đức Phật quay lại nói: "Tụi con không đủ thông minh để có thể nhiếp tâm vào thiền định được. Vì chỉ có loài người, cái bộ óc, cái cấu tạo của bộ óc nó mới đủ thông minh để có thể nhiếp vào thiền định. Nên tụi con không có nhiếp được, tụi con không thể theo ta được." Rồi nó quỳ xuống nó khóc, rồi kinh kể rằng nó vào nó làm sao để nó chết sớm mà nó tái sinh lại loài người, ý là như vậy, câu chuyện như vậy. Thì trong đây cái mức độ thông minh của con người gọi là thông minh tới đâu? Thông minh của con người tới đâu?
[6:12]Là thông minh tới cái mức độ có thể nhiếp tâm vào thiền định. Cái câu định nghĩa này không có một cái sách triết học nào ghi ra cả, chỉ trong đạo Phật mới có nói. Ta hãy định nghĩa cái ưu việt của sự thông minh của con người là gì? Thì ta sẽ bắt gặp những cái định nghĩa rất khác biệt ở nhiều loại sách triết học khác nhau. Nhưng trong đạo Phật có một cái định nghĩa rất kỳ lạ, rất độc đáo, rất sâu sắc là cái thông minh của con người đủ để đưa con người nhập vào thiền định. Mà thiền định là gì? Là không suy nghĩ nữa, nhiếp tâm nhập định luôn. Đây là một trạng thái cao siêu của những bậc hiền thánh, ý là như vậy.
[6:57]Hôm nay ta nói về giá trị của trí tuệ, ta phân biệt một số loại trí tuệ. Coi vậy chứ nó khác nhau hết, nó không có giống nhau. Như hồi đó, lúc thầy đi học, có người bạn học, mà anh bạn này chết rồi. Thì anh này có rất là lạ là ảnh đàn rất giỏi, ảnh đàn hay đến nỗi nhiều khi thầy phải bắt chước ảnh. Đánh cờ tướng rất giỏi, rất giỏi. Nhưng mà học thì rất yếu. Thầy cứ thường phải hỗ trợ. Thầy dùng cái chữ hỗ trợ là phải hiểu nha, hiểu cho có thầy của thầy ngồi đây, ổng hiểu chữ hỗ trợ trong lúc mà làm bài làm bài kiểm tra là gì đó. Nói đây có mấy người bạn học và có cả thầy giáo của của sư phụ ngồi đây.
[7:42]Thầy rất vinh dự, hạnh phúc khi được gặp lại thầy giáo của mình hơn 40 năm trời. Xin mời thầy Nguyễn Thông Hưng đứng lên. Là thầy giáo dạy sư phụ ngày xưa cái môn cấu tạo kiến trúc. Đến bây giờ thì sư phụ vẫn còn nhớ những cái bài bài học đó và ứng dụng trong cái việc xây cất lặt vặt này kia nọ. Hồi xưa không có cái phương tiện liên lạc cho nên chia tay rồi mất luôn. Nhưng lần lần bây giờ cái thì tìm lại được từ từ thì rất là vui mừng vì mình gặp lại được các thầy giáo của mình. Vì tâm của sư phụ lúc nào cũng cũng yêu kính thầy giáo của mình nên gặp lại rất là mừng. Và hôm nay cái hân hạnh hôm nay, cái vinh dự hôm nay của
[8:24]sư phụ, ngày Trung Thu thầy mình lên đây thăm mình.
[8:30]Nhiều người các bạn rất là hạnh phúc, rất là hạnh phúc. Nên chúng ta nhiều khi đã lớn tuổi, nhớ khi nào có dịp gặp các thầy cô giáo cũ, nhớ bày tỏ cái lòng yêu kính của mình nha. Đó cái là cái đạo làm người, cái đạo đức của con người. Đừng có gặp thầy giáo mà lơ lơ quay lưng, không nên như vậy. Thầy có nhớ một cái cô giáo hồi thầy học lớp 2, chắc giờ sợ cổ già cổ chết rồi, không bao giờ gặp lại. Cả năm không bao giờ cổ nói chuyện với với thầy, cho tới cuối năm đọc tên thầy đứng lên cho hạng nhất, cái thầy nhớ cổ luôn, nhưng mà không bao giờ gặp cổ lại. Thì ta có mấy cái loại thông minh, trí tuệ để ta phân biệt chút xíu.
[9:13]Là thứ nhất là khôn ngoan trong cuộc sống. Khôn ngoan trong cuộc sống cái này không có trường dạy. Cái này do cái bản lĩnh, do phần phước nào trong quá khứ ta không biết. Nhưng có những người bước vào trong cuộc sống thực tế rất khôn ngoan, nói năng lường trước đón sau. Khi làm việc rồi tính bao nhiêu kế hoạch này, kế hoạch kia. Gặp con người thì biết dò ý, biết thử, thậm chí biết lừa người ta nữa. Gọi là cái khôn ngoan trong cuộc sống, những cái này nhà trường không dạy. Và có những người lúc học, học rất giỏi nhưng bước vào trong cuộc sống lại không khôn ngoan, nên làm việc thường thất bại mặc dù học rất giỏi, lạ như vậy.
[10:02]Rồi có những người thì học rất dở nhưng mà bước vào cuộc sống khôn không ai chịu nổi. Tính toán đầu óc mưu mô đủ cách, làm ăn đâu thành công đó. Mà mà bây giờ cũng vậy, nhiều khi thầy cũng nghe tin số người bạn học của mình, thì nhớ hồi đó ủa cái thằng đó nó học dở mà sao giờ nghe nó giàu quá hả, làm ăn phát đạt lắm. Cứ ngồi cứ nghĩ: "Ủa, hồi đó nhớ học với mình nó học dở lắm mà sao giờ nó lại thành công?" Đó thật sự là không biết, nó khôn quá. Tính toán trong cuộc sống rất là khôn mà học thì dở. Nên cái cái khôn ngoan cũng là một dạng ta gọi là trí tuệ, mà cái này không ai dạy. Mà bước vào cuộc sống, thảy vào cuộc sống bỗng nhiên biết xoay
[10:47]xở, sáng tạo, sáng kiến ra đủ thứ chuyện hết trên đời. Ví dụ bây giờ bị bước vào trong rừng trời mưa, tới giờ phải nấu cơm lạnh lẽo, cần có cái cái đống đống lửa để sưởi ấm và nấu ăn...
[11:06]Cũng không có cái hang cái động gì để ở, chỉ trong rừng. Mà có cái hộp quẹt mà bật nhiều cái là nó hết ga hay hết diêm là chết liền, là coi như là vừa đói vừa lạnh chết luôn vì cần một đống lửa. Không có cái cái búa chẻ củi, củi thì ướt tại mưa đẫm ướt hết. Rồi những lúc đó là không ai dạy ta. Những cái tình huống đó, những bài toán đó, problem không ai dạy ta. Thì nếu người nào họ có cái cái gọi là cái trí khôn, trí thông minh, trí tuệ gọi là sự khôn ngoan trong cuộc sống thì tự họ xoay xở họ biết tìm ra mồi, nhóm lửa để nấu ăn và sưởi ấm mình qua cái đêm mưa gió đó. Còn không là lạnh, đói vì bệnh rồi chết trong rừng.
[11:58]Trong cuộc sống như vậy nó nhiều cái không ai dạy. Hoặc là ta nói chuyện với một người, ngồi nói chuyện ai rủ ta làm ăn, tự nhiên trong đầu mình đoán đủ thứ á. Cái người họ người họ nói mình hay như vậy nhưng vốn họ nhiều hay không? Và họ mời mình vào làm ăn đến giai đoạn nào thì họ sẽ bắt đầu lừa mình? Giai đoạn đầu không lừa đâu, làm rất là đàng hoàng, nhưng được hai phần ba đoạn đường bắt đầu họ sẽ trở mặt. Mấy cái đó ai dạy? Tự nhiên đoán ra, biết hết. Biết hết cho nên là cũng hợp tác thì được một phần ba đoạn đường mình lừa họ trước.
[12:36]Nên những cái mánh lới thật sự không ai dạy, những cái khôn ngoan trong cuộc sống. Hoặc là ví dụ mình khi mình
[12:46]gặp một người giàu có, bỗng nhiên ngoài cái mình mình ngưỡng mộ họ về cái thành công trong cái tài chánh, trong tiền bạc của họ, đó là cái ngưỡng mộ, nhưng mình bỗng nhiên mình rất là ân cần, trong cái ân cần đó nó cũng đóng kịch hết mấy phần trăm. Đó là gì? Muốn lấy lòng, muốn chiếm cảm tình người ta. Cái đó ai dạy? Chẳng ai dạy cả. Khi gặp một người có những ưu thế trong cuộc sống, tự nhiên ta thích chiếm cảm tình họ, thì cái thích chiếm cảm tình một người có ưu thế chẳng ai dạy ta cả. Nó là một loại khôn ngoan của cuộc sống này. Khôn ngoan nó tự nhiên ta có, tự nhiên ta biết, chẳng ai dạy. Đó là cái khôn ngoan.
[13:29]Cái thứ hai là cái thông minh trong học tập, nghiên cứu, làm việc chuyên môn, nhớ bài vở, giải toán giỏi, làm văn hay, vân vân, đó là một loại thông minh. Thì cái thế giới cần cái con người này, cần cái con người học giỏi, nghiên cứu giỏi rồi khi bước ra làm việc nó có bài có bản, minh bạch, đúng quy luật, đúng quy trình đâu đó để xây dựng đất nước, xây dựng xã hội. Thì cái mơ ước của loài người là loại này. Nên ngày xưa vậy, ngày xưa là muốn làm quan thì phải thi đỗ, còn học học gì đó học không ai biết á. Ở nhà tự học gì đó học, kiếm thầy đồ dạy sao đó dạy, kiếm sách học gì đó học. Triều đình chỉ mở khoa thi, không mở trường.
[14:23]Rồi sau này nhà vua bắt đầu mới mở trường là Quốc Tử Giám hay trường Quốc học là mới có gọi là trường để tổ chức dạy học có thầy giáo đồ đàng hoàng. Chứ còn trước đó hay là những làng quê xa xôi kinh thành mà không đến học được Quốc Tử Giám thì ở nhà tự học, tự kiếm thầy làm gì đó làm. Nhưng lúc đó vậy các cha mẹ mà tìm thầy cho con mình cũng vất vả, tìm được ông thầy giỏi là một may mắn. Tại vì ông thầy ổng dạy được thì dạy nhưng ông không phải giỏi thì con mình không thể giỏi, đại khái là như vậy. Thì khi đi vô thi, thi tú tài, đậu tú tài rồi bắt đầu thi Hương lấy cử nhân, rồi thi Đình để lấy tiến sĩ.
[15:07]Thi Đình lấy tiến sĩ thường là chính vua ra đề. Vậy ông vua giỏi hay dở? Ông vua rất giỏi. Ông vua nào bắt đầu năm sáu tuổi là đều được đào tạo, nhớ như vậy. Ta đừng tưởng ông vua hoàng hậu là đi thưởng ngoạn trong vườn ngự uyển nha, xem chim hót hoa nở, không có chuyện đó. Tất cả những cái công chúa, hoàng tử triều đình đều phải được đào tạo từ nhỏ, đào tạo đủ mọi ngành nghề. Đánh võ, tình báo, chính trị, kinh tế, ngoại giao, ngoại ngữ, ngôn ngữ đều phải được đào tạo từ nhỏ, nhớ như vậy. Đó là lý do mà những cái hoàng thân quốc thích của ta trôi dạt ra nước ngoài cũng làm nên những sự nghiệp lớn là vậy, vì ai cũng được đào tạo giỏi.
[15:55]Nên khi ở thi Đình lấy tiến sĩ, ông vua ông ra đề thì cái đề của ông vua ra đó không bao giờ nó giống với bài vở, sách vở đã học, không bao giờ. Vì những cái sách vở mà cái người học trò tự học trong làng, trong xóm, trong quê hương mình là những bài căn bản đạo lý, nhưng khi đến gặp ông vua thì ổng cho cái đề về chính trị, về kinh tế, về quốc gia, à những đề tài không có trong sách vở. Mà cái người nào phải thuộc nhiều lịch sử, mà thuộc nhiều lịch sử toàn là thuộc những thủ đoạn chính trị không ở các thời xưa, từ ở đâu bên Tàu á, thời Tam Quốc, thời Thất Quốc, đó. Họ đấu với nhau thế nào, họ lừa nhau thế nào,
[16:44]họ liên minh với nhau thế nào, họ đánh nhau thế nào thì cái người học trò phải thuộc hết tất cả những sử đó, rồi thuộc hết đạo lý Thánh hiền. Rồi bây giờ vào giải cái đề của ông vua ra, ông vua ổng cho cái đề nó gài một cái tình huống của quốc gia, trong đó cái người thí sinh, đó người sĩ tử phải vừa nói giải thích cho nó đúng đạo lý của Thánh hiền mà đủ khôn ngoan để chống đỡ cái tình huống khó khăn của quốc gia. Thì trong bài toán như vậy đưa ra mà ai giải hay nhất thì ông vua ổng cho đậu tiến sĩ, bài nào quá xuất sắc thì đậu trạng nguyên. Mà thường đậu trạng nguyên thì ông vua ổng gả công chúa.
[17:25]Như vậy, mà nếu ông vua ổng gả công chúa mà mình ở quê nhà có vợ rồi thì làm sao? Thầy Hưng ví dụ vậy thì tính làm sao? Nếu thầy đậu trạng nguyên mà ở nhà vua gả công chúa mà ở quê nhà mình có vợ rồi thì làm sao? Ta nêu hai tình huống, thưa với vua là: "Thưa, thần đã có thiếp ha, cái người mà nuôi thần ăn học tới ngày hôm nay, không thể bỏ được." Ông vua nói: "Thôi được, ta cho cho hạ cái người kia xuống làm vợ lẽ, con ta công chúa lên làm vợ chánh. Không chịu chém đầu." Đó thì thường là người ta phải chịu vì nó cũng khó từ chối. Còn hoặc là giống như phim Bao Chửng Bao Công về âm mưu giết vợ mình
[18:10]để giấu cái lịch sử đó để mà lấy công chúa cho trọn vẹn, rồi sau này Triển Chiêu, Bao Chửng điều tra ra thì mới đem đem mà long đầu trảm, đại khái đại vậy, đó những câu chuyện như vậy. Đó gọi là thông minh trong học tập, nghiên cứu á. Còn trí tuệ là gì? Ta vừa nói là khôn ngoan trong cuộc sống, thông minh trong học tập và trí tuệ trong đạo lý, nhớ như vậy. Cho nên cái chữ trí tuệ thường chỉ dùng trong đạo lý, trong triết học. Ví dụ ta đến gặp một bậc thầy ngồi nói chuyện hỏi những điều khúc mắc trong cuộc sống, cái vị thầy này giải quyết được hết, giải đáp được hết, giải thích được hết, phân tích ra mọi điều làm cho ta vỡ ra, ta sáng tỏ, thế là ta có đường đi.
[18:58]Khi từ giã chùa ra về, ta áp dụng đúng lời ông thầy thế là cái khó khăn trong cuộc sống của ta được vượt qua, bước lên thanh thản trở lại. Thì cái việc mà ông thầy ổng dùng cái đạo lý ổng khuyên bảo, phân tích mà ứng dụng được vào cuộc sống thực tế khiến cho ta gỡ ra được một cái khó khăn, cái đó gọi là trí tuệ. Nó khác với một cái người mà ta cũng vậy, ta gặp bế tắc, ta đến ta hỏi cái họ họ chỉ cho ta: "À nếu mà anh đang khó khăn như vậy, anh phải lấy cái này anh đi cầm cố, anh vay mượn đầu này anh đắp đầu kia rồi anh kinh doanh đầu nọ anh lấy lại anh quay vòng anh trả." Thì cái đó phải đạo lý không? Trí tuệ không?
[19:41]Không, cái đó là khôn ngoan, mánh lới trong cuộc sống. Còn hoặc là ta thấy khi ta khó khăn ta đến ta gặp một ông giáo sư, ổng ngồi ổng phân tích: "À kinh tế đang đi xuống thế này, giá vàng thế kia, đô la đi xuống, đường hướng thay đổi xã hội, anh nên đầu tư cái này đầu tư cái kia." Thì cái đó gọi là thông minh tại vì ổng nghiên cứu, à ổng nghiên cứu có bài bản, ổng nói theo bài bản, mình làm đúng theo ổng xong đó thì mình bán nhà luôn nha, tại vì thường nó không có thành công. Còn cái thứ ba là cái đạo lý á, thì đến gặp ông thầy ổng dùng đạo lý ổng phân tích à: "Nên bình tĩnh chỗ này, nên khoan dung chỗ kia,
[20:18]nhẫn nhục chỗ nọ, ta biết làm phước để giải nghiệp và chấp nhận thiệt thòi ở khoảng này thì cuộc sống sẽ vượt qua." Ông thầy ổng nói đạo lý mà về ta làm đúng như vậy thì thật sự ta vượt qua khó khăn. Đó là ba cách giải quyết: cái của khôn ngoan, cái của thông minh và cái của của trí tuệ. Nó vậy. Còn cái thứ tư nữa là mưu trí.
[20:43]Mưu trí, nghe chữ mưu là mình biết có mánh có mánh mun rồi đó. Nhưng mà cái mưu trí có nghĩa là ta đối phó với với kẻ xấu để ta bảo vệ cái điều điều đúng. Ví dụ như ta đấu tranh với kẻ thù để ta bảo vệ đất nước. Ta đấu tranh với cái lực lượng xấu ác để bảo vệ sự bình yên của xã hội, thì cái đó gọi là dùng mưu trí để để đối phó. Đó, gọi là mưu trí. Còn ngược với mưu trí gọi là gì? Mưu mô, thủ đoạn. Là cũng dùng như vậy, cũng cũng suy nghĩ cách này, cái phương pháp kia, mánh lới nọ, nhưng để gì? Hại người khác mà đem cái lợi cho mình, cái đó gọi là mưu mô, thủ đoạn. À ví dụ như ta giả vờ dụ ai kinh doanh hay là vay
[21:36]mượn, rồi lừa gạt lấy tiền, gọi một cú điện thoại để mà lấy được mã số tài khoản, vân vân. Những cái đó gọi là cái mưu mô, thủ đoạn. Còn bây giờ một cái người trong lực lượng cảnh sát để phá án à vì cái cái kẻ kia đã bắt cóc con tin đem nhốt đâu không biết, rồi gọi điện về kêu lấy tiền chuộc. Nếu năm ngày không đem tiền chuộc thì nó giết con tin, ví dụ ví dụ vậy. Bây giờ phải đoán coi cái cuộc gọi nó từ đâu, mà cuộc gọi ta truy ra được cái chỗ cuộc gọi thì không phải là vị trí thật, nó còn ở đâu nó câu tới nữa. Và phải đoán được ý muốn của nó, cái thời gian nó định, nghe cái giọng nói nó nó là
[22:18]thuộc loại người nào, rồi rà trên xã hội ai đang vắng mặt, đủ thứ hết, tức là tính toán đủ cách để mà cứu được con tin, bắt được cái kẻ xấu ác, cái đó gọi là mưu trí. Mưu trí. Hay làm việc trong cái ngành nghề mà an ninh á, người ta phải dùng mưu trí rất nhiều nên rất là căng thẳng. Tuy nhiên dùng mưu trí nhiều rồi thì nó có một cái cái đam mê xuất hiện. Cái đam mê là mình đấu tranh với kẻ xấu ác, đem lại được cái điều thiện cho xã hội, cái nó thành một cái nghiện. Cho nên những anh chiến sĩ đó họ bị cái đam mê, họ say sưa trong công việc và có tinh thần trách nhiệm rất cao với xã hội, mà nó thành một cái đam mê, nghề nghiệp.
[23:04]Còn cái người mưu mô, thủ đoạn á thì họ cũng vậy, thành công chung được vài lần lừa gạt người khác để chiếm đoạt thắng lợi cho mình, cũng trở thành cái nghiện, tự hào cho rằng mình giỏi. Nhưng mà về sau, đến lúc khi phước nó hết rồi thì cái mưu mô, thủ đoạn nó sẽ phá hư cái bộ não làm cho ta điên loạn, nhớ như vậy. Ta dùng bộ não mình một cách sai lầm thì bộ não sẽ hư, đó là nhân quả. Nói tại sao người đó điên? Nhớ một điều vì đã dùng bộ não sai lầm. Nhớ như vậy. Nguyên nhân chắc chắn là như vậy, không có trật đường nào hết. Nói trời tội nghiệp cái thằng đó, nó học giỏi ghê, bữa nay nó phát bệnh tâm thần.
[23:49]Rất nhiều người học giỏi không phát bệnh tâm thần. Rồi nó học ngày học đêm nên nay nó điên, rất nhiều người học ngày học đêm vẫn không điên. Cho nên điên, tâm thần nguyên nhân đều là nó sử dụng bộ não một cách sai lầm. Nhớ như vậy. Khi ta sử dụng cái gì sai lầm, ta sẽ mất cái đó, nhân quả là như vậy. Ví dụ một người có nhan sắc, đem cái nhan sắc này để lừa gạt chiếm cảm tình người ta, lừa gạt người ta, gọi là lợi dụng người ta, thì thời gian sau này bỗng nhiên sao? Gương mặt xấu rất là nhanh. Vì đã sử dụng sắc đẹp mình một cách sai lầm. Người nào mà ví dụ người có tiền và đã dùng tiền một cách sai lầm thì sẽ làm sao?
[24:38]Tiền bay theo mây khói, sẽ hết, nguyên tắc là như vậy. Hoặc người có cái ăn nói rất khéo, nhưng mà đã dùng cái ăn nói đó để trục lợi riêng cho mình thì một ngày nào đó nói không được nữa, nghĩa là mắc bệnh câm, ngọng gì đó, nói không được, nguyên tắc như vậy. Thì cũng vậy, bây giờ ta có cái đầu óc, ta khôn ngoan trong cuộc sống, thông minh trong học tập, trí tuệ trong đạo lý, mưu trí trong bảo vệ lẽ phải, nhưng mà nếu dùng nó trở thành cái mưu mô, thủ đoạn để hại người, lợi mình thì một lúc nào đó quả báo nó sẽ đến, bộ não ta sẽ hư, không dùng được nữa, trí thông minh biến mất. Trí thông minh biến mất là đỡ, điên loạn hoặc nhiều thứ
[25:25]nhiều loại mất trí khác, đó là nhân quả là như vậy. Còn có một loại nữa, sắc sảo trong chỉ trích, phê bình người khác.
[25:39]Cái người này có thể có thông minh, có khôn ngoan đâu đó, hoặc là không có, nhưng mà loại người này đặc biệt là rất sắc sảo trong việc nhận xét, phê bình, chỉ trích, chê bai người khác. Nhìn lỗi người khác rất giỏi, nhưng mà nhìn lỗi mình rất là dở, không bao giờ thấy lỗi mình, nhưng nhìn lỗi người khác rất nhanh, rất nhạy. Người ta đang ngồi im lặng như vậy nhìn một lát cũng phát hiện ra người ta có lỗi. Hay như vậy á. Người ta không có lỗi gì nhìn lát cũng ra lỗi. Đó là một loại người sắc sảo, mà sắc sảo rất đáng sợ, đáng sợ rồi không ai dám gần. Vì sao vậy? Vì ở gần họ thế nào cũng bị họ chê, thế nào cũng bị họ nói xấu.
[26:28]Loại người đó từ từ sao? Cô độc. Đây là điều đáng sợ vì ta sắc sảo kiểu đó. Nên ta phải đảo ngược cái sắc sảo này lại, khi nhìn mọi người cố gắng tìm ra cái ưu điểm của họ để ta yêu quý, chứ đừng có nhìn lát cái tự nhiên thấy đủ thứ dở.
[26:51]Thì đó là cái gọi là cái sắc sảo trong nhận xét người khác, chúng ta nhớ điều này. Nếu ta sắc sảo trong cái việc mà cứ đi tìm lỗi người khác thì tất cả tan vỡ, tất cả tan vỡ. Còn nếu ta sắc sảo trong cái việc mà tìm ưu điểm của người khác thì cuộc đời ta rất là hạnh phúc. Nhớ như vậy. Đó là đại khái ta có những cái loại đầu óc như vậy.
[27:18]Nãy giờ ta nói về con người ít cái sức cơ bắp hơn các loài, nhưng đã chiếm quyền làm chủ địa cầu vì thông minh nhất. Và trong môi trường nào cũng vậy, cái người nào khôn rồi thế nào người đó cũng ngoi lên làm làm sếp. Thế nào cũng vậy. Dĩ nhiên khôn nó cũng thua cái phước, cái người có phước mới là người làm sếp. Ví dụ ta ta có một nhóm thợ chung nhau, cái người nào khôn quá, giỏi quá từ từ phải lên làm tổ trưởng. Tại vì nó có năng lực, rồi buộc ai làm gì phải hỏi ý kiến nó. Cái tên này hỏi hỏi: "Ủa, việc này làm sao mày?" Cái: "Ờ, đây nè, tao có cách làm vầy". Nghĩa là qua nhiều lần đưa ra những ý kiến,
[28:02]đưa ra những giải pháp thông minh, hiệu quả thì buộc phải có phước, rồi leo lên làm sếp, làm tổ trưởng, cái cuộc đời nó là như vậy. Cho nên rất nhiều người ở kiếp trước thì chỉ là một người cố vấn cho vua, nhưng qua kiếp sau lên làm vua luôn. Vì sao vậy? Vì lúc mà cố vấn cho vua ổng khôn quá, ổng đưa ra quá nhiều giải pháp thông minh. Và ông vua ổng theo cái giải pháp đó ổng xử lý, thế là ích nước lợi dân. Ích nước lợi dân nên cái ông cố vấn có phước rất là lớn. Mặc dù mượn cái uy lực, cái quyền lực của vua để thực thi, nhưng tìm ra giải pháp là cái đầu của ông ông quân sư cố vấn đó. Và dân sao?
[28:46]Được lợi, đất nước được hạnh phúc. Thì qua kiếp sau tái sinh lại, ông cố vấn ổng leo lên ổng làm vua vì phước đã đã đủ. Đó là đợi một kiếp sau, còn có những trường hợp ngay trong kiếp này cái người tham mưu, cố vấn đủ phước leo lên làm sếp luôn, vì giỏi quá. Nên cái người giỏi, người khôn, người thông minh rồi cuối cùng phải leo lên làm sếp. Nó nguyên tắc như vậy, không cách nào khác được. Giờ cái vấn đề là thế này, con người được gọi là thông minh nhất nhưng thực sự có hai loại thông minh hơn con người.
[29:28]Ai? Có hai loài thông minh hơn con người:
[29:37]một là trí tuệ nhân tạo, hai là những bậc thánh nhân.
[29:47]Ta xem phim ta thấy những phim giả tưởng người máy cực kỳ thông minh, con người làm không lại. Rồi cuối cùng có một cái anh hùng nào đó mới chiến thắng được cái người máy đó để cứu loài người.
[30:04]Nguyên tắc của phim là như vậy, nhưng cực kỳ đúng với nguyên lý về cái sự thông minh. Ta nhắc lại: sẽ có hai hạng người thông minh hơn con người: một là trí tuệ nhân tạo, robot, hai là những bậc thánh nhân.
[30:24]Thì bây giờ trong các phim giả tưởng, có những robot là trí tuệ nhân tạo thông minh hơn con người, kiểm soát, nắm quyền, giành lấy cái quyền làm chủ cái địa cầu này. Con người trở thành nô lệ, bởi vì robot đã thông minh hơn con người. Và nguyên tắc: ai thông minh hơn, người đó làm chủ. Đúng nguyên tắc. Nhưng rồi, bỗng nhiên có một anh hùng xuất hiện, xoay xở chiến đấu, giành lại quyền làm chủ của con người để cứu con người và khóa cái robot đó lại. Thì ở đây, tại sao cũng là con người, bao nhiêu người phải làm nô lệ cho cái người máy, nhưng lại có một con người lại giỏi hơn người máy để cứu loài người?
[31:08]Xin thưa, vì con người đó có phẩm chất của bậc thánh. Nhớ như vậy. Khi có phẩm chất của bậc thánh thì người ta cao cấp hơn loài người. Nhớ như vậy, có hai loài cao cấp, thông minh hơn loài người, một là robot và hai là thánh. Và nếu người mà có phẩm chất thánh, có cái tâm linh, thì cái sự thông minh trí tuệ họ không có giới hạn, và robot bị chịu thua. Vì robot làm sao? Vẫn còn có limit, vẫn còn có giới hạn. Còn bậc thánh, không có giới hạn. Nên như vậy. Và con người làm sao? Con người cũng có hai cơ hội. Một cái cơ hội là con người đang chế tạo robot để chế tạo ra một giống loài giỏi hơn mình để sau này làm
[31:58]chủ mình, và sau này mình làm nô lệ cho cái giống loài robot đó. Và con người cũng có một cơ hội thứ hai là tu hành để làm thánh. Và cái trí tuệ của một bậc thánh thì không còn giới hạn. Thì chỉ có loài người mà tu làm thánh á, sau này mới đánh lại robot mà cứu cái địa cầu này, giành quyền làm chủ lại cho con người. Thì ở đây, chúng ta những người ngồi đây chúng ta chọn cái cơ hội nào? Chúng ta cùng nhau chế tạo robot để sau này robot làm chủ mình? Hay chúng ta ráng tu tập làm thánh để chúng ta bảo vệ cái trái đất này? Chúng ta chọn cơ hội nào? Ai chọn cơ hội: "Thôi mình yếu thì mình chế tạo robot để cho nó giỏi nó làm việc"?
[32:55]Khi ta chế tạo robot, ta nghĩ như vậy: chế tạo robot nó làm việc giùm mình. Có ai đồng ý cái cơ hội này không? Có không? Không. Nhưng mà trên cả thế giới đang chạy đua đó. Cả thế giới trong tất cả các phòng thí nghiệm đang chạy đua chế tạo cái trí tuệ nhân tạo, tạo ra những con robot với cái sự thông minh hiệu quả của nó là không còn giới hạn. Hiện nay họ đã chế ra nhiều rồi, chưa đưa ra thôi, chứ chế tạo xong hết rồi. Những cái gì mà ta biết hiện nay trên báo chí trên thông tin là những sản phẩm họ đã tạo ra đâu 5, 10 năm trước á. Bây giờ họ đưa ra cho mọi người biết một chút. Còn cái hiện nay họ đang chế xong
[33:39]thì nhiều khi 10 năm sau, 20 năm sau họ mới đưa ra. Mà khi đưa ra rồi thì loài người trật tự lại, đâu ngồi yên đó, trở thành nô lệ hết. Nguy hiểm như vậy. Còn cái giải pháp thứ hai, cơ hội thứ hai: ta ráng tu hành để làm một bậc thánh, tìm một cái trí tuệ không có giới hạn, hoàn toàn giải thoát, tự do, làm chủ. Ta có thích cái giải pháp thứ hai này không? Thank you. Thank you for approving this solution. Cảm ơn đã chọn cái giải pháp này. Và nếu chọn giải pháp này thì ta phải làm sao?
[34:26]Làm sao? Đi chùa, nghe Pháp, nghe tai này xong nó bay qua tai kia, không chịu thực hành thì làm sao mà làm thánh được? Làm thánh cực khổ lắm! Nhớ như vậy. Bậc thánh cao hơn loài người nên con đường đi đến cái vị trí thánh nhân vất vả hơn mọi người.
[34:54]Nên khi vậy, nhiều khi có một cái em nào đó xin xuất gia, trong buổi xuất gia, thầy có nói... Nói: "Nhiều khi tụi con cứ tưởng ở ngoài đời vất vả thì vô chùa tu cho nó khỏe. Không có, vô chùa cực hơn, khổ hơn ở ngoài đời." Vì sao vậy? Vì phải cực khổ hơn, vất vả hơn mình mới được rèn luyện, mình mới giỏi hơn mọi người. Bây giờ ta gặp ai, kể cả người già, gặp mình xưng con, bởi vì họ kính trọng mình quá đi, họ mới xưng con. Mà liệu mình có xứng đáng với cái sự kính trọng của mọi người hay không? Nếu mình không có rèn luyện vất vả thì làm sao mình đủ ở một cái vị trí để mọi người hết sức kính trọng mình
[35:37]như cha như mẹ mà xưng con với mình, phải không ạ? Nên là bước vào đời sống tu hành rồi, nhớ đó là một cái môi trường rèn luyện, phấn đấu cực kỳ vất vả, vất vả hơn bên ngoài rất nhiều. Đủ thứ nghịch cảnh, đủ thứ khó khăn, đủ thứ thử thách. Mà phải vất vả hơn như vậy, ta mới giỏi lên được, mới sau này mới làm thầy thiên hạ được. Chứ còn nếu vô chùa tu nhàn nhàn thì làm sao mà sau này mình làm thầy người khác? Mà làm thầy người khác nghĩa là gì? Nghĩa là ăn trên ngồi trước người ta hả, phải không? Vậy mà có người gật đầu ấy, trời ơi là trời! Làm thầy người ta nghĩa là đủ sức dẫn đường cho người ta đi trong chánh Pháp,
[36:22]trong đạo đức, vượt dẫn người ta vượt qua những khó khăn trong cuộc sống này. Dễ không? Không. Nên ta phải tu hành rất là vất vả thì ta mới đi được trên con đường làm thánh. Mà đi được trên con đường làm thánh thì sau này ta mới cứu được cái thế giới này. Bây giờ ta trở lại vấn đề nói cái trí thông minh. Trí thông minh là giúp ta
[36:51]tìm ra giải pháp lúc khó khăn. Ta giải được nhiều bài toán khó của cuộc đời. Cùng một hoàn cảnh giống nhau, nhưng người thông minh họ xoay xở được, người không thông minh bế tắc, rồi đau khổ. Ta nói ví dụ như bây giờ về Israel là một quốc gia sa mạc, mà có ai tin rằng họ xuất khẩu hoa và xuất khẩu rau cho thế giới ăn không? Còn mình đây lại không phải sa mạc, đất đầy hết, nhưng mà mình không đủ sức xuất khẩu rau, xuất khẩu hoa tiêu chuẩn cao cho thế giới được. Họ sa mạc đó, họ xoay xở được đó. Điều kiện họ khó hơn mình rất nhiều chứ. Nhưng họ xoay xở vì sao? Thông minh hơn mình. Rồi ta ví dụ bây giờ ta lạc vào một cái sa mạc.
[37:42]Giữa một cái sa mạc mênh mông, không nước, không gì hết, chai nước ta uống cũng đã gần cạn. Bây giờ ta xoay xở cách nào để tiếp tục tồn tại, sống và thoát khỏi sa mạc? Đây là bài toán khó nè, ai nghĩ ra? Tưởng tượng ta lọt vào giữa lòng sa mạc, khô khan, trên tay cầm một chai nước đã gần cạn. Bây giờ ta giải bài toán nào này để cứu, tự cứu mình thoát khỏi sa mạc? Đem cái thông minh mình ra mà tính. Ở đây ai nghĩ ra giơ tay lên.
[38:23]Thầy đăng báo liền, đăng báo cái giải pháp này liền. Tại rất nhiều người chưa tìm ra và bỏ thây ở sa mạc hết. Không tìm ra giải pháp và chết gục đó, xương khô nằm đó. Thầy cũng không tìm ra. Thầy hỏi chơi cho vui thôi chứ thầy cũng không biết cách tính.
[38:43]Ví dụ bây giờ ta lạc vào hoang đảo, chung quanh là nước biển. Ta tắp vào một cái hòn đảo bé bé chỉ như cái sân chùa của ta đây. Một cục đá nổi lên bằng cái sân chùa, ta chưa bị chết chìm. Nhưng không có nước uống, không có cơm ăn, không nhà ở, thủy triều thì lên xuống, gió bão tùm lum. Giờ ta làm sao sống sót? Làm sao có nước uống? Rồi làm sao có thức ăn ăn?
[39:09]Bài toán này khó đi, nhưng mà nếu ta thông minh thì áp dụng những kiến thức đã học, ta cũng có thể tìm cách có nước, có thực phẩm được.
[39:21]Nó nhiều trường hợp như vậy, nghĩa là cuộc đời của chúng ta nhiều khi rơi vào bế tắc, rồi ta bị buông xuôi, chịu trận. Xin thưa, chỉ bởi vì ta không tìm ra giải pháp. Mà tại sao ta không tìm ra giải pháp? Nói thẳng một câu: ta không đủ thông minh, nói thẳng một câu. Cùng một hoàn cảnh đó, nếu ta thông minh, ta tìm ra giải pháp. Cái giá trị hơn thua nhau chính là cái chỗ này. Có một bộ phim của Mỹ Limitless, Không giới hạn, cái anh chàng đó là một người cũng nghèo khổ, bế tắc đủ thứ, nợ nần nhà ở, không có tiền trả tiền thuê đủ thứ. Vô tình ảnh uống được nhằm một cái viên thuốc kích thích trí tuệ.
[40:06]Uống rồi, tất cả mọi khó khăn ảnh giải ra hết. Lúc đó mình xem phim đó mình mới thấy đúng rồi, rơi vào cái cảnh bế tắc của ảnh là ai cũng giống hệt, nhưng mà trong 30 giây ảnh giải gỡ được hết ra vì có giải pháp, mà cái giải pháp rất hợp lý. Ví dụ như trên đường đi về nhà ảnh, vô cái phòng bà bà chủ nhà thì đang ngồi ngoài kia đợi tiền trả tiền thuê nhà, tại 3 tháng rồi ảnh hẹn riết không trả. Mà đi về thì không còn chỗ nào để đi, phải về cái phòng đó, mà về canh bả không có mặt thì chui vô phòng đóng cửa lại, tại hễ gặp là bả đòi tiền. Công việc thì không có việc làm, đó, đủ thứ, đi xin xỏ, mượn gì đó, vay gì đó thì cũng không ai cho mãi, tình cảnh rất là bế tắc.
[40:50]Nhưng mà nhờ ảnh uống một viên thuốc kích thích trí tuệ, thế là ảnh tìm ra giải pháp hết, từng xử lý từng cái từng cái. Đầu tiên trên cầu thang gặp một cái cô gái, ảnh liếc sơ qua cái ảnh nói về công việc của cổ rành rành liền, nói cổ đang làm cái ngành luật phải không, đang trong lĩnh vực đó làm việc có hơi khó khăn phải không? Cô kia ngạc nhiên và ảnh chỉ cho cổ cách giải quyết. Thế là 30 giây mời ảnh vô làm tư vấn. Tại vì sao? Bởi vì cái cặp của cổ xách nó ló ra một tờ giấy, ảnh chỉ liếc ảnh đọc có ba bốn dòng nó ló ra thôi, ảnh hiểu hết về cái công việc của cô này. Thế là vậy, sau đó bắt đầu ổng vô ổng đánh giá
[41:28]chứng khoán lên xuống, mua bán giàu lên liền. Và cái cuối cùng gì? Ổng đem cái trí thông minh ổng tìm lại coi ai là người chế ra cái thuốc trí tuệ, kích thích trí tuệ đó. Để làm chi? Cướp cái thuốc đó cho mình để không còn bị lệ thuộc cái giới hạn, tại thuốc đó nó có mấy tháng nó hết rồi ngu lại, ngu lại nghèo lại liền. Nên bây giờ đem cái trí thông minh nói gì? Không lấy tiền nữa, không tìm tiền nữa, đem trí thông minh nó tìm ra coi thằng nào chế thuốc này, tao lại tao cướp mày để vĩnh viễn tao có cái nguồn thuốc và làm sao? Tao thông minh mãi mãi. Đó cái con người thông minh cứ tìm ra được giải pháp.
[42:03]Nên vì vậy, trong cuộc sống này có những lúc ta rất khó khăn, nhiều lúc bế tắc không biết làm gì, còn cái người không ngu biết làm gì. Nói câu này rất chạm tự ái của mọi người, nhưng xin thưa đó là một sự thật. Nói vậy bây giờ lỡ ngu rồi cũng làm sao không tìm ra giải pháp và cuộc sống cũng bế tắc? Thì bởi vậy, quan trọng là làm sao cho hết? Hết ngu, đúng, đó, làm sao cho hết ngu.
[42:38]Nó có nhiều người trên đời họ có cái hay, họ hết ngu, họ tìm ra vô số giải pháp. Ví dụ như Singapore, miếng đất nó có bé tẹo à, mà nó làm trung tâm tài chánh của Đông Nam Á và thế giới. Hồng Kông bé xíu thôi mà làm trùm của thế giới này, nó như vậy. Nghĩa là ta đừng đổ thừa tại vì tôi hẹp quá, đất tôi không màu không mỡ. Như Nhật Bản á, cứ nói không có gì hết trơn và làm sao ảnh đứng hạng nhì thế giới, kinh hồn chưa. Nhớ như vậy, khó khăn nào cũng có giải pháp, chỉ là ta chưa tìm ra, nhớ như vậy. Nên mỗi khi gặp bế tắc, đừng có nói cái câu là: "Đời con đã đi vào chỗ cùng đường tuyệt lộ." Không bao giờ có cái gọi là cùng đường tuyệt lộ, nha.
[43:26]Trên đời này không có cái gì gọi là cùng đường tuyệt lộ. Tìm không ra thôi. Và vấn đề của ta làm sao cho hết ngu, làm sao cho thông minh ra. Vấn đề là vậy, mà vấn đề đó là vấn đề mà hôm nay ta ta nói với nhau, tìm cách sao cho khôn ra một chút xíu nữa. Vậy làm sao để hết ngu? Làm sao để khôn ra? Làm sao?
[43:57]Nhân quả. Nhân quả. Ta làm phước, nhớ nha. Nhớ cái khôn nào, cái trí tuệ nào cũng đều bắt nguồn từ phước. Có phước thì sẽ khôn, hết phước thì sẽ ngu. Đơn giản vô cùng. Vậy muốn khôn thì ta cố gắng mà làm phước, dễ không? Rồi xong. Vậy ta đang rơi vào cùng đường tuyệt lộ, ta không biết cách nào để giải quyết thì ta cứ ngồi càng suy nghĩ thì càng bế tắc, tại đâu có đủ khôn đâu. Lùi ngược lại lo làm phước, bỗng nhiên nó khôn ra. Bí quyết nằm ở chỗ này, không tin làm thử.
[44:48]Tuy nhiên, tuy nhiên là thường cái trí thông minh nó là cả một quá trình tích lũy phước rất lâu, chứ không phải là một ngày, hai ngày mà ta có sự thông minh. Đúng vậy, tích lũy rất là lâu. Nó ví dụ như bây giờ một thầy giáo khi đi dạy học, dạy tận tụy, trong lòng lúc nào cũng muốn là cho học trò mình giỏi,
[45:14]thì ta yên trí rằng cái ông thầy giáo đó qua kiếp sau kiếp sau cứ thành một con người giỏi hơn nữa, giỏi hơn nữa vì cái tấm lòng, vì cái tấm lòng cứ lúc nào muốn học trò mình giỏi, qua kiếp sau cứ giỏi hơn, vậy đó. Nói có người nói nói: "Con nhớ kiếp con là 10 kiếp làm thầy giáo, sao kiếp này con vẫn ngu?" Nó chỉ bởi vì có một cái nhân quả khác nó phá, chứ lúc làm thầy giáo là ta đã gieo nhân giỏi. Nhưng mà có những cái nhân quả xấu nó lại lọt ở trong lĩnh vực không phải trong lĩnh vực dạy học. À lúc đó ta cũng làm nghiệp ác, cũng mưu hại người này người kia sao đó, cái nó phá lại cái nhân quả thông minh thôi,
[45:56]chứ làm nghề giáo mà tận tâm thì ai cũng đều phải giỏi vì nhân quả. Còn khi ta nói làm phước nó tạo thành cái trí tuệ thì để phân tích điều này nó nhiều lắm, hôm nay ta không có thời gian để nói hết. Tuy nhiên, ta cứ tin một điều, hiểu một điều: phước tạo ra trí, nhớ như vậy. Lòng từ bi tạo ra trí tuệ, sự bao dung, sự thông cảm, yêu thương, sự độ lượng tạo ra trí tuệ, đó là căn bản.
[46:35]Thầy gặp nhiều người trong cuộc đời cái thầy hay để ý. Từ nhỏ lớn thầy hay quan sát, thầy để ý. Thầy thấy cái người đó họ giỏi, học giỏi, thành đạt, mà nhìn gương mặt ổng thì hiền hiền chứ không phải là con người của cái sự sáng chói. À ví dụ mà ta nhìn con người: ồ mắt sáng, mặt sắc cạnh, mạnh mẽ, cương quyết thì ta hiểu: à người này giỏi, họ sẽ khôn ngoan xử lý công việc. Nhưng mà đó là một hạng khác, còn một hạng nhìn rất là hiền lành nhưng mà việc gì cũng tính ra được hết. Đây là loại người mà do làm phước, do sống đạo đức, do độ lượng, do từ bi mà tạo thành trí tuệ. Còn cái người do ý chí, cố gắng,
[47:22]phấn đấu rồi cũng thành trí tuệ, nhưng mà gương mặt nó khác liền, nó có cái sắc sảo khác liền, nó không phải là một cái cái gốc của cái sự hiền lành, từ bi, độ lượng. Hai cái hai cái trí tuệ khác nhau. Mà thấy cái người mà họ có trí tuệ từ cái từ bi độ lượng á thì cái trí tuệ của họ rất là bền vững, rất là bền vững, vì nó đi từ phước đi lên. Còn con người dùng ý chí ráng học mà giỏi, coi vậy chứ thời gian cái nó mất à, không có bền, vì nó không có cái gốc của cái cái công đức lành, nhớ như vậy. Đầu tiên, theo nhân quả, để có trí tuệ thì ta làm gì?
[48:08]Kính trọng những người có trí tuệ. Đó là cái câu nói mà ông bà mình đã nói nè: "Kính thầy mới được làm thầy". Đó là vậy. Nghĩa là: "Muốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy". Nên cái đạo lý căn bản của ông bà mình dạy hay lắm, kính thầy mới được làm thầy. Nên vì vậy, nhà nước mình có cái Ngày Nhà giáo Việt Nam, hoặc là cha mẹ lúc nào dạy con cũng phải kính trọng thầy cô giáo, đó chính là gieo cái nhân trí tuệ cho con cái của mình, vì nó là nhân quả. Đó là thầy đó. Vậy mình có tham vọng, mình có phước nhiều hơn nữa, có trí tuệ mênh mông hơn nữa thì mình sao? Mình tìm cái bậc nào mà cực kỳ có trí tuệ để mình tôn kính thì mình sẽ sao?
[49:02]Vô cùng có trí tuệ. Vậy trên cuộc đời này, ai là một bậc vô cùng có trí tuệ để cho mình tôn kính? Ai? Bậc mà siêu việt trí tuệ thì ta cứ vậy, cứ mỗi ngày lạy cái ông đó vài chục lạy với tất cả tấm lòng tôn kính, tự nhiên trí tuệ mình tăng dần, tăng dần. Nhiều thứ tăng lên lắm, nhưng mà cứ nói là là trí tuệ, căn bản là như vậy. Rồi gì nữa? Từ bi là nhân mà trí tuệ là quả, nên trong cuộc sống này, ta cứ tập yêu thương mọi người, mọi loài, tự nhiên mình khôn ra. À, đây rất là lạ. Ta khôn không phải bởi vì ta suy nghĩ nhiều, ta xoay xở nhiều mà ta khôn, mà chính bởi vì ta yêu thương mênh mông, bát ngát mà tự nhiên ta khôn ra.
[49:54]Cái tình thương của ta nó trải rộng tới đâu, tự nhiên trí tuệ của ta sẽ mở theo tới đó, vì đó là nhân quả. Nên hãy yêu thương mọi người, mọi loài, bỗng nhiên ta thấy tâm mình hiểu biết mọi chuyện trên cuộc đời này. Nhân quả là như vậy nha.
[50:17]Còn nhiều cái nhân quả lắm, nên các vị, nãy giờ ta nói với nhau về cái giá trị của trí tuệ. Hiện nay ta có một số bài toán mà chưa có giải pháp. Thì hôm nay sư phụ nêu ra, mong mọi người đi tìm cái giải pháp giùm, nha, vì sư phụ cũng nghĩ không ra, do cái đầu của sư phụ cũng không có thông minh lắm, cho nên không có tìm ra được giải pháp. Nên hôm nay nêu ra để xin ý kiến của mọi người. Một cái vấn đề thứ nhất là
[50:51]trên đường phố Việt Nam vẫn còn nhiều rác bị vất bừa bãi.
[50:58]Ai nghĩ ra cách nào để giải bài toán này, làm sao cho đường phố Việt Nam sạch đẹp không thua gì các nước văn minh trên thế giới?
[51:10]Sư phụ cũng xoay xở dữ lắm á, kêu gọi dữ lắm á, la lối dữ lắm á, mà vẫn chưa đâu ra đâu. Có ai nghĩ ra được giải pháp gì không?
[51:24]Một bài toán thứ hai là hiện tượng tăng nhiệt toàn cầu. Trái Đất nóng dần, nóng dần, cứ năm này lại nóng hơn năm trước, và chắc chắn năm sau sẽ nóng hơn năm nay, và đe dọa sự sống của toàn cầu. Nước Nhật mà 1.300 người chết vì nóng đợt rồi. Nước Nhật là một nước lạnh á, chết vì nóng 1.300 người. Nhiều nước chết vì bệnh nóng mà rồi người ta ém lại. Mùa hè năm nay cực kỳ khốc liệt. Cháy luôn cả rừng Amazon, cháy luôn cái rừng Indonesia, cháy luôn rừng Phi châu, cháy luôn rừng Siberia. Alaska là cái vùng quanh năm băng giá, năm nay ba mươi mấy độ. Châu Âu bốn mươi mấy độ. Không tưởng tượng được. Ở Dubai, cây ở trên ngọn cây bữa đó nóng đợt nóng thổi qua,
[52:19]một cơn sốc nhiệt nó lên bảy, tám mươi độ bốc cháy cái ngọn cây luôn. Nếu một cái luồng gió nhiệt, một cơn sóng nhiệt nào đó thổi qua mình ở cái nhiệt độ tám mươi mình chết liền. Trái Đất đang bị như vậy. Và hiện nay, cái vấn đề này vẫn chỉ là được bàn cãi trong các giới khoa học,
[52:43]không làm gì được. Vì sao vậy? Vì để làm một điều gì đó, xử lý được một điều gì đó liên quan đến thế giới, đến cuộc sống này thì phải cần có gì? Quyền lực chính trị. Hiện nay các nhà lãnh đạo trên thế giới vẫn chưa quyết tâm làm một cái gì để giải quyết vấn đề tăng nhiệt toàn cầu này. Nếu mà các vị đó tiếp tục thờ ơ thì có khi ta chết trước khi mà họ bắt đầu quay lại, hồi tâm nghĩ về một cái cái môi trường sinh thái tốt đẹp hơn, có khi ta đã chết hết rồi. Vì năm nay ta nghe chết vài ngàn người, nhưng nếu nó tăng thêm 5 độ nữa, sang năm ta sẽ nghe tới con số là vài trăm triệu, mà nếu nó tăng thêm 10 độ nữa, ta sẽ nghe đến con số
[53:32]tỉ tỉ người bắt đầu chết, rừng cây cháy khô, rất nhiều động vật hoang dã bị chết, Trái Đất bắt đầu thực sự bước vào tận thế luôn. Vấn đề này vẫn chưa giải quyết được. Mọi người có cách nào không?
[53:50]Ta hãy tìm nó xem. Mà suy nghĩ về những điều này làm cho tâm ta có phước. Vì sao? Vì đây là những điều lớn lao, mà khi ta biết ưu tư về những điều lớn lao cho thế giới, lòng mình mở rộng tung ra. Ta không còn bận tâm suy nghĩ những điều lặt vặt, ích kỷ cho mình nữa, mà ta biết mở lòng ra lo lắng cho cả nhân loại này. Cái đó là một điều đạo đức rất là lớn. Vấn đề tăng nhiệt toàn cầu, bài toán chưa có giải pháp. Cái đời sống văn hóa của ta chưa đủ
[54:30]cao để hấp dẫn du khách nước ngoài về học hỏi. Vậy ta cần du lịch, ta cần du khách, họ về đây họ tiêu tiền cũng góp phần làm tăng trưởng kinh tế. Nhưng lý do để họ về đây là gì? Ăn chơi hả? Ăn chơi mình ăn chơi không lại bên xứ họ đâu. Xứ họ có nhiều cuộc ăn chơi khủng khiếp lắm. Cảnh quan đẹp thì mình mình đẹp, nước khác cũng có cái đẹp của họ. Rồi gì nữa? Hết rồi. Trừ khi nào ta có một cái đời sống văn hóa cực kỳ sâu sắc, tinh tế, cao cấp đáng cho thế giới tìm học thì lúc đó họ về đây để họ ta gọi là du lịch, về đây để tìm hiểu, trải nghiệm, học hỏi cái văn hóa của Việt Nam mà trên thế giới không có. Đây là một bài toán.
[55:23]Ví dụ bây giờ thế giới mất rồi, nhưng Việt Nam ta vẫn còn cái lòng hiếu thảo đối với cha mẹ. Cha mẹ yêu thương, đùm bọc, dạy dỗ con cái và con cái rất hiếu kính cha mẹ. Điều này thế giới gần mất rồi, Việt Nam cố gắng giữ lại. Giữ lại và du khách họ đến đây họ tìm họ tìm thấy điều đó, họ đem về họ nói chuyện với xã hội của họ, họ học được. Hoặc là thế giới, học trò với ông thầy ngang nhau, I, you mà, wǒ, nǐ, ngang nhau, nhưng qua Việt Nam, người học trò lúc nào cũng tôn trọng thầy cô giáo mình. Và làm cho nên có một cái ông thầy giáo, vậy ông thầy giáo ổng ổng ổng đi qua các nước khác ổng dạy tiếng Anh, tại vì cái sở trường của ổng là ổng là người bản ngữ tiếng Anh.
[56:10]Giờ ổng chỉ học thêm một khóa sư phạm, ổng có thể đi qua những nước đang phát triển, Campuchia, Lào, Việt Nam ổng đi dạy tiếng Anh cho người bản địa, ổng được cái lợi thế là tiếng Anh bản ngữ. Ổng qua đây ổng nói một điều thế này: ổng nói cái hạnh phúc của ổng là ở bên đây giá trị của thầy cô giáo được tôn trọng. Cái học trò tôn trọng thầy cô giáo làm cho ông thấy hạnh phúc. Đó là điều mà ta có thể dạy cho thế giới này. Ta gìn giữ những cái văn hóa đó. Hoặc là bây giờ, thế giới ngày hôm nay nam nữ nó buông tuồng, dễ dãi, ta cố gắng giữ Việt Nam mình cái văn hóa
[56:49]nam nữ cách biệt, nam nữ thọ thọ bất thân, vân vân, những cái văn hóa nó lành mạnh như vậy để cho thế giới học hỏi, để cho thế giới học hỏi. Có một lần gặp cái bé đó là đệ tử mình, nó Phật tử từ khi nó còn nhỏ vậy. Gia đình nghèo, rồi thầy cũng hay giúp đỡ chút. Sau này lớn lên, nó học đại học đi làm, cái nó dắt lại cái ông người Mỹ, nói: "Dạ, con, tụi con sắp cưới nhau." Rồi cưới nhau xong thì nó phải đi Mỹ tại làm quốc tịch thì đi về bên đó. Nó khoe cái ông chồng vậy. Nhưng mà nhìn mặt cái ông chồng, ông rất hãnh diện vì ông cưới được một người con gái Việt Nam mà một điều ổng biết chắc chắn vì bé này nó
[57:36]là con nhà lành, từ nhỏ tới lớn cực kỳ ngoan, chưa bao giờ có làm một điều gì sai trái, tiết hạnh rất trong sạch. Nhìn cái gương mặt ổng hãnh diện, hãnh diện cực kỳ, rất hãnh diện vì điều này. Nên đây cũng là một cái gì? Những cái quý của văn hóa Việt Nam, ta cần phải giữ lại để dạy cho thế giới này, chứ ta đừng đánh mất cái này, bắt chước thế giới. Vì bắt chước những điều đó, đó là làm nó tàn phá, đâu có đẹp gì đâu. Nên ta cần một cái văn hóa rất sâu sắc, tinh tế để làm chi? Để giữ gìn lại những điều tốt đẹp nhất cho cái thế giới này. Đây cũng là một bài toán khó, không phải dễ mà làm được.
[58:22]Ta có một bài toán này nữa. Ừ. Đất nước ta đi lên từ cái nghèo khó, mất nước, nô lệ, chiến tranh, loạn lạc và nghèo khổ. Đi qua chiến tranh rồi thì tất cả bị tàn phá hết rồi. Nhà cửa bị đốt cháy, con người bị chết chóc, ha, rồi bây giờ làm lại là con số không. Trong khi cả thế giới nó không bị như vậy, nó cứ đi lên tiến lên ào ào ào ào. Phóng lên đâu tới Mặt Trăng, mình bắt đầu xây lại từng cái căn nhà. Nên cái khởi điểm của mình rất là thấp. Nhưng mà qua bao nhiêu năm vậy, bắt đầu ngày hôm nay ta lần lần đang sánh vai được với thế giới, sánh vai được với thế giới, là sự cố gắng vượt bực của của những người lãnh đạo quốc gia.
[59:12]Bây giờ không thua ai. Ngày xưa mình nghe Thái Lan kẹt xe, mình cười nói: "Nước gì mà kẹt xe như vậy, vì xe hơi nhiều quá." Ngày hôm nay mình cũng không thua, xe hơi nhiều quá rồi ô tô nhiều quá mình cũng kẹt đường luôn, tức là ta cũng đang tiến bộ lên. Mọi người đi đây, Nam ra Bắc không có chuyện đi xe ô tô dài đường nữa, ra phi trường đi máy bay cái vèo tới nơi. Lần lần mọi cái cứ gần gần như là bằng với thế giới. Trong khi là ta khởi điểm là con số không từ đống tro tàn. Rồi ta cứ tiếp tục mà phát triển xây dựng hùng mạnh lên, thì nghĩa là người Việt Nam mình cũng giỏi đó, cũng thông minh đó, chứ không phải không. Nhưng mà chỉ như vậy rồi thôi hả? Không.
[59:54]Cái ước mơ của ta là Việt Nam là một đất nước rất hùng mạnh, chứ không phải cứ ngang ngang bằng bằng theo sau người ta. Mình phải hùng mạnh, hùng mạnh hơn nhiều nước trên thế giới, để làm cái gì? Để góp phần, để dùng quyền lực của sự hùng mạnh này ép thế giới phải sống trong hòa bình. Không nước này được gây chiến với nước kia, không nước này được tranh giành xâm lấn nước kia. Tất cả phải trật tự, phải sống trong hòa bình. Nhưng mà để có thể ép các nước sống trong hòa bình yêu thương thì buộc sao? Mình phải rất là hùng mạnh mới làm được điều đó. Và đây là điều ta mơ ước, cũng là một bài toán: làm sao xây dựng đất nước mình thành hùng mạnh
[1:00:42]với cái trái tim nhân ái của người Việt Nam? Một đất nước nhân ái mà hùng mạnh thì chắc chắn là sao? Thế giới này sẽ được hưởng lợi rất là nhiều, như vậy. Và một còn bài toán nữa mà thầy nghĩ hoài không ra: làm sao đem được cái môn học Nhân Quả và Thiền Định vào trong trường học? Nếu ta đem được cái môn học Nhân Quả vào trong trường học thì đạo đức của học sinh và thế hệ tương lai tăng vọt lên cao liền. Nếu ta đem được Thiền Định vào trong trường học thì sao? Thì sau này người Việt Nam trí tuệ nhất thế giới.
[1:01:19]Nhưng đây là một bài toán khó. Các nước khác đã bắt đầu họ thử nghiệm rồi, các nước khác bắt đầu thử nghiệm họ đưa vào lần. Nhưng mà chỉ vì sao? Chỉ vì cái phương pháp thiền định của họ nó bị trầy trật, khi có hiệu quả, khi không có hiệu quả, cho nên làm họ ngại, không dám áp dụng. Nhưng ở Việt Nam ta có một ngôi chùa nghèo trên cái đỉnh núi xa đã tìm ra được một phương pháp thiền định hoàn toàn đúng với Đức Phật và rất hiệu quả. Nếu áp dụng vào rồi, ai cũng sẽ thành công và có trí tuệ.
[1:01:54]Thank you for listening. Và xin chúc cho quý thầy cô, quý Phật tử một đêm Trung thu hạnh phúc, đầm ấm, yêu thương. Và sao? Xin share, cái gì tốt đẹp mà ta có hãy xin chia sẻ với mọi người. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.