[0:09]Mồng bảy Tết Tân Tỵ thì thầy đã tuyên bố hết Tết. Vì thấy chùa mình bánh mứt dưa gì cũng hết thì đã tuyên bố hết Tết. Nhưng mà nghĩa là điều bất ngờ thì gọi là một cái điều vui mà là hôm nay chị Kim Cương, nghệ sĩ tài danh Kim Cương của hàng bao nhiêu thập niên qua bất ngờ cùng với anh, anh tên gì hả chị? Anh Trung. Anh Trung đã lên chùa thăm thầy, thăm đại chúng nên làm cho cái mùa xuân đã vội vàng trở lại với chùa chúng ta. Và như để đón chào nghệ sĩ Kim Cương thì mấy cành mai đã khôn ngoan và nở muộn. Nở cho tới ngày mồng bảy này vẫn còn nở là rõ ràng là có cái ý để chờ người mà thầy không có biết.
[1:02]Hôm nay thầy mới vỡ lẽ, tại sao là ngày mồng một là hoa mai không nở mà thong thả đợi chờ một ai đó đến ngày mồng bảy mới nở.
[1:16]Thì chị Kim Cương cũng lên đây cũng mến cảnh mến chùa và ở lại thì đây là một cái dịp hay. Thì thầy mới tổ chức một buổi sinh hoạt và có ý là mời chị Kim Cương nói lại về cái cuộc đời nghệ sĩ của mình, nói về những cái nhận định về cái đời sống nghệ sĩ, nói về những cống hiến về nghệ thuật, nói về một số các các tác phẩm những vai tiêu biểu, và nói về sự thay đổi về cái hoạt động sau giải phóng, rồi nói về việc làm từ thiện, nói về cái cảm nhận cái sự tiếp xúc đến với với Phật pháp. Và có thể là có một vài cái chuyện nho nhỏ, chi tiết nho nhỏ liên quan với đời tư mà chị cảm thấy có cái gì đó thú vị và cần phải chia sẻ tâm sự, vân vân.
[2:10]Theo những cái trình tự như vậy thì lát thầy mời chị sẽ nói, và thầy thì sẽ nhắc tuồng, không sao hết. Tới những điểm đó. Thôi để không phải dông dài, thôi thầy mời Đúng rồi thầy thấy ngồi đây hay ta? Chị qua đây ngồi hay. Hay thế thì Chị qua đây đi. Không, thầy thì qua bên đây thầy ngồi, chị ngồi đây đi. Ngồi đây nói chuyện cho nó nó nó đúng nói đúng phải là người. Dạ dạ thưa thầy, thưa thầy. Vậy hả, thôi thầy ngồi đây ha. Thôi để bắt đầu thì xin trân trọng mời chị nghệ sĩ Kim Cương trình bày những cái điều mà thầy, thầy mong được nghe, cũng như đại chúng mong được nghe và thầy nghĩ rất nhiều người ở trên cái đất nước này cũng mong được nghe điều đó.
[2:54]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[3:03]Dạ. Dạ kính thưa thầy. Dạ kính thưa quý cô, quý thầy. Dạ con xin phép được ngồi.
[3:14]Dạ từ chiều nghe thầy hăm con đã run rồi. Và thú thật là cũng từng đứng trước bao nhiêu ngàn khán giả và mà sao có cái tự tin hơn. Có lẽ là nghĩ là mình đứng sân khấu để mình đem cái gì mình cống hiến lại cho khán giả cho cuộc đời. Nhưng ngồi đây tuy là một vài chục vị thôi, ờ một vài chục cô thôi, vài chục thầy thôi, nhưng có cảm con có cảm tưởng con là người tới đây để học, để nghe chứ không phải tới đây để nói hay là để trao đổi cái gì hết. Nhưng mà cũng con cũng xin phép vậy, con chưa có cái may mắn là được ừ thầy trùm ngoan làm lễ quy y nhưng mà từ lâu rồi những cuốn băng của thầy, những lời giảng của thầy dẫn dắt con rất
[4:04]nhiều trên đường đời, trên chuyện làm việc, ngay cả trong nghệ thuật. Do đó cho nên con xin phép được cái hạnh phúc là được làm một người đệ tử tinh thần của thầy cũng như ừ nghĩa là con được trong cái gia đình của Phật Quang. Dạ. Dạ đã gọi cái gia đình thì con đỡ run chút. Dạ. Hôm nay con nghĩ là con về đây như là về cái gia đình của mình, mặc dầu từ đó tới giờ chưa biết là muối mật như vậy thế nào hết trơn á. Nhưng mà khi ờ ừ đã đi lên Tết, lên tìm thầy, thăm thầy, thăm chùa thật tình là cũng muốn để để xin của thầy đó một vài cái an ủi gì, một vài cái chỗ dựa tinh thần nào đó, chứ con không có dè lên đây mà con bị lên đây con ngồi con nói.
[4:57]Dạ thì thôi, con cũng xin a ừ nghe lời thầy dạy. Đệ tử thì phải nghe lời thầy, thầy biểu sao thì cũng phải nói. Nhưng mà thưa với thầy, thưa với quý thầy dạ quý cô, cuộc đời của con thì nó ngay cái tuổi đời con đã lớn mà cái tuổi sống của cuộc đời con nó còn là dài hơn nữa. Và có lẽ là cuộc đời của con nó đầy lắm. Đủ thứ chuyện hết. Dạ hỷ nộ ái ố gì đủ chuyện hết. Dạ. Chỉ có chưa có vô cửa Phật được là tối mới giáp mép mép tới cửa chùa thôi chứ chưa dám bước chân vô thôi. Thành ra con xin a ờ tóm tắt kể cũng như là có những cái chuyện mà con biết rằng quý cô không bao giờ biết bởi vì quý cô với cái tâm hồn thanh thản
[5:48]lo kinh kệ, cô không có nghĩ tới những cái rắc rối cuộc đời nhất là cuộc đời của người nghệ sĩ. Dạ. Vì quý thầy, quý cô thì con xin như là một cái tâm sự trong gia đình thôi. Dạ. Dạ vâng. Dạ trước hết là gia đình con á sanh ra con lớn lên trong một gia đình bốn đời theo cái sân khấu này. Thì từ nhỏ tới lớn con theo ba má con, mấy người hỏi: "Ủa, chị diễn hồi nào mà chị biết diễn hồi nào mà chị diễn hay vậy?". Nói: "Dạ thưa con biết diễn, tôi biết diễn trước khi tôi biết nói." Nghĩa là hồi nhỏ thì bồng ra sân khấu khi nào làm em bé ra sân khấu trước. Mà cái đạo cụ đầu tiên của của người ta lên sân khấu đó là son phấn
[6:26]hay là trang phục, còn cái đạo cụ đầu tiên của con là bình sữa. Dạ. Đi lên phải có cái bình sữa theo con. Hễ diễn viên mà có bắt đầu khóc á thì nhét cái bình sữa vô đặng diễn viên nín diễn viên không khóc. Dạ từ đó đó quen ừ sân khấu, lớn lên trên sân khấu, theo gia đình đi trên sân khấu. Thì con chỉ biết có hai điều từ nhỏ tới lớn cuộc đời con là phụng sự nghệ thuật và làm những công tác xã hội, những công tác từ thiện. Con nghĩ hai hình thức có thể nhìn vào thì nó có khác nhau, nhưng tụ trung thì nó cũng một, cũng là phục vụ cho cuộc đời, phục vụ cho cái đẹp của cuộc đời thôi. Dạ. Thành ra con làm hết sức con.
[7:10]Từ trên sân khấu thì con nghĩ ờ không biết các anh các chị nghệ th- nghệ sĩ khác, ờ đồng nghiệp khác của con có cùng chung một cái quan niệm với con hay không, nhưng con nghĩ rằng cái người nghệ sĩ không phải sanh ra để mua vui bán cười cho thiên hạ, mà nói một cách nào nữa nó có lẽ thầy rầy là thiếu cái khiêm nhường đó là con có bổn phận chỉ cho thiên hạ thấy cái đẹp cái xấu ở đời để thiên hạ bắt chước thiên hạ làm. Nghĩa là con nghĩ là ừ nói thì nó quá đáng chút là một những người kỹ sư của tâm hồn con người. Dạ thực mà sự thật qua mấy chục năm kinh nghiệm thì con thấy một điều rằng cái tác dụng sân khấu rất là mạnh.
[7:52]Một đêm hát đó, một vở kịch đó chiếu ở trên trường hình thế nào thì qua ngày mai ngày mốt con đi chợ là được cái phản ứng ngay của khán giả thôi.
[8:06]Dạ con rất là tâm đắc có một câu mà của một ừ vị không biết vị ưm ơ ổng Lão Tử hay Khổng Tử gì con học được con cũng lâu ngày con cũng quên. Ổng nói: "Một người thầy thuốc mà dở á thì sẽ làm chết một mạng người. Dạ, một ông lãnh đạo dở sẽ chết cả một quốc gia, nhưng một người làm văn hóa dở sẽ chết cả một thế hệ." Và điều đó thì thật là rõ ràng là đúng. Bởi vì con thấy là ưm như có những bữa như mới đây là con có chiếu cái b- ờ diễn được cái Bông Hồng Cài Áo, thì trong cái tuồng Bông Hồng Cài Áo thì có ừm hai đứa con nó mê giàu sang nó bỏ mẹ nó mà để nó về nó sống với bà nội nó. Thì con làm bà mẹ, thì bà mẹ cực khổ nuôi con mà con hy sinh
[8:55]cho con mà con bỏ đi về bà nội rồi tức đau khổ mà chết. Thì mấy đứa con tới cái chết của bà mẹ đó thì rồi tụi nó mới ăn năn. Thì diễn cái đó thì thường thường trong Vu Lan á thì ngày lễ Vu Lan thì mấy anh ở trên đài truyền hình ưa chiếu cái phim đó. Thì y như rằng sau khi mà con chiếu rồi con đi chợ, những cái em bé nhỏ nhỏ nè chạy theo nắm tay con: "Cô Kim Cương ơi, con ở với mẹ chứ con không thèm về với bà nội đâu." con là cái người làm văn hóa, một lần con nghe được cái câu đó con sung sướng vô cùng bởi con nghĩ rằng những cái nước mắt của mình, những cái cố gắng của mình, những cái gì của mình ít nhất nó cũng gieo
[9:33]vào lòng những đứa trẻ chữ hiếu thế nào, chữ phải đạo một con người thế nào. Thì có mấy lần con nghe băng của thầy, có mấy lần con nghe thầy giảng thì con nghe thầy nói rằng: "Chỉ cần gieo được trong lòng người ta một cái thiện, chỉ gieo trong lòng người ta một cái gì tốt là mình đã làm được một việc gì đó." Thì con nghĩ rằng ờ xin phép thầy, xin phép quý thầy, quý cô cho con không khiêm nhường bởi vì trong gia đình nói với người ngoài thì nói rằng con nói nó hơi hơi phách. Nhưng trong gia đình con xin nói rằng con ờ hãnh diện con thưa rằng ít nhất trong cuộc đời con, con cũng đã được đóng góp được rất nhiều chuyện qua những kịch bản của con.
[10:14]Vì con quan niệm với người nghệ sĩ như là một cánh chim báo bão. Phải đem tới cái gì làm cho cuộc đời đẹp hơn, cho người ta thấy những cái cái gương cuộc đời thế nào để người ta sống. Chứ không có phải là chỉ có làm vui, làm cười cho người ta mà thôi, như một số đông nghệ sĩ khác quan niệm. Sống là để vỗ tay hoan nghênh hay lãnh lương à? Không, con thấy. Và cái hạnh phúc của con ờ sau cùng con định viết một hồi ký mà con nói hai cái hạnh phúc của con là trước ngày Giải Phóng, cho tới có thể là cho tới gần đây thì con ừm ít hoạt động con không biết, chứ trước ngày Giải Phóng á thì con các ừm chỗ nhà thờ, mấy chỗ ờ ma sơ và các chùa của ni sư con vô thì nói:
[11:00]"Cô Kim Cương ơi, cô lên truyền hình nhiều, bởi kịch của cô sư bà mới cho tụi coi hay kịch của cô mẹ bề trên mới cho tụi coi chứ không cho coi kịch nào." Thì một câu ừm đánh giá rất là bình thường nhưng mà thật sự đối với con con cho đó là một cái bằng cấp mà lớn hơn bất cứ một cái bằng cấp nào mà ai đã gắn cho con. Vì đó là cái sự tín nhiệm của quý sư, quý xơ, quý người có trách nhiệm về tinh thần trong cuộc đời này. Dạ thôi, nói nhiều nữa thầy ha. Dạ, dạ thì đó cái quan niệm của con về sân khấu như vậy. Bây giờ Dạ. ừm đó là cái điểm mà tổng quát rất là quan trọng. Dạ. Bây giờ bắt đầu thì có thể kể cho quý thầy,
[11:39]quý cô nghe, điểm điểm qua một số vở kịch á Dạ. có cái nào mà chị còn cái ấn tượng về nó, những cái điển hình mà chị nhận xét qua kịch sơ sơ, tiếp đi. Dạ. Ờ. Dạ, đi sâu vô chi tiết con tính phớt qua chút thôi nè, mà nếu đi sâu vô chi tiết á dạ thưa ờ
[11:59]con được cái hạnh phúc hơn một số bạn đồng nghiệp của con đó là con viết được. Thành ra tất cả kịch của con diễn là phần đông là kịch của con viết. Dạ, kịch Hoàng Dũng đó là của Kim Cương. Dạ. Dạ, mà sở dĩ mà để Hoàng Dũng đó là tại vì con không có cái tự tin là con viết hay. Con sợ người ta chê, người ta chê Kim Cương uổng, thành ra con trốn. Con giấu cái tên Kim Cương con để Hoàng Dũng. Tới sau thì mấy chục năm qua thì cái kịch Hoàng Dũng được thương thương quá, được ừm bà con thương, khán giả thương thì nó đã thành tên rồi thì đổi lại cũng uổng. Thì thôi con để luôn Hoàng Dũng, dạ. Thì nhưng mà sau Giải Phóng hình như là 10 năm sau này đấy
[12:41]thì con nghĩ giấu cái gì mà thiên hạ không biết thì mình giấu, chứ giấu mà thiên hạ biết hết thì thôi giấu làm chi? Thành ra thôi con để tên là Kim Cương luôn. Do đó, cho nên con sung sướng cái là con thích diễn cái gì và con muốn nói cái gì là con viết, con con viết ra con diễn. Dạ. Thành nhiên là khi viết thì con xin nói qua cái chuyện viết một chút xíu là nhiều khi không phải một cái chuyện dài mình mới viết thạch ra một chuyện dài. Một cái chuyện mà tới với con để con thành một cái kịch bản được nhiều khi một câu nói thôi, một cái ý thôi. Rồi con xúc động được, con thấm được cái đó, như là cái Lá Sầu Riêng.
[13:16]Con viết Lá Sầu Riêng có ba ngày ba đêm. Chỉ vì một câu Giống thầy, thầy giảng cũng vậy. Dạ. Chỉ vì một câu ờ nói: "Tôi sanh con ra không phải tôi nuôi cho lớn rồi thôi, tôi còn phải có trách nhiệm tinh thần với nó nữa. Chứ không phải nó nó là con người chứ không phải là cái cây, cái cỏ mà cho nó ăn nó lớn là đủ. Mà phải dạy một đứa nhỏ từ nhỏ cho tới tầng." Do đó, con nghĩ thì phải để người mẹ đổi một cái gì thật lớn cuộc đời mình để ở lại lo cho đứa con. Thì con nghĩ ra cái chuyện ờ chỉ đau khổ, chỉ bị làm dâu hà khắc như vậy, bị vậy á. Rồi hy sinh một mối tình thiệt lớn để ở lại vì tương lai mà muốn dạy
[13:53]cho đứa con mình nên người thì con dựng nên cái Lá Sầu Riêng. Dạ. Cũng như với Hai Màu Áo thì
[14:02]con nghĩ cái giáo dục và cái ảnh hưởng xã hội rất là qua ảnh hưởng gia đình rất là quan trọng. Cũng thời một đứa bé mà nếu mà được cái dáng hai chị em sanh đôi
[14:15]Dạ, con nghĩ là với hai chị em sanh đôi nhưng mà nếu với một cái gia đình tốt, giáo dục tốt, lao động biết sống, biết quý người, biết trọng cái lao động, biết trọng cuộc sống của con người thì cái người đó sẽ khác. Và nếu sống trong gia đình chỉ biết tiền, biết ừm tranh giành danh vọng, tranh giành đạt lợi thì cha mẹ thế nào thì cái ảnh hưởng của đứa con nó tới đấy. Thì con cho hai chị em song thai hai cái giáo dục khác nhau thì qua hai cuộc sống khác nhau. Dạ, còn nhiều lắm. Dạ, còn nhiều kịch bản mà con chỉ cần thoáng một cái ý thôi, thoáng cái ý rồi từ đó cái con hoa lá cành rồi con cắm thêm
[14:52]chung quanh nữa là con thành cái kịch bản. Dạ, có lẽ là do nhờ cái kinh nghiệm của gia đình con là bốn đời trong gia đình con rồi. Rồi con hiểu làm thế nào để hấp dẫn, thu hút khán giả. Quan trọng tới lưu ý tới cái cái cái cái cái cái ý muốn mình muốn nói lên. Nghĩa là con nghĩ rằng tất cả một cái kịch bản nào nó cũng phải có cái nội dung xây dựng. Làm sao coi cái kịch bản nào đi ra ít nhất cái người đi coi hát về họ có được một cái gì ở trong tâm hồn họ. Họ thấy cuộc đời vẫn đẹp, vẫn tốt, vẫn còn cái đẹp chứ không phải cái xấu không. Dạ. Thành ra mấy người con cũng có bị phê bình. Con cũng bị phê bình nói:
[15:36]"Kịch gì Kim Cương sao tròn vo à. Ơ, trung hiếu tiết nghĩa rồi chuyển ăn hiền ở lành thì được này." Mà con nói: "Tại cuộc đời nó vậy mà tại tôi nghĩ nó vậy, thành ra thì ai chê tôi chịu chứ thiệt thiệt nó vậy." Dạ, thôi thầy ha. Gì nữa thầy? Thầy nhắc tuồng thấy nhắc chậm quá. Con Thế này nè. Dạ. Làm thật ra đây là điều mà mà mà chúng ta bất ngờ ha. Hôm nay thầy mới biết cái chuyện mà kịch tác gia Hoàng Dũng là là chị. Mới biết đó. Ôi trời. Dạ. Bị à khi đi tu rồi đó, lần hồi trước Giải Phóng thì thầy còn nhỏ, rồi sau Giải Phóng thì coi như là xa lìa hết mọi chuyện rồi đi tu luôn không biết, nay mới biết.
[16:16]Mà cái đặc biệt nhất của chị là khi mà dựng một vở kịch là đầy tính giáo dục. Dạ. Cái đó phải nói là là thầy mà cũng thay mặt cho những thế hệ mà có trách nhiệm cuộc đời phải biết ơn chị điều đó. Dạ, con con Không, thầy nói Bởi vì cái đó là cái ưu tư, trăn trở của thầy Dạ. hiện nay. Dạ. Hiện nay và của nhiều cái thế hệ đi trước thầy mà chị đã đã dùng nghệ thuật để làm được cái điều đó. Nên thầy nghĩ ví dụ như cái thời xưa mà người ta còn được coi những vở kịch của chị có lẽ người ta tốt, đó cũng là một lý do. Và tại sao những cái lớp trẻ bây giờ mình thấy nó hụt hẫng, kiêu căng, nổi loạn, bướng bỉnh, à vô lễ, vân vân.
[16:54]Là bởi vì nhiều khi cái chị chị vì thì nghĩ vì lớn tuổi dần dần á, chị cảm thấy nhiều vai không còn hợp với mình nữa nên chị đã không tiếp tục viết kịch bản hay không tiếp tục nữa nên đó là một thiệt thòi của một cái thế hệ mới sau này. Dạ. Bây giờ rồi sau này cộng thêm cái mà chị đi làm việc từ thiện nhiều rồi nên cũng xa dần hoạt động nghệ thuật, thầy nghĩ nó cũng là một cái cái cái thiệt thòi. Thôi bây giờ để quay trở lại, thì thì nó nói qua một cái điểm mà tổng quát thì thì cái cái quan trọng là cái giáo dục của nghệ thuật. Bây giờ thì Dạ, con xin xin phép thầy con đưa một cái ví dụ nữa là để cho quý cô thấy là con rất là trăn trở mà con rất là đau
[17:32]khổ mà con đương lên trên đài truyền hình con nói hoài. Con nói rằng giáo dục những người lớn nó dễ hơn giáo dục những đứa trẻ. Bởi những người lớn ít nhất họ cũng còn có cái tri thức để phân biệt cái tốt cái xấu, nhưng những đứa nhỏ nó lớn lên á nó thấy người lớn làm gì nó làm in nấy à. Con rất buồn mỗi khi mà có những cái chương trình con xin không nói tên ra mà giễu mà những cái chị đó đánh chồng, xắn quần, xắn áo, chửi bới, đánh đập rồi cái được mọi người chung quanh cười, vỗ tay đó. Rồi đây những em bé Việt Nam mà bây giờ nó năm, sáu tuổi á nó tưởng là hễ cái người phụ nữ Việt Nam á muốn cho
[18:08]hay á là phải xắn quần, xắn áo đánh chồng, nói bậy, nói bạ dữ tợn vậy đó mới là hay thì con nít nó sẽ bắt chước ngay thôi. Mà cái điều đó thấy rõ ràng mình không có thể nào mà chối cãi cái chuyện mà cái cái giáo dục của của văn nghệ, văn hóa được. Như một lần con đi diễn cái Lá Sầu Riêng ở trên Ban Mê Thuột con được cái ông Bí thư đó ổng mời cả đoàn ổng đập nguyên một con con hồi đó con con bê á đãi ăn thì con nói: "Chà, ông này chắc thích văn nghệ quá. Ờ, ổng đãi mình ăn." Lên thì con cám ơn ổng, con cám ơn mà cái tiếp đãi tạo điều kiện cho tụi con diễn. Thì ổng nói: "Không, tụi tui mời chị lại đây đặng tui cám ơn chị.
[18:46]Đồng bào dân tộc trên này tôi bỏ ra bao nhiêu tiền rồi, tui nói địa chủ với bóc lột làm sao tụi mấy người này không biết. Mà tới chừng chị diễn cái Lá Sầu Riêng rồi về mới la rần: "Đó đó, cái thằng đó đó giống cái ông đó, cái thằng đó nó giống cái người này người này nè." Thì một cách giáo dục cho người ta rất là mau. Mà thường thường trong cái tuyên truyền á thì chắc thầy cũng nắm như con là anh tuyên truyền thế nào mà để người ta đừng biết là anh tuyên truyền thì cái đó nó vô trong lòng anh mang. Chứ anh tuyên truyền cho người ta mà người ta biết anh người ta đương bị tuyên truyền thì nó sẽ dội ngay thôi.
[19:19]Thì thì cái cái tuyên truyền đấy. Thì vô văn nghệ vô trong lòng người ta một cách rất ngọt ngào. Người ta chịu bỏ tiền ra người ta lại người ta coi rồi người ta khóc lóc rồi người ta cười, người ta vui và người ta học cái bài học đó mà người ta không hay. Dạ, thì con thấy rõ ràng là cái tác dụng của văn nghệ rất là lớn vậy. Thì chị nói được cái lý tưởng và cái trách nhiệm của người nghệ sĩ cũng như là của nghệ thuật và đây là một cái định hướng rất là quan trọng. Thầy chỉ tiếc một điều là có một lần đó thầy giảng cái bài nghệ thuật ở trong cái quan điểm xã hội mà thầy đã không có, có cuộc tiếp xúc như vậy trước.
[19:56]Nếu có cuộc tiếp xúc như vậy trước có lẽ thầy đưa cái dữ liệu này vào cái bài giảng đó thì thật là hay. Phải nói là tấm gương cho tất cả nghệ sĩ từ đây và mãi về sau phải hiểu về điều này.
[20:10]Và bây giờ thì qua cái đó một chút xíu đi, chúng ta trở lại là thầy muốn hỏi về cái như hồi chiều khi mà chị nói chuyện á, chị nói về cái người nghệ sĩ sống nhiều cảm tính hơn là lý tính. Dạ. Vui buồn thế nào, bây giờ thầy muốn chị nhắc lại cái quan điểm, cái nhận xét về người nghệ sĩ là một cái nơi chị và những người chung quanh đời sống người nghệ sĩ là một, cái thứ hai nữa là những điều vui buồn trong công tác nghệ thuật. Nhưng mà thôi, cái thứ nhất chị nói về hai cái đó gắn nhau. Dạ thưa con thấy cái cái suy nghĩ cái nghệ sĩ mấy cô với thầy không cần biết thầy. Nó hơi tót tót rồi biết làm chi? Không, không sao đâu, không sao đâu.
[20:49]Không, thế này nè: Dạ. Vì thầy xây dựng những người tu sĩ á phải đứng vững trên quan điểm đạo Phật, biết rõ tất cả để giáo dục. Dạ. Tại vì mục đích các cô các chú sau này là các thầy sau này là là giáo dục mà không thể mà giáo dục với điều không biết gì hết. Dạ. Cho nên thầy nghĩ là có cái điều gì biết thầy cho biết hết. Dạ. Sự thật giải phóng chúng ta mà. Dạ. Dạ con thì con nghĩ theo cái quan niệm của con thôi, con không biết rằng con đúng hay không. Nhưng mà phần nhiều người ta cho rằng những người nghệ sĩ, như hồi trưa có cô nào hỏi con sao mà nhiều lắm tai tiếng mà lắm cái rắc rối lộn xộn.
[21:26]Thì con nghĩ rằng thật sự ở đời, hồi trưa con có thưa thưa với cô là ở đời thì chắc mỗi con người đều có những cái rắc rối lộn xộn. Mà người nói ra hay là người không nói ra, người tự kềm chế mình hay là cái người mà buông thả, thế thôi. Có những cái suy nghĩ bởi là con người mà, chưa có ai dám gọi rằng mình toàn vẹn. Nhưng không may cho tụi con đó là tụi con là những cái người được cảm tình của quần chúng. Thành ra một cử chỉ, một hành động, một việc của tụi con thì quần chúng quan tâm hơn mà đại diện cho quần chúng là báo chí. Rồi thậm chí gặp những cái người báo chí mà họ có lương tâm thì họ sẽ nhìn những cái khía cạnh đẹp, những cái khía cạnh tốt của chúng con.
[22:12]Mà gặp những người không có lương tâm mà đây cũng là một cái đau khổ của những người nghệ sĩ, những người mang tiếng là ờ ngôi sao hay những người mà được quần chúng ấy là vừa là con không biết là gì mà cũng là vừa hưởng cái
[22:32]ưu ái của quần chúng mà cũng là nạn nhân của dư luận. Bởi vì người ta chú trọng quá tới đời tư của tụi con. Thành ra tụi con làm gì thì có một số anh chị báo chí chuyên môn đi khai thác đời tư của nghệ sĩ, những người được ái mộ để bán để để bán báo. Thì chính những đó đó, rồi nhiều khi giả tiếng họ nói thẳng ngay sự thật á cũng đã không đẹp rồi, chưa chắc gì đã đẹp rồi huống chi mà thường thường họ phải thêu dệt rồi họ phải làm cho nó tiểu thuyết hóa đồ kia, thì thành ra cái giới nghệ sĩ nó không được một cái nhìn đẹp đẽ của người ngoài đánh giá. Nhưng con nghĩ rằng thiệt sự ở ngoài đời có những người
[23:12]phụ nữ, có những người ông lớn, có những người kia làm những chuyện tồi tệ hơn những người nghệ sĩ nhiều. Nhưng mà họ biết giấu và họ có phương tiện để họ giấu, thành ra chúng ta không biết thôi. Con nghĩ thiệt là con nghĩ quan niệm ờ về bề ngoài thì đánh giá của mỗi con người thì bằng cái việc làm của họ, bằng cái hành động, bằng cái suy nghĩ của họ hơn là bằng cái dư luận gán cho họ. Ờ bây giờ thì con nói theo con xin trả lời cái câu nói của tha hỏi của thầy là cái tâm hồn của người nghệ sĩ thật sự con nhìn nhận là con là người không có được bình thường cho lắm. Dạ. Mà cái tiếng mà bạn bè mà thường thường gán cho tụi con đó:
[23:54]"Mấy người nghệ sĩ mà diễn hay đó hơi tót tót, hơi mát mát, diễn mới được." Thí mà thiệt sự vậy cô, có khi không vậy đó ngồi đương nói chuyện cười 2 phút sau ra sân khấu cái khóc. Khóc một lát vô cái cười, cười rồi cái khóc, rồi vậy đó. Đôi khi cái đầu mình nó cũng không được bình thường lắm. Nó không nói nó mát thì nó hơi quá đáng, nhưng mà thật sự chắc chắn rằng trước hết á là con bảo đảm là trái tim của một người nghệ sĩ phải là trái tim nhạy cảm. Mà con nghĩ rằng những người đi tu như các cô, các thầy cũng có những trái tim rất là nhạy cảm mới đi tu được như vậy. Dạ, đương vui quá thầy bắt con khóc cái gì thầy. Dạ.
[24:39]Do đó với một trái tim như vậy mình dễ đau với cái đau của người khác. Mình dễ vui với cái vui của người khác mà mình dễ đau với cái đau của người khác. Do đó cho nên khi con tưởng tượng con là Lá Sầu, con ở trong Lá Sầu Riêng, ờ con con vậy, con bỏ vậy rồi này kia nọ, tự nhiên con đau và con khóc được thôi. Dạ. Nghĩa là mình phải nhạy mà cái trái tim người ta mà cái thật tình mà nói hơi thầy biểu cái gì cũng khoa học thì con nói, mà cứ nhồi nó như hoài vậy thì nó cũng hơi bất bình thường chút. Dạ. Con hồi đó con có diễn vở Tania thì diễn ở Tania thì tâm trạng của cái chị đó chỉ từ cái một người phụ nữ 16 17 tuổi, cái câu đầu tiên vô là chị nói rằng:
[25:24]"Tôi là một phác thảo của chính bản thân mình. Rồi càng ngày tôi càng lớn lên tôi tôi sửa đổi nó cho nó hoàn chỉnh hơn." Thì đời của một chị thiếu nữ 16 tuổi chỉ trong đời chỉ biết yêu thôi. Chỉ yêu thôi không cần gì hết, nghĩa là chỉ không cho chồng chỉ coi báo, không cho chồng chỉ làm việc, thậm chí chồng chỉ bực mình quá chồng chỉ bảo: "Thôi giờ em có con đi, về em làm chứ em đeo theo hoài anh a." "Có con rồi rủi anh thương con hơn tôi rồi mất thì giờ con, tôi không cho anh làm cái gì hết." Vậy do cái đeo theo đó đó mà người chồng ảnh chán. Ảnh gặp được một người phụ nữ rất là giỏi mà rất xốc vác ngoài
[25:57]cuộc đời ra cuộc đời thì ảnh thương cái chị phụ nữ đó liền. Thì chị này chỉ chỉ thất vọng, chỉ bỏ đi. Chị bỏ đi rồi tới chừng con chỉ đau thì chị cũng nói không một mình chỉ, chỉ trị chứ chỉ không cho ai trị hết. Thì chỉ giở lục sách là chỉ học thuốc hồi đó mà những cái bài giảng mà trị trị bệnh cho con đó là toàn lúc giảng thì chỉ ngồi chỉ viết thơ tình với chỉ giỡn chơi với chỉ cho chứ chỉ không có lo học. Và chỉ không cho bác sĩ nào rớ tới con chỉ, chỉ đòi chỉ trị thì con chỉ chết. Thì trong chỉ mới rút được một cái kinh nghiệm là: nếu sống mà cho mình, cho vì mình không á thì thật sự là cái người sống người đó không có hạnh phúc được đâu.
[26:36]Sống cuộc đời mình mình phải hòa với cuộc đời, phải sống với cuộc đời. Thì chỉ tình nguyện chỉ đi lên Siberia chỉ làm bác sĩ mà chỉ đi vô những cái vùng sâu vùng xa, chỉ sống vì người khác, chỉ lo cho người khác thì thật sự là chỉ tìm được cái hạnh phúc. Thì cái tâm trạng của cái người thiếu nữ đó đổi liên miên vậy, đổi vui, buồn, khóc lóc này kia. Rồi khi vãn hát rồi có mấy người bạn vô người ta không có khen con mà người ta lại ông xã con nói: "Tôi chia buồn với anh." Hỏi: "Sao?" Nói: "Chỉ mỗi đêm chỉ nhồi trái tim chỉ vậy thì chắc chỉ về chỉ nhồi anh chắc cũng chết." Trái tim chỉ mà chỉ nhồi vậy thì anh bị chỉ nhồi chắc cũng chết.
[27:14]Cho nên con xin chia buồn với anh. Thì nói vậy để cho mấy cô biết rằng ờ cái người nghệ sĩ thưa cô
[27:23]cái hạnh phúc của người nghệ sĩ mà cũng là cái đau khổ của người nghệ sĩ là như một ông họa sĩ ổng vẽ
[27:32]ổng vẽ bằng cái cọ, ổng vẽ bằng nước sơn, ổng vẽ bằng những cái dụng cụ. Người thợ may thì người ta đo người ta may bằng kim, chỉ, bằng cái kia. Có những dụng cụ. Còn người nghệ sĩ đem thân mình vừa dụng cụ mà là vừa tác phẩm. Đem thân mình làm dụng cụ cho mà cũng là tác phẩm để là tạo nên cái tác phẩm á. Mà khi cái tác phẩm đó nó chỉ thành một lần rồi nó hết ngay thôi, nó không còn đọng lại. Bây giờ thì còn phim còn này còn kia đó thầy. Chứ lúc mà tụi con mà con nghĩ phim cũng không bằng được một đêm hát. Bởi vì khi hát đó thì con trực tiếp con chia sẻ với khán giả vui buồn, có cái đồng cảm của khán giả, diễn hay hơn nhiều lắm.
[28:18]Còn một cuốn phim hay là ngay thiệt sự thiệt với thầy mà khi mình diễn trên tivi, diễn với cái máy hai cục sắt bên á thì cái sức diễn nó nó cái sức xúc cảm nó nó kém hơn nhiều lắm. Dạ. Do đó cho nên là cái hạnh phúc của người nghệ sĩ là mình vừa là tác phẩm mà cũng là vừa là công cụ. Mà mấy thầy mấy cô biết là đã là công cụ mà đem ra mà nhồi như vậy thì nó nó nó dễ mòn mà nó dễ hư lắm. Dạ, mà nó dễ hư không có sửa được. Xe hơi con hư con bỏ garage con đổi cái khác, chứ còn tim con mà hư con đổi không được. Thành ra dễ vui, dễ buồn và nó có cái gì nó hơi quá hơn cái người thường một chút.
[29:03]Dạ giả tỉ như con hồi nãy hồi chiều con có nói chuyện con nói con đem cái tâm trái tim nghệ sĩ con vô con làm từ thiện, thành ra con bị sộ nhiều chuyện lắm. Có những chuyện mà con con giở báo ra con coi, con: "Trời ơi, cái hoàn cảnh vậy cái người phụ nữ này làm sao chịu nổi?" Con lật đật con xách áo con chạy lại, con tưởng con tới là gia đình khóc lóc. Con tới gia đình người ta tỉnh bơ à, có mình con khóc à. Thì có có có những chuyện vậy đó. Mà do đó rồi nhiều khi sộ. Đáng lẽ có những cái mà mình phải làm màu làm mè, mình phải giữ chút đó thầy. Con thì con có cái cái khuyết điểm của con là con không biết sống nửa vời.
[29:41]Con sống hết mình, con làm việc hết mình, con yêu hết mình, con giận hết mình, con giỡn hết mình. Dạ. Và con hy vọng là nửa con tu cũng hết mình.
[29:54]Dạ, thành ra đôi khi cũng xộ. Dạ không không, mình chưa có biết thắng, mình chưa biết thắng mình lại. Cái gì nữa đây ha?
[30:05]À ý thầy muốn muốn muốn hỏi thêm cái mà những cái vui buồn á, những cái điều nhiều khi nó hơi ngớ ngẩn, nhiều khi hơi buồn cười, nhiều khi gì đó trong cái lúc mà diễn. Cũng như có một lần thầy nghe chị kể một đêm diễn mà ở dưới cái hồ Đà Lạt á, trời lạnh gần chết mà phải bị ăn bao nhiêu tát tai gì đó. Dạ. Dạ về chuyện vui sân khấu thì nhiều lắm cô, không có không có, con định viết một cuốn hồi ký bự về về chuyện vui sân khấu á. Đứng ở sân khấu diễn đó cô, chắc thầy thì thầy nắm rõ cái kinh nghiệm ấy là đứng mà nói trước công chúng không phải là chuyện dễ. Thì người đứng đây rồi bao nhiêu đèn rọi vô mình rồi bao nhiêu người
[30:43]ấy, cái người mà tinh thần không có vững mà không có cái tự tin cho rõ, mà không nắm được mình muốn cái gì đó, thì dễ nói sai lắm. Ví tỉ như con hồi đó con có một em đó nó theo nó nó trong đoàn con á, nó nó học hát, nó theo nó học, mà mấy tháng là con biết nó không có khả năng. Mà nó theo nó cứ nói: "Bữa nào chị cho em cái vai ít ít mà cho em diễn sức với. Cho em diễn sức chứ ra đứng làm quân dạ với ư vô không không có kềm được." Cái bữa đó có cái vai đó, cái anh đó à cái ông đó ổng bị đày Côn Nôn, ở Côn Nôn mấy chục năm. Thì ổng có người con, thì ổng vừa về, ổng vượt ngục ổng về ổng tìm được con, ổng kêu:
[31:22]"Dũng, cha nè con!" thì công an bắn ổng chết, thì ổng chết trên tay của con ổng. Thì con nghĩ có một câu à, mà nó ra không tới hai phút đồng hồ nữa, chắc nó làm được. Con nói: "Giờ con học đi nha, làm cho ráng nè." Mà lên sân khấu đó cô, cái gì mà căng thẳng lắm á là càng căng thẳng là càng mất tự chủ. 4:00 chiều người ta còn đi ăn cơm không, nó vô nó lo gắn râu, nó làm mặt làm mày. Con đi tới, vô mấy người vừa vô thấy: "Chết, chết rồi, tổ trác, trác rồi." Con nói: "Mày vô mày rửa mặt đi, mày lấy nước mày uống rồi bình tĩnh mày ngồi đi, đợi đó, bởi tới nửa tuồng lận mới tới." Cái xong: "Không, không để em tập chị Hai, để em tập."
[32:04]Rồi, tới chừng đứng ở trên cao bởi cái hình ảnh trên cây nhảy xuống mà, bắt cái rương như từ trên cao nhảy xuống cái rầm: "Dũng, cha nè con!"
[32:17]Thay vì "con nè cha", nó quýnh quá: "Dũng, cha nè con!" Mà ác một cái đối với ông công an á thì ổng biết thấy mặt là ổng bắn thôi, chứ ổng đâu có chừa gì đâu. Rồi "cha nè con" ổng bắn cái bầm, nhào lại chết thì tao bắn rồi phải chết thôi, chứ đâu... Vô chửi: "Ác quá lâu lâu chị Hai mới cho tao nói một câu, tao nói lộn mày không để cho tao nói lại rồi mày hả bắn, tao bắn tao chết rồi tao đâu đính chánh gì được."
[32:44]"Mày không cho tao mày không cho đính chánh cho tao nói câu cho tao chết, tao nói lộn tao sửa lại rồi chết." Mà nhiều chuyện vui lắm đây nè. Mà cái người ở trên sân khấu mà càng bình tĩnh bao nhiêu đó thì thì càng dễ tự chủ hơn, cũng như anh Trần Văn Trạch á thầy, nói vui chơi, hồi đó ảnh đóng kịch với con ảnh bắn cây súng, ảnh rút súng ra ảnh bắn "bằng", cho em chết. Mà thường thường ảnh bắn cái "bằng" á thì trong này phải nổ pháo, nó thành cái "bằng", dạ. Rút súng ra: "Bằng!" Nó không nổ. "Bằng, bằng, bằng!" Nó cũng không nổ. Giờ sao giờ? "Thôi, ta tạm tha cho mi đó."
[33:24]Vừa tạm tha vừa đút vô túi nổ cái "bằng". Ảnh tới: "Nhưng ta cũng bắn một phát thị uy cho mi sợ!"
[33:41]Tụi con cười, tụi con cười. Mà đó phải đứng sân khấu thì phải thông minh cô. Có những cái trường hợp mà phải phải phải phải ấy đó. Mà cười mà cái vụ anh Trạch nhớ hoài cười muốn chết. "Bằng, bằng, bằng, bằng." Mà vừa bắn vừa gật đầu: "Bằng, bằng, bằng, bằng. Mà sao nó không nổ? Thôi, tạm tha cho mi đó." Vừa đút lại nổ cái "bằng".
[34:08]"Nhưng ta cũng bắn một phát thị uy cho mi sợ."
[34:18]Dạ nhiều lắm, dạ nhiều chuyện vui lắm, dạ tụi con nhiều chuyện vui lắm. ...ở hồ Đà Lạt á... sao nó bắn dữ vậy ta? Dạ. Dạ, hồi xưa mấy cô nói con trẻ, trẻ nhờ con sung sướng, có ai xong con cực lắm á. Cực về tinh thần, về thể xác đồ đàng hoàng á, chứ không phải lấy. Thì ngoài cái chuyện mà phải lo lắng cho đoàn đồ này kia hay là lo lắng vai diễn này kia, thì ngay cái khi làm việc quay phim á cô, thì tụi con quay cảnh nào thì làm theo cảnh ấy. Kể cái kia thầy cười thầy chết bây giờ. Trời Đà Lạt thì lạnh gì cả dưới 0 độ vậy đó, mà quay Mưa Rừng con làm vai con mọi. Con mọi mà tắm suối,
[35:05]mà con run lập cập lập cập.
[35:09]Mọi mà mọi lạnh tắm suối mà tắm suối mà rung thì đâu có thành con mọi đẹp. Mọi đẹp phải mọi phải cười, hi hi cười mà run vậy nè.
[35:21]Mà mà hễ vừa cắt cái thì nhảy lại ba bốn cái khăn lông, tha tha tha tha tha tha cho con, run đã rồi cái biểu: "Làm lại!" Nhảy xuống suối cười nữa. Cười lại.
[35:35]Dạ, thì bởi cái bề trong của nghệ sĩ đó nó có nhiều cái nó cực khổ mà nó vui. Dạ. Bị ai tát tai? Bị chịu ai tát? Dạ, cái đó là phim Duyên Bích Câu thầy, dạ. Hồi đó con đóng Duyên Bích Câu với Tú Uyên với dì với Giáng Kiều á thầy, thì anh Tứ ảnh làm cái vai Tú Uyên về đánh vợ, thì con làm vợ.
[35:58]Ở ngoài dòm thì coi đẹp đẽ dễ thương lắm, mà cái vai đó ảnh phải đánh con, đánh bà vợ. Thì cái ông đạo diễn ổng đặt cái máy trên cao vậy nè, quay xuống cho cái cảnh tượng trên thấy xuống ảnh đánh, tát tát, thì bà vợ bả té xuống một cái cái, thì đổi máy qua đó thì thấy bà vợ bả từ ở dưới bả ngước lên mà tóc xõa ra vậy hết, bị đánh xõa vậy hết. Mà tướng của anh Minh Tứ ảnh như con voi vậy đó, còn con thì chút xíu, ổng bự cỡ ông Trung vậy đó chứ không vừa. Dạ. Ảnh đánh: "Bốp, bốp!" Té xuống. Té xuống, mà té mà mình té mà mình đâu có coi được cái chỗ nào mình té, mà té cho tự nhiên. Té tự nhiên thì nó ra ngoài frame, nghĩa là mất đầu, nó nó mất ngoài hình vậy đó.
[36:42]Té mà dòm á thì đâu có tự nhiên. Mà không tự nhiên thì bắt làm lại. Mà khi té xuống thì cái tóc nó không bung, mà tóc nó không bung thì lát ngồi dậy tóc không xõa. Mà đánh riết vậy ông ông Tứ nói: "Thôi tôi đánh bà không nổi đâu, tôi thấy bà tôi tội nghiệp quá tôi đánh không được." Con con ráng cắn răng con nói: "Mình muốn cho đẹp mà, mình muốn cho phim hay mà, không sao không đau đâu mày ổng cứ đánh đi." Đánh rồi xong cái đó con mềm như trái chuối vậy, con nằm ba bốn ngày con ngồi dậy không có nổi. Lúc diễn trước tính đánh thiệt nữa? Dạ phim phải đánh thiệt thôi thầy. Phim phải đánh... phim làm mà ở sân khấu nó còn có thể giả được. Dạ, chứ còn phim ảnh nó rõ...
[37:19]Sân khấu thì mình cách điệu được. Dạ cách điệu được, chứ còn ở ở phim thì nó nó rõ ràng. Dạ. Phim là phải tả thực tối đa. Chà. Mệt ha. Dạ. Do đó cho nên thì con con con nghĩ rằng đó cô coi coi đó, cuộc sống của người nghệ sĩ nó... Có một lần á chị kể thầy nghe là có một người nghệ sĩ mình tạm không nói tên, dạ, và ảnh bị đồng tính á. Nhưng mà đóng vai phụ nữ ảnh khó chịu mà để đóng được cái vai... Thôi thôi thầy đừng nói nữa. Dạ con có nợ con có... Con có đóng với một cái anh kép đó, ở ngoài dòm vô thì nó thấy tụi con mùi lắm. Nhưng kỳ thiệt là anh ảnh thích mấy anh đàn ông chứ ổng không thích người phụ nữ.
[38:01]Do đó tụi con diễn thì rất là mùi, nhưng mà kỳ thiệt là hai đứa hận không không đứa nào ưa đứa nào hết trơn á. Mà con là trưởng đoàn, ảnh là diễn viên, thành ra mấy ông diễn viên kép chánh ưa làm ưa mượn tiền trưởng đoàn lắm. Mà mượn thiếu hoài nó không trả, thành ra mượn con không cho mượn nữa, mà trừ lương nó gần hết rồi. Cái bữa đó diễn Trà Hoa Nữ á mà mình muốn cho đau khổ, sau này người ta thương á thì hai người đó phải mùi mẫn thương yêu với nhau cho hạnh phúc nhau rồi người ta thương. Thì con với nó diễn tuồng với cái anh đó diễn cái màn đấy mùi lắm, ôm ấp đồ này kia mùi mẫn ghê lắm. Bữa không cho mượn tiền cái ra sân khấu nó không cho con ôm.
[38:40]Nó không cho con ôm. Con cứ rượt vòng vòng, nó cứ chạy vòng vòng vòng vòng vòng, nó chạy hoài à. Cái con phải chạy theo con năn nỉ nó. Mà nó không cho ôm vậy thì lát nữa người ta đâu có thương mình, mình đau khổ người ta đâu có thương. Mày hư đêm hát, con chạy theo năn nỉ "Mày cho tao ôm đi, mày cho tao ôm vô tao cho mày mượn tiền. Mày cho tao mày cho tao ôm đi, mày cho tao ôm lát tao cho mày mượn tiền."
[39:09]Thành ra có nhiều cái vui lắm mà con từ cái cái cái giá tụi con đổi cho cho cái sân khấu đó cũng là đắt lắm, chớ không phải không. Ờ thầy, giờ nói chuyện từ thiện hả thầy? Thầy: Thôi để thầy nói cho, chưa chưa hết đâu. Trời, thầy bắt lỗi con quá à! Thầy: Thầy nói cái chuyện nhân quả ấy chút. Dạ thì nhất là theo nhân quả đó, Dạ. những người nghệ sĩ mà được a quần chúng yêu mến. Thầy giờ thầy thấy sau này báo chí dùng cái từ này đúng nè, là "chiếm được cảm tình của quần chúng". Hồi xưa người ta dùng cái chữ nổi tiếng, famous, nhưng bây giờ người ta là "chiếm được cảm tình của quần chúng", cái câu đó nó rất đúng với nhân quả hơn là chữ nổi tiếng. Dạ.
[39:47]Mà nói là chiếm được cảm tình của quần chúng á, thấy máy này hơi nhỏ thầy nói hơi cực. Dạ, để tụi con đổi. Dạ dạ dạ. Không, máy còn volume nữa. Thầy vặn volume nè. Là mà nguyên nhân nó có cái nhân quả của nó. Là tại sao là mình diễn mà quần chúng mến? Là lý do là bởi vì có cái thiện duyên gọi là kết duyên lành với đông người từ kiếp xưa nào đó. Mà cái kết duyên lành này thường là do việc làm từ thiện. À nó rất ơ đó là cái nhân quả nó hiển nhiên và rõ ràng lắm. Đó cũng là lý do tại sao mà giờ cái thói quen nó lặp lại. Ờ là chị rất thích làm việc từ thiện sau này. Nên đó là cái nên thầy không ngạc nhiên khi mà thầy nghe nói
[40:28]là chị đi làm từ thiện thế này thế kia rất là nhiều. Nên thầy không ngạc nhiên, tại vì thầy biết đó là nguyên nhân để một người nghệ sĩ được nổi tiếng. Và bây giờ chị làm điều này chẳng qua kiếp sau nếu mà như nãy chị nói mà không chịu tu hết mình đó, mà lỡ làm nghệ sĩ lại nổi tiếng lại nữa. Đó thì đó là ráng mà ráng mà lựa. Thế bây giờ thầy muốn hỏi một chút xíu, gọi là hơi hơi cá nhân, là cái cái hoạt động nghệ thuật của chị đó là sau giải phóng bắt đầu nó nó nó thay đổi nó biến chuyển như thế nào á? Chị có thể nói một chút xíu. Bởi vì lúc đó xã hội của chúng ta, đất nước chúng ta nó qua một khúc
[41:01]quanh mới, thì thầy nghĩ hoạt động nghệ thuật nó thay đổi. Thì chị cho biết chút xíu những thay đổi mà chị nhận xét như thế nào? Coi như những sự quan tâm của nhà nước như thế nào với những hoạt động nghệ thuật? Dạ. Dạ, theo con thường thường con con là một trong rất ít nghệ sĩ được ở lại chấp nhận ở lại Việt Nam sau ngày giải phóng. Thành ra, thưa thầy, báo chí suốt hễ 30 30 tháng 4 đó là báo chí những năm đầu mà ngay cả những năm sau này, nước ngoài vào để mà phỏng vấn tìm hiểu á, thường thường là họ tìm những người cũ họ hỏi. Dạ, như hỏi thầy tại sao con ở lại và tại sao lại ừ cái khác biệt giữa cái trước giải phóng và sau giải phóng như thế nào.
[41:43]Thì con nói, con nói thật tình là con nói tận trong tâm con và con nói những cái suy nghĩ thật của con. Nhưng mà ở ngoài người ta hổng tin, người ta cứ nói con là tuyên truyền. Nhưng kỳ thiệt thưa thưa thầy là cái ngành nào con hổng biết, nhưng riêng cái ngành sân khấu, con không dám nói hiện thời bây giờ và cách đây chừng 5 năm, thì cái tình trạng của sân khấu đó nó xuống dốc rồi. Và tới bây giờ là gần như là kiệt quệ. Dạ, rất nhiều đoàn không diễn được mà ngay bản thân con cũng không diễn. Nhưng sau những ngày giải phóng, nhất là trong 10 năm mười mấy năm trở lại, thì con không biết bên kịch bên cải lương sao,
[42:21]chứ bên kịch nói của chúng con là cái thời gian huy hoàng nhất. Dạ, thời gian huy hoàng nhất. Hồi đó thầy tưởng tượng coi cái cái cái thành phố Sài Gòn 3 triệu dân thôi, mà chỉ có một cái rạp hát Quốc Thanh để cho bao nhiêu đoàn hát. Đó là mà cái cải lương đó là phổ cập hơn cái kịch nói nhiều. Rất là đông đảo quần chúng mà nhất là đồng bào lao động thì thường thích coi cải lương. Do đó cho tụi con mà con thì con lại mê kịch hơn cải lương. Thành ra con bỏ hết cuộc đời con qua bên kịch nói. Thì khó tìm được một cái rạp hát, do đó thì ờ 1 2 tháng mới có được một vài buổi đại nhạc hội. Dạ, sáng Chủ nhật hay là Tết nhất đồ mới làm được tuần lễ này tuần lễ kia.
[43:09]Chứ chưa có một cái đoàn hát mà thường trực mà chánh quy như là sau ngày giải phóng. Dạ, sau ngày giải phóng đoàn Kim Cương diễn 18 năm trời con không có nghỉ hát một đêm nào hết trơn á. Dạ, mỗi đêm mỗi đêm mỗi đêm, mỗi đêm khóc mỗi đêm vậy đó thầy. Dạ, 18 năm vậy đó. Và hồi xưa thẳng thắn mà nói đó, cái chế độ trước á, họ coi cái ừ sân khấu như là một cái đồ trang sức, đồ đẹp để vui vui.
[43:41]Nhưng mà đối với mấy ông cách mạng bây giờ thì đặt hẳn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa. Dạ, thành ra bắt buộc tụi con phải lãnh cái trách nhiệm của tụi con nhiều hơn trước kia. Mà con nói là sân khấu cách đây là 7 8 năm á thầy, sân khấu huy hoàng lắm thầy, đẹp lắm. Dạ, do đó cho nên ờ nó hợp với cái ý nguyện của con là làm mình không phải là người để mua vui cho mọi người, mà mình là người kỹ sư tâm hồn, mình dạy người ta cái chuyện đời đẹp hay là không đẹp. Nhưng con có một cái kỷ niệm mà con không bao giờ con quên là cái kịch đầu cái cái phim đầu tiên của con là cái phim Lòng nhân đạo đó thầy.
[44:23]Con đóng cái vai một cô y tá. Ờ cô y tá dễ thương lắm, mà hiền hậu mà làm từ thiện đồ này kia. Rồi sau đó thì một cái hình ảnh của một cô y tá, một người phụ nữ Việt Nam rất là đẹp, cảm hóa được cái ông bác sĩ ổng đi Tây về. Ổng ổng coi thường phụ nữ nhưng mà tại sao cảm hóa được rồi ổng cũng xả thân ổng đi sống vì mọi người, ổng cũng đi làm từ thiện vậy đó. Thì cái phim đó phim của ông Phú Đức á thầy, cái ti- cái cái phỏng theo cái cuốn tiểu thuyết mà Tiếng sấm Tiếng súng đêm mưa đó. Thì diễn rồi hoan nghinh rồi báo chí khen rồi thôi. Thì chừng 6 7 năm sau á, thì có dịp con đau, con nằm trong Clinic, bệnh viện Clinic.
[45:03]Thì con vô thì mấy chị y tá đó thì cũng cưng con lắm, nhưng mà trong có một chị y tá trưởng đó thì chị đặc biệt chị cưng con. Nghĩa là mấy bữa ai mà nghĩa là muốn nghỉ là chị vô chị lãnh, chị chị trực, chị thay để chị lo cho con, chứ chị không về này kia. Thì con nằm ở đó đâu chừng một tháng rồi con về. Thì trước khi về con mua một cái món quà thật đẹp con cho chị. Mà nghĩa là gần như là chị sắp ghế chị ngủ trong phòng con vậy á. Con cho chị, nói kêu bằng chị chứ còn nhỏ tuổi hơn con nhiều, con cho một món quà con nói: "Con cảm ơn." Thì chị nói: "Em chờ tới cái ngày chị về rồi em mới nói. Em cảm ơn chị chứ không phải chị cảm ơn em.
[45:39]Hồi đó em đi học tú tài rồi em cũng phân vân em không biết em học cái nghề gì. Em đi mê em đi coi hát, em mê cái cô Liên Hương trong Lòng nhân đạo mà em theo cái nghề y tá này. Em mê cái hình ảnh của chị mà trong cái cái phim Lòng nhân đạo đó mà em làm y tá. Bây giờ trong cái y tá này em được nó là một cái chỗ đứng rất tốt rồi đó." Thì con càng ngày con càng khẳng định rằng cái vai trò nghệ
[46:20]Nó nó không Nó đứng sân khấu mà nó không có
[46:37]tâm hồn nghệ sĩ. Thầy: Vô trách nhiệm. Dạ. Nó đi theo sự nghề hát để được lãnh ca-sê cho lớn, được người ta hoan nghênh, người ta này kia, chứ mấy em đó không biết sướng, hạnh phúc trong những cái kết quả thành công của cái nghề nghiệp mình đem lại. Ừm. Thực ra càng lúc chị càng khẳng định về cái vai trò người nghệ sĩ làm cho thầy thấy rất là là là ấm lòng. Dĩ nhiên cái buổi nói chuyện hôm nay thì chưa kết thúc, nhưng mà thầy xin phép trước là thầy sẽ phổ biến cái cái bài nói chuyện hôm nay cho rộng rãi. Ờ để thầy nói cái này, ừ thầy nói cái này nữa. Là có một lần thầy cũng than phiền là nhạc tình lúc này nhiều quá, Dạ.
[47:30]nhạc mà báo cũng có đã lên tiếng là nhạc não tình nhiều quá. Thì những loại tình cảm cao thượng hơn như cha mẹ, con cái, bạn bè, anh chị em. Và thầy nói ví dụ như tình của một người bác sĩ đối với bệnh nhân đi, Dạ. cũng không bao giờ được nghe ca ngợi trong những bản nhạc. Dạ. Tình quê hương đất nước cạn cạn hoặc là cái tình đối với cây rừng, đối với non sông ít đi. Dạ. Ừ, và qua cái bài nói chuyện của chị thầy cũng muốn nhắn nhủ là những người làm công việc nghệ thuật, những người nghệ sĩ phải khai thác nhiều cái loại hình tình cảm mà đang có sẵn trong cuộc sống này. Ví dụ với người một anh công an. Dạ.
[48:05]Mấy cái điều đó như vậy rất là gần. Rồi bây giờ cái chuyện đó qua như vậy là cũng có câu trả lời đó rất là hay rồi. Bây giờ qua một cái phần khác, đây là quan trọng đây, là thầy muốn hiểu về cái Cái hoạt động từ thiện của chị trong thời gian qua mà mà thầy đoán biết rằng nó rất là phong phú đa dạng. Dạ. Chỉ có cái là thầy không có có có dịp để mà được biết nhiều, thì hôm nay sẵn có dịp thì chị giới thiệu hết lại giùm. Dĩ nhiên hết thì chắc sợ không thời giờ nhưng mà nói đầy đủ, khái quát mà đầy đủ giùm thầy nha. Dạ. Dạ cái căn bản chánh á thưa thầy là con như nãy con thưa với thầy đó, là cái trái tim của người nghệ sĩ cái chuyện phục vụ cho sân khấu với
[48:46]phục vụ cái đau khổ, an ủi những đau khổ cuộc đời con nghĩ là một. Dạ, con nghĩ là một. Cũng đem tới cái an ủi cho người khác, đem tới cái tốt đẹp cho người khác. Do đó cho nên ờ 40 năm rồi thầy. Ngay chế độ trước con đã có hai cái Xã hội Vô tuyến. Dạ, con làm hoạt động cái xã hội mà từ hồi con công Nguyễn Công tác Xã hội nè. Vừa rồi thế thì trên đài truyền hình họ có phỏng vấn, họ hỏi: "Tại sao chị lại làm từ thiện ờ nhiều như vậy?" Thì con có nói rằng: "Con làm là tại vì con làm là tại vì con không thể không làm được." Và con nghĩ rằng những công tác từ thiện như vậy đó thầy, thì nhìn vào thì nó có vẻ là tình cảm,
[49:35]nhưng kỳ thiệt là nó là có vừa tình cảm mà lại vừa bổn phận. Bổn phận của con người với con người. Dạ. Con chắc chắn một người có lương tâm, một người có trái tim thì không thể nào dửng dưng trước những cái đau khổ của người khác được. Chỉ tùy theo cái hoàn cảnh của mình, cái khả năng của mình mà đóng góp mà thôi. Con biết rằng có rất nhiều người, con biết rằng có rất nhiều người có một tấm lòng rất là nhân ái, có muốn làm, muốn đóng góp, muốn chia sớt rất nhiều người, nhưng mà thật sự là họ không có phương tiện, họ không có khả năng hay là hoàn cảnh họ không có. Thế thôi. Thành ra con thấy mà trời Phật cho con được cái
[50:22]hoàn cảnh thuận tiện, cái con có thể làm được gì thì con con làm, thế thôi. Thầy kể ra Kể ra những loại hình hoạt động. Đủ thứ thầy à. Thì nói thì nói Dạ. Và trước hết đầu tiên á thì mấy chục năm trước á thì con thơ từ mà của mấy em sinh viên hay là của các khán giả mà gởi lại cho con đó, một ngày cũng được cả cả ngàn cái vậy đó. Dạ. Lại xin muốn đề nghị làm em nuôi, làm chị nuôi, làm con nuôi, làm cái gì cái gì, mà kỳ thiệt là có những người chưa có gặp con ngoài đời lần nào hết, mà chỉ qua những vai tuồng của con, mà phần nhiều là những vai tuồng ờ đau khổ, bị bức hiếp, những bất công hay những cái không
[51:07]may của cuộc đời, thì con biết là mấy người thương con qua những vai tuồng đó. Thì con có làm ra cái gia đình thương, con nghĩ rằng con trả lời là con nói rằng: "Tại sao những cái người mà thương con thật trên sân khấu đó, sao mình không gặp nhau lại, họp sức nhau lại đem cái tình thương đó mà đem tới cho những người đau khổ thật sự ngoài đời, những người đang cần tới cái tình thương của mình?" Thì bắt đầu từ làm việc đó đó, thì con cũng có quan niệm như vầy nè thầy, là khi mà mình làm một công tác từ thiện, nhiều người rất thắc mắc rằng nếu không có tiền làm sao làm? Không có phương tiện làm sao làm?
[51:45]Thì con nói nếu có phương tiện có tiền làm thì quá tốt, còn nếu không có phương tiện không làm thì có tiền mình cho tiền, không có tiền mình cho tấm lòng mình, mình cho công mình, mình cho rất nhiều cái mà mình có thể an ủi cho người ta, mà thậm chí mình có thể làm được những chuyện mà có đồng tiền mua không được. Thí tỉ như con đi rất nhiều cái cô nhi viện mấy chục năm con biết rằng có những em bé thưa thưa thầy, ba tuổi rồi nó đi chưa được tại vì nó thiếu những cái người dẫn nó những cái bước đầu tiên tập cho nó đi. Và những cái đứa em bé ở trong cô nhi viện đó, những cái đứa trẻ mồ côi đó, rất là cần cái tình thương, rất cần cái sự âu yếm.
[52:25]Con vô đó đứt ruột thầy, một đứa nó nó muốn đưa cái võng mà không ai đưa, đưa cái nôi mà không ai đưa, nó phải cầm cái võng nó lắc qua lắc lại một mình nó vậy nè thầy. Tự động nó nó làm như vậy. Mà khi mà vô đó mà ôm ấp, hôn hít nó, lo lắng cho nó rồi đi về là nó đeo nó không không có ra. Bởi vì cái cái món ăn vật chất của con người là sữa, là thịt, là cá, nhưng món ăn tinh thần của con người là tình thương, con thấy cả hai cái chưa chắc gì cái nào cần hơn cái nào. Một con người, con không tin rằng một con người sống trơ trọi không tình thương, không ai thương mình, mình không thương ai mà có thể lớn lên thành một người tốt cho cuộc đời được.
[53:08]Thành ra an ủi tụi nó, mà và con thấy một điều thầy, con đùa chơi là tuy cái xã hội rất là lớn, con người chen chúc, chật chội, nhưng mà gần như là không ai hiểu được ai. Mỗi một người là một cái hòn đảo cô đơn của mình. Nếu có được một người cho mình tâm sự, nếu có được một cho người chia sẻ được những cái đau của mình, đỡ lắm thầy. Dạ. Thành con tình nguyện con thấy cười con nói: "Thôi giờ chúng ta cùng kết bạn cù lao." Nghĩa là mình kết những cái cù lao nhỏ nhỏ như hòn đảo cô đơn nhỏ lại để mình cùng chia sớt với nhau những cái đau khổ cuộc đời, những cái..." Thành ra con làm được nhiều chuyện đã gọi là gia đình thì con xin phép
[53:53]con nói rằng, con làm được nhiều chuyện con hạnh phúc mà không ai biết. Dạ. Thí tỉ như thầy có một cái đứa nhỏ, thường thường Chủ nhật là người ta lại, mấy người lại xin hình con đồ um sùm lắm. Thì liên tiếp ba bốn tuần lễ có một thằng nhỏ nó chừng 11 tuổi, nó lại hoài, nó đạp xe máy lại, hỏi vô lấy cái hình ký tên cho nó, lấy hình rồi nó không về. Hỏi: "Con muốn gì?" "Con muốn nói chuyện riêng với cô." Ờ không biết cái gì. Rồi thôi, tưởng xin kẹo, xin tiền gì đó, dẫn nó vô. Nó ngồi làm thinh. Hỏi: "Gì con nói cô nghe đi, cô bận." "Cô ơi, mẹ con có mèo.
[54:30]Mẹ con có đi chơi với cái ông đó bên làng xóm, mà ba con biết được ba con giết mẹ con chết. Hai em, mà con không dám nói. Bây giờ con hỏi cô giờ con làm sao giờ?" Mà một đứa nhỏ 12, 10 tuổi mà nó lên nó nói mà nó nói một cách rất là người lớn. Thật sự nếu như một người khác con nghĩ rằng chắc họ khó có mà xúc động được với nó, nếu một người mà không có cái đồng cảm với nó. Con ngồi suy nghĩ, con nghĩ nát óc á, con viết cho nó một cái thơ con con viết rồi con bắt nó ngồi chép lại, viết cho cái ông bồ của má nó đó, rồi con chở xe hơi cho nó tới đưa cho rổng. Trong cái thơ đó vừa lẽ dĩ nhiên cái đầu óc của mình mà nói bằng văn chương
[55:14]của nó, vừa năn nỉ, vừa hăm dọa, vừa này, vừa kia nọ, rồi sau cùng rồi
[55:21]hai ba tháng sau nó lại nói: "Ổng sợ rồi cô, ổng không dám kiếm má con nữa." Thì rồi rồi nó cũng đi mất, rồi con đi mất, rồi con không biết nó là ai, nhưng mà thật sự mỗi lần nhớ tới chuyện đó con thấy cuộc lòng trong lòng con nó đầy. Ít nhất mình làm được, mình chia sớt được một đứa nhỏ một cái gì đó thầy. Cũng như mới cách đây chừng 2 năm, 3 năm gì chắc qua báo chí thầy có... Dạ. Cứ nói đi. Dạ. Giờ qua báo chí thì thầy có thấy là có một em một thằng bé đó 15 tuổi nó đâm chết chú nó.
[55:57]Dạ.
[56:01]Chị nói tiếp đi. Thầy làm con phân tâm quá, con quên hết trơn kìa. Đâm chết chú là sao? Chị nói đi. Dạ, nó đâm chết chú nó. Thì má nó chạy lại nhà con, kêu khóc, nói: "Cứu, cứu giùm, cứu con con của em." Thì nói: "Trời ơi, tưởng nó ăn cắp, ăn trộm gì thì chị chạy, chị đi xin được, chứ nó giết người rồi làm sao mà chị chị cứu được? Chuyện lớn quá." Thì má nó khóc, má nó nói tại chú nó xì-ke. Chú nó xì-ke mà chú nó cứ về cứ nã tiền gia đình, nã tiền má nó hoài, mà cứ hăm đã xì-ke mà còn bị HIV nữa, mà cứ hăm mà: "Chị không đưa tiền tôi á là tôi tôi tôi lấy kim tôi chích máu chị." Nó làm khủng hoảng thằng nhỏ cho tới rồi con đi tới trường
[56:44]nó con hỏi thì có những cái buổi học mà thằng nhỏ giờ ra chơi là nó phóng trường nó về nhà nó coi má nó có sao không. Mà một đứa con nít 14 tuổi mà đè ép đè ép mà ba nó lại không không biết cách giải quyết nữa, tới một cái lúc nào đó là nó sợ nó bảo vệ má nó, sợ quá cho nên là nó nó lấy cây dao nó đâm đại chú nó. Thì chuyện đầu tiên là con vô trong Chí Hòa. Dạ, gởi vô Chí Hòa thì con nói rằng con năn nỉ cái ông khám Chí Hòa, ông giám đốc đó, con nói rằng cái chuyện nó có tội hay không có tội thì pháp luật thì nó phải ra tòa án giải quyết thôi, con không dám nói. Nhưng trước hết bây giờ con xin ổng,
[57:23]nó như vậy là nó có lỗi 100%, làm gì làm chứ một mạng người nó không có quyền làm vậy, nhưng mà xuất phát từ cái lòng thương mẹ của nó. Con cũng có trách nhiệm một phần, tại vì con đóng kịch con dạy cho con người ta phải có hiếu với cha mẹ mình, mà hiếu bậy hiếu bạ, thành ra nó lụi người ta chết vậy. Thì con xin ổng một điều là đừng giam nó qua bên cái chỗ mà trộm cướp giết người đó. Bởi vì thầy biết ở trong khám Chí Hòa nè, mà lọt vô trong cái chỗ của mấy người đó rồi, buông thằng nhỏ ra cái đời nó cũng hư. Dạ. Thì con còn nhớ ông giám đốc ổng nói là, "Cảm ơn chị lưu ý tôi mấy chuyện đó, được rồi." Thì ổng giam nó chung với ông Nguyễn Văn Mười Hai á thầy.
[58:05]Thành ra tụi con nói, "Thôi rồi, thằng nhỏ này chuyên môn ra làm cái rực rực cái gì đó, về tín dụng."
[58:13]Đem thằng nhỏ này ra làm lý do làm tín dụng. Rồi đó thì con viết bao nhiêu thơ thầy. Con đi lại báo chí đồ này kia, chạy nhờ báo lên tiếng. Nhờ tòa án nhờ báo lên tiếng này kia, thằng nhỏ 3 năm tù treo thầy. Trời, con mừng cái ngày mà thằng nhỏ má ba má nó lại mà yêu cầu con đi lãnh nó vô trong khám Chí Hòa ra. Thì ra, thật tình là con muốn khóc á, bởi vì con cũng sợ, sợ nó... Thì con, nó lại má nó biểu, "Lạy cô Kim, cô Kim cứu mày đó, cô Kim cứu cuộc đời mày." Con nói, "Con đừng lạy cô Kim, con... cô Kim chỉ xin con một điều thôi, là mỗi một ngày nếu con nhớ ơn cô Kim, con đốt cho chú con một cây nhang.
[58:58]Bởi vì làm gì làm đó cũng tốt xấu gì đó cũng là một con người, con không có quyền giết. Mà con đốt cây nhang không phải cho chú con, mà cho cái lòng con biết chuyện con làm không có đúng, là con tránh đừng tái phạm cái chuyện này nữa." Thì rồi thì thôi rồi nó cũng đi rồi con cũng đi, tới giờ cũng hổng biết mặt mày nó đâu nữa. Nhưng mà thật sự những cái đó á thầy, làm cho con hạnh phúc mà an ủi con rất nhiều trong những lúc mà con khổ sở đối với cuộc đời á thầy. Dạ nhiều lắm thầy, nhiều chuyện lắm. Cũng như là mấy lần đi cứu trợ đồ này kia. Xuống dưới tận mắt mà nhìn cái cảnh, nói là nói ở trên này nói thầy,
[59:39]mà xuống trực tiếp mà thấy được một cái bà mẹ mà bả ôm cái đứa con mà rớt xuống sông chết thì hổng có thế nào mà không đi chuyến thứ hai được. Mà mỗi một chuyến đi dạ ngài con biết, chuẩn bị đi đó là gói đồ gói đạc mà chuẩn bị rồi đi xin tiền, khổ nhất là cái đi xin tiền, xin rồi kêu gọi gói đồ gói đạc rồi. Đi một chuyến về là con nằm con sải tay về cả tuần lễ vậy đó, mà con nói thôi nghe chuyến này là chuyến chót nghe. Thôi mình làm trong trong cái nhiều người không làm gì hết, mình làm mấy chuyến rồi. Mà xuống dưới thấy cái đó về là phải đi chuyến nữa lại tới đi nữa. Và hôm truyền hình con cũng có nói rằng,
[1:00:15]con rút ra một kết luận rằng, bây giờ nếu chắc có đau khổ là con cũng phải làm nữa thôi. Chắc về cái chuyện từ thiện này là hổng có hưu trí rồi. Dạ, cái sức mình còn làm được là làm. Còn cái chương trình mổ mắt á? Dạ. Dạ, chương trình mổ mắt thì đây là cái một cái công phu, một cái chương trình rất lớn của cả một cái hội, một cái tập thể, mà phải nói là nhờ uy tín của mấy dì, mấy chú, mấy anh lớn. Cái ông chủ tịch của cái hội này đó là ông Nguyễn Vĩnh Nghiệp là cái ông chủ tịch của Ủy ban Nhân dân cũ. Và cái bà phó chủ tịch đó là bà Nguyễn Văn Linh, là vợ của ông Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh. Thành ra cái uy tín của mấy anh, mấy chú đó rất là lớn,
[1:00:58]cho nên đi đi xin tiền hay đi vận động hay gì rất dễ. Rồi cái số người mà được mổ mắt từ thiện á, chị có đếm được bao nhiêu chưa? Dạ trong vòng... Con số quá đáng kể. Dạ đúng rồi. Mà con thấy rằng chương trình của hội bảo trợ đó, cái chương trình lớn thưa quý cô, quý thầy là đem nụ cười lại cho trẻ thơ là vá môi, dạ vá môi, vá mấy cái sứt môi đó, và đem ánh sáng lại cho người mù nghèo. Thì hai cái nào cũng là nhân đạo, cũng là tốt hết thôi thưa thầy, nhưng mà con thấy cái chuyện vụ mà mổ mắt á nó cụ thể hơn nhiều. Dạ, bởi vì từ cái người mà không thấy đường mà đem tới cái ánh sáng cho người ta đó, thì có nhiều người mổ băng ra rồi cái ngồi xuống lạy bác sĩ.
[1:01:51]Và lại lại hội nói rằng, "Hội đẻ tôi lần thứ hai, là hội sanh tôi ra lần thứ hai." Dạ nhiều cái trường hợp cảm động lắm. Như ở Nha Trang tụi con có mổ một cái gia đình năm người thầy, ba đời. Một bà nội, một ông chú, một ông cha, hai đứa con. Mà đui cả gia đình vậy đó. Dạ, đó là bị cái cái cái ren gì á thầy. Dạ. Rồi khi khi mà mổ rồi cái xong cái đêm đó rồi đó là cái đêm mà mở băng đó rồi đó cả gia đình hổng dám ngủ thưa cô. Ngủ sợ nhắm mắt nó đui lại. Thành ra nấu một nồi cháo gà ngồi ăn rồi thức tới sáng mà vỗ, thấy ánh sáng mặt trời lên mấy người vỗ tay mừng quá, nói, "Trời ơi, bây giờ mới sáng bảo đảm là hết đui thiệt rồi." Dạ.
[1:02:36]Mà nhiều trường hợp rất là dễ thương. Mà làm được là đi tới nông thôn, đem cái đoàn bác sĩ tới nông thôn mà mổ cho những người mà cả đời họ, họ không có tiền, bao giờ họ nghĩ họ đi lên được tới Sài Gòn chứ đừng nói họ có tiền họ lên Sài Gòn họ mổ. Thành ra nhiều nhiều cái chuyện...
[1:02:59]Bây giờ cái phần cuối thầy hỏi, là cái nhân duyên mà chị đến với Phật pháp á, Dạ. chị cảm thụ được cái Phật pháp, đối chiếu được Phật pháp trong cuộc sống, những điều gì chị cảm thấy là nó có sẵn giống như trong tâm chị có những điều phù hợp với Phật pháp, cũng như là có những điều tương đối mới mẻ mà chị nhận được từ nơi Phật pháp, vân vân, chị nói về cái nhân duyên với với Phật pháp đi. Nhưng cái đó con hỏi thầy, thầy hỏi con? Con học của thầy chứ, sao thầy hỏi con? Không, cái cơ duyên cuộc đời của chị đó, khi chị gặp Phật pháp vào lúc nào, bắt đầu thế nào và mến đạo thế nào. Dạ, có lẽ là trong cái truyền thống của người Việt Nam,
[1:03:34]mỗi trong lòng mỗi người đều có chữ Phật ở trong lòng hết thưa thầy, con nghĩ vậy. Mà có dịp bộc lộ ra hay không, hay là có dịp để cho người ta nghĩ tới hay không thôi. Riêng phần con thì con từ hồi đó tới giờ con con rất tin tưởng, con tin tưởng rằng phải có một cái đấng thiêng liêng nào đó trong trong cuộc đời này. Chứ còn không có thể nói mà như là ừ không có trời không đất, cha mẹ sanh ta ra thì giữa trời giữa đất thì thì con thì con tin cái đó. Nhưng mà thâm hiểu sâu xa về Phật pháp á, ờ con cũng giờ này thì con mỗi đêm con nghe cái cuốn băng của thầy, quỳ lên lạy Phật và xin Phật ờ điều này điều kia, thì một trong những điều con xin Phật là xin trời xin Tam
[1:04:20]Bảo chẻ cái đầu con ra nhét Phật pháp vô giùm chứ sao con ngu quá trời quá đất. Cho con được gần những vị cao tăng để con học được Phật pháp nhiều nhiều, chứ sao mà con tuồng học còn mau thuộc, chứ thơ Phật, kinh con học lâu thuộc quá, con hổng có thuộc. Dạ cụ thể nhất á, dạ thật sự là tới một cái lúc là con thật sự là khổ thầy. Có một lúc con khổ con muốn tự giận á cô, nghen cô. Con tự giận con lên một cái vị hòa thượng thầy của con, con nói con biết
[1:04:59]Phật tử mà tự giận đó là tội lỗi lắm, nhưng mà con sống không nổi nữa. Thầy làm ơn làm cho con một cái lễ sám hối thật lớn rồi con tự tử. Thì thầy con rầy, thầy con nói rằng thì tất cả những cái bài mà
[1:05:17]trong thầy Chân Quang giảng hay là tới giờ đó rồi con mới sáng ra là cuộc đời nó như một áng mây bay, lòng mình như là cái bầu trời xanh vậy đó. Những cái cảm thọ đau khổ, vui buồn, sướng khổ gì rồi nó cũng qua. Nếu mình hiểu được nó, mình ráng mình chịu đựng nó và mình sống cho tốt đẹp hơn thì bao giờ ngày mai cũng tốt hơn ngày hôm nay. Thì từ đó con cố gắng con sống. Và con nghĩ con cứ cố gắng con sống cho tốt đẹp và con hy vọng rằng ngày mai bao giờ cũng đẹp hơn cái ngày đã qua. Dạ. Và từ đó con bắt đầu con tìm băng của thầy con nghe, tìm sách con kia thì con học được rất nhiều chuyện, mà con rút được rất nhiều kinh nghiệm.
[1:06:08]Và con xin nói thì con thầy đừng rầy con, chứ con không có mê tín dị đoan. Dạ, con không có mê tín dị đoan những cái gì mà... Dạ, những cái gì mà thần thông quán võ thì con không ấy, nhưng mà con mê và con phục những cái triết lý mà rất cụ thể mà con học được quá ít trong Phật pháp. Dạ, mà con mê nhất là mấy cái ví dụ á thầy. Dạ, con con con nhớ ví dụ như là
[1:06:38]có mấy lần mấy cái thầy giảng có ví dụ mà Phật hồi đó dạy ví dụ cái xe bò mà đi mà đánh đánh con bò hay là đánh cái đánh cái xe đó thầy, mấy cái đó. Dạ, và lần lần lần con con nghĩ ra một điều là Đức Bổn Sư Thích Ca đó là ngoài ra cái Bổn Sư mà một người khai phá một cái đạo lớn, Ngài còn là một nhà tâm lý học quá hay. Con không biết là con nói có tội lỗi không chứ thật sự là sao Ngài hiểu hết tấm lòng của mọi người, những cái đau khổ của mọi người sao Ngài hiểu. Và nếu càng học được của Ngài nhiều chừng nào thì sẽ giải được cái khổ đó nhiều chừng nấy. Và chính con con đem cái chuyện đó con giải cho bản thân con.
[1:07:22]Và con con mê Phật pháp ở một điều nữa là giới nào cũng mê được hết á thầy. Dạ, con từng nói chuyện với những cái chị buôn bán, gánh bán bưng thì họ mê Phật pháp theo cách khác. Dạ, rồi con nói chuyện với những ông bác sĩ, kỹ sư mà những người nào mà có theo Phật pháp thì là họ mê Phật pháp theo cái cách khác. Rồi trong những cái mê của họ con đều có học được hết. Dạ, như vậy. Chị có thực tập ngồi thiền được chưa? Dạ ngồi không lâu thầy. Con ngồi một hồi xao tán loạn hết trơn à. Con nhớ đủ thứ chuyện hết trơn à. Dạ. Thành ra nhiều lắm của con đó là mỗi đêm chừng 15 phút thôi. Dạ, chứ còn không có lâu hơn được nữa. Chừng khi nào có duyên á.
[1:08:05]Dạ. Ừ. Tập tiếp. Ừ thế thì đến đây á là cũng rất là hay, vì thầy muốn có một số điều tổng kết nha. Dạ. Dạ thưa con xin phép thầy, nãy giờ mấy cô con nghĩ mấy cô ít có khi gặp con, và quý thầy thì chắc cũng ít có khi gặp con. Mà đây có duyên con lên mà con nghĩ trong lòng con rất là muốn sẽ lên đây không phải một lần nữa mà nhiều lần nữa. Nhưng con muốn là một chuyện mà hoàn cảnh không biết là con có lên đây được nữa hay không. Dạ cho nên mấy cô có cần gì hỏi con không? Quý thầy có cần gì hỏi con không? Cái câu nào hỏi con trả lời được thì con trả lời, câu hỏi nào con bí thì con nói con bí.
[1:08:47]Có cái chuyện mà cũng lý thú, chuyện riêng gia đình mà cũng là một cái chuyện mà nổi giống như xì-căng-đan ngày xưa lúc mà có đứa con, người con của cô bị bắt cóc. Chuyện đi tìm về nó cũng gay cấn lắm, cũng làm chuyện hình sự gay cấn. Mà chắc nó dài quá rồi cũng không thuật hết được. Lần trước chị kể chị cho thầy mà cũng chưa kể hết á. Dạ thôi để bữa khác. Dạ. Dạ để bữa khác thầy, chứ chuyện đó cũng dài. Một chuyện cũng là một chuyện gay cấn đầy... Chỉ có điều là con hồi nãy con có thưa là cuộc đời của con đó hỉ nộ ái ố gì đủ hết rồi. Dạ, điên có, tại vì một thời gian mà nó bắt cóc con con một tháng trời,
[1:09:18]nó cho con nghe điện thoại tiếng thằng nhỏ nó khóc ở trong điện thoại á. Mà con thì tới 30 tuổi, ba mấy tuổi con mới có một đứa con trai duy nhất á, con cưng con con lắm. Mà trời ơi nghe... Tới sau mà khi mà con con mà nó về rồi đó, là con bị cái kinh phong á, hễ con nghe điện thoại cái là con kinh phong nó giật như vầy nè. Tới bác sĩ biểu phải bỏ nghề, bỏ chỗ ở, không có, đổi hết rần rần rần hết. Con tưởng là con mang tật luôn hồi đó. Có ai hỏi gì không? Về cuộc đời. Dạ thôi nếu không có gì thì thôi đã xin để cho các cô nghỉ, sáng các cô dậy sớm. Dạ. Thầy nói chút xíu, thầy nói vài lời tổng kết. Dạ. Dạ.
[1:09:57]Là trước hết là thầy thì cảm ơn chị đã lên đây thăm chùa thăm thầy và đem đến cho chùa cũng như cho ngày hôm nay những cái điều vui bất ngờ. Bởi vì sự thật á là nào giờ đó, từ lúc mà bắt đầu biết chị như là có đến thăm hỏi gặp gỡ nhau, có khi thầy đến chỗ nhà chị, có khi chị đến chỗ thầy ở lúc mà thầy học ở Sài Gòn, thì chúng ta cũng có một cái duyên gì đó để gọi là quý mến nhau. Vì thầy nhớ giống như thầy cũng như nhiều người cũng cái lứa tuổi của thầy, vào những năm tháng mà chị nổi danh trên sân khấu, trên truyền hình thì thầy lúc ấy hãy còn bé, và cũng giống như nhiều người lớn cũng chăm chú theo dõi nơi
[1:10:40]cái màn ảnh nhỏ mà khóc cười theo từng cái diễn xuất của chị. Thì lúc đó là là chị là một cái vị thần tượng xa vời và nổi bật lắm trong cái giới nghệ sĩ, cùng với Thẩm Thúy Hằng cũng trong kịch nói, rồi bên cải lương có Bạch Tuyết, Hùng Cường gì đó vân vân, có một loạt những giới nghệ sĩ với nhau. Rồi khi sau giải phóng thì cuộc đời thay đổi dần, thay đổi dần mọi cái, thì mọi chuyện thay đổi nhiều nhưng mà cái rất hay là chị vẫn là một ánh sao tỏa sáng đi qua được nhiều thời gian. Cho đến ngày hôm nay thì giống như cái do cái kỹ thuật, thời đại nó thay đổi thì cái phim, video, phim đĩa, vân vân thì lần lần nó chiếm ưu thế trên cái màn ảnh hơn.
[1:11:21]Và những người nghệ sĩ của kịch ngày xưa tuổi cũng đã lú luống, rồi cái điều kiện để thi thố tài năng thì đã giảm dần giảm dần, và đã trở thành những cái cái biểu tượng. Có những người làm biểu tượng mờ, có những người biểu tượng tỏ, nhưng mà riêng chị quả thật là một cái biểu tượng sống động, sáng tỏ và bền vững, dù bây giờ coi như cái hoạt động đó coi như tạm dừng lại. Thì qua những cái điều mà chị kể ngày hôm nay làm cho thầy biết nhiều về chị hơn, cũng như thầy nghĩ rằng nhiều người ở đây và sau này những người mà theo dõi được cái cuốn phim này, cuốn băng này sẽ hiểu nhiều hơn về chị và học nhiều hơn được nhiều về chị.
[1:11:59]Đây thầy nói thế này: Bởi vì đây là những cái nhận xét của thầy một chút xíu. Trước hết, chị là một nghệ sĩ như là cái danh nghĩa của mình, như là mình đã một cái danh nghĩa chính thức là một nghệ sĩ. Mà đặc biệt khi tiếp xúc chị vào trong cái thời điểm này của ngày hôm nay thì cũng thấy chị là một Phật tử đầy khiêm hạ, rất biết khiêm tốn. Nghĩa là thường thường cái người mà lớn tuổi, giỏi giắn, có danh vọng thì gặp quý cô quý thầy cái tiếng xưng con rất khó, mà chị xưng con ngọt sớt à. Phải nói vậy, đó là điều phải không, đồng ý mọi người đồng ý với thầy? Cho nên phải nói rằng cái ngã của chị nó rớt đâu dưới đáy đó, kéo lên hơi khó đó.
[1:12:36]Cho nên là một cái ưu điểm lớn của một người gọi là một người Phật tử, người Phật tử bình thường được như chị đã rất là khó, huống hồ cái khó hơn là chị là người được nhiều người tôn trọng, quý mến mà lại là một người Phật tử hết sức khiêm cung. Nên phải nói rằng nếu nhìn theo Đạo Phật, đây là một cái thiện căn rất lớn. Còn cái người mà ví dụ như cái ngã lớn á, thì dù họ có nhận danh họ là người đệ tử Phật, dù xuất gia hay tại gia thì vẫn gọi là một người thiện căn ít. Nên đây là một cái ưu điểm lớn của chị, vừa là một nghệ sĩ ưu tú, giỏi giắn, coi như là xuất sắc mà lại là một Phật tử hết sức là khiêm hạ.
[1:13:11]Đây là một điểm đặc biệt. Cái đời chị vừa là một giống như là một nhà nghệ sĩ mà lại như là một triết gia khi mà nhận định về cuộc sống, mà trong đó lại như là một nhà giáo dục khi mà thấy rõ cái trách nhiệm của mình là dùng nghệ thuật là phương tiện để để mà đem cái đẹp, cái tốt, cái lành đến cho cái cái cuộc đời này. Và chị đã nhận ý thức được vai trò đó rất là rõ rệt và hết mình, đã làm trọn vẹn mình cho cái vai trò đó, nhất là vai trò giáo dục. Nên ở đây người nghệ sĩ mà nổi danh là hưởng cái phước của quá khứ, nhưng mà đây chị biết lợi dụng cái cái ưu điểm đó để làm cái lợi làm biến thành nhà giáo
[1:13:50]dục, là đem cái tốt, cái đẹp, cái thiện, cái lành đến cho cuộc đời. Đây là một điều vô cùng hiếm hoi, vô cùng hiếm hoi giữa cái cuộc đời mà chúng ta thấy nó nhiễu nhương, nó biến động, nó nhiều khi nó nó tăm tối, và có những người bi quan quá đã nói rằng cuộc đời này đầy ghê tởm, vân vân vậy. Nhưng mà chị đã vượt lên trên điều đó, chịu đựng với nó, đối diện với nó và muốn chuyển hóa nó. Cho nên bây giờ chị thầy mới hình dung được, lúc đó cái sân khấu nghệ thuật của Việt Nam hồi trước giải phóng thầy nhớ còn ít ỏi, phim mình thì mới chập chững được một vài bộ phim, chủ yếu là người ta theo dõi kịch.
[1:14:24]Và đúng như vậy, đúng là chính những cái kịch bản đầy trách nhiệm của chị đã góp phần xây dựng cái xã hội vào cái thời đó, những con người người ta biết lễ nghĩa hơn, biết trọng cái cái đạo đức hơn, vân vân, và chị thầy đánh giá rằng là cái công lao của chị trong cái giai đoạn đó rất là lớn, rất là lớn. Nếu chị là một người nghệ sĩ diễn xuất không thì nó trong cái diễn xuất nó phải có cái sáng tạo rồi, nó đã có cái xuất thần thì công đó đã rất lớn, mà không ngờ chị lại là một cái kịch tác gia nữa, tức là làm tác giả viết kịch bản để mà dựng nên cái tư tưởng đó nữa, thì thầy nói cái công này rất là lớn chứ không phải nhỏ.
[1:15:02]Vào cái thời mà người ta đã xem nghệ thuật chỉ là mua vui mà chị đã ý thức được cái vai trò giáo dục của nghệ thuật, đây là một điều hết sức là đặc biệt. Ở đây nữa là là khi mà chị diễn xuất, người nghệ sĩ á là chủ yếu là diễn xuất có sáng tạo trong là sáng tạo trong cái diễn xuất của mình, giống như nãy chị kể chuyện vui vậy đó, chọc vậy, à sáng tạo, diễn xuất có sáng tạo, nhưng ở đây chị diễn xuất sáng tạo và sáng tác. Nên ở đây bên cạnh là một cái người nghệ sĩ, chị còn là một nhà tư tưởng, một nhà tư tưởng. Nên ở đây phải nói là cái cái rất là quý giá và điều hiếm thấy, hiếm thấy như vậy. Rồi nhưng như chị nói á là cuộc sống của người
[1:15:45]nghệ sĩ nó đầy cảm tính, nó đầy cảm tính, nhiều cảm xúc, và chị phải thể hiện cái cảm xúc có khi nó nó nó biến động, nó thay đổi rất là gắt trong cái tần suất rất là gắt trong một buổi diễn, phải chịu đựng như vậy, thể hiện cảm xúc, nhưng mà những nhận định của chị, những cái điều đóng góp, những cái ứng xử, ờ những cái những cái trách nhiệm, bổn phận, những công việc làm thì nó đầy trí tuệ. Nên chị cái quý chị nữa là một con người nghệ sĩ đầy tình cảm và cũng đầy trí tuệ, cả hai cái đều phong phú, nên cuộc đời thật rất là xứng đáng. Rồi bên cạnh đó, thì có một cái nữa bên cạnh cái hoạt động nghệ thuật, chị lại có cái hoạt động từ thiện xã hội.
[1:16:24]Là cái gì chị cũng lấy đôi lấy hết của người ta, hổng chừa ai miếng nào. Nghĩa là làm gì cũng làm được cả hai, làm cho nó quân bình lại. Là bên cạnh một cái hoạt động nghệ thuật nó có vẻ bay bổng, tức là tưởng tượng, xa rời thực tế, vân vân, thì chị lại đi vào cái hoạt động từ thiện xã hội để gắn cuộc đời của mình với cái thực tế cuộc đời từng chút từng chút, và nhất là đi sâu vào những nỗi khổ của kiếp người, của con người. Nên bên cạnh cái chị rất là xa xôi lại là rất gần gũi, vì vừa hoạt động nghệ thuật mà vừa hoạt động từ thiện xã hội. Rồi Như chị cũng nói, một cuộc đời chị là phải nói là đầy vinh quang ai cũng
[1:17:02]biết, mà chị cũng nói có những cái nỗi đau cũng khó chia sẻ cùng ai. Nên chị đã đi qua những cái vinh quang cũng như đã đi qua những cái cay đắng của cuộc đời và điều đó làm cho cái kinh nghiệm sống phong phú hơn. Tất cả những điều đó, tất cả những cái tính cách của một người nghệ sĩ, à một người triết gia, một nhà tư tưởng, nhà giáo dục, nhà hoạt động nghệ thuật, nhà hoạt động từ thiện xã hội gom lại hết để ngày hôm nay chị chị nhìn vào đạo Phật. Tất cả cái đó, chị uống nước đi, tất cả cái đó để chị nhìn vào đạo Phật. Và chị có cái cái quý kính đối với Phật pháp, rồi có cái cảm xúc, có những nhận thức, những hiểu biết và có những thực hành.
[1:17:41]À và cái hay là chị cảm thấy cái Phật pháp như biển cả mênh mông mà mọi giống như mọi dòng sông đều đổ vào, mọi cái lớp người, mọi tầng lớp người đều có thể cảm nhận và cảm xúc Phật pháp theo cái tâm hồn và cái vị trí của mình. Thì đây là một cái cái nhận xét cũng rất là độc đáo, nhận xét hết sức là chính xác cũng như hết sức là khiêm tốn. Và ngày hôm nay vậy bây giờ sự có mặt của chị như chị đã kể về cuộc đời thì thầy có nói thầy cũng có thể nói rằng chị đã sống một cuộc đời hết sức là xứng đáng và hết sức là tuyệt vời. Phải không? Vỗ tay khen ngợi cái coi nè.
[1:18:20]Và hôm nay à giữa cái núi rừng hiu quạnh và yên tĩnh như thế này, nơi cái mái chùa nghèo nàn đơn sơ này, à chúng ta cũng được hân hạnh đón tiếp một nghệ sĩ tài danh rất là nổi tiếng qua nhiều thế hệ. Và khi người nghệ sĩ đó đến đây, chúng ta cũng khám phá được nhiều bất ngờ nơi một người nghệ sĩ có tâm hồn, có chiều sâu chứ không phải chỉ là những người mà chỉ làm theo cái lời của đạo diễn. Làm theo đạo diễn mà giỏi đã là hay rồi, huống hồ là một người đã tạo nên những điều ở phía sau đó nữa, và những người có chiều sâu tư tưởng, có cảm xúc, có lòng nhân ái lớn, vân vân, đã đến đây để chung vui với chúng ta trong những ngày xuân còn sót lại và làm cho cái
[1:19:10]ngày tết, ngày xuân của chúng ta giống như vui rộn hơn và dài, dài bất tận thêm nữa. Chúng ta đã cám ơn một con người như thế. À trong cái không khí của một ngôi chùa, chúng ta tắm mình trong cái hồng ân, trong cái hào quang của chư Phật, chúng ta đều mong cho nhau là được thấm nhuần Phật ân, đều hiểu sâu lời Phật dạy để tất cả chúng ta đều làm mọi điều gì đó trong cuộc sống của mình, dù một người là xuất gia, người tại gia, một người ở lĩnh vực này, người ở lĩnh vực khác, tất cả đều được ánh sáng Phật pháp soi rọi, hướng dẫn cuộc đời của mình. Và nơi cái cái vì sự khác biệt của cuộc sống, của kiếp người, của nghề nghiệp, của mọi lĩnh vực,
[1:19:54]của mọi tầng lớp đó, chúng ta có một cái điều để chung với nhau, đó là Phật pháp. À chúng ta thương mến nhau, quý mến nhau được và và thông cảm được với nhau, đó là từ cái nguồn gốc của Phật pháp. Và để kết thúc, thầy cũng không có nhiều cái lời. À thầy cũng thay mặt cho chùa, thay mặt cho đại chúng cũng như những người Phật tử có mặt hôm nay là chúc cho chị Kim Cương được sức khỏe tốt, được nhiều cái niềm vui trong cuộc sống, làm được nhiều điều mà tốt đẹp hơn nữa tiếp tục như vậy, thực hành được nhiều điều lời Phật dạy. Rồi có một điều chúc mà người nghệ sĩ rất cần là trẻ, khỏe, đẹp. Còn cái điều giàu thì có lẽ chị với chị thì bất cần,
[1:20:42]nhưng mà có lẽ trẻ, chúc chị trẻ mãi, khỏe mãi và đẹp mãi. Và nói là chúc nhưng mà thầy nghĩ nó là hiển nhiên, đó là chị sống mãi trong lòng của tất cả những người Việt Nam mà biết yêu nghệ thuật như vậy. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:21:03]Thì chị ngồi chơi, chị ngồi đi, ăn bánh đi, ăn bánh. Dạ, câu cuối cùng con xin phép được nói: Con cám ơn thầy, cảm ơn quý cô, quý thầy cho con được có cái hạnh phúc ngày hôm nay. Và trong đó, cám ơn chung, con cũng xin nhắn lời cám ơn riêng là cô, cô gì? Triều Ngộ? Dạ, cô Viên Ngộ. Nếu cô Viên Ngộ không có bắt cóc con bỏ trong võng mà chở con lên đây thì chắc không có ngày giờ này. Hồi chiều con đi lên đây, đi nửa đường con đuối quá. Dạ, con gửi lên thôi xin lỗi thầy để bữa khác. Nhờ cô Viên Ngộ đon, động viên con rất nhiều. Và thật sự mà cái làm cho con mà không... Thưa thầy, con cũng nói một chuyện cũng hơi không vui chút xíu cho
[1:21:50]thầy, mà con thấy nó cũng đương nhiên là à cách đây 2 tháng, con bị đau tim rất nặng và bác sĩ nói rằng con bị hở van tim. Dạ, bác sĩ cấm không cho mệt, không có cho xúc động, không cho gì, thành ra đi tới nửa đường là con mệt quá, trái tim nó đòi nhảy ra ngoài. Con định là con xuống rồi, mà cô Ngộ nói rằng: "Lên đi." Cô Ngộ thuyết phục hoài, nói: "Nói năm nay ở trên chùa ít khá, ít ừm bà con lên hơn những năm khác. Thành ra chị lên, chắc là thầy vui mà mấy cô mấy thầy ở đây cũng vui." Thì con nghĩ rằng thôi, nếu con ráng con mệt chút xíu mà con đem được một chút vui xíu nào lại cho quý cô với thầy, thì có đó cũng là cái hạnh phúc của con.
[1:22:34]Mà thật sự là con hạnh phúc thiệt bữa nay. Dạ, cám ơn thầy. Tối chị dùng gì được không? Hay có kiêng cữ mứt bánh gì không? Dạ không, chịu quá rồi. Không có có cần dùng thuốc hay dùng nước, sữa gì không? Dạ, đều tâm sự, thưa thầy là con ít có khi nói nhiều lắm thưa thầy à. Dạ. Con sợ mấy cái dùng cái dao to búa lớn mà ừm nói huênh hoang. Và có lẽ bị làm kịch nói, nói trên sân khấu nhiều quá rồi, ngoài đời con thích làm hơn là con thích nói. Chưa bao giờ con nói nhiều như bữa nay. Dạ. Nói cũng là làm, khi mình nói cái điều có lợi ích cho người khác, nói cũng là làm. Dạ. Dạ, mà con thấy có lẽ là ừm nhờ ơn thầy,
[1:23:17]trong cái không khí rất là cởi mở với chân tình, con nói mà con không có có thủ gì hết thầy. Dạ, không có thủ, không có sợ mà phải phải phải. Chị nói, không chị nói đúng đó, yên tâm. Ở đây vậy, không khí trong chùa mình nó chân thành lắm. Chân thành và thương yêu nhau. Dạ. Chứ mình không có cái cái bề ngoài môi miếng thích ừm khách khách khí đâu, không có. Dạ, dạ. Thôi con xin phép để cho mấy cô về nghỉ sớm, sáng mấy cô dậy sớm thầy. Dạ. Thôi thầy cám ơn nhiều nha.
[1:24:14]Dạ.
[1:24:25]Con ước mơ từng giờ trong trái tim, cho thế gian một lần tan bóng đêm.
[1:24:38]Tình thương lớn thấm sâu trong mọi người, và hạnh phúc sáng trên môi nụ cười.
[1:24:52]Khi hận thù nhạt phai thành sương khói, con người rồi tự thấy sẽ cần nhau.
[1:25:06]Con ước mơ mọi người thương mến nhau, cho ánh dương đẹp ngời ngàn đời sau.
[1:25:21]Nguyện cầu cho khắp nơi yên vui, Phật đạo gieo dắt thêm không thôi. Niềm bình an đến như xuân tươi, lòng người vang tiếng ca tuyệt vời.
[1:25:38]Lạy Phật cho trái tim như không! Lạy người cho ước mơ mênh mông! Lạy cỏ cây, gió mây qua song, để lòng tan biến trong vô cùng!
[1:25:55]Biết bao lần nhìn đời thoáng qua, xót thương người còn bận phong ba. Giữa luân hồi miệt mài trôi xa, đến khi nào tìm được lối ra?
[1:26:10]Ước mơ mọi người chung chắp tay, dưới chân Phật đài hương ngát bay.
[1:26:51]Còn ước mơ từng giờ trên thế gian, thơm ngát hương một loài sen chứa chan.
[1:27:05]Nguồn chân lý vẫn bay lan mọi miền, và cuộc sống sẽ tan đi muộn phiền.
[1:27:18]Để mọi người nhìn nhau bằng đôi mắt, trong hiền lành và sáng mãi niềm tin.
[1:27:32]Xin khắp nơi cuộc đời vang Pháp âm, cho thế gian chẳng còn cảnh lầm than.
[1:27:47]Nguyện cầu mưa Pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi, nụ cười tươi mãi trên đôi môi, và niềm vui đến cho cuộc đời.
[1:28:04]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay, một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai, để người quên hết bao u hoài.
[1:28:21]Ước mơ mọi người càng vững tin, lý nhân quả Phật đà xướng minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh.
[1:28:37]Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo mầu soi khắp nơi.
[1:28:49]Nguyện cầu mưa Pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi, nụ cười tươi mãi trên đôi môi, và niềm vui đến cho cuộc đời.
[1:29:06]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay, một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai, để người quên hết bao u hoài.
[1:29:23]Ước mơ mọi người càng vững tin, lý nhân quả Phật đà xướng minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh.
[1:29:38]Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo mầu soi khắp nơi.