[0:08]Nó có sớm cả một ngày không, thì em nhớ
[0:25]cái đêm ấy lại
[0:33]có. Thì theo đề nghị của
[0:47]lại có một bậc mình yêu, chúng tôi dành cái môn là môn tâm lý đạo đức của người
[1:00]sinh ra để làm những nền tảng căn bản cho cái sự tu hành của người sinh ra. Sẽ trao đổi những đề bài này. Thì hôm nay chúng ta học cái bài đầu là bài khái niệm, khái niệm về tâm lý đạo đức. Thường
[1:20]vì tôi có chuẩn bị à giáo án, cho nên là quý thầy khỏi, khỏi phải chép bài, chỉ có ghi nốt thôi. Hay là trong khi mà ca giảng có những điều, những những những điểm nào mà cần à chú ý thì ghi ghi nốt, chứ không cần phải ghi. Thì tôi sẽ để lại hai cái bảng này thì quý thầy ra ngoài photo, mọi người giữ lại một bảng rồi rất là cẩn thận quý tập nhóm 2. Thì coi phải chép bài cũng không, chỉ ghi nốt thôi và phải làm bài, là luôn luôn phải làm bài tập. Thường là tôi nói luôn là chủ trương của tôi là làm bài phải làm cho dài. Thì khi mà tập viết dài như vậy, sau này quý thầy mới có thể giảng được, không có viết ngắn, viết dài mới đào sâu ý tứ.
[2:10]Mà phương pháp làm bài như thế này là trước hết quý thầy phải chứng tỏ mình đọc được bài giảng, là hiểu hết ý của người giảng thọ, và sau đó mình phải thêm những điểm mới của mình. Cái điểm mới đó là do mình tư duy hoặc là do kinh nghiệm tu tập của mình, mình nhìn thấy được. Chứ còn mà nếu mà chỉ hiểu đúng và đủ lời của người giảng họ thì mình vẫn chưa gọi là giỏi. Phật pháp mỗi ngày đòi hỏi một sự phát triển. Chúng ta không bao giờ được đứng yên trong bụng. Mỗi ngày thời đại tiến bộ, khoa học càng tiến bộ thì đạo Phật cũng phải tiến, tiến bằng mọi hướng khoa học. Mà cái tiến đó là do ai? Là do những người tu chúng ta.
[2:56]Cho nên chúng ta không bao giờ được học với sự thụ động, phải rất là sáng tạo, rất là năng nổ. Chúng ta có đặc biệt học bài. Bài một là tâm lý đạo đức. Nhắc là định nghĩa đạo đức là gì? Đạo đức là những khuynh hướng tốt trong tâm ta, mà những khuynh hướng đó tạo nên lời nói và hành vi bên ngoài, khiến cho mọi người chung quanh ta được ích lợi, vui chuyển hóa. Đó là câu đầu tiên. Mình sẽ lặp lại và trong giáo án có ghi câu này. Mình sẽ giải thích sau. Lặp lại mình đều sẽ dễ nhớ. Nó là cái thứ ở trong tâm mình. Đạo đức nó là cái ở bên trong chứ không phải bên ngoài. Nhưng nó làm thành cái hành vi và lời nói bên ngoài,
[3:45]mà cái hành vi và lời nói đó nó làm lợi ích cho người chung quanh mình. Tức là cái tốt bên trong nó làm cho cái cái hoàn cảnh và mọi người chung quanh mình được ích lợi. Còn những cái khuynh hướng tốt bên trong mình mà không đem ích lợi đến cho người bên ngoài thì chúng ta chưa đánh giá đó là đạo đức. Bây giờ ta ví dụ những khuynh hướng gì? Ví dụ như chúng ta có khuynh hướng vị tha vì người khác. Thì cái khuynh hướng đó là ở trong tâm mình, cái tâm mình chỉ nghĩ đến người khác, không có nghĩ cho bản thân mình. Đó là một cái khuynh hướng để xem nó đạo đức hay không, thì mình phải xem xem nó có tác động gì vào những người xung quanh hay không.
[4:28]Thì chúng ta thấy rằng cái người mà có khuynh hướng vị tha bên trong á, khi họ sống trong cái cộng đồng với mọi người thì họ hay có những phương hướng giúp đỡ, hay có phương hướng giúp đỡ. Thấy huynh đệ của mình bận, mình hay bước tới phủ những ngón tay. Thấy người huynh đệ mình bệnh, tự nhiên mình nghĩ chuyện phải tiêm thuốc, phải gào gió, phải đỡ đần, vân vân. Nên là cái phương hướng vị tha ở trong tâm này đó, nó thúc đẩy mình làm sao làm lợi cho đệ. Thì như vậy, phương hướng vị tha được xem là đau, thì bên trong là nằm ở bên ngoài, hoặc là mình vị tha. Vị tha là nó bên trong, mình làm cho mình thấy mình giống con nhỏ bé,
[5:07]thấy mình có thể thua mọi người, không thấy mình hơn mọi người. Và làm như vậy nó tốt đẹp với mình hơn nhiều. Là khi đối xử với mọi người bên ngoài thì sẽ tốt trong. Để mình thấy mình nhỏ bé, tôn trọng với
[5:24]người khác.
[5:31]Nên trong cái đối xử với người khác sẽ làm cho mọi người dễ chịu, an vui, do cái độ kim hạ nơi mình, nghĩa là mình biểu lộ được cái sự tôn trọng người khác. Như vậy, cái khuynh hướng kim hạ đó được gọi là đạo đức, phải không? Cái bên trong mà làm lợi cho bên ngoài. Hoặc ví dụ một cái khuynh hướng khác như là khuynh hướng kín đáo. Người kín đáo là người không có bộc lộ cái hay của mình. Ví dụ biết mình có cái cái hay đó, cái ưu điểm đó, nhưng không khoe, khoe khoang. Thì cái này có làm lợi cho bên ngoài không ạ? Có không?
[6:11]À, xin quý thầy cho tôi cái danh sách học tăng. Tôi tôi gọi tên bất cứ ai để tôi hỏi. Bây giờ thầy mặc áo đà. Theo như thầy thì cái khuynh hướng kín đáo có được xem là đạo đức không? Đạo đức hả? Thầy lên đây trả lời. Khi tôi hỏi người nào thì người đó lên đây cho nhanh cầm micro trả lời. Sau này nếu sắm được thì sắm một cái micro khác cho người học văn trả lời. Kính bạch thầy và toàn thể đại chúng, cái vị mà kín đáo cũng là một vị rất là có đạo đức, vì người ta không muốn bộc lộ ra những cái hay của mình. Nếu mà mình bộc lộ ra cái hay của mình thì bạn mình hay quá, rất là có một cái tâm... sợ tự cao của một vị mà người ta hơn mình.
[7:01]Từ đó, người ta không dám bộc lộ những cái tình cảnh trong nội tâm của mình. Là vậy. Thôi cảm ơn thầy. Bây giờ thầy nào nghĩ ra một cái khuynh hướng nào khác để xem là đạo đức không? Nghĩa là mình định nghĩa thầy là cái tốt bên trong tâm mà làm lợi cho người xung quanh mới gọi là đạo đức. Bây giờ ai nghĩ ra một cái khuynh hướng gì khác nữa để được xem là đạo đức không? Tôi đặt đây là phía bên phải tôi nha. Mình là phía bên trái. Thì bên phải tôi là bạn thứ tư, người đầu bạc đến con. Cho nên... thì con nghĩ trong cái khuynh
[7:43]hướng này đó. Nghĩ một cái khuynh hướng gì để sẽ vào đâu? Nếu có buồn trước thì các con niệm Phật, tin bạn được rõ cho con từ đây xuống. À, theo như con nghĩ thì người có một cái... khuynh hướng nữa là khuynh hướng tôn trọng mọi người. Một khuynh hướng là chia sẻ à những niềm vui, những nỗi đau của toàn thể những người xung quanh mình và nó lan rộng ra là tất cả quần xanh. Con nghĩ đó cũng là một khuynh hướng đạo đức. Cảm ơn thầy. Có ai nghĩ gì nữa? Tôi không gọi nữa, giơ tay đi. Học phải năng động lên, phải phát biểu liền liền chứ đừng có ngồi yên, mới giỏi được. Ai có khuynh hướng gì giơ tay lên.
[8:34]Cảm ơn. Nhanh lên đi, đừng để mất thời gian, bài còn dài.
[8:42]Nhanh lên chứ để mất thời gian quý vị. Phải phát biểu liền liền à, không viếng không được đâu. Kính bạch Thượng tọa và toàn thể đại chúng, con vừa mới nghĩ ra thêm một khuynh hướng mới nữa, có nghĩa là một khuynh hướng xả thân phụng phụng sự vì mọi người. Con nghĩ đó cũng là một khuynh hướng của đạo đức, mà nhất là đối với người tu hành như mình. Cũng là vị tha đó, nhưng mà nó có cái mạnh mẽ hơn, nó có cái sự hy sinh hơn chứ gì? Xả thân nó hàm ý hy sinh mạnh dạn hơn là cũng cũng rất là đúng. Còn nhiều lắm, nghĩ không ra thôi từ từ. Đó là đạo đức như vậy, cái khái niệm sơ sơ chúng ta hiểu như vậy.
[9:23]Những bài sau chúng ta sẽ đi vào từng mục từng mục mà phân tích nó cho sâu. Bây giờ tại sao chúng ta phải tu dưỡng đạo đức? Thứ nhất là vì tình trạng Phật pháp hiện tại. Chúng ta sẽ nhìn thấy thế giới đang thay đổi nhanh chóng vì sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, nghĩa là mỗi ngày mỗi ngày khoa học phát minh rất nhiều điều mới. Và cái phát minh của khoa học á nó chưa có tác động vào cái lĩnh vực tâm linh, nhưng nó tác động rất mạnh vào lĩnh vực vật chất, nó làm cho kỹ thuật tiến bộ theo. Nghĩa là mỗi ngày có những chiếc máy mới ra đời, xe thì mỗi đời có lần lần lên những xe đời mới, rồi những máy tivi truyền hình cứ mới dần mới dần,
[10:09]thậm chí vải vóc chúng ta mặc cũng mới dần mới dần. Cái thành tựu của khoa học kỹ thuật nó làm cho cái tiện nghi vật chất của con người được nâng cao, và cái điều này nó thuyết phục con người ta rất mạnh. Người ta dần dần người ta cảm thấy rằng nghĩa là đi theo những giá trị đạo đức tinh thần tâm linh nó huyền hoặc mơ hồ không rõ ràng, còn đi theo con đường vật chất kỹ thuật thì có lợi ích thiết thực. Người ta mỗi ngày được lợi ích, được hạnh phúc, được tiện nghi, có nhiều cái hưởng thụ và do đó, thế giới đang mất quân bình giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần. Người ta đang trở nên thực dụng, hướng về vật chất.
[10:56]Và khi mà người ta đã xa rời giá trị đạo đức tinh thần tâm linh như vậy thì người ta đang mất cái hạnh phúc, đang đi dần vào tội lỗi mà người ta không biết. Cho nên cái tuổi trẻ bây giờ dễ nổi loạn, kiêu ngạo và bướng bỉnh. Quý thầy được cái phước là làm người xuất gia, cho nên ở trong cái môi trường có đạo đức, chứ còn cái lớp trẻ bên ngoài bây giờ rất là khó dạy. Vì sao? Vì cả cái thế giới như vậy, nó đi dần về cái vật chất hết. Mình cứ xem như cái mùa bóng đá này người ta thi đua mà coi nhau bóng đá, cá độ, hò hét kinh hoảng, còn cái lớp trẻ bây giờ thì bị ma túy, nghiện ngập rồi cướp giật đủ thứ, sự sa đọa lôi kéo con người.
[11:43]Cho nên thế giới nó đang là như vậy và người tu chúng ta, người tu chúng ta phải có cái trách nhiệm đối với cái thế giới mà đang bị mất quân bình này, mà đang bị thiên về vật chất này, chúng ta phải có trách nhiệm, có cái lý tưởng. Như vừa rồi tôi giảng ở một cái trường thì tôi nói thế này, tôi hỏi chứ, khi mà tôi giảng cái đề tài Định hướng tu học và làm việc cho người xuất gia, tôi mới hỏi rằng cái giá trị của người xuất gia là nằm ở đâu so trong cái tầm mắt nhìn của xã hội? Bây giờ nếu nói một người được gọi là có giá trị đó, khi người đó làm được cái gì ích lợi cho cuộc đời, chứ nếu không làm được cái gì ích lợi thì người đó coi như không có giá trị.
[12:29]Quý thầy đồng ý với tôi quan điểm này không? Mình có làm gì có ích lợi xã hội mình mới được coi là có giá trị, chứ mình sống trên đời không đem lại ích lợi cho ai thì mình là con người không đáng nhắc tới, quý thầy đồng ý không? Đồng ý không? Và như vậy, mình muốn đóng góp ích lợi thì phải biết cái xã hội này, cái cuộc đời này họ cần cái điều gì? Họ cần cái điều gì? Xã hội cần điều gì? Chúng ta liệt kê ra vài cái. Cần cái gì? Mai mốt mà hễ tôi hỏi giơ tay trả lời thiệt lẹ, để mất thì giờ. Thầy bàn thứ hai, đầu bàn bên đây. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy cùng toàn thể đại chúng.
[13:20]Khi mà con người chúng ta trong thế kỷ này, một thế kỷ khoa học tiến vũ bão thì dĩ nhiên con người sẽ bị nó lôi cuốn, trôi đi, mất hẳn cái nguồn gốc. Nguồn gốc ấy đó là một tình thương. Cho nên hiện nay con người đã bị mất hẳn một tình thương, mà mất hẳn tình thương đồng loại sẽ tạo cho con người đó xa rời thực tế, làm cho một xã hội mình điên đảo, khổ đau. Cho nên theo con nghĩ, chúng ta cần nhất là cần có một tình thương hay là tình thương thực tế là ở hiện tại đây chứ tình thương cha mẹ trước nhất. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Cảm ơn thầy. Khi tôi hỏi xã hội cần gì thì thầy nói đúng á,
[14:18]nhưng mà nó chỉ nói một góc nhỏ của mình. Khi mình nhìn vấn đề phải nhìn hết bao quát, sau này đi giảng vậy đó, để không ai bắt bẻ mình được. Xã hội cần gì? Cần tiền, cần tình, địa vị, danh vọng, vật chất, cần xe Dream. Quý thầy cần gì? Tức là nhiều cái cần lắm, nhưng mà trên tất cả những nhu cầu xã hội thì cái quan trọng nhất, cái nền tảng nhất là đạo đức, phải không? Đạo đức đó. Ví dụ mình nói bây giờ một người kỹ sư đi là họ có cái khả năng về kỹ thuật rồi, nhưng mà nếu họ không có đạo đức thì họ làm việc không tròn trách nhiệm, không tận tụy, không kỹ lưỡng thì công trình họ làm sẽ mau hư.
[14:59]Một người luật sư mà không đạo đức thì chỉ bênh vực cho người có tiền chứ không có bênh vực cho lẽ phải. Rồi một người cán bộ, viên chức nhà nước mà nếu không có đạo đức thì cũng chỉ tham nhũng hối lộ. Thầy giáo mà không đạo đức thì dạy không tận tâm, học trò không thể giỏi được. Cho nên trong xã hội này có nhiều ngành nghề nhưng mà bất cứ ngành nghề nào cũng cần cái đạo đức gắn theo. Xã hội có nhiều chuyên viên rồi nhưng mà rất cần chuyên viên đạo đức làm nền tảng, phải không? Và cái thứ hai nha, xã hội cần nữa là sự bình an nội tâm. Hiện nay đó con người ta sống rất là căng thẳng, phải đấu tranh với sinh kế rất là mệt mỏi.
[15:43]Ngay cả những cái trò gọi là giải trí cũng làm người ta căng thẳng nữa. Thấy mà mấy đêm bóng đá mà nghe ta la hét ỳ xèo, thức đêm thức hôm là cũng làm sự căng thẳng, chứ đừng nói tới cái việc mà người ta phải tranh giành, đấu đá với nhau tìm miếng ăn, miếng mặc. Cuộc sống người ta rất là bức xúc và căng thẳng, nên người ta cần một cái phương pháp nào đó để người ta tìm thấy được cái sự thư giãn, an tịnh trong tâm hồn. Hai cái đó quan trọng. Ngoài những cái khác người ta cần thì hai cái đó: đạo đức và sự bình an nội tâm là hai cái mà người tu chúng ta có thể đem lại cho họ được. Hai cái đó. Mục đích của người xuất gia trong Đạo Phật là gì?
[16:26]Đứng lên nói tại chỗ, cái người thứ hai bàn giữa. Đúng. Cảm ơn thầy. Đúng như vậy. Cái người xuất gia trong Đạo Phật lý tưởng cuối cùng của chúng ta là giải thoát giác ngộ, nhưng đó là chuyện của riêng mình, của riêng trong nội bộ Đạo Phật. Còn đối với toàn thể xã hội, họ không cần biết điều đó. Đối với toàn toàn thể xã hội á thì cái chuyện giải thoát giác ngộ là họ không có biết, đó là chuyện của Đạo Phật. Còn họ cần cái gì mà mình có thể đóng góp được cho họ? Chừng nào họ là tín đồ Đạo Phật, họ có hướng về cái mục tiêu đó đó thì họ mới cảm thấy cần mình ở cái đó. Cái người mà tín đồ thuần thành á thì họ rất quý trọng
[17:11]quý thầy, quý cô vì nghĩ rằng quý thầy, quý cô đi về con đường giải thoát giác ngộ, và họ cũng muốn đi theo con đường đó. Còn với người xa ngoài xã hội họ không có tín ngưỡng á thì họ nhìn mình bằng cặp mắt hoài nghi lắm. Họ không biết mình sống trên đời đi tu để làm gì, có làm gì lợi xã hội hay không. Họ hoài nghi họ chưa quyết định, nhưng họ không có thấy cái gì để làm lợi cho cuộc đời rõ ràng. Còn những người mà họ không tin tín ngưỡng, họ chống đối tín ngưỡng á thì nhiều khi họ nói người đi tu là người ăn bám, không có làm gì lợi. Nghĩa là cái người đó đó cho tín đồ một cái hy vọng hão huyền và lấy lại của tín đồ cái tiền thiệt.
[17:53]Tiền với gạo thì thiệt, nhưng mà cho tín đồ thì cái niềm tin, hy vọng hão huyền. Họ nói như vậy. Nghĩa là sao? Ví dụ như cái người tín đồ bệnh, tới ông thầy nhờ ông thầy cầu an, thì hy vọng chắc nhờ ông thầy cầu an chắc mình bớt bệnh. Rồi thân nhân mình chết nhờ thầy tới cầu siêu, chắc cũng hy vọng là thân nhân mình chắc được siêu, không được khổ, thì chỉ là những hy vọng không ai kiểm chứng được. Nhưng mà sau đó người tín đồ phải làm gì? Phải cúng trở lại phải không? Cúng tiền thiệt và gạo thiệt. Cho một cái rất là mơ hồ nhưng mà lấy là lấy thiệt á. Họ họ phê bình như vậy. Cho nên chúng ta thấy đó, cái vị trí của người xuất gia trong Đạo Phật đối đối
[18:35]với xã hội đó nó nó chưa thật sự mình khẳng định được cái giá trị của mình vì mình chưa xác định được cái điều mình đem đến cho xã hội là cái gì. Ở đây chúng ta định hướng lại rõ ràng. Đối với con người trong Đạo Phật thì mình có cái lý tưởng rõ ràng là giác ngộ, giải thoát và mình phải đi tới con đường đó. Còn đối với cộng đồng xã hội thì mình khẳng định cái mà mình sẽ đóng góp cho họ là đạo đức và sự bình an nội tâm. Người xuất gia phải là người đem lại được ích lợi cho cuộc đời thì mình mới có giá trị trong cái cộng đồng xã hội này. Bây giờ mà mình muốn có, mình muốn đủ khả năng để đem đến cho họ đạo đức và bình an nội tâm thì mình phải làm sao?
[19:20]Mình phải làm sao? Khi tôi hỏi, quý thầy phát biểu cho lẹ. Tăng mà, khác với ni. Nhanh chân, lẹ miệng một chút mới giỏi được. Bây giờ mình muốn đem đến cho cuộc đời cái đạo đức và sự bình an nội tâm thì mình phải làm sao?
[19:40]Thầy bàn cuối á gần cuối nó nhót, trước mặt tôi đừng dòm ai hết á, tôi đây nè. Lên đây đi, đi trở lại, không không. Thầy cũng được thôi lên trước đi, trước. Thầy kia lên luôn đi, cứ lần lượt lên luôn hai người. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy và toàn thể đại chúng. Điều mà người tu sĩ đem đến cho cộng đồng xã hội nó có hai điểm. Thứ nhất là chúng ta phải phải tu, và điều thứ hai là chúng ta phải học cho thấu đáo giáo lý, rồi để đem giáo lý ấy truyền đạt lại cho cộng đồng xã hội. Cảm ơn thầy. A Di Đà Phật, kính bạch Thượng tọa. Theo con nghĩ thì người xuất gia muốn đem lại lợi ích cho
[20:28]xã hội thì phải bồi dưỡng hai mặt đạo hạnh và trí tuệ. Và khi ra xã hội á, mình đem những cái đó mình thực hành với những cái điều ích lợi thiết thực cho mọi người. Dạ, cảm ơn. Cứ mạnh dạn như vậy học mới vui. Đúng là như vậy đó. Chúng ta muốn đem được hai điều đó thì nơi chúng ta phải có hai cái đó trước, phải không? Mình nói đem đạo đức mà mình không có đạo đức thì đem cho ai? Còn tâm mình loạn xạ tùm lum ở trong rồi đem lại cho ai sự bình an, phải không? Cho nên phải đạt cho được hai điều đó. Đó là lý do tại sao mà chúng ta phải tu dưỡng đạo đức rất là sâu và phải tu tập thiền định để đạt được sự bình an nội tâm.
[21:17]Và chúng ta học để để gì? Để lấy bằng hả? Lấy bằng là cái hiệu quả phụ tự nhiên, giống như xe chạy trên đường thì nó phải phun khói. Nhưng cái mục đích mà xe nó đi tới đó là không phải nó đi tìm cái khói, mà nó tìm cái chỗ đến của nó là gì? Là cái tu, học để tu, học để biết đường mà tu, chứ không phải học để lấy bằng, không phải học để học. Mặc dù khi chúng ta học được rồi thì quý thầy trong ban giám hiệu sẽ cấp bằng cho chúng ta chứ không ai bỏ, nhưng mà mình đừng lấy cái đó là mục tiêu, nó là một hệ quả phụ thôi. Còn cái mục tiêu chính là học để tu. Sáng học, chiều phải ứng dụng tu trong tâm mình liền.
[22:07]Sáng quý thầy dạy mình ví dụ như là quán từ bi, chiều xuống quỳ lễ Phật phải ngồi đó quán từ bi liền. Như vậy, bốn năm trôi qua trong trường cơ bản là bốn năm vừa học vừa tu, có có nội lực thực sự, chứ không phải là chỉ học thuộc bài trả bài rồi một mớ kiến thức mà trong tâm mình không kiểm soát được những phiền não. Như hôm vừa rồi tôi dự cái hội thảo Phật giáo Sài Gòn 300 năm, tôi có đọc một bài tham luận, tôi có nói một điều không biết có đụng chạm quý thầy lớn không? Không biết. Tự tôi nói điều này, nói hồi đầu thế kỷ đó, các hòa thượng mới chấn hưng Phật giáo, vì qua thời Pháp thuộc, Phật giáo mình bị suy đồi
[22:47]nặng, thì các hòa thượng có tâm huyết mới chấn hưng. Nhưng vì gấp rút phải đào tạo người làm việc, các hòa thượng chỉ mở các trường Phật học dạy, dạy học dạy học rồi cho ra làm việc. Nó tạo thành cái truyền thống đến bây giờ là các trường Phật học chỉ dạy học mà không dạy tu. Khiến cho tăng ni sinh ra trường rồi không có nội lực, không chống đỡ nổi sự cám dỗ bên ngoài và đạo đức bị thiếu sút. Cho nên gần đây đó, Phật tử họ than phiền về tư cách đạo đức tăng ni rất nhiều. Tôi nói lên điều đó thì ở dưới người ta khoái quá. Phật tử họ thích mà mấy thầy lớn lớn, mấy thầy có tâm huyết cũng thích lắm, nhưng mà mà tôi cũng hơi sợ đụng chạm, nhưng phải nói thôi.
[23:34]Cho nên tôi mong rằng các trường Phật học viện có cái giờ mà thực hành tu tập chính khóa, chính thức, chứ không phải là để tự giác nữa. Nghĩa là trong tuần, trong ngày, ngày đó học, ngày giờ đó tu rõ ràng. Khi lên ngồi kiết già bất động đàng hoàng chứ không có không có mà mà mà để người ta tự giác, nó phải là cái chính khóa. Thì như vậy trong bốn năm vừa học mà có tu như vậy, thì những tăng ni sinh ra là những người thật tu thật học, rất là lợi cho đạo Phật. Chúng ta thấy cái khuynh hướng vật chất hiện nay của thế giới nó xâm nhập vào tâm hồn con người và nó đi luôn vào trong đời sống người xuất gia luôn.
[24:19]Tăng ni cũng bị ảnh hưởng chứ không phải không. Cho nên tăng ni trước cái sự thừa thãi vật chất cũng đang lần lần đi về cuộc sống xa hoa, sang trọng, hưởng thụ, là mình quên quên đi cái cái đời sống đơn giản, cái đời sống tinh thần tâm linh. Mình dễ thích cái cuộc sống mà sang trọng, xa hoa, dồi dào, thừa thãi những cái điều không cần thiết. Và cái đạo đức của người xuất gia là bị bị than phiền dữ lắm. Tôi nói những điều này trước thì quý thầy nghe rồi mà ráng sau này mà tránh. Ví dụ thế này, người xuất gia thì sống nhờ Phật tử cúng dường, Phật tử đi chùa này đi chùa kia cúng dường. Thì quý thầy mình sống nhờ Phật tử mà,
[25:05]hễ nhiều Phật tử ủng hộ thì đời sống của chùa nó dễ. Và bây giờ làm sao cho được nhiều Phật tử ủng hộ mình? Thì mình phải phải giành. Mà muốn giành Phật tử thì phải nói xấu cái chùa khác. Nó tạo ra một cái tệ trạng là cứ chùa này nói xấu chùa kia. Nhưng mà như vậy có tốt không, có lấy được lòng Phật tử không? Khi mình nói xấu một người khác, chùa khác thì có phải là mình đang lấy lòng Phật tử được không, hay Phật tử còn chê mình luôn? Đúng mình làm mất danh dự của chùa kia, chính chùa mình cũng bị người ta nghi ngờ luôn, người ta thấy mình không có đạo đức. Nhưng mà quý thầy mình đang bị cái tệ là quên đi, không kiểm soát được tâm mình.
[25:47]Lúc nói chuyện với Phật tử, mỗi khi Phật tử mà khen ông thầy nào cái là khó chịu và muốn chê ông thầy đó, để cho Phật tử đừng có tới chùa khác tới chùa mình. Đó là một cái tệ. Rồi cái tình trạng như thể những người xuất gia trong một chùa mà đối xử với nhau không có nhã nhặn, không lễ độ, mà cái người Phật tử họ bước bên ngoài vô họ ngạc nhiên. Họ thấy tại sao là họ thì tôn trọng quý thầy, mà thấy quý thầy nói chuyện với nhau bừa bãi, có vẻ không tôn trọng, coi thường, sống gần với nhau lâu rồi coi thường, không có nghiêm túc, không lễ độ, họ nghi ngờ lắm. Đó cũng là một cái dở. Rồi thấy quý thầy càng ngày càng thừa thãi ra,
[26:31]dư không đem bố thí mà tích góp cho mình, họ đặt vấn đề liền. Có một lần tôi gặp một người, người này như người Hà Lan, anh tu thiền và ăn chay mấy chục năm rồi. Cái người bên Âu châu vậy đó, mà lại nghiên cứu đạo Phật, tập Thái Cực Quyền, ngồi thiền, ăn chay. Thì khi mà nói chuyện với tôi thì tôi nói rằng giữa thiền định và đạo đức là có liên quan chặt chẽ. Tôi nói qua nhân quả, tôi nói luật nhân quả, thì anh sau đó anh mới nói thế này, có một lần anh đến Ấn Độ, anh hỏi tôi có biết một vị đại sư bên Ấn Độ tên như vậy không? Thì tôi nói làm sao mà biết được, ở Việt Nam sao biết mấy ông Ấn giáo nổi tiếng.
[27:13]Ổng nói, ông đó rất là nổi tiếng và rất là giàu, vì người ta cúng dường rất là nhiều. Trong khi đất nước Ấn Độ rất là nghèo, người dân Ấn Độ nghèo, nghèo ghê lắm. Thì anh mới đến gặp ông mới mới hỏi, trong khi tham vấn đạo lý, anh mới hỏi thêm, là tại sao chung quanh của ngài nhiều người nghèo quá mà ngài không có san sẻ bớt cho người ta? Thì ông mới trả lời rằng: "Đó là nghiệp của họ, họ phải chịu, không có cho được, cho như vậy là vi phạm luật nhân quả". Quý thầy nghe được không? Nghe hợp lý không? Nghe hợp lý không? Ổng cũng dựa vào luật nhân quả ổng trả lời. Thì cái anh người Hà Lan này ảnh nghe sao câu trả lời kỳ kỳ quá,
[27:57]thì cũng dựa vào luật nhân quả thì ảnh không biết đường đâu mà ảnh bắt bẻ, nhưng mà ảnh thấy sao kỳ kỳ mà không tìm ra cái chỗ vô lý. Bây giờ ai trả lời được? Bây giờ quý thầy có thể tìm ra cái chỗ vô lý trong cái câu trả lời của cái ông đại sư đó không? Vì nói như bây giờ bên Việt Nam mình đi, mình thấy cái người đi ăn xin họ nghèo, mình không cho, nói tại nghiệp của họ, cho là là là là là ngược với luật nhân quả, không có cho. Cái người nói như vậy thì mình nghe thấy kỳ kỳ như có cái gì vô lý ở trỏng á, mà không biết vô lý chỗ nào. Tại nói nghiệp họ nghèo thì cũng đúng phải không? Rồi không cho, để cho họ trả nghiệp cho họ.
[28:38]Thì vô lý nằm ở chỗ nào? Ai trả lời được? Bàn thứ tư bên bên trái, đầu bàn, đứng lên đi. A Di Đà Phật, bạch thầy. Thì trên luật nhân quả, thì theo con nghĩ, gieo nghiệp nào thì lãnh quả nấy thì đúng. Nhưng mà cũng có một cái trên phương diện cá nhân, vì xét về phần đạo đức thì nó có điều vô lý. Tức là trên phương diện đạo đức không có tấm lòng lòng vị tha, bố thí. Đó là điều vô lý. Nam Mô A Di Đà Phật. Ờ cảm ơn thầy. Thì thầy trả lời cũng chỉ là trên đạo đức thôi. Tức là mình không có dựa vào luật nhân quả để giải thích được. Trên đạo đức thì đúng là ông đại sư đó ổng ổng sai về cái vị tha đó, bố thí.
[29:34]Nhưng bây giờ mình nói trên nhân quả là thế này. Thì đúng là cái người nghèo là nghiệp họ phải trả đó, nhưng mà phần mình á, thấy người khổ mà làm ngơ không giúp thì sau này mù mắt, điếc tai đó.
[29:49]Thì đó, ổng muốn làm gì đó ổng làm. Thì đúng là nghiệp người ta phải trả. Và một điều nữa là khi mà mình bố thí giúp đỡ người ta, mình mới có thể khuyên người ta đạo đức để biết đạo lý. Vì người nghèo là người họ không biết nhân quả mà, họ không biết làm phước mà, thì mình phải làm sao cho họ biết nhân quả, biết làm phước. Mà muốn khuyên họ biết đạo đức, biết nhân quả, biết làm phước, mình phải có duyên với họ, phải gieo duyên với họ, và việc gieo duyên là là là là bố thí trước hết. Thì hôm đó tôi mới trả lời ổng và tôi nói rằng: "Nhân quả không phải là một cái cớ để cho chúng ta quay lưng với người nghèo".
[30:26]Ông kia ổng lợi dụng nhân quả làm cái cớ để ổng quay lưng với người nghèo. Cái câu chuyện còn dài nhưng mà đại ý là vậy. Thì chúng ta thấy cái người xuất gia của mình đến lúc nào đó mình có phước, ở đây tôi thấy nhiều mặt quý thầy là có phước lắm đó, tương lai sau này chắc giàu lắm. Thì mình sẽ có phước trở nên giàu có, có cái phong phú thừa thãi, thì hãy nhớ đừng bao giờ tích lũy, mà việc nhất là phải san sẻ lại cho những người cần, đừng bao giờ giữ cái gì dư cho mình, đừng bao giờ giữ. Điều thứ ba nữa trong cái tình trạng Phật pháp hiện tại là thế này, là nhu cầu phải gần gũi để giáo hóa quần chúng Phật tử càng lúc càng
[31:07]nhiều nhưng tăng ni không khéo sẽ bị lôi cuốn bởi đời sống thế tục. Tôi nói cái mà nhu cầu phải gần gũi quần chúng Phật tử để giáo hóa càng lúc càng nhiều là sao? Nghĩa là cái cách làm việc hiện nay của chúng ta không đủ, rất là thụ động. Là Phật giáo mình hiện nay đang ở trong cái tình trạng rất là thụ động, tiêu cực, yếu đuối, chưa đủ. Chúng ta sống như thế này, tu như thế này là tính ra không làm lợi gì được cho Phật pháp nhiều, cho chúng sinh nhiều. Chúng ta phải thay đổi cách sống, cách làm việc, cách tu, cách học. Mà tôi muốn nói cách làm việc á phải năng nổ hơn chứ không thể như vậy. Mà tại sao tại sao là tôi tôi tôi chê?
[31:58]Là vì nó có một cái gì đó để chúng ta nhìn vào những điều này rồi chúng ta sẽ thấy cái dở của mình. Khi mà Hồi giáo đặt chân đến Ấn Độ thì Phật giáo lần lần biến mất. Hồi giáo thì họ có dùng bạo lực á, họ có chém giết trỏng á, nhưng mà cũng do mình có một cái gì đó mình không chống đỡ nổi, để rồi mình nhường luôn cả Ấn Độ cho Hồi giáo. Bây giờ thì sau thời này bắt đầu đạo Phật mới hồi phục hương lại chút đỉnh, nhưng mà trên dân số Ấn Độ gần tỉ người thì người trong đạo Phật chỉ có 3% thôi. Trong khi ngày xưa cái đế quốc của vua A Dục là hầu hết theo đạo Phật, gần như hết, chỉ một số ít là theo Ấn giáo.
[32:44]Nhưng bây giờ chỉ còn 3% bị lui bước hết. Còn thời cận đại ở Indonesia từng là một cái vương quốc của Phật giáo, khi các nhà khảo cổ vô tình họ đi vào rừng sâu họ mới phát hiện một cái bảo tháp đạo Phật lớn nhất thế giới, thì mới hay rằng đạo Phật từng một thời cực thịnh tại Indonesia. Mà ngày nay đạo Phật gần như biến mất, chỉ còn trong thiểu số cộng đồng của người Hoa. Còn Hồi giáo họ đã đặt chân đến là đạo Phật phải biến mất. Hồi giáo đi tới đâu là đạo Phật biến mất tới đó. Mã Lai cũng vậy, ngày xưa Mã Lai đạo Phật rất thịnh, nhưng hôm nay thì Hồi giáo tràn lan và đạo Phật đang lui dần, lui dần mất.
[33:30]Nhật Bản cũng vậy, chúng ta ai cũng biết Nhật Bản là một đất nước Phật giáo, phải không? Biết không? Sách sách viết về đạo Phật và Thiền học của Nhật Bản quá chừng. Nhưng hiện nay người dân Nhật rất ít biết về Phật giáo. Khi mà khoa học kỹ thuật tiến bộ quá mạnh thì đạo Phật ở bển gần như biến mất. Mình không chống đỡ nổi với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, cũng như giống như không chống đỡ nổi sự lan tràn của Hồi giáo. Tôi có người Phật tử bên Nhật về họ kể, họ nói: "Tụi con đi chùa mà chùa thì bên đó cực kì đẹp, cực kì lớn, vô đâu có ai, không có ai giảng pháp, thuyết pháp hết. Tìm hiểu ra làm sao thì thấy quý thầy có gia đình, có vợ con, ăn mặn.
[34:14]Mà muốn đi tu không dễ, cái chùa đó là cha truyền con nối, mình không có chen vô được. Mà muốn mình muốn đi tu cũng không có chùa để đi vô, rồi không nghe pháp cho nên mới xuất hiện những cái đạo tầm bậy như là đạo mà đạo Aum Shinrikyo vừa rồi nè, mà thả hơi độc chết người ta tùm lum". Nên mới xuất hiện những cái đạo tầm bậy do cái người tăng ni ở bên Nhật không có làm việc. Bên Hàn Quốc cũng vậy, ngày hôm nay khi mà Hàn Quốc khoa học kỹ thuật tiến bộ thì người dân của Hàn Quốc cũng không biết đạo Phật. Bắc Hàn thì mất rồi, Bắc Hàn người ta dẹp sạch tôn giáo rồi. Mà Nam Hàn thì không còn, bởi vì khoa học kỹ thuật nó tiến tràn lan,
[34:54]người ta bị chinh phục bởi kỹ thuật, không màng tới đạo Phật nữa. Và cái hội nghị Phật giáo vừa rồi ở Tokyo, các vị lãnh đạo Phật giáo đều lên tiếng báo động. Và chúng ta nhìn thấy điều đó thì chúng ta mới hiểu rằng nơi mình có cái gì thiếu sót á, cách làm việc của mình có cái gì dở, không mạnh mẽ, không cương quyết, không năng nổ. Chúng ta bị lửng chừng giữa hai cái thái độ. Một cái thái độ là cũng muốn làm lợi ích gì đó cho chúng sinh và một cái khuynh hướng, một cái thái độ là cũng muốn nói là tu giải thoát, tu giải thoát. Đi ngồi vào thâm sơn cùng cốc vào hơ nhập thất, tu như vậy cho đó là một hình ảnh đẹp.
[35:40]Nhưng tôi nói quan niệm đó coi chừng sai. Tôi nói rằng chỉ cái người nào mà tâm hoàn toàn vì chúng sinh, người đó mới xứng đáng vào thất đóng cửa lại để tu. Còn những người mà chưa có cái tâm hoàn toàn vị tha mà vào thất đóng cửa lại là người đó đang nuôi dưỡng cái sự ích kỷ trong tâm hồn mình. Đó là một nghịch lý rất kỳ lạ. Thấy người đó vào thất, tinh tấn tu hành, niệm Phật, thiền định miên mật để mong sự giải thoát nhưng mà thật ra người đó đang đi ngược lại sự giải thoát. Vì sao? Vì không ngờ mình nuôi dưỡng sự ích kỷ. Đây là một nghịch lý rất kỳ lạ. Nên nhiều người chúng ta thấy vậy, họ mà làm ra vẻ tinh tấn tu chừng nào mà đụng tới họ họ dễ nổi sân chừng nấy.
[36:32]Tại vì cái tinh tấn đó là một tinh tấn sai lầm. Nó không phải là sự vị tha mà nó làm sự vị kỷ tiệm tàng. Cho nên cái việc mà nhập thất tu hành rất tốt, nhưng mà trước khi nhập thất tu hành xin hãy dọn lòng mình vì tất cả chúng sinh chứ không vì chính mình. Còn đa phần chúng ta mà nói tới tu là chỉ nghĩ đến cái sự giải thoát và giác ngộ cho riêng mình, nên không ngờ là mình đang đi ngược lại cái lý tưởng giải thoát của mình mà mình không hay. Vì sao? Vì giải thoát có nghĩa là không bao giờ còn được cái vị kỷ. Mà khi mình nghĩ tới cái giải thoát cho riêng mình thì ngay đó là vị kỷ, đi ngược lại sự giải thoát lập tức.
[37:14]Đây là một nghịch lý rất khó vượt qua. Cho nên ở đây một cái đạo Phật mới, một đạo Phật của thế kỷ 21 thì những người xuất gia phải hiểu điều này. Rất thiết tha với lý tưởng giải thoát, giác ngộ nhưng rất thiết tha với với sự nghiệp độ sinh, hoàn toàn sống cuộc đời vị tha vì tất cả mọi người, từ những người gần gũi là huynh đệ chung quanh mình cho tới cả cái thế giới này. Cái tâm phải là như vậy, cái tâm mình phải ôm ấp thương yêu cả chúng sinh như vậy, thì người đó mới xứng đáng chui vào trong thất mà ngồi mà niệm Phật, ngồi thiền ở trong. Còn không là chúng ta vô tình nuôi dưỡng cái ích kỷ của mình.
[37:56]Đây là điều nguy hiểm. Tôi nói quý thầy cảnh giác, sau này lớn lên đến lúc nào đó mà muốn phát tâm tu hành phải coi chừng lại điều đó. Tôi nói như vậy nghĩa là cái nhu cầu làm việc sắp tới nó phải mạnh hơn, tích cực hơn, siêng năng hơn, cực hơn, nhọc hơn, mất thì giờ hơn, gần gũi quần chúng Phật tử hơn thì mình phải có cái đạo đạo lực cho vững, phải có đạo đức sâu dày để không bị lôi cuốn. Tôi nói tích cực hơn là như thế nào? Thời gian gần đây khi tôi đi giảng cho Phật tử thì tôi đều kêu gọi họ cái điều này, là phải Phật hóa gia đình, nghĩa là một người trong gia đình biết đạo Phật thì phải làm sao
[38:35]cho tất cả mọi người trong gia đình theo đạo Phật, không được thờ ơ nữa. Chứ người Phật tử mình hay có thái độ thụ động, hễ mình mình biết đạo Phật rồi cứ lo tu, ai mà ai hỏi chuyện thì mình thích nói, không thì thôi. Còn trong nhà mình không ai biết đạo Phật kệ họ, đó là một thái độ sai lầm của người Phật tử. Rồi thậm chí cha mẹ tu với con cái nó còn nhỏ nó không biết tu, kệ nó cho nó đi học thôi còn mình thì cứ lo đi chùa tu, nghe quý thầy giảng. Còn con thì cứ đi học ngoài trường học, ông thầy dạy gì đó dạy ngoài đó không biết. Tôi nói đó là điều sai lầm. Phải cho con trẻ tu từ nhỏ. Nghĩa là nếu cha mẹ là người Phật tử thì con trẻ phải tu từ nhỏ.
[39:12]Cho nên tôi có soạn cái bài gọi là bài Lời nguyện cầu buổi sáng dành cho trẻ. Tôi nói là cha mẹ buổi buổi sáng phải bắt buộc nha, cưỡng bách nha, không có nói chuyện đùa. Con trẻ phải vệ sinh xong mặc đồ tươm tất đến bàn thờ Phật lạy Phật ba lạy, đọc cái lời cầu nguyện đó trong 5 phút thôi, rồi sau đó làm gì làm, đi học hay làm gì đó làm. Tập cho nó quen từ nhỏ thì nó mà tụng như vậy đến lớn mười mấy tuổi thì sẽ nó qua những lời cầu nguyện khác, nhưng mà dưới mười mấy tuổi chỉ cho cái lời cầu nguyện nó được nó đơn giản. Thì mười mấy năm mà nó tụng cái lời cầu nguyện mỗi ngày nó lớn lên thì Phật pháp đi vào xương vào tủy nó,
[39:50]nó thành một người Phật tử không thể lung lay được nữa. Mà tại sao cha mẹ lại thụ động không biết dạy con theo đạo Phật từ nhỏ? Bỏ liều nó tại sao? Tại quý thầy, quý cô mình, quý thầy, quý cô mình không nhắc nhở, không thúc đẩy. Phải không? Quý thầy đồng ý không? Tại quý đi chùa, quý thầy, quý cô đâu có nhắc nhở chuyện đó, nên họ về họ đâu cần phải lo cho con họ. Mà tại sao quý thầy, quý cô không nhắc nhở điều đó? Tại sao? Tại chính trong lòng của quý thầy, quý cô mình quá yếu đuối, quá thụ động đi, không nghĩ đến Phật pháp, không nghĩ đến chúng sinh. Nên mình tu hành hoặc làm việc, nói là lợi ích chúng sinh chứ làm rất là lười biếng và thụ động.
[40:38]Nên mình không mạnh dạn nhắc nhở Phật tử mình phải tu, phải hoạt động, phải làm cái gì, phải truyền bá đạo Phật như thế nào. Cái yếu của người Phật tử là tại cái yếu của người xuất gia. Cho nên ở đây chúng ta phải trau giồi lại đạo lực ấy, củng cố lại cái lý tưởng của mình đối với Phật pháp. Buộc người Phật tử, tôi nói chữ buộc nha, chứ không có để tự giác nữa. Buộc người Phật tử tu và phải làm cho cả gia đình họ tu theo. Chứ chúng ta thấy những người của đạo khác, con nhỏ mới đẻ ra là theo đạo liền. Lớn lên lấy chồng lấy vợ, lấy người trong đạo không hay mà lấy người ngoài đạo đem vô đạo mới hay.
[41:18]Quý thầy có thấy điều đó không? Có thấy không? Nhất là bên Thiên Chúa. Họ lấy người ngoài đạo đem vô đạo là có công với đạo. Trong khi đạo Phật mình thì cha mẹ thờ ơ, con cái lớn lên lỡ thương á, thôi cho theo đạo để lấy chồng. Đó là một sự khiếp nhược, nhu nhược, đó là một sự nhu nhược trong đạo Phật. Đó là lý do tại sao mà Hồi giáo đặt chân tới đâu thì đạo Phật biến mất tới đó. Đó là lý do tại sao mà khoa học kỹ thuật tiến bộ tới đâu thì đạo Phật biến mất tới đó. Tại chính quý thầy, quý cô mình, cái tinh thần của mình đối với Phật pháp quá yếu đuối, cái lý tưởng độ chúng sinh quá yếu đuối, không đủ sức mạnh.
[41:56]Nên tôi nói, tôi, tôi nói quý Phật tử, con mới đẻ ra phải đem tới chùa làm, phải mời quý thầy, quý cô về nhà làm lễ cầu phúc cho nó. Lớn lên mà nó bắt đầu đi học, phải đem đến chùa cho quý thầy, quý cô làm lễ khai tâm cho nó. Lớn chút nữa có ý thức phải làm lễ quy y cho nó. Mỗi khi có duyên sự gì đều đến gần gũi quý thầy. Lớn lên làm đám cưới phải vào chùa mà làm lễ, không có được làm ở ngoài. Tôi nói đó là điều bắt buộc. Quý thầy, quý cô phải có trách nhiệm đối với hôn nhân của nó luôn, dạy dỗ cho nó trong đời sống gia đình luôn. Và đến khi nó chết, nhờ quý thầy, quý cô cầu siêu luôn. Nghĩa là bao thầu từ khi mới đẻ cho tới chết luôn.
[42:37]Cả cuộc đời nó phải gắn bó suốt luôn... phải làm việc tới đó... tức là quý thầy, quý cô... khi người Phật tử đến với chùa mình phải biết luôn cả gia đình của họ, biết luôn, nhắc nhở, hiểu biết họ và giáo hóa gì được cho gia đình họ. Mà quý thầy, cô phải tới lui với gia đình của họ. Cho nên là thời gian sắp tới cái lối làm việc của Phật pháp cực hơn chứ không có rảnh như bây giờ. Nhưng mà khi mình làm việc như vậy, khi mình gần gũi, giáo hóa như vậy thì đòi hỏi mình phải có đạo đức, có cái đạo lực thực sự để không bị lôi cuốn, không bị người ta nghĩa là lần lần người ta hóa độ ngược lại mình. Nói mình tới mình độ người ta, người ta độ mình mất.
[43:20]Tôi nói ví dụ như là người ta mở cuốn phim người ta coi, mình tới nhằm cái buổi người ta đang coi phim thì thôi mình cũng cũng đành phải coi luôn. Rồi lỡ gặp cảnh nào mùi mẫn quá thôi cũng coi chừng cầm nước mắt, không được khóc ngồi sùi sụt, chùi nước mắt thì coi không giống ai hết. Đó là do đạo lực mình không vững, mình... vì cái nhu cầu sắp tới thì mình phải giáo hóa rất nhiều, làm việc cực hơn, nhưng nếu không vững thì mình bị bị thế tục hóa. Và vì vậy tăng ni hơn bao giờ hết phải tu dưỡng đạo đức sâu dày để bốn điều: Một là tạo lại sự quân bình cho thời đại giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần.
[44:03]Đó là cái thứ nhất. Thế giới nó đang bị mất quân bình giữa vật chất và tinh thần thì người tu mình phải tu dưỡng đạo đức để lập lại cái quân bình đó cho thế giới. Thứ hai là tạo lại niềm tin cho Phật tử. Vì chỗ dựa của người Phật tử là người xuất gia, mà họ dựa cái gì nơi người xuất gia? Họ dựa vào đạo đức, dựa vào đạo đức, thì chúng ta phải tu dưỡng đạo đức để làm chỗ dựa cho họ. Chứ chúng ta sơ hở chút xíu họ thấy liền. Họ vào chùa họ thấy cãi nhau một cái họ đánh giá thấp liền. Mà nhiều khi mình sân, mình lỡ mình nói nặng với huynh đệ mình một cái, mình tưởng chuyện nó bình thường tại mình đang mê mà,
[44:44]đang sân si mình đổ thấy, nhưng người ngoài họ nhìn vô họ thấy cái đó sân, họ đánh giá đạo đức mình thấp liền. Nói: "Ông thầy này kém tu." Mất niềm tin liền. Cho nên chúng ta phải hàm dưỡng đạo đức, nghĩa là cái người Phật tử chung quanh họ quan sát mình suốt ngày, họ không thấy điểm sơ hở, để mà họ có, họ như vậy họ mới có niềm tin đối với với chư tăng, họ có niềm tin đối với Phật pháp. Họ nghĩ Phật pháp là cái gì thực hành được, làm được. Thứ ba là tạo lại nội lực để không bị tham đắm khi gần gũi giáo hóa Phật tử. Thì cái này dễ hiểu, phải không? Vì sắp tới chúng ta phải làm việc rất nhiều. Bốn là tạo lại nền tảng tu hành cho chính mình,
[45:29]vì cái căn bản tu hành là cái đạo đức, đạo đức trước rồi mới tới giới luật sau. Trong cái giới định tuệ thì đạo đức nó là căn bản luôn cho ba cái giới định tuệ. Bây giờ chúng ta so sánh đạo đức với giới luật. Bây giờ đạo đức với giới luật là cái nào, cái nào quan trọng hơn cái nào, ai biết? Đạo đức với giới luật thì cái nào quan trọng hơn cái nào? Ai gan nói đại coi. Thầy có nói thôi nên nói. Dạ, cảm ơn thầy. Còn thầy nãy đứng lên có gì nói đứng lên nói luôn. Thầy nói giới luật quan trọng hơn đạo đức hả, mời thầy lên đây. Dạ, Nam Mô A Di Đà Phật, kính bạch Thượng tọa cùng toàn thể đại chúng. Theo con thiết nghĩ nếu như mà có...
[46:14]thiết nghĩ thì đạo đức là một nền tảng, đạo đức là một nền tảng sức mạnh hơn, còn nếu như giới giới luật mà mình giới luật mà để nó ngăn ngừa mà nếu như giới luật mà mình không có đạo đức thì không thể đúng sự thật. Theo con thiết nghĩ thì đạo đức là một nền tảng căn bản. Rồi cảm ơn thầy. Hai thầy nói cái ý ngược nhau, phải không? Và cả hai đều đúng. Tại sao vậy? Thì tôi nói ở mức độ cạn á, đạo đức cao hơn giới luật. Ở mức độ cạn, mức độ thấp. Tại vì sao? Vì cái... Vì ở mức độ thấp, giới luật là cái gì? Là hành vi, phải không, lời nói. Rõ ràng là chỉ cấm hành vi, lời nói thấy không? Cấm là giết hại nè, cấm trộm cắp nè, rồi cấm nói dối nè.
[47:10]Hành vi, lời nói là những cái ở bên ngoài. Còn đạo đức là cái ở bên trong, phải không? Vì tôi nói đây nè vì tôi kể câu chuyện này để quý thầy thấy, đánh giá. Như bản thân tôi nè, tôi đã làm một lần tôi phạm giới. Hôm đó ở trong chùa lúc tôi còn ở trong chúng á, tôi thấy người đó họ đến chơi mà họ nghèo cái dép họ bị hư, thì tôi nhớ ông sư huynh tôi trong đơn của ổng còn đôi dép, mà lúc ổng đi vắng, tôi vô tôi giở đơn ổng, tôi lấy đôi dép đó tôi cho anh kia luôn. Tới chừng ổng về tôi mới nói, tôi nói: "Hồi nãy em có giở đơn sư huynh lấy đôi dép cho cái ông đó." Ông sư huynh ổng cười tại tôi biết ổng hiền lắm, mà ổng tốt.
[47:48]Thì như vậy trên giới luật là tôi phạm rồi đó, nhưng mà trên đạo đức có bị không? Như vậy quý thầy có khinh tôi về cái việc làm đó không? Có không? Có không? Rõ ràng là không, phải không? Như vậy giới thì phạm mà đạo đức thì lại được ca ngợi. Như vậy ở cái mức độ đó là đạo đức cao hơn giới luật. Đồng ý không? Kể một câu chuyện khác nè, trong Góp nhặt cát đá quý thầy có nghe câu chuyện mà hai ông tăng bồng cô gái chưa? Tức là câu chuyện trong Góp nhặt cát đá có hai ông hai ông sư ổng đi trên đường, con đường sình lầy hồi xưa mà chưa tráng nhựa như bây giờ, trời mưa sao nó sình lầy dữ đất. Thì ổng lội sình đi luôn, hai ổng chẳng sợ dơ,
[48:25]gặp một cái cô gái Nhật Bản mặc đồ kimono, đồ kimono là đồ quý tộc đó, đồ mắc tiền lắm, đứng bên đây đường không dám băng qua vì đường lầy quá, không biết làm sao mà qua, mà đi qua lại không xe không cộ không người không ngợm mà đường thì vắng. Cái một ông lại ông: "Này cô bé!", cái ổng lại ổng ôm cổ, ổng bồng qua kia đường ổng để xuống, rồi đi tiếp. Thế là cái ông sư huynh đi theo là mặt ngầu liền, lầm lầm lì lì không thèm nói chuyện nữa, hỏi không thèm đáp nữa. Đến một lúc đi đường khá lâu, gần tới chùa cái ông cái ông sư huynh mới nói: "Mình là người tu, không được đụng chạm phụ nữ, tại sao hồi nãy huynh làm vậy?" Cái nói:
[48:57]"Ủa, tôi để cô đó đằng đó sao huynh đem về tới đây?" Cái câu chuyện đó mình nghe lại thì mình có chê cái ông mà mà mà mà ổng ổng bồng cô gái không? Có chê không? Vì ổng có hai điều tốt nơi ổng. Một là vị tha, phải không? Ổng giúp bồng cô gái qua bên kia đường là một hành động vị tha. Thứ hai tâm ổng không nhiễm. Nên ổng nói một câu rất tự tại: "Ủa, tôi quăng cô đó ở đằng đó rồi, sao huynh đem tới đây?" Tức là tâm ổng không dính gì trọng hết trơn á. Nhưng mà về giới phạm không? Giới phạm không? Phạm tuốt rồi gì nữa, đụng chạm người nữ là phạm giới rồi. Nhưng về đạo đức không có đụng mà lại rất là tốt, được ca ngợi.
[49:35]Nhưng mà hôm nay mình nghe kể lại câu chuyện đó mình vẫn kính trọng ông sư đó, phải không? Mình vẫn phục ổng, thì rõ ràng ở mức độ đó là đạo đức quan trọng hơn giới luật. Đúng không? Nhưng về ở mức độ sâu thì giới luật cao hơn đạo đức. Tại vì nó có một cái giới cái giới quan trọng nhất của người tu là giới gì? Giới dâm. Sa di là giới? Sa di cái giới quan trọng nhất là giới? Giới sát, nhưng mà Tỳ kheo quan trọng nhất là giới dâm, thì chủ yếu là giới dâm đó. Mà mình dùng cái chữ ái dục, ái tức là lòng thương yêu của người với người khác phái đó, mà dục là dâm dục á, mình dùng chung hai chữ đó, ái dục.
[50:21]Ái dục là bản năng tự nhiên của con người. Bản năng tự nhiên, mà hễ cái gì thuộc lại là bản năng thì nó rất mạnh, rất mạnh. Cho nên cái người mà giữ cái giới, giới dâm á là người đang chống lại cái bản năng nơi chính mình. Mà bản năng đó là cái gì rất là tự nhiên, bình thường. Bản năng là cái gì rất tự nhiên, bình thường, cho nên hết thế hệ này đến thế hệ kia người ta vẫn phải lấy chồng, lấy vợ, sinh con đẻ cái. Cha mẹ mà thấy con cái mình lớn lên không có bồ, không có gì hết cũng bắt đầu lo rồi, không biết nữa nó có ế hay không nữa. Họ cứ xem chuyện đó là bình thường và bổn phận phải làm. Đến nỗi Đức Phật của chúng ta cũng phải thị hiện có gia đình rồi mới đi tu.
[51:05]Như vậy cái bản năng ái dục là bản năng rất tự nhiên và rất mãnh liệt, tôi nói rất mãnh liệt, cho nên cái chuyện đó không dễ vượt qua, không dễ vượt qua. Chúng ta thấy nè, rất nhiều người cư sĩ tại gia có đạo đức, nghĩa là họ hiền lành, nhẫn nhục, rộng rãi bố thí. Phải không, quý thầy có gặp những người đó chưa? Có gặp những người cư sĩ tại gia mà tốt chưa? Có không? Phải không, có những người cư sĩ tại gia họ sống đời vợ chồng, họ rất là đạo đức, nhưng họ vẫn không vượt qua được ái dục. Phải không? Thì như vậy là đạo đức thấp hơn thấp hơn giới luật, bởi vì cái giới luật mà cái giới giới dâm á, giới thuộc về ái dục, giới đó rất khó.
[51:50]Ví dụ như là có những người không phạm, nhưng đừng nghĩ là như vậy là mình đã vượt qua được cái điều đó. Không phạm là vì không thuận tiện mà mình đang còn phước, mình đang còn phước, làm tăng, cho nên nó không có những cái sự thuận tiện trong cái sự cám dỗ nào đó để mình bị thôi. Chứ nếu rớt vào trong cái hoàn cảnh bị cám dỗ, có khi mình không giữ nổi, vì nó là bản năng rất mãnh liệt nơi con người. Cho nên cái việc mà một người giữ được cái giới, giới ái dục, phải nói một người khá phi thường. Nên cái ở trong cái mức độ đó thì giới luật cao hơn đạo đức. Bây giờ tôi nói là mình giữ giới bằng cái gì?
[52:31]Lấy cái gì để giữ giới? Nói tâm nói chung chung quá, chứ không lẽ mình lấy cái cái chứ không lẽ lấy cái tay mình giữ giới? Ví dụ bây giờ mình gặp cái sự cám dỗ nè thì mình làm sao mình chống lại cái sự cám dỗ đó thì lấy cái gì? Không phải. Không, thì lời nói và việc làm rồi đó, nhưng mà lấy cái gì để giữ được cái lời nói và việc làm mình nè? Nãy giờ có mấy thầy lấy nói cái cái trí tuệ phải không? Mấy thầy là lấy trí tuệ nè, thì nói cái sự hiểu biết cũng là trí tuệ nè. Ai có ý gì khác? Lấy gì? Nhân quả hả? Nhân quả giữ giới. Rồi, ai có ý gì nữa? Thân, khẩu, ý là nói chung, phải lấy cái gì mới điều khiển được thân, khẩu, ý?
[53:22]Cái ý tức là chung chung rồi, ý là cái sự suy nghĩ thôi, không có giữ giới được đâu. Ý niệm hả? Niềm tin? Lạ lùng thiệt. Dạ, cái đó là gần thành Phật rồi cụ. Thôi, cao quá. Nói gần tới Phật rồi.
[53:39]Chánh niệm, rồi ai nói gì nữa? Ai có ý gì nữa? Lấy cái gì để giữ giới, hay lấy giới giữ giới? Lấy một cái khả năng gì trong tâm mình đó, nơi mình đó để giữ giới? Thôi biết mấy cái này cũng là thuộc loại là cái bản lĩnh ha, trong tâm mình đi. Đạo đức? Rồi, ai có ý gì khác không? Rồi gì nữa? Sợ mất phước? Ai có gì nữa? Không đều nha. Bây giờ quý thầy có trí tuệ chưa? Có chưa? Có dám nói mình có chưa? Có hả? Không ít cũng nhiều. Nếu mà có nhiều á thì thuộc loại siêu rồi, mà có ít thì không đủ giữ giới. Nhân quả là mình tạo nhân quả đủ chưa? Nói là lấy nhân quả là cái gì, tôi không hiểu. Lấy niềm tin?
[54:29]Niềm tin thì giữ giới bằng cách nào? Tin sao mình giữ được cái giới? Cái này là nói mơ hồ. Còn chánh niệm giữ giới thì cũng có lý nè, mà quý thầy đạt được chánh niệm tỉnh giác chưa? Cái này là thiền định nè, đạt được chưa? Đạt được chánh niệm ta nói mình kiến tánh rồi đó. Được chưa? Như vậy có hai cái này: cái đạo đức là cái cái ở trong tâm, nói tôi đang nói giới luật để giữ giới, chống lại sự cám dỗ đó. Thì có hai cái này gọi là trí tuệ giữ giới nè, chánh niệm giữ giới nè. Mà hai cái này thì chúng ta ở đây chưa có ai có nhiều phải không? Chưa có nhiều. Mà hai cái này mình chưa có nhiều mà dám nói lấy hai này giữ
[55:07]giới thì tôi nghĩ là quý thầy cũng chưa biết giữ giới nữa. Kìm chế? Kìm chế tức là dằn ép á, chà cái này bộ dễ điên quá. Cũng gần gần tới đó, nhưng mà dùng từ thì có lẽ là thầy thầy chưa có ý. Bây giờ tôi nói thật sự là thế này nè, nãy chả ai nói, do quý thầy chưa có kinh nghiệm giữ giới cho nên. Có ai nói đúng không? Hả? Dùng ý chí để giữ giới, phải không? Trước cái sự cám dỗ người khác, mình có cái nghị lực mạnh thì mình vượt qua được, phải không? Nhưng mà khổ một nỗi điều này, khổ một nỗi là cái ý chí nó là con dao hai lưỡi. Ý chí và bản ngã là anh em sinh đôi. Ý chí và bản ngã là anh em sinh đôi.
[55:52]Ý chí nó có hai loại: một cái loại ý chí là không có phước, không có công đức, không có công đức tạo thành, cho nên mình phải dùng nghĩa là mình khởi lên từ bản ngã
[56:06]của mình, cho nên nó nó đồng nghĩa với chữ kìm chế hồi nãy. Nghĩa là khi mình muốn chống lại một cái sự cám dỗ mà mình không có phước thì mình phải dùng mình dùng cái ý chí này, mà ý chí này phải lấy từ trong bản ngã ra mà xài, cho nên mình càng khởi ý chí nhiều chừng nào thì cái ngã chấp mình càng tăng lên chừng đó, và mình rất dễ nổi nóng và kiêu mạn. Cái ý chí mà lấy từ bản ngã lên nó đưa cho mình tăng thêm ngã chấp và làm cho mình nóng nảy và kiêu mạn. Cho nên chúng nãy tôi nói cái người mà mình thấy tinh tấn nhiều chừng nào, đụng tới họ sân chừng nấy. Còn cái loại ý chí là do công đức. Cái công đức này nó là cái gì thì những kỳ tới chúng ta sẽ nói với nhau,
[56:49]nhưng mà tôi cho biết một điều là có một loại ý chí do công đức tạo thành. Cái ý chí do công đức này nó rất là vi diệu, rất là vi diệu. Nghĩa là khi chúng ta gặp cái cái sự cám dỗ thì tự bên trong chúng ta nó tự động, mình không phải tác ý để lấy từ bản ngã nữa, mà tự động nó khởi lên một sức mạnh, một sự quyết tâm vượt qua. Nó rất là mạnh mà nhìn vô thì như mây như gió vậy, tại mình không có tác ý, tự cái công đức nó làm thành, đây là cái nó tự động. Cái điều này thì quý thầy tôi sợ tôi nghĩ là quý thầy cũng chưa có kinh nghiệm. Cái này quý thầy phải tạo công đức rất nhiều rồi sẽ thấy cái ý chí này nó xuất hiện, do tu mà có, do làm công đức mà có.
[57:33]Còn mà nếu mình chưa đủ công đức, mình mà muốn chống đỡ lại sự cám dỗ, mình cứ phải lấy từ trong bản ngã mình ra cho nó có cái ý chí thì rất nguy hiểm. Còn khi mà ai công đức thuần thục rồi đó, đụng chuyện cái là tự bên trong mình khởi lên một cái sức mạnh, sức mạnh nó nhẹ nhàng như mây như gió mà nó rất quyết liệt, không làm cho cái gì xâm phạm vào mình được. Thì người mà được cái ý chí mà do công đức á thì rất là tốt. Mình nhìn bên ngoài phải không, thấy họ như mây như gió, nhưng mà bên trong họ rất là mạnh mẽ. Ngay cả những người tu hành tinh tấn cũng vậy, cái tinh tấn của họ mà do công đức á,
[58:09]mình nhìn vào mình thấy nó phơn phớt, nhìn vô không thấy họ tu, thấy gương mặt họ vẫn trầm tĩnh, thanh thản, nhưng bên trong họ đang nhiếp tâm rất tốt. Còn người không có công đức á, cứ tinh tấn tu hành mà nhìn vào mình thấy cái mặt quạo đeo, thấy chằm dằm chằm dằm á, rồi ít bữa nhảy nóc nhà cười. Cho nên tôi nói đó, để gọi là đủ công đức mà cái công đức nó tạo cho mình cái ý chí thì cái công đức này nó liên quan tới đạo đức. Cho nên ở đây tôi nói là cái đạo đức làm cái nhân để cho nó xuất hiện được cái ý chí giữ giới. Cho nên cái giới là giai đoạn cao hơn của giới của đạo đức. Ba môn học: Giới, Định, Tuệ.
[58:53]Nào giờ chúng ta nghe nói là ba môn Vô Lậu học là Giới, Định, Tuệ thì như vậy chúng ta có cái cảm giác Giới là cái căn bản thấp nhất, phải không? Ai cũng có cảm giác đó, nhưng mà sự thật không đơn giản, chính ra Giới vẫn còn nằm ở giai đoạn khá cao. Mà trước khi đạt được cái Giới cho nó ổn định, chúng ta phải đi qua đạo đức, công đức, tạo phước gì nọ đủ thứ hết, nó mới tạo cho chúng ta cái sức mạnh ý chí, cái ý chí vi diệu do phước tạo thành, rồi nó mới giữ được cái Giới. Mà cái cái ý chí đó tạo giữ được cái Giới thì nó làm cho mình ổn định cái đời tu suốt đời. Cái người đó tu rất là thanh thản suốt đời.
[59:38]Còn nếu mà chúng ta làm cái gì đó nó tổn về đạo đức mà tôi nói nặng nhất là cái kiêu mạn, cái mà không khiêm hạ, nó phá tan hết công đức, mà công đức nó phá hết rồi thì cái ý chí này nó cũng mất luôn, ý chí giữ giới mất luôn. Lúc đó đụng cái cám dỗ mình không cưỡng lại nổi. Vì sao? Vì cái ý chí mà do bản ngã nó cũng chỉ tăng thêm bản năng con người thôi, nó tăng thêm sự ham muốn thôi, không ích lợi gì hết. Cho nên chính ra cái ý chí mà để đạt được cái ý chí giữ giới, qua rất nhiều giai đoạn, nghĩa là mình tu dưỡng đạo đức dữ dội lắm chứ không phải dễ, tạo rất nhiều phước. Nên nói nhân quả giữ giới là cũng có cái đúng ở trỏng chứ không phải sai.
[1:00:21]Còn cái mà nói là chánh niệm giữ giới là như thế này, tôi giải thích thêm: này nó nó nằm ở chỗ khác nhưng mà nay tiện nói tôi nói luôn. Có người do tu thiền, cái tâm đạt được cái sự tự tại, tâm họ nhẹ nhàng, tự tại. Rồi khi đụng cái chuyện cám dỗ thì do cái tâm nó tự tại nên họ không bị nhiễm và họ như vậy họ giữ được giới. Và họ cho rằng đi cái con đường đó, đi con đường chánh niệm tự tại đó là giữ giới rất là tốt, rất thanh thản. Nhưng mà tôi nói thật, không chắc, không có căn bản. Đi con đường đó không căn bản. Có nhiều người nhiều người chủ quan là cứ nói mình hiểu lý thiền, hiểu lý không.
[1:01:04]À đi tìm sự tự tại cho cho gấp để rồi lấy cái sự tự tại là lấy nói lấy cái tâm hư vô đó rồi lấy gì đâu mà nhiễm, thì có thể họ không nhiễm trong một giai đoạn nào đó, nhưng nó không có căn bản, không căn bản. Không bằng cái con đường mà đi qua cái ý chí, dùng ý chí giữ giới mới là căn bản. Mà cái ý chí đó lại phải do công đức mới là căn bản. Con đường đi lắt léo như vậy chứ không có dễ. Chúng ta đừng có nghĩ giữ giới là dễ, mà đừng có vội vàng mà nói lấy cái chánh niệm hay lấy cái sự tự tại trong thiền định giữ giới, không căn bản. Đây là điều mà tôi nói tôi nói bằng cái kinh nghiệm. Quý thầy cẩn thận, chứ nói gì nói,
[1:01:45]hễ nói giữ giới, quý thầy cứ nói lấy ý chí mà giữ cho tôi. Và ý chí đó đi bằng công đức chứ không phải ý chí đó do bản ngã khởi lên thì rất là ổn định. Bây giờ chúng ta nói qua là sự liên hệ giữa đạo đức và thiền định. Đức Phật, Ngài đạt đạo bằng con đường con đường gì? Thiền định, phải không? Và suốt đời Ngài cũng chỉ dạy thiền định. Thì chúng ta là đệ tử của Ngài, chúng ta không thể không biết tu thiền. Chúng ta phải tu tập thiền định, không có con đường nào khác. Tôi nói cái chữ thiền định là tôi không nói riêng cái Thiền tông nghe, mà tôi nói bất cứ một pháp môn nào đưa đến sự nhiếp tâm thì tôi đều cho là thiền định.
[1:02:31]Ví dụ như là niệm Phật, cái người niệm Phật mà ngồi đó lặng lẽ dùng câu niệm Phật để nhiếp tâm vào định, tôi vẫn định nghĩa đó là thiền định. Người trì chú để tìm nhiếp tâm, tôi vẫn cho đó là thiền định, chứ còn đi mục đích khác là không phải thiền định. Hoặc người theo dõi hơi thở, tôi vẫn cho là thiền định. Người khán thoại đầu, rồi người quán Bát Nhã, tất cả những cái gì làm cho mình tâm nhiếp được, tôi đều gọi là thiền định. Và bất cứ ai trong chúng ta hễ đã xuất gia theo Phật đều phải biết bắt chân kiết già ngồi nhiếp tâm bởi một bất cứ pháp môn nào, không phân biệt. Để tôi hỏi hỏi hỏi thầy thầy Ban Giám hiệu đây là Quang Đức phải không?
[1:03:13]Đức Quang hay Quang Đức? Tôi quê mùa, xin lỗi thầy, mới tới đây. Dạ, Đức Quang. Thưa thầy, ở đây có cái thời khóa ngồi thiền không thầy? Dạ, nửa tiếng hả thầy? Dạ, cảm ơn. Có thể ráng ráng bố thí cho một thời nữa đi. Ráng bắt hai thời, ba thời đi. Vì chúng ta là đệ tử Phật rồi, không có con đường nào khác hết á, phải có những giờ phút nhiếp tâm. Và chính những giờ phút mình xoay lại tâm mình, mình chiến đấu với vọng tưởng, phiền não, nó là giá trị của người tu đó, là cái công trình, công phu của người tu đó. Nói gì nói, qua 30 năm sau đi, qua 30 năm sau quý thầy sau này lớn lên làm thượng tọa, mình nhìn lại 30 năm vừa rồi, mình thấy 30 năm đó là 30 năm mình kiểm soát
[1:03:59]tâm, nhìn lại tâm chiến đấu với vọng tưởng và phiền não của mình. Nó có cái công lao thực sự, chứ không phải là tu nhàn nhàn chỉ nhìn ở bên ngoài. Cái giá trị có thể chúng ta chưa đắc đạo, nhưng mà có nhân sẽ có quả. Như cái câu chuyện, câu chuyện này tôi không biết là nó có thật hay không, nói rằng có một lần Phật đi đến một chỗ đó gặp một vị tu hành tinh tấn. Cái vị đó gặp Phật mừng quá mới đảnh lễ, hỏi Phật là: "Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn cho con biết chừng nào con sẽ được đắc đạo?". Thì Phật trả lời: "Ông ba kiếp nữa ông sẽ đắc đạo". Thì ổng khóc ròng, nói: "Trời ơi, tu quá chừng mà tới ba kiếp nữa mới đắc đạo".
[1:04:37]Cái Phật đi một đoạn nữa gặp cái ông đó cũng ngồi tu thiền, cái gặp Phật ổng mừng, ổng hỏi: "Bạch Thế Tôn, chừng nào con mới đắc đạo?". Phật mới hỏi: "Ông có thấy cây me đó không?". "Dạ thấy." "Ông có thấy lá me không?". "Dạ thấy." "Trải qua cái số kiếp bằng cái số lá me đó ông mới đắc đạo." Cái ổng mừng quá, ổng nói: "Vậy là con tu đúng đường". Nghĩa là miễn có đắc đạo tức là cái nhân mình đã gieo đúng, chỉ sợ là tu hoài mà không đắc thôi, phải không? Mới thì ông đó ổng vừa nói câu đó xong thì chư Thiên hiện ra rải hoa cúng dường liền nói: "Ngài đã giải thoát vượt khỏi ý niệm thời gian". Chỉ cần biết mình có tu thôi,
[1:05:11]không cần đừng không cần xác định cái ngày nào mình sẽ đắc đạo. Thì cũng vậy, cuộc đời xuất gia chúng ta cũng vậy. Chúng ta hằng ngày, hằng giờ học hành nghiêm túc, tu tập kỹ lưỡng, rồi bỏ cái quả đạo quả đó cho thời gian nó tính, cho luật nhân quả tính, mình không màng tới nữa. Dù 20 năm sau, 30 năm sau mình không đắc đạo, nhưng mà trong hai ba chục năm đó mình tu tập rất là nghiêm túc, rất là tinh tấn, kiểm soát tâm rất là kỹ lưỡng thì mình cũng xứng đáng là một người đệ tử Phật. Cho nên, chúng ta phải có tu thiền, chứ không thể không tu được. Nên năn nỉ thầy Đức Quang cho thêm thời thiền. Còn cái mà tu thiền như thế nào thì tùy nếu có duyên thì chúng ta có những
[1:05:56]vị giáo thọ nào họ có kinh nghiệm, họ sẽ trao đổi nhiều pháp môn, và chúng ta sẽ tham khảo pháp môn nào thích hợp với mình, mình sử dụng. Một lát nữa tôi sẽ nói về cái pháp môn chút xíu. Bây giờ mình trở lại vấn đề thiền định và đạo đức có tác dụng hỗ tương. Thì hồi nãy có nói: "Đạo đức là nền tảng để tạo thành vô số những công đức". Đạo đức khác mà công đức khác chút nha. Đạo đức là cái tốt ở trong tâm, phải không? Nhưng mà khi nó phát ra thành lời nói và hành vi cái nó làm cho mọi người chung quanh được lợi. Khi mọi người chung quanh được lợi thì mình được cái gì? Phước, đúng. Đó, cũng có người thông minh ghê chứ.
[1:06:36]Nghĩa là khi mà đạo đức mình thuần thì mình sẽ được phước. Thì cái cái công lao mà mình làm lợi cho người khác bởi cái đạo đức thì đó gọi là công đức. Cho nên, công đức này nó đã hàm cái nghĩa là phước. Tôi muốn dùng chữ phước cũng được, nhưng mà cái phước nó dùng nó không chắc ăn. Tại sao? Tại cái phước, cái người làm được phước chưa chắc có đạo đức nha, chưa chắc. Còn cái chữ công đức này tức là người làm việc phước làm lợi cho người khác mà xuất phát từ công đức. Tôi phân tích lại hai cái này. Nghĩa là làm việc phước mà do đạo đức, mà làm việc phước mà không do đạo đức cũng có nữa. Ví dụ ví dụ như tôi nói một ông cán bộ
[1:07:15]ở địa phương à ổng muốn xây một cái cầu mà ổng không phải là vì dân, mà vì lấy lòng cấp trên để ổng được thăng chức. Thì cái ý niệm của ổng nó phải đạo đức không? Phải đạo đức không? Không phải, ổng vì ổng muốn thăng chức cho bản thân ổng thôi. Thì cái ý định cái cái cái ý niệm nó không phải ý niệm đạo đức, phải không? Nhưng mà việc làm đó có phước không? Làm cầu cho người ta đi rất là có phước. Cho nên, có những việc làm phước mà không xuất phát từ đạo đức. Hoặc một người Phật tử đến cúng dường chùa cúng rất nhiều. Sau khi cúng xong gì? Đến Phật cầu nguyện là cho gia đình con được cái này, được cái kia.
[1:07:56]Thì như vậy việc cúng dường đó có phải xuất phát từ đạo đức không? Không. Cho nên, chúng ta đừng thắc mắc tại sao rất nhiều người Phật tử đến chùa cúng dường mà không có đạo đức, vì lý do đó. Hoặc là chúng ta thấy người đến lễ Phật, nhưng mà nếu lúc đó mình đặt cái máy mình nghe thì mình thì thầm thì thầm thì nghe cầu nguyện cái gì? Cầu nguyện cho con được đẹp nè, con trúng số nè, con con thi đậu nè, chồng con đừng theo vợ bé. Nghĩa là cầu những cái gì cho mình thôi, cứ càng cầu thì cái ích kỷ càng tăng lên. Thì đó là lý do tại sao có những người Phật tử nghĩa là đi chùa càng lâu thì càng hung dữ,
[1:08:31]càng nóng tánh, càng ích kỷ, càng tham lam, vì họ đã cầu nguyện sai, không biết cách cầu nguyện. Còn nếu biết cách cầu nguyện thì càng lúc mình càng vị tha. Đó là có những người làm phước mà cái phước không xuất phát từ đạo đức. Còn mình bằng cái lòng thương yêu, ví dụ như người Phật tử thương quý thầy, thấy quý thầy tu hành là mong cho quý thầy tu hành tốt để làm chỗ dựa cho chúng sinh cho nên cúng dường, thì cũng cái cúng dường mà xuất phát từ đạo đức. Cũng như cái người cán bộ làm cầu làm đường là nghĩ để cho người dân có phương tiện đi lại thì đó là ý niệm xuất phát từ đạo đức. Nên cái chữ công đức mà tôi nói đây là cái việc
[1:09:09]làm phước mà xuất phát từ đạo đức, nó khác. Nên tôi không có dùng cái chữ phước là vậy đó, là sợ phước nó lẩn qua bên kia, lộn cái phước của người mà không có cái đạo đức, nên nói công đức. Cái đạo đức nó sẽ tạo thành công đức, phước. Và cái công đức đó nó tạo thành cái ý chí giữ giới, nó tạo thành sự tinh tấn vi diệu. Thì lúc đó giới nó sinh gì? Định, rồi định sinh tuệ. Cho nên, đạo đức nó theo cái chuỗi nhân quả đưa dần đến thiền định. Đó đó là thiền đó là hỗ tương từ đạo đức đi đến đi đến thiền định. Còn từ thiền định nó hỗ tương trở lại cho đạo đức là cái gì?
[1:09:56]Thiền định nó hỗ trợ chỗ lại trở lại cho việc tu tập đạo đức là chỗ nào? Ai biết? Ai biết giơ tay đi, tôi không có kêu tên đâu. Tại vì câu này hơi khó. Thôi để tôi trả lời luôn, tại cái này người nào có kinh nghiệm á, quý thầy ráng tu tập rồi mới thấy. Nó có hai cái để gọi là thiền định hỗ trợ cho đạo đức. Một cái ví dụ thứ nhất thế này: Ví dụ trong lớp học chúng ta nè ai cũng đứng lên hết thì mình nhìn vô không biết ai là ai phải không? Thấy ai cũng đầu trọc đầu trọc trọc hết, không biết ai. Nhưng bây giờ mọi người ngồi hết, chợt có một người đứng lên thì cái người đó bị phát hiện liền, biết người đó là ai liền, đúng không?
[1:10:36]Thì cũng vậy, tâm chúng ta cũng vậy. Nếu tâm mình nó lăng xăng tùm lum ở trỏng á thì khi tham, khi sân, khi si, khi đồ mình không nhìn cái gì ra cái gì, mình không biết mình đang là cái gì. Còn nếu tâm mình nó yên lắng xuống, chợt một cái niệm sân khởi lên mình thấy nó liền. Và mình thấy mình có để tiếp tục không? Mình buông liền. Cho nên thiền định hỗ trợ đạo đức. Hoặc là tâm mình đang thanh tịnh, chợt mình nhìn thấy một chiếc xe xe mà xe Dream đời mới của người Phật tử đậu ở sân chùa, chợt hơi động tâm là mình có nghĩ đến cái chuyện ngày nào mình sẽ được chiếc xe đó. Nhưng vì mà tâm mình nó đang yên lắng
[1:11:15]cho nên cái niệm tham nó vừa khởi bị mình thấy liền. Thấy rồi cái mình thấy nó làm sao? Mình có tiếp tục nuôi dưỡng cái đó không? Mình thấy đó là lỗi, mình buông liền. Là mình vượt qua được tâm tham. Và thiền định nó hỗ trợ cho việc tu tập đạo đức là vậy. Còn nếu mình không tu tập thiền định, tâm mình nó tùm lum ở trỏng thì thấy chiếc xe đẹp mình tham, mình muốn là mình sẽ có ngày được cái đó. Cái niệm này nó chồng niệm kia, niệm kia nó chồng niệm nọ, mình không thấy được đó là tham. Cho nên mình nuôi dưỡng nó hoài, rồi cứ tối ngủ cứ mơ ước hoài, khi nằm mơ thấy mình đang chạy xe. Đó là cái thứ nhất.
[1:11:51]Cái thứ hai nữa là thiền định là cái gì luôn luôn mình nhìn vào tâm mình, luôn luôn kiểm soát vào tâm mình cho nên mình thấy được tâm mình. Đạo đức cũng là cái luôn luôn nhìn vào tâm mà thiền định cũng là cái luôn luôn nhìn vào tâm, chỉ khác nhau ở chỗ: đạo đức là nhìn vào tâm để phân biệt đúng sai, thiện ác; còn thiền định là nhìn vào tâm để phân biệt động hay tịnh. Quý thầy hiểu chỗ này không? Tôi nói lại chỗ này một chút. Đạo đức là nhìn vào tâm mà để mình phân biệt đúng sai, thiện ác: này đúng, này sai, thiện hay ác. Đó, đó là đạo đức á. Còn thiền định á thì nhìn vào để mà phân biệt coi nó tâm mình đang tịnh hay là đang động.
[1:12:35]Cái trên này nó đòi hỏi mình phải chân thành dữ lắm, mình phải tự tự thấy cái lỗi của mình, đừng để người khác phê bình. Mình đợi người khác phê bình mình là xa là mình trễ rồi, tự mình phải biết mình đúng sai, thiện ác liền. Mình khởi một cái niệm, một ý muốn, một cái gì manh nha là mình tự thấy mình sai liền. Thì đó đó là cái trí tuệ của đạo đức. Còn trí tuệ của thiền định thì lúc đó tâm nó thuần thiện rồi, tâm nó thuần thiện rồi. Bây giờ mình chỉ còn coi nó động hay tịnh thôi. Mà hễ động luôn luôn là cái động thiện nha. Cái người mà tới giai đoạn tu thiền á là không có động tâm thì thôi, động tâm chỉ động toàn chuyện thiện thôi.
[1:13:12]Thì lúc đó mình buông cái niệm đó luôn để mình đi vào cái tịnh. Đó là tu tập thiền định. Có một người cư sĩ họ gặp tôi, họ hỏi: "Sao con tu thiền hoài mà tâm không có được thanh tịnh, thầy chỉ con cái pháp môn?" Mà lúc đó thời gian tôi ngắn quá rồi tôi không có thì giờ để nói nhiều, tôi chỉ nói thế này: "Bây giờ anh thanh lọc tư tưởng cho đến khi nào tư tưởng của anh nó thuần thiện thì cái định nó kế bên luôn." Đó là đi từ con đường đạo đức mà qua thiền là đi rất căn bản. Tôi nói ngắn chứ mình đi con đường nó căn bản. Cho nên đây là đạo đức và thiền định là như vậy. Cả hai đều nhìn vào tâm, đều nhìn vào tâm,
[1:13:48]nhưng giai đoạn đầu mình phải nhìn thế này: tự đánh giá cái sai cái lỗi của mình cho thật sâu thật kỹ, đừng để ai phê bình mình hết. Hễ cái sai của mình nó lộ ra bên ngoài người ta thấy là mình dở rồi. Nó vừa mới nhúm sai nhẹ tự mình đã thấy, tự mình đã bỏ mất thì mới là người biết tu đó. Đến khi thời gian sau là tâm mình chỉ còn có cái đúng cái thiện thôi, thì lúc đó mình mới buông nó luôn, buông những cái động thiện luôn, còn lại cái tịnh thôi là bước vào giai đoạn thiền định. Còn đây tôi nói sơ về pháp môn chút. Có lẽ sau này nếu có duyên thì tôi sẽ trở lại vấn đề pháp môn tu. Nhưng bây giờ trong giai đoạn đang nói về đạo đức,
[1:14:23]nhưng mà tôi vẫn nói sơ sơ để chúng ta có cái khái niệm hướng đi trước một chút, còn vài phút. Đạo Phật như một cái cây, như một cái cây có rễ, có nhánh, có hoa, có quả. Cái đuôi chuột tượng trưng cho lòng tôn kính Phật và lý tưởng giải thoát, đuôi chuột. Cái bộ rễ tượng trưng cho đạo đức. Nó nhiều thứ lắm, đạo đức nó có nhiều món. Cái thân cây tượng trưng cho phước mình tích lũy được. Các cành nhánh tượng trưng cho các pháp môn. Cho nên nếu mình có cái đuôi chuột là lòng tôn kính Phật sâu xa, có lý tưởng giải thoát... Trời, không biết cái đuôi chuột nữa hả? Ở Long An mà không biết đuôi chuột?
[1:15:07]Cái rễ cái đó. Nếu mình đã có cái cái đuôi chuột, cái rễ cái là lòng tôn kính Phật và lý tưởng giải thoát, mình có luôn cái bộ rễ đạo đức, mình có tạo được nhiều việc phước là cái thân, thì mình tu bất cứ pháp môn nào, nghĩa là mình bất cứ leo lên cái cành nhánh nào thì nó sẽ ra cái lá giống hệt nhau hết. Lá đó là gì? Tượng trưng cho cái hạnh toát ra bên ngoài, những biểu hiện toát ra bên ngoài giống hệt nhau hết. Cho nên người tu thì muôn màu muôn vẻ, nhưng nếu tu đúng mình nhìn vào đều thấy cái phong thái giống nhau hết, cái phong cách giống hệt nhau hết là tu đúng. Còn mình tu mà tự nhiên người
[1:15:47]người nhanh, người chậm, người thô tháo, người tế nhị, người tham, người sân, cái đó là mình tu chưa đúng. Tu đúng rồi nhìn vô một lớp học y nhau hết à, từ cái phong thái, lời ăn tiếng nói giống hệt nhau. Như mình chúng ta cứ nhìn lên Ban Giám hiệu thấy thầy Đức Quang và thầy Minh Thiện thấy giông giống nhau, thấy cái phong cách làm việc quý thầy tu đã đúng rồi. Phải không thưa thầy? Tôi nhận xét là tôi nói thật chứ tôi không có nói nịnh đâu. Rồi ra cái hoa: định đều giống hệt nhau và ra quả giống hệt nhau, dù bất cứ đi bằng cái cành nào, đi bằng cái cành nào. Cho nên chúng ta không biết, chúng ta cứ chấp pháp môn, nói:
[1:16:24]"Tôi tu Tịnh độ, tôi tu Thiền, tôi tu Mật tông, tôi tu pháp môn này." Cái đó là leo cái cành nhánh. Quan trọng hỏi cái người đó đó đã có cái bộ rễ đạo đức, đã có cái thân phước, có cái đuôi chuột lòng tôn kính Phật đủ chưa? Chứ còn pháp môn coi vậy chứ lại không quan trọng, nó lại là ngọn ngành. Đi con đường nào cũng đúng, đường nào cũng tới. Nếu mình có cái gốc rồi thì có sai ông thầy có dạy sai mình tu cũng đúng luôn nữa, còn mình không có phước ông thầy cũng dạy đúng mình tu sai à. Cái phước bên trong nó chi phối quan trọng. Ha, tôi nói sau này có thời gian thì mình sẽ nói về một cái chuyên đề về các pháp môn.
[1:17:01]Thì mình còn khoảng 5 phút nữa, tôi muốn để cho quý thầy có hỏi gì hỏi. - A Di Đà Phật, bạch thầy. Thầy có thể cho chúng con một ví dụ nào đó cụ thể để nói về ngay cái chỗ do công đức mà sinh ra ý chí và ngay chỗ mà bản ngã sinh ra ý chí để mà trì giới luật? Tại vì chúng con hiểu ý niệm, khái niệm đó nhưng mà chưa ăn sâu. A Di Đà Phật. - Cái này đó, khi nào mà tới cái chuyên đề về năm ấm á, tôi dạy về năm ấm, không biết ở đây có ai đọc cái cuốn Năm Ấm Là Gì của tôi chưa ta? Chưa có đọc. Tại vì trong đó tôi mới phân tích về cái cơ cấu tâm lý đó thì trong đó mình sẽ thấy sẽ thấy tại sao nó như vậy.
[1:17:44]Còn cái công đức mà nó tạo nên ý chí, tôi đã nói cái điều này là vi diệu, mầu nhiệm lắm nên khó có thể nói bằng lời được. Nó giống như cái nhân quả á, giống như tại sao cái người đó sinh ra cứ buôn bán may mắn lên làm giàu làm giàu ầm ầm lên. Mình hỏi tại sao, mình có hỏi ngay tại họ thì họ vẫn nói là thực sự họ không giỏi mà họ họ do may thôi mà. Cái may đó là do phước đời trước. Nên cái phước mà từ đời trước làm đời này hưởng á, mình chỉ tin và nói là một sự vi diệu, mầu nhiệm. Thì cũng vậy, ở đây nó thuộc về nhân quả. Khi mà công đức cái công đức là gì thì qua những bài sau bắt đầu mình sẽ học, từng mục từng mục mình sẽ thấy.
[1:18:22]Công đức tại sao mà nó phát sinh ý chí? Lúc đó nó là một cái gì rất là vi diệu và rất là tự nhiên. Khi quý thầy ví dụ đủ tích lũy đủ công đức rồi đó, đụng chuyện mình thấy cái ý chí nó khởi lên. Khi mà thấy cái ý chí rồi quý thầy sẽ hiểu ngày hôm nay. Nên tôi nói là cái chỗ này khó nói là vậy đó. Quý thầy phải thực hành rồi mới thấy. Còn khi mà quý thầy gặp một cái sự cám dỗ nào đó mà phải kìm chế, dằn ép để mình đừng có bị sa ngã thì đó là mình lấy trong bản ngã ra mà mình xài. Thì cái này không có xài lâu được, đêm nằm cứ thao thức thao thức, nằm không yên. Còn mà nếu mà do công đức, cái ý chí vi diệu nó tự nhiên khởi lên mà không
[1:19:01]giải thích được mà nó nó nhẹ nhàng mà nó lại rất là quyết liệt. Bên ngoài nhìn mặt mình, mình thấy không hề có một cái gì căng thẳng, nhưng bên trong là cả một sức mạnh không ai đục phá nổi. Cái này nó nó vi diệu lắm cho nên tôi không không giải thích, mà cái này quý thầy cố gắng thực hành rồi sẽ thấy. Thấy rồi thì tin lời tôi nói là đúng. Ráng thực hành đi ha để thấy, chứ không lý luận được, không lý luận được. Có ai hỏi gì nữa? Bây giờ làm bài thì nguyên tắc làm bài hồi nãy tôi nói là phải chứng tỏ nắm được cái bài giảng phải không? Hồi nãy tôi có nói chưa ha? Và sau đó phải phát thêm ý mình, và làm ngắn nhất là 4 trang giấy.
[1:19:42]Để nếu dưới 4 trang có gì để viết đâu, ít nhất 4 trang. Nhưng phải ráng viết nhiều lên, và vì sao? Quý thầy viết nhiều, sau này quý thầy mới giảng. Mình chuẩn bị bằng cái văn viết á, cái lời của mình nó chu đáo, và mình phân tích đạo sâu ý tứ, sau này mình nhìn vấn đề nó sâu, sau này mới đi giảng được. Bất cứ người xuất gia nào cũng phải biết giảng pháp, vì đó là bổn phận của mình đối với Phật pháp. Dù có thể là lúc đó mình chưa đăng đàn thuyết pháp, nhưng mình đến gặp người cư sĩ, họ đến chùa họ hỏi đạo, hoặc mình đến nhà gặp họ, mình nói chuyện đạo, khuyến khích họ tu hành, vẫn phải biết nói lưu loát, lý luận vững chắc.
[1:20:22]Và bây giờ mình chuẩn bị bằng cái bài làm của mình. Như ở chùa tôi, tôi dạy đệ tử nè, giai đoạn đầu thì tôi bắt làm, mà làm là phải 9, 10 trang chứ không phải 4 trang đâu. Rồi giai đoạn sau, khi mà đã viết thuần rồi thì mỗi bài làm là không có viết nữa mà nói, ngồi đó nói, thuyết giảng tại chỗ đề tài đó, thuyết giảng trong bao nhiêu phút, 20 phút qua tới người khác nói, là là làm bài. Mà thuyết là không có ngồi mà viết mà đọc nha, viết một cái dàn ý thôi, rồi sau đó nhìn dàn ý đó ngồi thuyết trình ra. Bất cứ người nào cũng phải biết thuyết pháp. Cho nên hôm nay tôi bắt làm nhiều, quý thầy đừng ngạc nhiên, sau này quý thầy sẽ mang ơn tôi.
[1:21:02]Cái đề tài là tôi có viết trong đây, là nói về cái tâm lý đạo đức của người xuất gia. Thì giờ đã hết rồi, bây giờ tôi gửi lại hai cái hai cái bài giáo án để quý thầy ra photo ha. Thì ra photo rồi sau đó lần lần đóng tập lại, giữ cho mình để làm cái tập giáo án. Với chà quên đem, à đây, à xin biếu ban giám hiệu cái bài tham luận. Hồi năm 95, có cái tôi có viết tham luận cho cái hội thảo là Giáo Dục Phật Giáo Trong Thời Hiện Đại, thì cái bài tham luận của tôi cũng tương đối là được khá được chú ý. Và hôm nay sau khi hôm vừa rồi sao lục lục ra lại thấy tôi mới sực nhớ lại, tôi đánh máy rồi tôi photo ra để gửi biếu
[1:21:48]quý thầy trong ban giám hiệu, rồi quý quý thầy đây ai thích, quý tăng sinh có thích thì photo ra mà tham khảo thêm. Còn giáo án thì ai cũng phải có một bản để mà học nha, bắt buộc, photo có mấy trăm đồng à, 300, 400 gì đó. Thôi bây giờ mình nghỉ ha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thật là một cái hạnh phúc cho trường cơ bản Phật học của chúng con được giáo thọ từ xa xôi mang cái tình cảm ưu việt đến với trường của chúng con, cũng như là một số cây cây lớn cây nhỏ được một trận mưa pháp tùy theo đó mà ảnh hưởng được cái pháp vị chiết ra từ lời dạy đạo đức của Thượng tọa giáo sư. Chúng con thay lời cho quý anh em tăng sinh kính chúc Thượng tọa
[1:22:42]luôn luôn được sức khỏe và luôn về trường để giáo dục chúng con để tạo cho chúng con có cái nội lực tu hành, có dịp mà tiếp xúc với Phật tử như lời Thượng tọa dạy. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng ta hồi hướng. Nguyện đem công đức này...
[1:23:21]Con như là bông hoa thắm sương trong vườn hồng.
[1:23:51]Bông hoa nhờ ơn mẹ thơ, ấp ủ niềm yêu thương. Con như là chim non hót ca trên đầu cành. Nơi khu vườn êm êm con vui đùa thênh thang.
[1:24:14]Bên cha mẹ bao la sống như thiên thần nhỏ. Bên cô thầy chăm lo con là búp măng non. Khắp chốn chùa vang vang, ngát hương sen vàng ngời.
[1:24:51]Tâm con là
[1:24:54]hoa sen tinh khôi và trinh nguyên.
[1:25:08]Tương lai hồng mai sau sáng tươi như mặt trời. Con yêu cả quê hương, con sẽ lớn vươn lên. Con sẽ vì quê hương, thắp lên sen cuộc đời. Con đem về yêu thương cho mọi người yêu
[1:25:51]ơi.
[1:25:59]Nam
[1:26:12]Đại
[1:26:31]từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát.
[1:26:44]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chắp tay quỳ kính lạy Người, thiết tha con khấn nguyện cầu. Quê hương là dòng sông, mát trong trăng vàng soi sáng.
[1:27:11]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Đóa hoa tươi sắc vô thường, sớm trưa khơi thở nguồn lương. Nương thuyền từ vượt qua, bến mê đến nơi bờ giác.
[1:27:46]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.
[1:27:58]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch luân hồi.
[1:28:11]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.
[1:28:23]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.
[1:28:36]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian.
[1:29:16]Mẹ hiền
[1:29:35]Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.
[1:29:58]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch luân hồi.
[1:30:11]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.
[1:30:23]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.
[1:30:36]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian.
[1:31:12]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ từ bi, xót thương cứu độ trần gian.
[1:31:30]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời. Con xin Mẹ...