[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:22]Kính thỉnh Thượng tọa an tọa, xin mời đại chúng an tọa. Mấy thầy ăn Tết vui không? Hả? Rồi có tranh thủ tiếp xúc đàm đạo với ai không? Nhớ nha, bài làm của bên Tăng rất là yếu so với bên Ni. Bên Ni từ những bài đầu tiên là mấy cô đã tìm cách tiếp xúc rồi. Mặc dù là không thể tổ chức mà tiếp xúc ồ ạt, nhưng mấy cô luôn luôn tranh thủ thời gian tiếp xúc. Và Sư bà cho phép, mà dĩ nhiên Sư bà không tổ chức cho đi ồ ạt, nhưng mà Sư bà cũng khuyến khích chúng là tiếp xúc được ráng tiếp xúc. Cho nên bài làm của Ni chất lượng Những người tiếp xúc rồi bài đều được 9 điểm rưỡi, 10 điểm hết. Nếu cộng thêm 1 điểm mà ở trong lớp trả lời
[1:06]được nữa là bài 11 điểm luôn, 11/10 nữa. Cho nên nếu mà mấy thầy mà đọc mấy bài của mấy cô là mấy thầy sẽ cảm thấy nhục quốc thể đó nha. Ở
[1:19]đây hồi nãy thầy Lệ Ngôn có nói chuyện, thầy Lệ Ngôn nói có khuyến khích chúng tiếp xúc theo những cơ hội mà mình tận dụng được, tại vì chúng ta cũng không thể tổ chức ồ ạt. Thầy khuyến khích. Nhưng mà thầy Lệ Ngôn nói là bên Tăng dễ có điều kiện tiếp xúc để đàm đạo hơn bên Ni, nhưng mà lại ít tiếp xúc hơn bên Ni. À. Cái môn học này đòi hỏi phải thực hành rất là nhiều. Nếu mà chúng ta không thực hành, sau này không giỏi được, hoằng pháp mà. Môn hoằng pháp này có hai phần. Phần đầu là đàm đạo với mọi đối tượng để chúng ta mở cái tâm mình và mở cái tầm nhìn của mình đối với mọi hạng người. Cái phần thứ hai là diễn giảng,
[2:04]tức là một mình mình nói suốt bao nhiêu phút, một mình mình nói. Nó có hai phần. Mà phần đầu với phần sau đều phải thực hành, mà nếu chúng ta thực hành được phần đầu giỏi thì phần sau chúng ta sẽ giỏi. Và sau nhiều bài thực hành như vậy, chúng ta có cái kinh nghiệm và tâm lý đối với mỗi hạng người cũng như cái kinh nghiệm về cái tâm lý theo dõi được cái chuyển biến cái nội tâm của người mình nói chuyện. Khi mình nói cái mình biết câu này người ta vừa ý chưa, phải thêm câu nào nữa hay không? Hay đủ rồi để chuyển qua đề tài khác? Mình quen như vậy rồi, đến khi sau này mình đứng trên bục giảng này không có
[2:44]hỏi đáp, có một mình mình độc diễn, nhưng mình vẫn luôn luôn theo dõi được biến chuyển tâm lý của người nghe để mình thay đổi đề tài cho thích hợp, hay là nhấn mạnh thêm hay kéo dài, hay thêm thắt hay vừa đủ, vân vân. Vì vậy, thực hành cái đàm đạo này rất quan trọng. Thì thầy phải hết sức là cố gắng tranh thủ cái tận dụng, nhất là cái dịp Tết vừa rồi. Tết vừa rồi có dụ ai quy y được không?
[3:10]Bèo quá, ôi trời ơi sao. Phải ráng lên, phải tranh thủ thời cơ. Nhìn mặt ai cũng cũng nghĩ đến chuyện độ cho người ta. Kỳ tới chúng ta sẽ học cái bài nói chuyện với trí thức, nói chuyện với người trí thức ha. Hôm nay chúng ta học bài nói chuyện với trẻ. Trẻ là gì? Nghĩa là trẻ không già lắm á. Trẻ là gì? Trẻ là gì? Hử? Dám nói trẻ là nhỏ tuổi lắm. Trẻ em là tương lai của đạo pháp. Đồng ý không? Thực ra chúng ta thấy là ở trong mọi tổ chức hay nói gần hơn ở trong tất cả các tôn giáo, thì cái việc mà giáo hóa, đào tạo lớp trẻ là một cái chiến lược, một cái sách lược quan trọng của những nhà lãnh đạo hết.
[4:09]Vì nếu mà không có cái kế hoạch để đào tạo lớp trẻ kế thừa thì cái tổ chức đó hay tôn giáo đó sẽ đi vào ngõ cụt, đi vào suy đồi. Khi chúng ta đến chùa mà chúng ta thấy chỉ những người lớn tuổi mới đến chùa là chúng ta biết Đạo Phật đang bị đe dọa ở trên bờ vực thẳm. Vì lớp già đó mà chết hết rồi thì chùa sẽ không còn ai đến nữa. Có một lần tôi ra ngoài Bát Nhã, tôi cũng thấy cái tình trạng của người già đi nhiều. Mặc dù tôi đã nhắc nhở những lần trước. Lần sau đến cũng thấy cái người lớn lớn tuổi nhiều, cái người trẻ vẫn đến ít hơn. Thì tôi mới hỏi quý thầy, cô trụ trì thì được trả lời là: ở ngoài Bắc có cái quan niệm là "trẻ vui nhà, già vui chùa".
[4:54]Nghĩa là còn trẻ thì ở nhà vui với con cháu, với công việc, với sinh kế; còn già rồi nghỉ ngơi bắt đầu mới đến chùa. Cái tôi mới lật đật chế ra cái câu ca dao để mà sửa lại: "Rủ nhau sớm biết đi chùa Trẻ trung dễ học, già nua khó hành" rồi kêu đi dán hết mấy chùa đi sửa lại một bận. Không biết hôm mai mốt ra trở lại có thấy có bớt được chút nào không? Thì cái người già rồi mới đến chùa nên cái người già không còn cái sinh khí, cũng không còn sức khỏe và cũng không có cái hướng phấn đấu. Lúc đó họ chỉ chuẩn bị lo cho ngày chết. Và vì vậy là Đạo Phật chúng ta bị suy là vậy. Còn nếu mà chúng ta có cái hướng đào tạo cái lớp trẻ từ bây giờ,
[5:37]từng đứa rất là nhỏ thì đến khi mà trẻ lớn lên thành người thành niên, họ có sự nghiệp, có khả năng thì chính họ là những người Phật tử đắc lực để phụ giúp với chùa, làm được nhiều việc Phật sự. Nên do đó, đào tạo trẻ tức là đào tạo tương lai phát triển cho đạo. Còn đào tạo cái người trung niên, tức là chúng ta chuẩn bị cho cái chỗ cho người già họ về tới chùa họ tu. Còn đào tạo người già thì để chuẩn bị gì? Chuẩn bị mai mốt họ chết có nhiều người kêu mình đi đám. Gì nữa, phải không? Thì họ già rồi họ mới biết đạo thì như vậy họ chỉ lo một điều là khi chết có thầy lại tụng kinh. Còn bây giờ chúng ta đào tạo từ trẻ là để chuẩn
[6:16]bị cái sinh lực cho Đạo Phật ở một ngày mai. Do đó, làm cái công tác của người hoằng pháp là chúng ta phải chú ý rất nhiều đến việc giáo hóa trẻ. Đây là phải là một điều tâm nguyện hết sức là tha thiết của tất cả người đệ tử Phật chúng ta, người xuất gia lẫn tại gia. Ví dụ quý thầy, quý cô là đã đành rồi, quý Phật tử cũng phải chú ý điều đó. Chung quanh mình còn những lớp trẻ, nhà mình, hàng xóm mình có trẻ là mình đều tìm cách làm quen, tiếp cận, nói chuyện để làm sao đưa trẻ đến chùa hết luôn, đưa trẻ về chùa quy y hết. Phật tử tại gia cũng vậy. Còn đặc biệt là quý thầy, quý cô, mình là người xuất gia gánh vác vận
[6:58]mệnh đối với Phật pháp thì trong tâm mình là cái kế hoạch, cái chiến lược mà giáo hóa trẻ phải là điều khắc cốt ghi xương, nhớ như vậy. Sắp tới chúng ta sẽ có nhiều cái bài đàm đạo thêm một số đối tượng trước khi chúng ta đi sang cái môn diễn giảng. Chúng ta cũng sẽ có cái đề là nói chuyện với người dân tộc, người dân tộc ít người ở các buôn làng, ví dụ người Ê Đê, người Chơ Ro, người Khmer này nọ, vân vân. Cái tập tính của họ, cái đặc trưng của những người dân tộc họ sống thế nào? Có thể là văn hóa, tập quán họ khác nhau, có thể là những cái vùng họ ở khác nhau, nhưng họ cũng có một số nét đặc trưng rất giống nhau.
[7:37]Và chúng ta nắm cái điều đó để sau này quý thầy có khi phát tâm, quý thầy đi vào cái vùng buôn làng để mang Phật pháp đến cho họ. Lúc đó có khi quý thầy cũng đồng sự với họ, mình quấn xà rông mình vô cũng được, không sao hết. Đầu thì trọc mà xà rông quấn là đúng bài luôn. Chúng ta cũng có những bài nói chuyện với các tôn giáo bạn, thì chúng ta nói chuyện với người Kitô giáo như thế nào, người Hồi giáo như thế nào, cũng phải biết qua. Còn một số đối tượng nữa rồi chúng ta chuyển qua môn diễn giảng. Từ đây đến ngày đó không còn xa, mà nếu quý thầy không có cái thực hành cho nhiều, đàm đạo cho nhiều thì tới cái ngày mà thực hành môn diễn giảng là sẽ rất là yếu nha.
[8:15]Đứng lên nói không trôi, không suôn là điểm sẽ rất thấp và sau này mình bước ra không thành công đó. Phải ráng lên, hiểu không? Và để người làm người hoằng pháp cho trẻ thành công hay trong lòng ta, mình để dành một cái khoảng lớn cái chỗ đứng cho trẻ trong trái tim của mình thì mình phải sao? Mình phải có lòng thương yêu trẻ. Hồi sáng tôi hỏi mấy cô: "Mấy cô có thương yêu trẻ không?" Thì chưa đợi mấy cô trả lời, tôi nói bảo đảm có. Người nữ dễ có. Nhưng mà tôi cũng nói trước: "Chiều nay thầy sẽ đem cái này hỏi thì bảo đảm quý thầy lắc đầu." Người nam thường hay khô khan á, nghe con nít khóc sợ chạy mất tiêu à. Ừ, có không?
[8:58]Mấy thầy có thương con nít không?
[9:04]Mấy thầy phải tập thương con nít nha, phải thương bằng tình thương chân thành, thật sự vậy đó. Vì mình thương mình mới giáo hóa được. Đứa trẻ nó có thể nó nghịch ngợm, có thể nó lí lắc, có thể nó khóc hơi nhiều và có thể nó hơi lì một chút, hơi bướng một chút, nhưng mà cứ thương, cứ thương. Mà chúng ta có cái quan điểm rất rõ ràng: cha mẹ nó lớn tuổi ra sao thây kệ, nhưng mà đối với trẻ ta luôn luôn thương, ta luôn luôn xem nó là vô tội, là ngây thơ, là trong trắng. Chúng ta cứ luôn luôn coi như vậy. Còn nó lớn lên chút nữa nó trở quẻ, nó quậy thì tính sau, nhưng bây giờ quan điểm ta ban đầu là luôn luôn thương yêu trẻ cái đã.
[9:43]Hôm qua tôi đi khám bệnh, tình cờ gặp ông bác sĩ mà ông tiến sĩ, ông cũng nổi tiếng lắm, chuyên nghiên cứu về dinh dưỡng, vi chất. Thì ông mới mời đến cái bệnh viện của ông đến thử máu, khám bệnh lung tung, nhưng mà lúc khi ngồi chờ thì trong phòng khám có nhiều người họ bồng con họ tới để cũng nghiên cứu về dinh dưỡng. Thì có một cái cô phụ nữ cũng trẻ thì đứa con còn nhỏ bồng trên tay, cô đến thì ông bác sĩ đó ông mới đưa tay ông bồng em bé. Em bé nó qua ổng ngồi trên lòng. Thì đến khi mẹ nó đòi bồng lại nó không chịu, nó quay đầu chỗ khác, nó cứ ngồi trong lòng ổng à. Thì chúng ta hiểu được điều gì?
[10:21]Ông đó có một cái tình thương đối với trẻ, đúng rồi. Và và thằng bé nó cảm nhận được đó. Mặc dầu là ổng không có đùa với nó gì nhiều. Nói chung là tôi nhìn ông bác sĩ đó đùa với trẻ dở hơn tôi. Thật ra tôi đùa với trẻ hay hơn, tại vì mình có cái tình thương và mình biết cái tâm lý trẻ từ nào giờ vậy. Hễ giỡn với trẻ thì phải làm thế nào? Giỡn thế nào? Nên gặp đứa trẻ là mình chịu khó, chịu cực, biết ngay cái tính ý của nó. Không có quấy động cái điều nó khó chịu và sẽ nâng niu những cái sở thích của nó, nhất là trẻ em luôn luôn thích vui đùa. Mình vui đùa và hướng dẫn cho nó để cho nó vừa vui đùa vừa
[10:57]luyện tập, rồi hòa đồng rồi mình giáo dục nó dần dần. Luôn luôn như vậy, phải chịu cực. Chơi với trẻ cực lắm, cực nhưng mà phải làm. Như có lần tôi gặp thằng bé, thằng bé đó nó cũng mập mạp, nó khỏe mạnh mà nó quậy, nó leo từ bàn thờ leo xuống gầm giường, lui lên nóc tủ, leo nhà bếp. Nói tóm lại không có chỗ nào mà nó không quậy không phá. Giỡn với thằng nhỏ nó cực ghê sợ luôn á. Bắt đầu phải dạy nó tập võ, nó khoái lắm. Tập bẹt chân, uốn dẻo, tập thủ, tập đứng tấn này nọ, đá đấm rồi một. Tới chừng đuối quá mới biểu "Tập con cái thế này nha, con đứng bất động, đứng càng lâu là càng siêu nhân, con đứng không nhúc nhích cho thầy", thế là tập nó đứng không nhúc nhích.
[11:36]Lúc đó mình nghỉ xả hơi, "Ờ, đứng đó tập giỏi", cứ khen nó, lâu lâu khen "Ờ, giỏi. Đứng tiếp đi". Thì lúc đó nó mới chịu đứng yên, tức là nó tưởng đó là một thế luyện tập, nhưng mà sự thật cũng là luyện tập á. Nhưng mà chúng ta thấy là chơi với trẻ cực như vậy nhưng mà mình có cái tình thương, rồi từ từ nó thương mình rồi cái mình khuyên bảo về chùa tu học, ngoan với cha mẹ, tôn trọng thầy cô nó nghe hết á. Nhưng đầu tiên phải thương yêu, đó là như vậy. Chúng ta quy định trẻ là ở độ tuổi nào?
[12:07]Thưa quý thầy, mấy tuổi thì mình được xem là trẻ? Ba tuổi hả? Bốn? Mười tuổi? Mười hai? Mười bảy hả? Hả? 16 trở xuống.
[12:31]Thật ra theo luật pháp quy định là bao nhiêu? 17 trở xuống. 18 là bắt đầu vào tuổi trưởng thành, là đi bầu được rồi, là có quyền công dân, là phải chịu trách nhiệm đối với những hành vi của mình. Nhưng như vậy theo luật pháp thì chúng ta xem từ 17 tuổi trở xuống là tuổi tuổi trẻ. Cứ xem như vậy. Nhưng mà trong thực tế có vậy không? Trong thực tế không. Thực tế có nhiều đứa nhỏ 12, 13 tuổi khôn như quỷ, hả? Mà có những người 30 tuổi rồi vẫn còn phạm nhiều sai lầm, vẫn ngây ngô như thường. Đó vậy quý thầy mình khôn hay là khờ?
[13:08]Cho nên cái trưởng thành đó nó không có khác nhau nhiều. Hồi Tết vừa rồi đó, vào ngày mùng 5 Tết tôi có giảng cái bài Trưởng Thành. Ở trên chùa ngày Tết thì ngày nào cũng phải thuyết pháp, tôi có giảng cái bài Trưởng Thành. Thì trong đó tôi có nói nhiều loại trưởng thành. Ví dụ như về cái sinh lý cơ thể trưởng thành, tức là người ta vượt qua hai mươi mấy tuổi, cơ thể nó nảy nở phát triển mạnh khỏe lên, đủ chiều cao nó đạt được tới tối đa, vân vân. Đó là trưởng thành về cơ thể. Còn trưởng thành về tâm hồn, trưởng thành về bản lĩnh, về trí tuệ là một điều khác nha. Có người 60 tuổi vẫn chưa trưởng thành.
[13:42]Có người tới chết vẫn chưa trưởng thành về bản lĩnh. Mà tôi nói cái bản lĩnh đánh giá người nào mà gọi là có bản lĩnh đã trưởng thành, đánh giá vào người đó có dễ tin hay không á. Hễ ai nói gì tin liền, người này mình xếp ngay vào loại chưa trưởng thành. Mà đa số người ta dễ bị lắm. Ví dụ trong bài giảng tôi có nói câu này, người có người tất tả chạy tới nói mình "Trời ơi, ở ngoài chợ kìa, có cái ông đó ổng dẫn con cọp đi ngời ngời, người ta bu lại người ta coi quá chừng". Mình tin liền thì mình thuộc loại nào? Chưa trưởng thành. Tại vì không bao giờ có cái chuyện mà người ta dắt cọp đi ngoài chợ. Tại sao?
[14:18]Ổng dắt từ đâu đi tới? Phải không? Rừng thì đã hết, từ chỗ mà ổng dắt mà công an không biết sao không chận ngay từ đó, sao đợi tới về tới Long An rồi mới lòi ra? Bắt đầu mới cho mà mọi người thấy, phải không? Mình phải nhìn ra cái vô lý trong câu chuyện người ta liền, mặc dầu người ta nói như thật. Họ nói như thật thì kệ họ, nhưng mình phải phán đoán liền. Nên cái đó gọi là cái khả năng mà phán đoán cái điều người khác nói, đánh giá đúng hay sai, tìm cái điểm vô lý, đó là người trưởng thành. Mà có người sáu bảy chục tuổi nhiều khi chưa có cái trưởng thành này, chứ không phải dễ. Bây giờ thì quay lại vấn đề nói chuyện với trẻ
[14:52]thì chúng ta đành phải dựa vào tuổi tác, đành phải dựa vào tuổi tác. Vì sao vậy? Thí dụ như là ờ có người đó ờ mặc dầu lại có thể họ chưa khôn, ví dụ ví dụ quý thầy gặp đứa bé gái nó năm tuổi thì mình rất là dễ tiếp xúc, mình thân mật được phải không? Ừ hướng dẫn nói này nói kia được. Nhưng bây giờ nó 25 tuổi thì sao? Mặc dầu nó còn khờ khờ ngây ngô thì cũng xin đừng coi nó là trẻ mà lại nắm tay nắm chân rồi gom lại đây ngoan là không được. Không được hết á. Lúc đó đành phải coi là lớn rồi phải không? Dù có thể tâm hồn nó còn nhiều khi còn ngây thơ thì kệ, nhưng mà thôi lúc đó là phải giữ khoảng cách, ví dụ vậy.
[15:31]Đó. Cái việc mà chúng ta giáo hóa cho trẻ biết đạo là chúng ta đem lại lợi ích cho ai? Hử? Trước hết chúng ta đem lại lợi ích cho gia đình đó cái đã, phải không? Tại vì nếu đứa trẻ mà biết đạo mà nó ngoan á thì nó vừa ngoan mà nó vừa đang tạo phước ở cái tuổi trẻ của nó. Đến khi nó lớn lên nó không làm khổ cha mẹ nó, và nó có phước để nó đủ ăn đủ mặc và có thể nuôi được cha mẹ nó nữa. Và như vậy ngày hôm nay chúng ta cực khổ dìu dắt nó vào đạo, tập cho nó điều này, hướng dẫn nó tu cách kia, tức là ta đem hạnh phúc cho cha mẹ, cho gia đình nó về sau. Quý thầy đồng ý không? Cho nên ý nghĩa nó lớn lắm chứ không phải nhỏ.
[16:17]Quý thầy đừng nghĩ rằng à mình dạy cho một đứa bé biết đạo chỉ là cho nó biết đạo nó tốt, không có đâu, là thực sự đem hạnh phúc cho gia đình của nó. Lớn lên nó không quậy phá, biết vâng lời, rồi nó có phước, tại vì từ nhỏ nó biết tu dưỡng, nó biết làm phước rồi, lớn lên nó sẽ có công ăn việc làm đàng hoàng, ổn định là gia đình nó không khổ, nó nuôi được cha mẹ nó nữa. Cho nên là đem hạnh phúc, niềm vui cả gia đình nó, ý nghĩa lớn. Và gì nữa? Chúng ta còn đóng góp được một công dân tốt cho cái đất nước này. Nó lớn lên nó là một người có tài, có đức, dù có thể là không làm được chuyện lớn lắm, nhưng nó cũng sống đàng hoàng rồi có làm được kinh tế.
[16:56]Tức là chúng ta cho đất nước này một công dân tốt. Mà một đất nước muốn giàu mạnh thì sao? Thì rất nhiều công dân đều có phước và có đạo đức như vậy. Còn nếu mà trong đất nước đó rất nhiều người không có phước thì đất nước đó bảo đảm nghèo mạt luôn. Còn trong đất nước đó mỗi người công dân đều có cái phước của bản thân họ, họ sống thoải mái, dư dả cộng lại vô số người đó thành đất nước cường thịnh, nói vậy thôi. Cho nên giáo hóa trẻ là ta đem an vui, hạnh phúc cho gia đình đó, ta đóng góp được một cái tiềm lực cho cái đất nước của ta, đồng thời ta chuẩn bị cái tiềm lực cho Phật pháp mai sau. Đứa bé đó lớn lên nó mộ đạo, nó mến đạo,
[17:37]nó tới lui chùa, đồng thời nó có trí tuệ, có khả năng, nó đi làm việc bên ngoài rồi phụ giúp chùa điều này điều kia. Mỗi người một chút như vậy thì nhiều Phật sự ta muốn làm sẽ dễ dàng được thực hành, dễ dàng thực hiện được. Đồng thời là thế này, ví dụ bây giờ như quý thầy hiện nay là cái người mà gặp quý thầy cúng dường, giúp đỡ có phải là đệ tử quý thầy không? Có không? Không, không phải, phải không? Quý thầy chưa có đệ tử, nhưng mà gặp Phật tử người ta có cúng không? Có, phải không? Người ta thấy mình xuất gia, người ta yêu quý, người ta cúng liền. Mà cái đó là đệ tử của ai? Của những người đi trước, của những bậc tiền bối của ta. Phải không?
[18:17]Họ đi trước và họ để lại Phật tử để hộ đạo cho cái thế hệ của ta. Thì bây giờ ta cũng vậy, bây giờ quý thầy đào tạo được cái lớp trẻ, sau này lớn lên thì hoặc là quý thầy sẽ làm trụ trì hoặc không làm trụ trì, phụ giúp trụ trì, hoặc quý thầy sẽ chết, quý thầy sẽ đi ra về với Phật, nhưng mà mình để lại cõi đời này những người Phật tử đang lớn lên đầy tiềm lực để lo cho đàn em của mình, lo cho đệ tử của mình sau này, lo những làng hậu bối của mình sau này. Đó là vì những người Phật tử đó còn trẻ, lớn lên họ còn đầy cái sinh lực và họ yêu mến đạo. Mình có thể ra đi rồi, nhưng mà họ sẽ thương yêu,
[18:54]họ yêu quý, kính trọng những người xuất gia kế tiếp để họ lo cho đạo tiếp tục. Nên chúng ta thấy là cái việc mà giáo hóa trẻ cái ý nghĩa nó lớn lắm. Là vừa giúp đỡ cho gia đình đó, xây dựng đất nước đó và xây dựng cái tương lai của Phật pháp, cũng là một điều mà mình thương yêu cái đàn hậu tấn về sau của mình. Chính là nơi cái giáo hóa trẻ, nên vì vậy một người hoằng pháp mà nếu không quan tâm đến trẻ là một điều cực kỳ thiếu sót. Nên cái chiến lược mà giáo hóa trẻ phải là một chiến lược lớn của Giáo hội. Tuy nhiên cái điều này có vẻ còn hơi tự phát. Chúng ta hy vọng sau những cái bài hoằng pháp thế này,
[19:31]Giáo hội sẽ có một cái chiến lược kỹ lưỡng hơn, hơn là bây giờ. Bây giờ vẫn chưa có chi tiết lắm, ừ. Trong khi mà tiếp xúc với trẻ thì chúng ta phải phân tích một số đặc điểm trẻ có để mà chúng ta nắm bắt cái tâm lý, sinh lý nó, chúng ta nói chuyện cho vui, cho có hiệu quả. Thì những cái đặc tính như thế nào? Đặc tính của trẻ, thứ nhất là thế này, là trẻ còn được nuôi trong vòng tay của ba mẹ, được ăn học, chưa có phải bước ra đời làm ăn để va chạm với cuộc đời, cho nên là tâm hồn chưa bị những cái mối lo toan, là bị người khác mưu hại, trong lòng cũng chưa có những cái lo toan phải giành giật với người khác, nên nhìn đời còn nhiều mơ mộng và tốt đẹp và hy vọng.
[20:21]Đó là đặc tính của trẻ. Còn cái người mà khi lớn lên họ bước ra đời họ làm ăn, họ chịu nhiều cái áp lực, trong đó có những người khác họ mưu hại, họ giành giật, họ chen lấn, cái làm cho mình nghĩ xấu về cuộc đời, về người khác rồi phải đối phó, phải thủ thế, hoặc nếu người không có đạo đức thì người đó cũng phải lo giành giật người khác nên tâm hồn đã vẩn đục. Còn trẻ thì không bị như vậy. Cha mẹ của mình thì có thể là phải bươn chải, vất vả đối phó nhưng riêng bản thân trẻ thì không bị điều đó. Cho nên, trẻ còn có cái mà chúng ta hay gọi là ngây thơ, trong trắng. Cái chữ ngây thơ, trong trắng, tâm hồn chưa vẩn đục chính bởi vì chưa va chạm
[20:57]với cuộc đời, chưa phải đối phó với những điều xấu xa trên cuộc đời. Đây là một điều đẹp của trẻ, điều đẹp của trẻ và chúng ta phải tôn trọng điều này khi tiếp xúc với trẻ. Chúng ta không được phá vỡ cái ngây thơ trong trắng. Cái đôi mắt mà trẻ nhìn cuộc đời đầy hy vọng và mơ mộng là cái đẹp của tuổi thơ thì khi nói chuyện chúng ta không được quyền phá vỡ. Chúng ta phá vỡ điều này, chúng ta mang tội. Nghĩa là sao? Là khi nói chuyện chúng ta không được kể chuyện xấu của cuộc đời cho trẻ nghe nhiều quá gây ấn tượng không tốt. Chúng ta nói chuyện về đạo pháp, về dạy dỗ luôn lý, hướng dẫn điều này, điều kia, nhưng đừng gieo rắc vào lòng trẻ
[21:38]cái sự nghi kỵ đối với cuộc đời, làm đánh mất đi cái ngây thơ của trẻ. Quý thầy nhớ điều đó. Nghĩa là không được ngồi kể chuyện xấu, nói bên nọ có cái ông kia ổng giết vợ ổng, bên nọ có đứa trẻ nó chơi nó đâm cha nó lòi phèo, không được nói chuyện đó. Không được mà gieo rắc vào lòng trẻ những cái nhìn xấu về cuộc đời. Đó là lý do mà ta thấy những cái nhà mà họ làm phim hoạt hình cho trẻ em xem á là sao? Cái con gấu nó dữ không? Dữ thấy mồ chứ gì. Nhưng mà vào trong phim hoạt hình thì sao? Rất là dễ thương và tình cảm, thấy không? Đó, đó là họ muốn cho cái đứa trẻ nhìn cuộc đời thấy đâu cũng thương yêu và và tình cảm đẹp đẽ hết.
[22:17]Sư tử, cọp beo gì mà cũng ngồi nói chuyện với nhau thương yêu, dễ chịu, không có gì hết, chọc phá chút đỉnh ha. Như cái bộ phim Hãy Đợi Đấy con mèo với chuột á, giỡn nhau cho vui thôi chứ không có thù hằn, không có đổ máu, rồi không có những cái thủ đoạn. Đó, đặc tính của trẻ mà cái người giáo dục trẻ phải giữ gìn cho tuổi thơ điều đó. Mà chúng ta thấy cũng lạ lắm là ừ giờ quý thầy nhớ lại hồi nhỏ quý thầy thấy cái tuổi thơ có đẹp không? Người nào mà lúc đó thấy tuổi thơ đẹp là người đó đã già chút tuổi. Tại vì đang trong tuổi thơ không ai thấy tuổi thơ đẹp hết, đúng không? Vì sao vậy? Vì mình nhớ lại tâm lý ha.
[22:53]Ví dụ mình đang học lớp 3 thì mình thấy những người đi trước mình học lớp 4, lớp 5 mình thèm, thấy không? Mình nói: "Phải mình học cái lớp đó." Mà lên tới lớp đó rồi là thấy mấy người, ồ, nhảy lên cấp hai, học lớp 6, lớp 7 thấy đàn anh mình ngon. Cứ phải phấn đấu rồi về nhà phải học bài, phải không, phải làm bài tập, phải học thuộc bài. Mỗi ngày nào cũng đi học, muốn đi chơi tới giờ phải đi học, không đi học thì ba mẹ đánh đòn, vân vân. Nghĩa là mình cảm thấy mình bị vào một cái khuôn phép ép buộc. Và lúc đó mình cảm thấy không đẹp, cứ muốn mau cho lớn lên để làm chi? Khỏi đi học nữa. Nghĩa là chúng ta luôn luôn vậy, cái đẹp nó đâu có nằm phía trước á.
[23:25]Nhưng nhưng mà khi lớn lên rồi thì có khỏe không? Không, lớn lên bắt đầu nhiều chuyện còn phải làm hơn nữa. Lúc đó là gì gì? Bắt đầu bày đặt yêu nữa. Bày đặt yêu, rồi bày đặt gì nữa? Rồi phải lập gia đình, lập gia đình rồi xong gánh nặng chồng chất lên vai không? Một triệu chuyện phải lo. Lúc đó không ai bắt, ai lo mình nữa mà lúc đó là chính mình tự buộc lấy mình. Và lúc đó chúng ta nhìn ngược lại tuổi thơ mới thấy tuổi thơ làm sao? Đẹp, tới lúc đó mới biết. Chớ giờ còn nhỏ mà thấy tuổi thơ đẹp là người là ông già, ông cụ non. Cụ non, lúc đó chưa ai thấy tuổi thơ đẹp nhưng về già nhìn lại mới thấy tuổi thơ đẹp.
[24:02]Ừ, à lúc đó chúng ta mới thấy là những cái điều mà ngày xưa mình coi thường bây giờ đi ngang đều làm mình bồi hồi xúc động. Ví dụ cái kỷ niệm trong tuổi thơ ta ở chỗ đó có cái ao. Có cái ao mà đi sẩy chân lọt như té ha, hoặc là có cái cầu lắc lẻo, có cái bụi cỏ gai chả ra cái gì hết. À nhưng mà khi ta lớn lên rồi ta đi ngang lại khúc đường đó, đôi khi cái ao bị lấp mất tiêu, giờ dựng lên cái nhà, nhưng mà lúc qua ta đi ngang ta nhớ cái ao ngày xưa. Tại vì cái gì mà cái thời tuổi thơ trong trắng đều làm ta thấy đẹp hết, đúng không? Chắc quý thầy chưa thấy cái đó hả? Chắc đợi tới già cỡ tôi mới thấy.
[24:37]Cỡ tôi là bắt đầu thấy những điều đó là đẹp. Ừ, đi ngang nhìn một bụi cỏ ven đường cũng thấy thương yêu nữa. Ờ. Nên ư rồi trước Tết làm cái bài nhạc Hạnh phúc là khi á, hồi nãy có mở đó quý thầy có nghe không? Hạnh phúc là khi quỳ dưới chân Người á thì mỗi khi lạy Phật chúng ta được hạnh phúc, trong đó có bốn cái câu là: "Niềm vui khi nắng soi qua vườn cau chiều hè." Những cái điều rất là lặt vặt nhưng mà nếu tâm chúng ta thanh thản, chúng ta vẫn thấy đó là hạnh phúc đó. "Trẻ thơ vang tiếng ca trên đường đi học về." Những điều đó ngày xưa ví dụ mình có thể không biết gì, nhưng mà cái người biết nhìn lại thấy đó là điều đẹp không tìm thấy được.
[25:16]"Dòng sông êm ái trôi ghi lại bao lời thề. Nhà tranh hương khói lên, chuông chùa vang nhẹ nhẹ." Vâng, như vậy. Nên cái đặc tính thứ nhất là cái sự ngây thơ của trẻ chúng ta phải giữ gìn khi chúng ta tiếp xúc. Cái điều thứ hai là cái đặc tính của trẻ là trẻ đang trong giai đoạn phát triển cơ thể, cho nên luôn luôn bị thúc đẩy phải hoạt động, không thể ngồi yên. Chúng ta gọi là tính hiếu động của trẻ. Do đó, khi mà nói chuyện với trẻ chúng ta đừng bao giờ cứ ngồi yên lặng mà nói chuyện, không đứa nào nó chịu nổi hết. Cứ mà ngồi hai bên nói chuyện với nhau, ngồi nghiêm chỉnh để ly nước trước mặt,
[25:56]nói này, nói kia lát buồn ngủ trốn mất tiêu, sợ lần sau hết dám gặp mình. Cho nên nói chuyện với trẻ là phải vừa nói chuyện vừa giỡn chơi, vừa dắt, vừa chạy, vừa nhảy, leo cây, trèo cây đồ đó, đó là có cái hoạt động cái gì đó trong khi mà nói chuyện với trẻ. Chớ đừng có thành một buổi nói chuyện cứng ngắc như là nói chuyện với người lớn. Mà sự thật người lớn mà ngồi nói chuyện lâu quá cũng chịu không nổi. Quý thầy có sức khỏe không biết sao chớ như tôi vậy ai mà ngồi đàm đạo với mình nói chuyện này, chuyện kia mà nói chừng tiếng, hai tiếng là bắt đầu mình đừ. Tìm cách đứng lên đi liền. Cơ thể mình phải hoạt động chứ ngồi yên cũng
[26:27]không được, già rồi, hết sức chịu nổi. Còn trẻ còn hiếu động dữ dội nữa, nó đòi hỏi để cơ thể được nảy nở. Chúng ta thấy cây cối cũng vậy nữa, gió mà làm cho cây thổi qua thổi lại cũng là kích thích để cho cây phát triển á, nếu không có gió cây sẽ tàn lụi. Chúng ta cứ tưởng là cây là cần gì, cần nước, cần đất, cần không khí, cần ánh mặt trời á, chúng ta quên một điều cây cần gió nữa, không có gió cây không phát triển. Gió tức làm cho cây hoạt động thì trẻ cũng vậy nữa, rất là cần hoạt động. Do đó, khi nói chuyện với trẻ ta phải vừa nói vừa hoạt động. Tuy nhiên, là chúng ta vẫn dạy cho trẻ bất động ngồi thiền
[27:04]để cho trẻ kềm cái tính hiếu động cho ngày mai. Sau này trẻ lớn lên bắt đầu nó biết điềm tĩnh, nó biết ngồi thiền, thì đầu óc nó không bị stress. Chúng ta tùy theo cái tính hiếu động của nó để kích động cho nó hoạt động thì nó khỏe, nhưng rồi lớn lên nó bị stress liền. Nên người Tây phương họ bị stress nhiều là vậy, cái hoạt động của họ là kích động, là náo nhiệt. Ví dụ trong những cái buổi mà ca nhạc, chúng ta thấy họ nhảy nhót, họ la hét không, quý thầy có coi cái cảnh đó không? Quơ tay, quơ chân theo ca sĩ đó, ca sĩ đứng trên thì cà giựt, cà giựt không nói rồi, dưới này quơ tay, quơ chân nhảy múa theo.
[27:34]Nên cái lối giải trí của họ nó kích thích sự hiếu động đi tới lút, cái ngút chỉ luôn, không có biết kềm chế lại. Trình rồi đến lúc nào đó họ bị stress liền. Còn ta, rõ ràng ta nhìn thấy vấn đề chững chạc hơn, toàn diện hơn, nên ta tùy thuận với sự hiếu động để cho trẻ dễ chịu nhưng ta dạy cho trẻ biết kềm chế, có khi biết ngồi kiết già, biết tĩnh tâm, biết kềm chế, đó chúng ta cố phối hợp cả hai như vậy. Đó cái đặc tính thứ hai ta để ý. Cái đặc tính thứ ba là trẻ chưa có cái khả năng tư duy trừu tượng, vì vậy khi mà nói chuyện chúng ta đừng nói chuyện lý thuyết mà phải luôn luôn nói những điều rất cụ thể.
[28:13]Một lát nữa chúng ta sẽ đi vào thực hành. Ví dụ như hỏi đạo đức là gì? Thì mình không được kể chuyện dông dài, định nghĩa cao siêu. Như hôm qua có cái ông tiến sĩ ổng hỏi tôi: "Thầy định nghĩa giùm đạo đức là gì? Tại đạo đức ai cũng nghe hết rồi nhưng mà đạo đức là gì?" Thì tôi mới trả lời theo cái cuốn Tâm lý Đạo đức á, tôi nói: "Đạo đức là những khuynh hướng tốt trong tâm ta mà những khuynh hướng đó thúc đẩy ta để ta đem lại cái điều an vui và lợi ích cho người chung quanh ta." Cho nên nếu nói khuynh hướng tốt trong tâm thì chưa đủ, mà phải làm sao? Từ cái tốt trong tâm đó, những người chung quanh
[28:47]ta phải hưởng được cái an vui và lợi ích. Đó là định nghĩa. Cái định nghĩa đó quá trừu tượng, phải không? Phải có người tư duy cao mới hiểu. Nếu mình định nghĩa cho trẻ, không định nghĩa như vậy được, phải nói những điều cực kỳ cụ thể, rõ ràng. Mà chúng ta hiểu điều này để sau này khi ta tiếp xúc với cái người dân tộc cũng vậy, họ cũng không có khả năng tư duy trừu tượng nhiều, mà phải nghe những điều cụ thể. Như hôm trước vậy, có một gia đình người Ê Đê ở Đắk Lắk mới lên núi chơi. Thì cha mẹ, con cái đều lên chùa chơi hết, thì trước khi về gia đình mới chào tôi về, thì cái ông đó ổng mới nói thế này,
[29:22]ổng nói cái bày tỏ cái sự cảm động của ổng khi về chùa. Ổng nói ổng có đi cái chùa khác ổng thấy có vẻ ổng dùng cái ý gì đó, chữ gì đó tôi không nhớ, nhưng đại khái là thấy nó hơi lạt lẽo, còn về chùa này ý ổng diễn tả là những người thân tình như người trong một nhà, mà ổng không có cái chữ đó nha, không có cái thân tình như người trong một gia đình mà ổng dùng chữ này, quý thầy nghe rất là lạ, là: "Về đây á thấy giống như ăn chung một nồi cơm á." Ăn chung nồi cơm. Như vậy là họ cái trừu tượng là xem nhau như một nhà họ không có cái từ đó, mà ăn chung nồi cơm thì họ hiểu. Quý thầy nhớ đây là đặc tính của người dân tộc,
[30:00]mà họ có nhiều cái như vậy lắm, luôn luôn là họ tượng hình và cụ thể để nói một điều nào đó trừu tượng. Ừ. Ví dụ như có thể là để nói quý thầy mà một người nào đó tham ăn thì nhiều khi họ không có cái chữ tham ăn, tham ăn nhiều khi không có, họ có thể nói nó cụ thể hơn, họ nói: "Mày nhai và nuốt nhiều quá, lẹ quá." Vậy đó là biết tham ăn rồi chứ không phải nhai, nuốt mạnh quá thì biết là tham ăn chứ không có chữ tham. Họ cứ mình, nó, mày, tao ai cũng vậy hết trơn. Cái ông già làng ở trong buôn là cái người được kính trọng, mà khi nói chuyện với già làng: "Nó", kêu già làng bằng nó liền. Khi mình thấy lạ lạ, không biết sao phong tục họ vậy.
[30:41]Đúng Thì nói chuyện với trẻ ta cũng để ý như vậy, đừng có nói cái gì mà trừu tượng, chỉ nói những điều rất cụ thể. Thứ tư, là tuy trên mặt lý thuyết thì trẻ là những người trong trắng ngây thơ, nhưng trong thực tế ta phải hiểu là trẻ đang bị tấn công vào tâm hồn rất là trầm trọng hiện nay. Hiện nay các phương tiện như là sách báo đồi trụy, phim ảnh đồi trụy, internet đồi trụy khiến cho trẻ dễ tiếp cận với những điều xấu và do đó trẻ cũng đang bị nhiễm bẩn tâm hồn từ từ. Ta phải hiểu điều này. Chớ đừng có tưởng là nó không biết gì. Trên nguyên tắc, trên lý thuyết là không biết gì, nhưng mà có những đứa trẻ nó biết nhiều hơn quý
[31:27]thầy á, biết nhiều chuyện hơn quý thầy. Và đây là điều mà ta phải góp phần ngăn chặn. Mà trong khi nói chuyện nếu có cơ hội mà phát hiện được điều gì, ta phải nói thẳng ra để ngăn chặn trẻ, không cho trẻ nó bị những cái tài liệu xấu, những phương tiện xấu đánh vỡ tâm hồn của nó. Ở đây cũng là một cái trách nhiệm của quý thầy vậy. Rồi trẻ trong cái giai đoạn mà đang lớn lên á, cái tâm sinh lý nó có thay đổi, nhất là giai đoạn đang dậy thì. Cái giai đoạn mà đang chuyển mình trưởng thành và cái ý niệm về giới tính phân biệt rõ ra. Do đó chúng ta khi mà tiếp xúc với trẻ, chúng ta phải ý thức điều này cho rõ.
[32:04]Ví dụ như những đứa trẻ mà từ 10 tuổi trở xuống thì ta có thể xem nam như nữ cũng được. Nhưng mà trên 10 tuổi là nếu nam mình có thể thân mật được nhưng nữ bắt đầu phải giữ khoảng cách rồi. Đó, phải giữ khoảng cách. Lúc đó không được trên 10 tuổi mà còn lại: "Ơ, lại đây thầy bồng cái" là không được nha. Không được.
[32:26]Thứ năm, là thế này: những ấn tượng mà ghi khắc vào tâm hồn trẻ thì sẽ ghi dấu suốt đời, để định hướng suốt đời cho trẻ. Và do vậy, ta phải cố gắng gieo vào lòng trẻ những gì tốt đẹp nhất, những cái lý tưởng cao đẹp nhất, những cái ấn tượng chân chính nhất để cho trẻ mang theo suốt cuộc đời của chúng. Lớn lên á, khi chúng ta nghe một điều do từ nhiều nguồn nên chúng ta có cái chọn lọc, cái điều nào lấy hay điều nào không lấy. Còn trẻ thường là thụ động, cho cái gì lấy cái đó, và gieo vào trẻ điều gì mang theo trẻ suốt đời luôn. Nên chúng ta thấy, ví dụ như chúng ta gặp mấy người đó làm gì cũng sợ tội, hay là nói năng mực thước,
[33:11]cẩn thận, đàng hoàng, đoan chính, tìm hiểu cho kỹ thì đúng là người này xuất phát ngày xưa trong gia đình cha mẹ đã từng nói về tội phước. Nói tụi con mà ăn cắp là xuống dưới Diêm Vương chặt tay. Một câu nhiều khi nó đơn sơ thôi nhưng mà trẻ sợ tội rồi, bắt đầu tin có cái sự thưởng phạt sau khi chết. Rồi hoặc là nói rằng ở hiền gặp lành, gieo gió gặt bão, đời cha ăn mặn đời con khát nước vân vân. Tức là con gái là nói chuyện với đi đứng đàng hoàng, không được vừa nói vừa nhảy nhót vậy. Từ nhỏ cha mẹ đã kèm con điều đó. Cái nó tự nhiên mang dấu ấn nó theo suốt đời, cái mình thấy cái cô gái đó lớn lên tự nhiên thùy mị,
[33:46]nết na, mình hiểu ngay người này gia đình có dạy. Còn nếu mà lớn lên nó quậy lung tung phèng lên hết trơn, không còn kể ai, là biết ở nhà không nói kỹ. Không gây được cái dấu ấn đẹp cho đứa trẻ đó. Có thể là cái cá tính riêng của nó, nhưng mà gia đình cũng hơi thiếu sót. Do đó, để bù vào điều đó thì chúng ta phải thay cha mẹ làm điều đó, lúc nào cũng cho trẻ một cái lý tưởng tốt, một định hướng tốt suốt đời của chúng như vậy. Thì khi nói chuyện với trẻ đó, có những đứa trẻ hiếu động, năng nổ và có những đứa trẻ nhút nhát. Có những đứa trẻ đó, nó hỏi mình hoài, hỏi hết chuyện này qua chuyện kia khi đã thân rồi.
[34:25]Mà có những đứa trẻ mình nói gì nói, nó cứ ngồi nó cười cười hoặc hỏi nó gật đầu hay lắc đầu, nó không nói gì. Và trong những trường hợp như vậy thì chúng ta phải chịu cực. Ví dụ cái đứa trẻ mà nó hay hỏi mình dễ lắm, hỏi mình từ từ mình lái nó đi vô đạo từ từ. Còn đứa trẻ mà nó không hỏi, không nói gì hết, mình phải đùa, phải giỡn rồi phải gợi ý để cho những cái ý niệm, nó suy nghĩ đi dần vào những ý niệm của đạo. Cho nên chúng ta cực hơn một chút. Mà có những đứa trẻ ngộ nha, không biết nó thông minh hay sao, chuyện gì nó cũng hỏi. Nó hỏi tới lúc mình bí thì thôi. Có lần tôi chứng kiến một đứa bé
[34:59]này, là ông ngoại với mẹ nó dẫn đến chùa, bắt đầu nó ngồi nó hỏi mẹ nó. Nó hỏi xong rồi tôi nói: "Thằng bé này mà ở gần mình một ngày kiểu này chắc mình khùng." Hỏi tới nơi luôn. Đi vô cái hỏi: "Ở đây là cái gì vậy mẹ?" Mẹ nói: "Đây là cái chùa." Nó nói: "Chùa là gì mẹ?" Nó nói: "Chùa thờ Phật." "Ông Phật là ai mẹ?" Cứ hỏi kiểu đó riết mình khùng luôn chứ đừng có nói. Nếu mà quý thầy lỡ xui gặp mấy đứa đó, không, hên chứ, hỏi riết thế nào mình giỏi luôn á, hỏi mà mình không còn bao giờ bí nữa. Trong một buổi mà tiếp xúc với trẻ thì chúng ta thường để ý điều này: chúng ta tập chia làm ba phần nếu mình có chủ động,
[35:32]ở trong chùa mình có cái chương trình mà hướng dẫn trẻ, thì trong một buổi gặp trẻ chúng ta chia làm ba phần: một phần mình nói về giáo lý, một phần mình dạy trẻ một cái kỹ năng gì đó, và một phần là vui đùa. Nhá. Cái phần mà giáo lý thì nhớ là luôn luôn nói điều cụ thể, không nói những điều trừu tượng, mơ hồ. Còn cái phần mà dạy trẻ một kỹ năng gì đó thì thế này: nhớ điều này, cái điều mà ta dạy cho trẻ là điều hấp dẫn cực kỳ hơn những điều khác. Cái vui đùa, ca hát là điều rất phụ nha. Nên có những cái người họ chủ trương là khi trẻ là thích vui chơi nên họ đến là cho xếp vòng tròn vỗ tay ca hát, quý thầy thấy không?
[36:10]Họ tưởng như vậy là hấp dẫn trẻ đó. Đừng, không có, "chuyện xưa rồi Diễm ơi". Bây giờ bên ngoài những cái trò chơi vi tính hấp dẫn gấp ngàn lần. Bây giờ vô chùa mà đứng vỗ tay xếp hàng ca hát, hát mấy bài nó nó cũ xì, cũ rích rồi, bọn trẻ nó chán không thích đâu. Tôi hỏi nhiều người rồi, tôi kết luận. Tôi nhận thấy điều đó nhưng tôi chưa tin cái nhận xét của mình, tôi đi tôi hỏi nhiều người thì họ đều kết luận. Cái thời đại này mà đứng vỗ tay ca hát hết xài rồi. Do đó là khi mà trẻ đến chùa, nó đến ngắn thì mình dạy một điều sơ sài, căn bản, nhưng vẫn phải dạy. Còn nếu mình có cái chương trình mà để dạy trẻ
[36:45]lâu dài thì mình có một lớp học dạy hẳn luôn. Ví dụ nói đơn sơ thôi, nó đến chơi nhiều thì mình dạy về điện, cách đi dây điện, cách bắt những cái ổ cắm điện, cách an toàn về điện để đừng để bị điện giật, để sao cho nó bảo vệ chính mình nó không bị giật và nó làm sao trong nhà nó các em nó cũng không bị điện giật. Mình dạy những kỹ năng về điện gia dụng thì nó rất là thích. Hoặc là quý thầy như thầy biết vẽ, quý thầy dạy cho đến chùa cho tập vẽ. Dạy rõ ràng. Thời gian không nhiều, ít mình dạy theo ít. Hoặc là quý thầy biết võ thì dạy nó võ để cho nó hoạt động. Hoặc mà nhất là âm nhạc, nếu mình biết âm nhạc mình dạy âm nhạc.
[37:23]Nếu sau này quý thầy về chùa trụ trì thì có thể những kỹ năng đó mình không biết hết nhưng mình tổ chức có luôn luôn định kỳ, cứ mỗi Chủ nhật, chùa thế nào có một cái lớp là lớp kỹ năng cho thiếu niên Phật tử. Tuần nào mình cũng mở một lớp. Là hết cái môn này qua môn khác, môn này hết, quanh năm suốt tháng từ năm này tới khi quý thầy già chết, chùa tiếp tục làm. Rồi học hết rồi quay đi học lại. Ví dụ bây giờ cái môn y tế căn bản thôi, là quý thầy mời bác sĩ lại, cứ chiều Chủ nhật là dạy cho thiếu niên Phật tử, ai đến học thì học, không đến học thì thôi. Nhưng mà lúc nào cũng vậy là trẻ nó sẽ đến thích và cũng không dạy nhiều,
[37:56]dạy chừng một tiếng đồng hồ rồi sau đó đi ra ngoài nói giáo lý, vui chơi một chút. Dạy y tế gì vậy? Nó biết băng vết thương, rồi biết cấp cứu, biết sơ cứu, biết liên lạc với chỗ bệnh viện, rồi biết dùng thuốc nào nguy hiểm, không nguy hiểm, thuốc nào không được dùng, thuốc nào cấp bách được dùng vân vân. Tại vì nhiều bệnh này mình cho thuốc kia chết. Ví dụ thấy cái người mệt, họ ngã xuống họ xỉu, cái lật đật quậy một ly nước chanh đường uống vô xong họ chết luôn. Lý do là họ bị lên đường quá cao rồi họ xỉu, chứ không phải là họ do họ mệt mà mình cần vitamin C và đường như mình, nó khác nha. Thì những cái điều đó bác sĩ sẽ dạy và trẻ được học cái
[38:27]nó biết cấp cứu chính xác chứ không phải là làm sai. Thì những cái đó. Rồi ví dụ đến các khóa môn học âm nhạc thì mình nhờ nhạc sĩ vô chùa dạy, cứ chiều Chủ nhật dạy nhạc cho thiếu niên Phật tử, đó, rồi học xong rồi bắt đầu nói chuyện giáo lý, vậy đó. Còn bình thường mà tiếp xúc với trẻ, ví dụ vô tình nó đến chơi, mình ngồi bên hè cái mình gặp nó, cái ngồi nói chuyện hỏi: "Ồ, con đi chùa với ai vậy?" Nó: "Dạ, con đi với mẹ con, với ba con." Rồi: "Mẹ vô thắp nhang thôi con ngồi đây chơi với thầy một chút." Ngồi nói chuyện: "Con học lớp mấy?" rồi nói chuyện đó. Rồi tập cho nó: "Nè, vậy con đâu con xoạc chân ra, con uốn dẻo thử coi.
[39:00]Vừa ví dụ rồi con biết đứng trung bình tấn không?" Thế là mình cũng tập vài cái thế võ, thế là làm nó cũng thú vị. Đó, luôn luôn như vậy. Có cái dạy một cái gì đó thì vẫn rất là hấp dẫn chứ không phải chơi đùa là hấp dẫn, chúng ta nhớ nha. Có nhiều người cứ tưởng là mình chơi đùa cái trẻ thích tới chùa, không có đâu. Dạy nó một cái gì lợi ích, nó sẽ thích tới chùa hơn. Mà trong cái dạy đó, cái gì mình biết mình dạy và quý thầy cần biết nhiều kiến thức là vậy đó. Quý thầy phải biết võ, biết bơi lội, biết âm nhạc, biết hội họa, mỗi cái biết một chút. Còn khi nào mà quy mô thì mình mời thầy về dạy luôn.
[39:30]Còn những cái chút chút thì mình có thể nói chuyện với trẻ, dạy cho nó một chút. Đó. Quý thầy đã sinh hoạt đội hình chưa? Ví dụ đứng thành hàng ngang, hàng dọc, hàng đôi, hàng ba rồi đứng nghiêm, nghỉ rồi có chưa? Có phải không? Hồi trẻ có không? Trong trường phổ thông mình học rồi phải không? Đó, ví dụ nghỉ, nghiêm, quay bên phải, quay bên trái rồi đó. Cái đó rất là hay nha. Cái đó rất là hay. Cái hay đó làm cái gì? là tự tạo thành một cái phản xạ vâng lời cho trẻ. Ví dụ cái người có thể là họ cứng đầu, nhưng mà khi mà tập đội hình riết: nghỉ, nghiêm, đằng sau ba bước, bước tới một bước, ngồi xuống, vân vân, cứ tập.
[40:08]Tự nhiên cái tai nghe hiệu lệnh, tâm làm theo, bắt đầu nó có được cái đức tính vô cùng quý là đức tính vâng lời. Mà tại sao đức tính vâng lời là đức tính quý? Bởi vì trẻ phải vâng lời, vì người lớn đa phần là đúng hơn trẻ. Hôm vừa rồi, trước Tết tôi có đi giảng ở cái trại cai nghiện ở Phú Văn ở Bình Phước á. Ở đó nhà nước lập khoảng năm bảy cái trại cai nghiện lận. Thì những cái người mà cai nghiện thành phố là chở hết về đó để mà tập trung vào trại để cai nghiện, lao động. Thì bên Giáo hội Trung ương có Ni sư Huệ Từ là thường hay tới đó để thăm viếng và tặng quà. Mà có thầy nào ổng xây luôn nguyên cái thiền đường trong đó
[40:41]luôn, lạ ghê, ban giám đốc cũng cho luôn, xây nguyên cái thiền đường trong đó có thờ Phật trỏng á, để đến tập thiền. Thì hôm đó cái Ni sư Huệ Từ mới kêu tôi đi giảng cho các em. Thôi thì tôi cũng biết bài giảng này cũng khó khăn tại vì cái đối tượng mà nó là những người đối tượng họ không có thích đạo, nào giờ ăn chơi, nghiện ngập rồi vô đó bị tập trung trong đó. Nhưng mà Ni sư Huệ Từ chắc cũng tới lui nhiều lần. Thì hôm đó nói thì tôi không có giảng bình thường nhẹ nhàng như mình nói chuyện đây mà tôi đứng lên nói, không ngồi, đứng nói mà nói mạnh như là là lãnh tụ, như Hitler, như bạo chúa, mà nói để gây chú ý,
[41:12]chứ mà ngồi nói thường thường cái không nghe. Đó, vì cái cái cảnh là như vậy. Nhưng mà sau khi mà nói chuyện cái buổi sáng xong, thì có người Phật tử họ cũng đi họ dắt theo người bạn của họ là một cái bà người Mỹ. Bà người Mỹ bả mới nói rằng cả đời đây là lần đầu tiên bả đi ra khỏi nước Mỹ, rồi bả đi theo người Việt Nam, bả rất là thích thú khi mà tham gia những sinh hoạt này. Thì buổi trưa lúc mà ngồi nói chuyện rồi bà mới hỏi tôi là: "Hồi sáng tôi giảng cái gì vậy?" Thì tôi mới nói lại đại ý cho bà nghe, thì bà mới kể chuyện bà nói bà có một đứa con trai. Thì dường như lúc ban đầu cái người đó hư, hư hỏng.
[41:43]Thì tôi không có tiện hỏi là hư cái gì, bả chỉ nói là: "He went in a wrong way", tức là cái cậu ta đã đi vào một con đường sai. Thôi bả nói mình biết vậy thôi chứ mình không hỏi thêm. Rồi sau đó thì bà đã tạo nhiều điều kiện để cậu đó được ăn năn hối cải, được tu sửa, thì cậu đó đã trở thành cái người tốt, làm được nhiều điều thiện. Mà trong đó một điều bà nói câu này làm cho tôi rất là vui mừng, thì bà nói này: "He had to learn about the obedience." "He had to learn about the obedience." "Obedience" là gì? Sự vâng lời, sự vâng lời. Thì bà nói câu đó tôi rất là vui mừng. Thì đây đúng là cái căn bản của đạo đức làm người là phải biết vâng lời cái đã.
[42:27]Chính vì từ nhỏ tới lớn cái người con không học được cái hạnh vâng lời cha mẹ nên đã đi vào con đường sai lầm, đã "went into a wrong way". Nhưng đến khi mà qua nhiều cái sai lầm, nhiều cái sự hối cải, cậu bắt đầu hiểu ra là cậu phải vâng lời, "obedience", và cậu trở thành người tốt. Cho nên, khi mà chúng ta dạy cho trẻ cũng vậy, chúng ta dạy cho trẻ vâng lời là chúng ta cho trẻ một cái căn bản để có thể trở thành người tốt. Và cái sinh hoạt đội hình là cái phản xạ đứng, ngồi, nghiêm, bước tới ba bước, quay lui rất là có lợi cho trẻ. Nên nếu mà khi trẻ đến chùa mà đông, chúng ta phải cho sinh hoạt đội hình,
[43:03]phải xếp hàng ngang, hàng dọc, đứng lên ngồi xuống để tập cho nó quen cái phản xạ. Tôi nhớ cái hồi lúc mà mới giải phóng vậy thì gia đình tôi đi về cái vùng kinh tế mới thì đi làm rẫy. Thì lúc đó ở cái xã họ mới lập cái đội thiếu nhi Thiếu niên Tiền phong á. Thì lúc đó tôi đang ngồi trong rừng á, cuốc đất trồng tự nhiên có người vô kêu, kêu thấy thằng trai trẻ cũng có ăn học chút đỉnh, kêu ra phụ để coi phụ trách cái thiếu nhi nhi đồng. Thì ở cái vùng đó là dân tứ xứ họ đổ lại, mấy đứa trẻ dường như không được gia đình dạy dỗ kỹ. Nhưng mà chủ trương của xã là phải gom mấy trẻ em lại để vào đội
[43:39]Thiếu niên Tiền phong cho nó sinh hoạt lúc hồi mới giải phóng. Thì tôi phụ trách như vậy thì tôi mới phát hiện ra một cái tâm lý là nhiều đứa trẻ rất là cứng đầu, ương bướng, ngang ngạnh nha, tại gia đình không dạy. Nhưng mà khi vào mình cho nó sinh hoạt đội hình rồi, bắt đầu nó có cái phản xạ vâng lời rất là tốt. Rồi từ đó mình dạy dỗ điều gì nó nghe, đến khi nó trở thành tự giác. Sau này, khi mà sinh hoạt được một năm rồi mấy đứa nhỏ đó là bắt đầu nó lượm tiền hay lượm gì là đem đi trả lại hết, không có lấy nữa, mà ở miền quê á. Nên cái phản xạ rất là hay. Rồi một điều chúng ta nhắc nhau nữa là cái ngày hôm nay cái rừng
[44:13]hoang dã đã hết dần dần, do con người đã tàn bạo phá rừng hết, nó đem lại cái những tai họa cho cái cuộc sống này. Năm nay về ta bị hạn hán rất là nặng, hoặc là bên Mỹ hiện nay thì lại lụt lội rất là nặng, là cái thiên nhiên không còn cân bằng, chia đều, êm đẹp nữa mà thường có tính cách tàn phá. Bởi vì thiên nhiên đã nổi giận khi con người cứ khai phá rừng, chặt phá sự sống của rừng. Nên chúng ta phải tập cho trẻ thương yêu thiên nhiên bằng cách là cho trẻ làm sao, tiếp xúc với với rừng hoang. Có thể lâu lâu mình tổ chức cuộc đi chơi về thăm những nơi hoang dã để cho trẻ thương yêu cây cỏ, thương yêu thiên nhiên, vân vân, vậy.
[44:54]Đó là những điều mà hồi nãy nói một số đặc tính như vậy. Bây giờ mình đi vào cái thực hành nói chuyện với trẻ. Thì khi nói chuyện với trẻ là mình gọi trẻ bằng cái gì? Kêu trẻ là "con", phải không? Xưng là xưng là "thầy", thí dụ vậy. Thì mình phải dẫn dụ thường là mình hỏi thôi, mình hỏi thăm, mình bắt chuyện, mình làm quen: "Nè, con năm nay mấy tuổi?", "năm nay học lớp mấy?", "à con thích môn học nào?", "con có đi chùa hay không?", vân vân gì đó ha. Mình hỏi rồi có những đứa trẻ nó nhút nhát nó không trả lời, nó chỉ gật đầu lắc đầu. Có những đứa trẻ nó trả lời thì mình tùy mình dẫn câu chuyện vào lần lần.
[45:31]Ví dụ bây giờ mình hỏi là: "Con có hay đi chùa hay không? Con có thường hay đi chùa hay không?", cái nó lắc đầu, thì mình nói tiếp làm sao? Minh Tuấn lại. Ví dụ mình gặp trẻ mình hỏi: "Con thích đi chùa không?", nó lắc đầu, thì mình nói tiếp câu nào? Mô Phật thưa thầy là nếu như một đứa trẻ mà mình hỏi nó: "Con có thích đi chùa hay không?" mà nó lắc đầu á thì mình sẽ nói cho nó nghe những cái niềm vui của việc đi chùa. Đầu tiên mình nói cho nó những niềm vui để mà nó bắt đầu có ý thích, bởi vì trẻ nó thích vui. Sau đó nó có cái ý thích rồi bắt đầu mình mới nói tiếp cho nó nghe những cái điều lợi ích Thôi thôi, được rồi được rồi, đừng nói nữa.
[46:14]Thí dụ trả lời một câu giùm thôi. Nha. Thực ra mình hỏi là: "Con có hay đi chùa không?", nó lắc đầu, tức nó không hay đi chùa thì mình rủ liền: "Vậy nè, hôm nào con tới chùa lễ Phật nha, lại đây thầy thương con lắm, tới đây đi chùa với thầy." Mình nói một câu đơn giản vậy thôi. Thí dụ nó lại chùa, rồi nó gật đầu. Gặp cái đứa ít nói mà, hỏi: "Đi chùa không?", lắc đầu, nói: "Vậy con đi chùa lễ Phật với thầy nha?", cái này gật đầu, đơn giản chứ không gì. Nhưng mà lúc đó mình phải bắt đầu gợi chuyện hỏi tiếp, ví dụ nói: "Năm nay con học lớp mấy?", thì nó nói lớp 3, 4, 5, 6, 7, 8 gì đó ha. Rồi nói:
[46:46]"Con thích môn nào?" Ví dụ nó nói: "Thích môn Toán", thì quý thầy nói tiếp làm sao? Huệ Chân. Mô Phật thưa thầy, khi hỏi mà em bé thích môn Toán thì mình hỏi thì học có giỏi hay không? Thì có khi nào khúc mắc bài toán thì vô chùa thầy chỉ toán giùm cũng được. Đó cũng là một ý hay phải không? Cứ dụ dụ như vậy. Rồi ai có câu trả lời nào khác hơn? Rồi rồi, pháp danh gì? Trung Hữu. Dạ mô Phật thưa thầy, con ví dụ nếu như mà ở ngoài đời cái cuộc sống cái đạo đức thì trong vấn đề cái môn học Toán nó cũng như vậy, nó cũng khó như vậy á. Tuyệt vời. Câu trả lời này trùng với đáp án. Nhưng mà thế này, đâu bây giờ cái trong đáp án của bài làm thì nói thế này, nói:
[47:35]"Con thích môn Toán hả? Thầy cũng vậy, thầy cũng thích môn Toán." Hỏi con thích môn nào, nó nói: "Con thích môn Toán", thì mình đồng sự liền: "À thầy cũng thích môn Toán. Chính vì thầy thích môn Toán cho nên thầy hiểu được đạo Phật. Ai mà dở Toán không hiểu được đạo Phật." Tức là mình gài vô, mình nói chuyện dông dài nhưng phải kéo vô từ từ vô đạo Phật, gài đạo Phật vô lần lần, chứ không phải cứ nói chuyện rồi đi luôn ra ngoài, mình gài đạo Phật vô. Rồi khi mà mình nói là nhờ hiểu Toán nên thầy mới hiểu đạo Phật, thì bắt đầu nó sẽ hiểu lầm. Nó hiểu lầm gì? Nó tưởng là trong đạo Phật có học Toán. Phải không? Rồi nó hỏi là:
[48:08]"Ủa, trong đạo Phật có học Toán hả?" Thì lúc mình mới giải thích, bây giờ chúng ta nghe Minh Lãng trả lời cái. Nó tưởng là trong đạo Phật có học Toán thì mình vừa giải thích mà vừa gài nó lần lần nó đi vô đạo thế nào, nói nghe thử? "Té bộ trong đạo Phật có học Toán hả thầy?", mình trả lời làm sao? Cái này con chịu thua. Hả? Chịu không? Rồi đưa qua mắt kiếng kế bên luôn. À Mô Phật bạch Thầy, nếu mà gặp em bé hỏi vậy thì con nói là à đạo Phật không có học toán, nhưng mà học những điều đạo đức, những cái giáo lý. Được, một điểm. Trúng lớp rồi. Mô Phật, con xin hết. Câu đó chính xác. Không học toán, nhưng học đạo đức, mà đạo đức cũng rất là khó như toán, phải không?
[49:04]Đó, được cho một điểm câu đó. Rồi bây giờ trẻ nó sẽ hỏi tiếp là "vậy đạo đức là gì?" Đó, vào cái câu mà nếu mình không biết mình trả lời trừu tượng là trật à. Bây giờ trẻ nó sẽ hỏi tiếp: "Đạo đức là gì?" thì mình sẽ trả lời sao? Bây giờ câu này khó nữa nha. Câu rất trừu tượng mà phải trả lời cho trẻ. Kính thưa Thầy, đạo đức là dạy những điều hay tốt. Trừu tượng quá không được, trẻ nó không hiểu, phải nói cụ thể ra. Đang nói trẻ chứ không phải nói với tui, tui biết đạo đức rồi. Tưởng tượng mình đang nói với trẻ nha. Trẻ hỏi: "Vậy đạo đức là gì?" Mình trả lời sao cho nó dễ hiểu? Giác Hạnh là ai?
[49:43]Mô Phật bạch Thầy, nếu đứa trẻ hỏi đạo đức là gì thì con chỉ nói gọn gàng là: Đạo đức là con làm những điều thiện, điều tốt là đạo đức. Quá trừu tượng! Quá trừu tượng! Thiện Huy là ai? Mô Phật bạch Thầy, thì theo con thì đạo đức là vâng lời ông bà cha mẹ, học tốt. Đúng, bắt đầu cụ thể rồi đó. Nói tiếp đi, chưa đủ đâu. Hết rồi. Xích được một điểm rồi đó, mà nói thêm. Rồi rồi, quay phía sau An có người xung phong kìa. Dạ Mô Phật thưa Thầy, đạo đức là người nhỏ biết kính trọng với người lớn, ví dụ như biết vâng lời cha mẹ, hoặc là khi mình đi ra đường mình thấy tiền rớt mình sẽ trả lại cho cái người bị mất. Gì nữa?
[50:29]Được, tiếp nữa. Dạ... Ráng đi để được một điểm. Đi đúng hướng rồi đó, nhưng phải ráng thêm nữa mới được điểm, nói ít quá không được một điểm. Nhặt tiền rơi trả nè, kính trọng người lớn nè, vâng lời cha mẹ, rồi gì nữa? Con chỉ có bấy nhiêu thôi. Thôi, an ủi cho một điểm. Rồi, được. Thấy không? Tức là mình phải kể ra kiểu đó đó, nhưng mình kể ra nhiều điểm ha, kể ra nhiều điểm thì là trẻ bắt đầu nó hình thành từ từ thế nào là điều tốt, chứ đừng có nói chữ điều tốt hay điều thiện. Đạo đức là khi con gặp người lớn con cúi chào, tức là thay vì nói kính trọng người lớn, mình phải nói cụ thể hơn nữa:
[51:08]Gặp người lớn cúi chào. Hửm! Khi thấy bạn khó khăn giấy viết gì trong học hành con cho. Khi thấy tiền rơi con nhặt trả lại. Khi cha mẹ rầy con, con biết xin lỗi, phải không? Khi bạn bè mà rủ con trốn học thì con, con khuyên là bạn bè đừng trốn học. Thấy bạn bè cãi nhau thì con, con hòa giải, vân vân, là con siêng đi học, không bỏ học buổi nào. Tức là mình kể nhiều nhiều những cái một chút mà đều là những điều cụ thể thì trẻ hình dung. Nhưng mà nghe nhiều quá thì trẻ nó làm sao? Nó thấy ngán, phải không? Nó nhiều quá thì nó sẽ hỏi là: "Đạo đức nhiều quá làm sao cho hết được?", phải không? Thì mình trả lời sao?
[51:46]An Cầu? A Di Đà Phật. Thưa Thầy, nếu con trả lời á thì con nói với đứa trẻ là đạo đức á là tất cả những gì tốt nhất trên đời nếu con thực hành. Khoan, nó đang hỏi câu là nãy mình kể nhiều thứ rồi, bây giờ tới khi nó nghe nhiều quá cái nó ngán, nó mới hỏi: "Đạo đức nhiều thứ như vậy làm sao làm được?" Nó bị lo nhiều quá làm không được, thì mình giải tỏa tâm lý đó thôi. Giải tỏa tâm lý để cho nó không ngán đạo đức, mà nó yêu thích đạo đức, nó thấy đạo đức dễ làm, chứ bây giờ không còn là định nghĩa đạo đức là gì nữa. Nè, nãy mình định nghĩa vài dòng bắt đầu nó sợ rồi. Giờ bắt đầu cái nó mới sợ là đạo đức nhiều thứ quá,
[52:25]thì mình làm sao giải tỏa tâm lý nó thôi, để cho nó thấy đạo đức cũng dễ làm, chứ không phải là khó làm. Thì theo con trả lời á thì mỗi ngày con chỉ cần làm một việc thôi. Chính xác, cho một điểm, đúng ý. Nha, mỗi ngày làm một điều gì đó thôi. Ví dụ hôm nay mình gặp tiền rơi mình nhặt mình trả lại, chứ đâu phải ngày nào cũng có người ta rơi tiền mà lượm đâu, phải không? Thì hôm khác là bạn mình rủ mình trốn học đi coi phim thì mình khuyên nó lại, đó. Cứ ngày việc này ngày việc kia, thì ý đó chính là đúng ý. Rồi khi nói chuyện như vậy là tạm thời câu chuyện ngang đó ngừng. Bắt đầu nó im lặng rồi mình cũng im lặng.
[53:02]Giờ mình phải gợi chuyện tiếp nữa. Mình gợi chuyện. Thì bây giờ mình coi coi lúc này là trẻ nó thích cái gì nhất, mình hỏi ngay cái đó. Bây giờ thường thường là trẻ nó thích cái gì nhất? Trẻ nó thích gì? Phim! Mê coi phim. Phải không? Bây giờ là trẻ khoái coi phim với chơi game vi tính á. Chứ phim bây giờ mình lấy ngay cái phim mình hỏi nó là: "Lúc này con thích xem cái loại phim nào nhất?" Mình gợi chuyện mà, để mình gài từ từ vô đạo mà. Cho nên là cái thời đại hiện nay đó, trẻ thích coi phim nên quý thầy mình mà thiếu kiến thức về phim cũng khó nói chuyện lắm nha. Nhưng mà nếu quý thầy mình để nói:
[53:39]"Thôi bây giờ con học hoằng pháp cho nên phải coi phim cho nhiều nhiều một chút" thì quý thầy lớn mình sẽ không chấp nhận, làm mất thời gian tu hành. Thực ra phim ảnh nó cũng tào lao nhiều thứ, nhưng mà có nhiều phim nó có cái nội dung về kiến thức và đạo đức cũng rất là hay, về triết lý cũng rất là hay. Nhưng mà cũng có nhiều cái phim nội dung tào lao. Ừm bây giờ mình hỏi trẻ thích coi phim gì, thì bây giờ quý thầy đoán thử coi trẻ thường thường thích coi phim gì?
[54:08]Dạ trẻ giờ thích xem phim Hugo. Siêu nhân với Hugo. Siêu nhân hả? Dạ. Tức là phim hành động ha? Phim hành động, phim có những anh hùng, phim có những con người cao siêu. Đúng là cái tâm lý người ta thích một thần tượng, thích một anh hùng, tức là phim có hoạt động, phim có đánh nhau á, đại khái có hành động mà có đánh nhau, phải không? Nói phim siêu nhân chứ nó chỉ trả lời câu này: Giờ con thích xem phim đánh nhau. Phải không? À lúc đó mình mới hỏi là: "Vậy là con có biết tập võ hay không?" Thì sẽ có hai trường hợp. Hoặc là có đứa trẻ nó nói là: "Con có, con biết tập võ sơ sơ rồi" hoặc là: "Con chưa biết." Thì mình sẽ nói làm sao?
[54:47]Mình dụ làm sao? Mình dụ sao? Mình nói: "Rồi, vô đây thầy, thầy dạy cho. Thầy biết sơ sơ." Đó, vô chùa ha. Rảnh rảnh con tới chùa thầy sẽ hướng dẫn con một số cái thế khí công, những cái thế võ ban đầu để cho con, con tập luyện. Vì có những cái mà trẻ tập được chứ về già khó tập. Ví dụ như là cái xoạc chân ra đó, xoạc chân cho thẳng đó, trẻ dễ xoạc mà lớn tuổi rồi thì rất là khó. Mà mình xoạc chân thẳng rồi á, cái đòn đá mình nó mới chắc mới mạnh được. Hoặc là cái uốn dẻo vậy, làm cho cái kích thích cái hệ xương sống của mình sau này không bị gai cột sống, rồi trẻ lâu, tăng sức đề kháng, dễ nhào, dễ lộn, vân vân.
[55:28]Đó, những cái đó thì trẻ tập rất tốt, mà già rồi rất là khó tập. Ừm nên đang nói về võ mình cứ nói tiếp tục, mình nói: "Võ thuật giúp cho con người khỏe mạnh, phải không, tự tin." Tự tin là làm sao? Tức là đi trong đêm mình không không sợ, đi chỗ vắng không sợ, thấy cái người mà dữ dằn mình không sợ, tại mình có võ thuật. Nhưng mà võ đạo làm cho người ta có nghĩa khí. Cái chữ nghĩa khí dễ hiểu không? Dễ hiểu không? Không, nên trẻ nó sẽ hỏi. Khi mà nói mà võ thuật cho ta cái sức mạnh, sức khỏe và tự tin, thì mình giải thích sơ sơ, nhưng nói cái võ đạo cho ta có cái nghĩa khí thì trẻ nó sẽ hỏi: "Nghĩa khí là gì?" Và người trả lời câu đó là... là...
[56:15]Huệ Dũng phải không? Vắng ha? Nguyên Thái phải không? Mô Phật, bạch Thầy nè, như mà có đứa trẻ hỏi con nghĩa khí là gì thì con... Trời ơi, sao vô tới đây ở mà còn nói giọng Huế đặc sệt vậy nè? Ráng pha pha giọng Nam chút nha. Để mai mốt đi giảng, đi giảng mà giọng Huế đặc sệt người ta nghe không được nha. Phải... Dạ con nói... Cứ "nói nói" mà, "con nói" mà "con nói nói" cái gì? Tập cho quen lại nha. Nghĩa khí là sao? Nghĩa khí là gì? Dạ, nghĩa khí là làm việc cho người khác, giúp ích người khác và... Trừu tượng quá! Trừu tượng quá! Như giúp ích cho bạn bè khi khó khăn gọi là nghĩa khí. Hơi trừu tượng mà chưa tới nghĩa nha.
[57:03]Rồi trả lời luôn, tên gì? Tên gì? Thanh Tấn hả? À, nghĩa khí là gì? Bạch Thầy, đối với trẻ thì con sẽ hình dung, ví dụ cho trẻ thấy đi trong một đám bạn vậy, có một người ăn hiếp nhưng mà trong các bạn đó không ai dám oánh, nhưng mà mình nhắm chắc mình có khả năng oánh họ để mà cứu bạn thì có thể đó là nghĩa khí một phần. Không, thì cái đó cũng là cái cụ thể ha. Nghe nó hơi kỳ kỳ nhưng mà cũng là cụ thể. Dạ, nếu mà định nghĩa theo những cái từ ngữ thì trẻ nó không hình dung. Đúng rồi, phải nói những điều cụ thể. Gì nữa? Nói thêm vài cái, chứ có một thứ đòi oánh lộn không vậy, gì nữa? Với lại chẳng hạn như trên một đường đi á mình thấy ví dụ có những
[57:43]cái nó gọi là bất bình á mà mình có khả năng can thiệp, mình lại can thiệp một cách tự tin hơn và sẽ giúp cho hai bên người ta... Nói chuyện hơi trừu tượng ha. Câu này nghe cũng chưa được ngon lắm. Thiên Hậu, Thiên Hậu là ai? Thầy nếu mà có cái đứa em bé thì con con nói cái nghĩa của trừu tượng cũng như của một lời nói. Nhưng mà có người đó đứng ra đại diện nói ra cái lời cho cái người kia muốn hỏi. Cũng như là nói cái ý nghĩa tự mình biết được, cũng như em bé đó tự hy sinh ra cái lời nói đó. Cũng như cái người có ra cái sức lực. Nói gì nãy giờ tui không hiểu gì hết á. Tâm Đạt phải không? Tâm Đạt.
[58:29]Không biết luôn Thầy. Nhẫn Bình đó thầy. À, Nhẫn Bình, Nhẫn Bình. Dạ Mô Phật, theo con nghĩ người có nghĩa khí là khi mà thấy cảnh bất bình thì bạn bè sẽ ra tay để mà có thể hỗ trợ, giúp đỡ, bênh vực lẽ phải. Họ luôn sống vì cái đòi hỏi cái sự công bằng. Trừu tượng quá, ví dụ trừu tượng quá.
[58:57]Rồi rồi, Trung gì nữa, phía sau này, tới. Mô Phật, thưa thầy theo con là nghĩa khí là rất can đảm là không hèn nhát và không sợ hãi, dám đương đầu với tất cả những nguy hiểm nhưng không có làm điều gì sai quấy để hại người khác mà chỉ giúp người khác mà thôi. Trừu tượng quá, trừu tượng. Cái cách nói chuyện với trẻ khác. Ý thì không hề sai, nãy giờ quý thầy nói không ai sai hết, nhưng mà nói chuyện với trẻ vậy không được. Cái đáp án như thế này: Là khi thấy người bạn bị ăn hiếp, ta dám bênh vực; thấy nhà cháy, mình dám nhào vô mình cứu người; thấy người ta rớt xuống sông, mình dám nhảy xuống mình cứu.
[59:39]Mình không bao giờ ăn hiếp người khác, phải không? Nên là nghĩa khí là sống can đảm, không hèn nhát, sợ hãi, đương đầu với nguy hiểm để giúp người. Đó, những cái điều mình phải kể được một số cái thí dụ cái đã. Tuy nhiên, bắt đầu mình gài vô nhân quả. Chứ mình nói khơi khơi ở ngoài nó cũng đi đâu ra ngoài không à. Nếu ta hiếp đáp, bắt nạt người khác thì sau này ta sẽ bị quả báo có người ăn hiếp trở lại. Trên đời này, ta gieo nhân gì sẽ gặt quả nấy. Tới câu này trẻ hiểu không? Không. Bắt đầu mình gài vào nhân quả thì trẻ không hiểu, thì trẻ sẽ hiểu là cái đó là cái gì, gieo nhân nào gặt quả nấy là gì. Tức là hỏi:
[1:00:15]Nhân quả là gì đó? Rồi cái người trả lời cho trẻ câu này tuyệt vời nhất sẽ là Nhật Quang B là ai? Bây giờ đó, bắt đầu nói tới nhân quả là gì. Bài nhân quả hôm trước mình học rồi phải không? Nhưng mà mình nói chuyện với người lớn. Mô Phật! Bây giờ nói cho trẻ. Mô Phật, thưa thầy khi trẻ hỏi nhân quả là gì, con thì nói là khi giúp cho ai cái điều gì thì sẽ được người khác giúp và khi mình làm chuyện xấu gì với ai sẽ bị việc xấu đến với mình ạ. Nhân quả là nói mênh mông không bao giờ hết, nhưng phải nói cho cụ thể lại nha. Giác Minh. Mô Phật! Thưa thầy, nhân quả con nói với bé thì nhân quả ví như con làm những cái điều thiện hay hoặc là như
[1:01:03]con giúp cho người ta cái gì đó, bát cơm thì ngày mai con đi đâu hay hoặc làm cái gì thì người ta sẽ giúp con lại bằng bát cơm hay hoặc là giúp đỡ người ta học hành thì người ta sẽ giúp con khi lúc khó khăn. Mô Phật! Đó là một, nhưng mà tôi muốn nghe quý thầy nói thêm nữa. Đó là những cái ví dụ cụ thể như vậy đó, phải nói ra từng cái, từng nhân từng quả. Minh Tuấn là ai? Dạ Mô Phật, thưa thầy. Nhân quả là như làm cái gì thì mình sẽ gặt được cái đó, như là con siêng cần học thì con sẽ đạt kết quả tốt. Nhân quả có tính cách thiện ác báo ứng, chứ nó không phải là cái hiệu quả. Ví dụ mình thương người ta, người ta thương lại,
[1:01:44]cái đó không phải là nhân quả, mà nó phải nhảy qua một thời gian khác, nó mất liên lạc với cái hành vi cũ của ta mà nó vẫn đem cho ta kết quả tốt. Đó là báo ứng, thiện ác báo ứng. Nhớ nhân quả là thiện ác báo ứng, chứ nhân quả không phải là một cái hệ quả tất nhiên của một cái công việc. Cái đó không gọi là luật nhân quả nghiệp báo. Chúng ta nhớ phân biệt cái đó cho kỹ. Nha. Giống như hồi nãy kể câu chuyện mình cho nó bát cơm, mai mốt đi đâu có đói thì có người cho ăn. Đó, nó phải vậy đó, nhân quả là vậy đó, nói cụ thể như vậy. Nam Mô A Di Đà Phật! Con xin trả lời. Nhân quả nếu mà trả lời với trẻ em thì
[1:02:21]ví dụ nói về đứa trẻ vô trường để học thì ví dụ nói xưng với đứa trẻ là: Hôm nay con đi vô trường con mua cà lem cho mấy bạn ăn, nhưng mà lỡ mai mốt con hết tiền thì sẽ gặp có người bạn khác mua lại.
[1:02:40]Mô A Di Đà Phật! Nó cũng được nhưng mà nghe nó không cao siêu ha, nó phải vi diệu, nó mầu nhiệm gì một chút. Chứ bây giờ mình cho ăn, mốt không có tiền cho ăn lại. Có cái ví dụ nào khác không? Nghe nó phải vi diệu, mầu nhiệm một chút. Thôi, người khác ha. Tâm Đạt. Nam Mô A Di Đà Phật! Theo con thì con nói là con phải sống và có hiếu với cha mẹ để sau này rồi sẽ có người báo hiếu lại với con, hay là con phải giúp đỡ những người mà tật nguyền rồi để cho nghiệp mình nó được tốt, không còn gặp những cái nạn mà bị nhân quả bị thiếu hụt về thân thể. Không, những cái bắt đầu đi vào ví dụ như người tật nguyền
[1:03:27]cũng là một cái chuyện chuyện đặc biệt rồi phải không? Nhân quả đó mà khai thác là hay lắm à. Nhưng mà nói thì chưa hết ý, rất bất ngờ quá. Thí dụ mình có thể nói thế này: Khi mình gặp một người tật nguyền mà con trêu chọc thì sau này con sẽ sẽ bị tật giống người đó; nhưng nếu con thương yêu người đó, con giúp đỡ người đó thì không bao giờ con bị cái tật của người đó. Nhân quả. Đó, mình thì dùng đưa cái ý tật nguyền ra là hay rồi đó, nhưng mà mình thêm nó nữa, phải không? Đó. An Thuận là ai? Ủa! À, rồi nói tiếp đi chứ. Nãy chưa nói mà. Nam Mô Phật, bạch thầy! Nhân quả là mình cúng dường cho Phật gạo thì mai mốt được giàu
[1:04:06]sang, còn mình cúng bông cho Phật thì sau này mình đẹp.
[1:04:13]Cứ nói đi, cứ nói đi. Gì nữa? Nhiêu đó hả? Thôi thôi, được rồi nha. Thì đại khái á là chúng ta nói những điều cụ thể như vậy chứ trẻ không có hình dung lý luận nhiều, cứ mình cứ kể từng cái từng cái nhưng mà nhân quả báo ứng thiện ác chính xác. Thì cái nhân quả thì nói muôn đời không hết, mỗi lần mình gặp trẻ mình đều gài gài để mình nói về nhân quả cho trẻ nghe, nên trong đầu mình mình phải cực kỳ giỏi về nhân quả. Khi mà nói thuyết pháp hoằng pháp á là ai cũng phải một bụng nhân quả. Gặp người lớn mình cũng phải dạy về nhân quả, gặp trẻ mình cũng dạy về nhân quả. Cách nói khác nhau nhưng mà trong bụng mình là đầy một bụng nhân quả.
[1:04:49]Nhớ nha, quý thầy đi làm công tác hoằng pháp thì phải giỏi về luật nhân quả. Thì cái chuyện này suốt đời nói không bao giờ hết đâu. Này rất là lý thú mà lý thú nhất là nhân quả, khi mà nói chuyện giảng đạo, lý thú nhất vẫn là nhân quả. Bây giờ thí dụ bây giờ mình hỏi trẻ là: Lớn lên con thích làm nghề gì? Thì dĩ nhiên là trẻ sẽ nói ra nhiều cái nghề, nhưng mà trẻ nói nghề nào mình cũng tìm cách mình gài cho nó dính vô cái đạo hết, cho nó có cảm tình với chùa, cho nó mến với đạo. Ví dụ gặp cái đứa cắc cớ nó nói: Dạ lớn lên con thích làm công an. Ha? Thì mình cũng tìm cách mình nói được có liên quan tới đạo.
[1:05:23]À Giác Hạnh. Ví dụ trẻ nói: Lớn lên thích làm công an thì mình nói làm sao? Dạ Mô Phật, thưa thầy nếu mà trẻ nói lớn lên thích làm công an thì cũng hướng dẫn cho trẻ con can thiệp những điều coi như là chưa được công bình thí dụ vậy thì con có thể can thiệp.
[1:05:46]Trung Bắc là ai? Muốn trả lời nghề công an được hay để trẻ nói nghề khác mình cũng trả lời được, tự nghĩ ra. Phải cho lẹ, không trả lời là trừ một điểm liền. Phải đứng lên và phải nói, dù ít dù nhiều vẫn phải nói. Phải ráng động não nha, phải lanh. Học tới môn này là phải lanh, phải giỏi mới được, phải chịu cực chịu khó. Ví dụ nói thích làm công an thì nói làm sao? Huệ Chơn là ai? Mô Phật, thưa thầy khi bé nói thích làm công an thì mình dạy nó là làm công an xử cho công bằng như trong phim Bao Thanh Thiên vậy đó, chứ đừng có ăn hối lộ như mấy ông khác bị ở tù tội nghiệp.
[1:06:33]Cũng là một cách nói. Nói nghề nào mình cũng gài đạo Phật vô, gài đạo đức vô, cái cách mình. Bây giờ ví dụ như nói: Con nửa lớn con thích làm thầy giáo. Thì mình nói làm sao? Hả? Ai xung phong trả lời câu này? Ví dụ đứa trẻ nói: Dạ, con lớn lên thích làm thầy giáo. Rồi trả lời. Tên gì? Thôi thôi, mình đứng lên đi. Nguyên Chính hả? Dạ Mô Phật, thưa thầy! Nếu như trẻ lớn lên muốn làm thầy giáo thì con sẽ phân tích là theo hai cái đối tượng để mình nói. Một là nếu như trẻ từ dưới 11 tuổi thì mình nói theo cách là vừa đùa giỡn và vừa có sự thật ở trong đó. Còn nếu như trẻ từ 12... Nói làm sao? Nói làm sao? Nói cho rõ ra, đừng có nói tổng quát.
[1:07:13]Bây giờ tưởng tượng như đang trả lời với trẻ, nói câu trả lời đó ra nha, cho lớp nghe. Cái cách trả lời đối với trẻ là: Nếu như con làm thầy giáo thì con phải là một người thầy giáo giỏi, truyền đạt những cái kiến thức của mình đi trước lại cho những đàn em sau và dạy cho những đàn em có những đạo đức để truyền đạt kế thừa theo nữa. Chính xác, quan trọng là phải có đạo đức á. Dạ. Cho điểm câu này nha. Giờ ví dụ như đứa trẻ nó nói: Dạ, con lớn lên con thích làm thủ tướng. Thiện Quang là ai? À, giờ đứa trẻ nó nói: Dạ, con thích lên... nửa lớn làm thủ tướng.
[1:07:47]Nếu trẻ nói lớn lên con thích làm thủ tướng thì con phải từ bây giờ phải học thật giỏi và phải có cái tính trách nhiệm và biết lo lắng cho mọi người để sau này biết thương yêu và lo cho dân, lắng nghe nguyện vọng của nhân dân. Cũng được. Rồi ví dụ đứa trẻ nó cắc cớ nó nói: Dạ, lớn lên con thích làm ngôi sao ca nhạc. Ha? Thì mình nói làm sao? An Từ. Nam Mô A Di Đà Phật! Nếu mà trẻ nói thích ca nhạc thì mình phải giúp cho trẻ nghe nhạc. Ví dụ như nghe nhạc đạo hoặc là... Hồi sáng có cô trả lời. Hỏi tới câu này đứa trẻ nó thích làm ngôi sao ca nhạc, cô trả lời: Vậy cô sẽ soạn nhạc cho con hát. Trời ơi, nghe cũng muốn xỉu liền.
[1:08:39]Siêu đẳng, câu trả lời siêu đẳng chưa từng có. Ở đây là những điều mình nói ví dụ cho vui thì thôi quý thầy tùy nghi ha, chứ nghề trong thiên hạ thì đầy mà mình nêu ra vài cái ý muốn trắc cớ một chút xíu. Nhưng đại khái là cái bản lĩnh mà khi mình nói chuyện với trẻ là vậy đó. Tức là tùy vào trẻ rồi mình gài cái câu trả lời mình, cái câu nói chuyện của mình đưa vào đạo từ từ, từ từ vậy. Bây giờ tới một câu hỏi này rất là tế nhị mà nó là một thực trạng: Con có bao giờ bị bạn bè rủ xem phim đồi trụy chưa? Với trường hợp đứa trẻ nó không biết phim đồi trụy là gì thì tốt, mình sẽ căn dặn là bạn bè mà rủ xem những phim xấu thế
[1:09:20]này thế kia là con phải khuyên bạn bè từ bỏ, vân vân. Nhưng mà trường hợp đứa trẻ nó nói nó có, tức là tâm hồn nó đã bị nhiễm bẩn rồi, thì quý thầy nói làm sao? Mình phải nêu vấn đề đó, đây là điều có thật hiện nay. Thiện Phát? Trong trường hợp đứa trẻ nó nói nó thú nhận là nó đã bị xem phim xấu rồi? Mô Phật! Nếu mà đứa trẻ nó bị nhiễm về cái những cái văn hóa đồi trụy, những cái mà không có đạo đức thì mình phải khuyên nó phải từ bỏ và phải học hỏi những cái điều hay lẽ phải để khỏi bị sai lầm.
[1:09:56]Thực ra quý thầy cũng chưa chuẩn bị cái tinh thần về những câu hỏi thế này, những cái tình trạng thế này. Thì hôm nay tôi không có bắt bẻ, nhưng mà quý thầy phải chuẩn bị tinh thần nha. Chứ sau này mình giáo hóa trẻ, tại vì những cái điều đó nó đang đánh vỡ tâm hồn của trẻ thơ mà cũng đánh vỡ đạo đức, mà cũng tức là cản đứa trẻ nó không có đến với đạo được, bởi vì điều xấu lôi kéo nó thì nó không thích đến với đạo. Mình phải gỡ điều đó ra để đưa nó về với đạo. Cho nên cái thực trạng mà trẻ nó bị bí mật mà lôi cuốn xem phim đồi trụy là một thực trạng có thật. Mà khi mà mình đủ thân tình mình đem cái đó mình hỏi,
[1:10:28]mà nó thú nhận nó có, mình phải tìm cách, nghĩa là giải thích, ngăn cản nó, xây dựng cho nó cái niềm tin yêu cuộc đời lại, tin yêu vào điều thiện lại và nó ghét cái điều xấu đó. Phải làm sao như vậy. Thầy trả lời nghe. Kế trưởng lớp nè. Pháp danh gì? Thiện Phước. À Thiện Phước, trả lời coi. Ví dụ nó lỡ có coi phim đồi trụy thì mình nói làm sao? Mô Phật, kính thưa thầy, nếu mà trẻ nói là đã có coi phim đồi trụy rồi thì con khuyên thì con đừng có nên coi phim xấu đó nữa, mà phải coi những phim mà của bên đạo Phật để sau này thành một con người tốt, vừa tốt cho gia đình và còn để phục vụ được cho xã hội.
[1:11:17]Thì đại khái những cái ý như vậy là đúng ha, nhưng mà mình gỡ điều này rất là khó, nói rất nhiều chứ không phải dễ. Nhưng mà ý chính cũng là như vậy. Nhưng quý thầy cố gắng mình để tâm thêm vấn đề này. Đây là những điều mà quý thầy sẽ phải đối diện, phải gặp á. Mình có cách để mình hóa, gỡ mình hóa giải giùm cho trẻ, là trọng điểm nha. Đại khái là chúng ta nói chuyện với trẻ thì vấn đề nhiều khi nó dông dài, nhiều thứ, đủ thứ mặt, nhưng mình luôn luôn nói phù hợp với tâm tính của trẻ, làm cho nó thích thú và không có trừu tượng lắm. Và trong bụng quý thầy phải có một bụng đủ thứ chuyện trên đời để kể cho trẻ nghe.
[1:11:54]Ví dụ như câu chuyện thế này: Là ngày xưa có một đứa bé không vâng lời cha mẹ, ít khi chịu theo cha mẹ đi chùa lễ Phật. Những khi phải lên chùa lễ Phật, nếu cha mẹ mải lo lễ Phật không để ý là chú chạy biến ra ngoài vườn bắt bướm. Một hôm cha mẹ gọi chú đi chùa, chú giả vờ kêu cha mẹ đi trước rồi chú sẽ đi sau. Cha mẹ đi rồi, chú theo chúng bạn đi ra bờ sông câu cá. Trong lúc đùa giỡn, chú bị nước xoáy cuốn ra xa dìm xuống. Mấy đứa bạn sợ bị liên lụy đã bỏ chạy về nhà im thin thít giống như không biết chuyện gì xảy ra. Trong cơn nguy biến đó, chú chợt nhớ cha mẹ chú có dặn là khi gặp tai nạn hãy niệm Bồ Tát Quán Thế Âm cầu cứu.
[1:12:30]Thế là chú niệm liên hồi, chợt một khúc chuối cây trôi trên sông chạm vào người và chú bám lấy, chú bơi được vào bờ. Và mãi hôm sau người ta mới đưa chú về nhà giúp. Từ đó chú siêng năng đi chùa, chịu làm lễ quy y, học hỏi giáo lý. Và sau này chú vào chùa Thiên Khánh chú đi tu, pháp danh là Đức Hoàng chẳng hạn, ví dụ vậy. Thấy là quý thầy phải có nhiều cái câu chuyện để mà tính cách mà giáo dục răn đe cho trẻ. Những câu chuyện mình cứ đặt ra, nhưng mà phải một bụng khi nói chuyện với trẻ, những cái câu ngă ngắn ngă ngắn như vậy. Hoặc là một câu chuyện khác: Là ngày xưa có một chú bé có lòng thương yêu thú vật và cỏ cây.
[1:13:05]Chú thương chó, mèo, chim chóc và thương cả cá, tôm, thậm chí bắt trùng dưới đất đùa chơi rồi thả. Chú thương cây cối quanh nhà và thương những lùm bụi ven đường đi. Nhà chú lúc nào cũng có chim từ xa bay qua reo hót hoặc mèo, chó rượt đuổi vui đùa với nhau, những cây hoa kiểng, dây leo lủng lẳng khắp vườn. Một hôm mẹ chú bệnh nặng, nhà nghèo chạy chữa không nổi và bà hấp hối chờ chết. Chú ngồi bên cạnh khóc lóc, cầu nguyện. Chợt một ngày sau người mẹ tỉnh dậy đòi ăn và khỏe hẳn. Bà kể rằng khi nằm mê man, bà trông thấy hàng chục con chim ngậm cây thuốc bay đến mớm vào miệng bà. Suốt đêm như vậy, bà đều chiêm trong mộng cho ăn cây thuốc và đến sáng thì hết bệnh.
[1:13:44]Chú bé hiểu rằng tình yêu thương thiên nhiên của chú đã được đền bù. Lớn lên, chú làm nhà bảo vệ môi trường, kêu gọi mọi người bảo vệ rừng và động vật hoang dã. Nó có những câu chuyện hư cấu như vậy, nhưng mà trẻ sẽ thích nghe và mình giáo dục được. Quý thầy đặt câu chuyện này được không? Bữa nào thầy Đức Hoàng cho tổ chức đặt những câu chuyện ngắn như vậy, có tính chất giáo dục cho trẻ như vậy, thi đua như vậy giống như chúng ta làm báo tường á. Đó. Mà quý thầy phải sửa soạn những câu chuyện như vậy để mà khi nói chuyện với trẻ nha. Rồi quý thầy để ý nữa, khi mà trẻ thân tình nó siêng năng rồi phải dạy nó ngồi thiền liền.
[1:14:20]Tại vì cái chân mà bắt kiết già mà lúc trẻ bắt rất là dễ, lớn lên mà 40 - 50 tuổi rồi tu thiền bắt chân rất là khó. Cho nên trẻ mình canh được mà mình dạy được rất là hay. Như tôi nhớ hồi nhỏ tôi về có cái ông cậu ổng dạy đủ thứ chuyện mà ổng bắt ngồi kiết già. Sau này khi mà gặp đạo Phật, ngồi kiết già mình bắt chân lên cái mình chợt nhớ ông cậu đó. Nhớ là ngày xưa ông cậu dạy mình rồi, cái nhờ vậy mình bắt chân lên dễ. Thì quý thầy cũng vậy, gặp mấy đứa trẻ tới chùa thì tập những cái xoạc chân nè, uốn dẻo nè, bắt ngồi kiết già, rồi để có điều kiện đến lúc mà nó thật sự nó thích tu thì nó đã có những cái nền căn bản đó trước, nó sẽ biết ơn mình, vậy nha.
[1:15:00]Bây giờ có một cái đoạn nói tôi đọc nguyên văn: Nói chung, một tính chất không thể thiếu của nhà hoằng pháp là lòng yêu thương con trẻ. Mỗi khi nhìn thấy trẻ, ta phải bị thôi thúc một điều là sẽ gieo vào lòng trẻ những gì tốt đẹp nhất của nhân loại, của Phật pháp. Ta mong cho trẻ được no ấm, được học hành tử tế, được thấm nhuần đạo đức và lớn lên sẽ là người hữu dụng cho cuộc đời. Đây là cái tâm nguyện của nhà hoằng pháp đối với trẻ, quý thầy phải có. Thì trong việc mà nói chuyện với trẻ hoặc là giáo dục trẻ, chúng ta nhắc lại một điều: chúng ta không có thiên về vui đùa mà thiên về giáo hóa, dạy dỗ,
[1:15:36]nói về đạo lý và dạy một kỹ năng nào đó cho trẻ để cho trẻ có lợi ích, còn vui đùa chỉ là chuyện phụ. Mà trong cái cách mà giáo hóa về đạo đức, về giáo lý thì chúng ta nhớ là phải tùy theo tâm tình, trình độ của trẻ, nói làm sao cho trẻ dễ hiểu. Mà cái thành công hay không á là lần sau khi mà mình gặp lại đứa trẻ đó mà đứa trẻ nó quấn quýt, nó quý mến là chúng ta thành công. Còn khi mà nó thấy mình cái lẻn lẻn lẻn ra bụi chuối núp luôn là rồi là mình biết ngay người đó làm bài được có zero điểm à. Thôi thì quý thầy phải tập nha. Thì bài hôm nay chúng ta ngừng ngang đây được rồi. Chúc quý thầy dụ trẻ được nhiều một chút.
[1:16:20]Có ai hỏi gì không? Con là Phật tử đã quy y, đã ăn chay trường, có mấy câu hỏi này: Con có một đứa cháu ăn mặn, con thường đi chợ mua thịt cá làm sẵn, con không sát sinh, con mua về con xẻ thịt, con nấu cho cháu con ăn như vậy có tội không? Thì mình không có tội trực tiếp sát sinh, nhưng mà nói chung vậy chúng ta ai có ăn mặn đều có góp phần thúc đẩy người khác sát sinh, phải không? Mình có ăn người ta mới bán. Chứ ai cũng ăn hết từ từ người ta không dám sát sinh nữa. Chính mình có ăn, mình tạo thành cái nhu cầu về tiêu thụ thịt cá nên mới có người khai thác, đánh bắt, sát sinh. Cho nên tuy mình không trực tiếp,
[1:16:53]nhưng mà ăn mặn cũng đã là một phần tội, một phần tội. Nhưng mà bây giờ bắt ăn chay hết toàn bộ thì hầu như chúng ta chưa thể ăn được, phải không? Chưa thể ăn được thì làm sao mình phải bù lại cái tội đó bằng cái gì? Là khi chúng ta ăn mặn mình có sức khỏe, ráng đem sức khỏe đó làm lợi cho cuộc đời, giúp đỡ cuộc đời, giúp đỡ con người thì bù lại cái tội mình đã ăn mặn. Ăn mặn là có tội, nói vậy á, vì đã thúc đẩy sát sinh. Nhưng mà cái người nào ăn mặn có sức khỏe rồi mà không chịu làm điều gì tốt cho cuộc đời thì tội là lãnh hết, không có cấn trừ. Còn người nào ăn mặn mà biết làm phước, biết tu hành,
[1:17:28]biết giúp đỡ mọi người thì cái phước đó nó bù qua lại thì không đến nỗi, nhớ như vậy.
[1:17:36]Hồi con chưa quy y Tam Bảo, con chưa hiểu đạo, con có giết một số kiến quá nhiều, nay con đã quy y Tam Bảo, con hiểu đạo, con muốn chuộc lại tội này thì phải làm sao? Giờ không lẽ thầy kêu nuôi kiến lại? Thôi mình phóng sinh ha, phóng sinh chỗ khác bù lại, biết sao giờ. Một người sống lúc nào cũng bị chồng làm khổ về tiền thì làm cách nào để hóa giải? Thứ nhất là mắc nợ ông chồng, nên ổng về ổng cứ đòi tiền hoài. Nhưng mà nếu mình chiều ổng thì tội chồng thêm tội, nhớ như vậy. Trong khi trả nghiệp phải khôn, tức là mình chỉ cố gắng luồn qua lách lại chiều ổng những điều gì ổng xài đúng thôi thì mình đỡ mang tội.
[1:18:13]Chứ còn ổng ổng đòi gì chiều nấy, đòi gì ổng đi ổng nhậu nhẹt, ổng ăn chơi bậy bạ thì mình lại hết phước, mình mang tội thêm với ổng, nhớ vậy. Mắc nợ ổng đó, nhưng mà vẫn phải luồn lách để mà đỡ bị tội thêm, ừ. Con có đau khổ. Con đã thỉnh Phật Quan Âm về Vườn Long Thành, tối con ngồi thiền trước tượng nghe rắn rung chuông, con sợ rắn bò và con không dám ngồi thiền tối. Thiền nhưng tim rất sợ. Xin thầy cho lời khuyên hết sợ rắn. Thì kiếm chỗ nào ngồi đừng có rắn nha, đừng rắn bò, không biết sao giờ. Tu lâu rồi á thì rắn không sợ, mình ngồi rắn nó bò qua người cũng không sợ. Nhưng mình mới tu thì thôi né giùm chỗ mà đừng có
[1:18:52]rắn giùm, chứ ngồi mà cứ sợ rắn làm sao mà ngồi. Nếu mình làm phước bố thí nhiều nơi nhiều chỗ mà không nói cho con cháu biết thì làm sao con cháu bắt chước? Còn nói ra giống như kể công thì sẽ không làm phước nữa, phải làm sao cho đúng? Câu hỏi này khôn. Là có nhiều vấn đề trong cuộc đời này, nhiều khi mình làm tốt mà nếu mình không nói thì người ta không có cái gương để người ta theo. Còn khi mình nói ra giống như mình khoe. Thì như vậy mình tùy lúc tùy chỗ và quan trọng thứ nhất là tâm mình đừng có khoe. Và có những lúc cần cũng phải kể để làm gương. Nhưng mà khi kể như vậy, mình không có ý là mình
[1:19:26]khoe là sẽ đỡ, đỡ bị sai, đỡ bị sai, đỡ bị tội. Nhưng có những lúc cũng cần phải nói, còn đối với con cháu, mình là ông bà mình cứ nói mạnh. Nói mạnh là để cho con cháu bắt chước, mà không phải mình có ý khoe. Chứ có những lúc khoe cũng có lợi lắm, những lúc mình kể những điều tốt của mình cũng vẫn có lợi, chứ không phải là không nha. Đừng có sợ, đừng có sợ. Nếu mình giúp nhiều người quy y nhưng khi họ phạm giới thì mình có tội không? Không, tại họ quy y là họ tự nguyện, mà họ phạm giới thì họ mang tội, mình không mang. Không sao. Càng ngày con càng thấy nhiều người bệnh tật đủ thứ, ngay cả bệnh ung thư cứ như đe dọa con người.
[1:20:00]Dù hiền dù ác gì cũng có, mà khoa học văn minh cũng bó tay, thuốc Nam thuốc Bắc gì cũng không hết, cái chết giống như đã gần kề quá rồi. Nhiều khi con suy nghĩ không có con đường nào nữa, chỉ có làm sao cho mọi người ý thức tu mau kẻo không kịp. Như vậy có đúng không thưa thầy? Thì đúng quá rồi chứ có gì đâu. Khi niệm Phật lúc nào cần niệm trong tâm, lúc nào cần niệm ra tiếng? Niệm trong tâm thì đúng hơn niệm lớn ra tiếng phải không thưa thầy? À cũng tùy, cũng tùy. Niệm Phật á là mình tưởng nhớ tới Phật và có khi mình niệm thầm thầm mà môi mình cũng hơi mấp máy. Hoặc là không mấp máy nhưng mà mình cũng nên giữ nơi miệng hơn.
[1:20:31]Và khi nào mình buông mình phải buông cho được, chứ không phải là mình không niệm nữa mà cái câu niệm Phật vẫn còn vang trong đầu là sai nha. Hễ mình không niệm, câu niệm Phật phải tắt, nhớ như vậy. Còn khi mình niệm ra tiếng á là lúc nào mình hòa trong chúng đông người trong buổi lễ hội, còn mình niệm một mình mình thì thôi cũng không cần niệm ra tiếng ha, như vậy. Khi người thân hoặc quen biết họ sắp tắt thở, mình không nên khóc mà chỉ nên cầu niệm Phật cho họ. Nếu niệm trong tâm thì có tốt cho họ và họ có nghe được không? Được nha, được, niệm trong tâm họ vẫn được lợi ích ha. Con nó muốn theo đạo Công giáo,
[1:21:02]con thờ dưới nhà đạo Công giáo, trên lầu con thờ Phật Bà Quan Âm. Nhà con thờ hai đạo được không thầy? Con sáng tác bài ca Ảo Ảnh, con lên hát được không thầy? Thôi lần sau hát nha, lần sau hát. Thật ra á thì có những trường hợp có những gia đình mà có hai tôn giáo chung. Và và điều đó thầy nghĩ nó là biểu tượng của hòa bình thế giới á. Trong nhà mà thờ hai đạo á mà trong nhà vẫn hiền lành thì đó là biểu tượng của hòa bình thế giới. Và nên lấy cái điều đó cho mọi người làm gương, làm gương. Là từ từ, đến khi nào mà ví dụ mọi người nhất trí một đạo nào thì sẽ cùng theo một đạo. Còn mà lúc mà chưa nhất trí một đạo,
[1:21:39]thờ hai đạo mà vẫn vui với nhau thì hai đạo đó tốt, không có xúi con chiên gây gổ
[1:21:47]nhau. Mình không có cái tâm phân biệt để mà gây chia rẽ đạo này đạo kia. Cái việc theo đạo là việc tự giác. Chỉ khi nào ví dụ có người nói, "Ồ, đạo Chúa hay quá!", cái cả nhà theo đạo Chúa hết thì tốt thôi. Hoặc là lúc nào đó người ta nói, "Ô, đạo Phật hay quá!", cả nhà theo đạo Phật hết thì cũng tốt thôi, không có sao hết. Nhưng mà miễn một đạo, hai đạo đừng đánh nhau nha, vậy là tốt rồi. Người tu thiền định bị nghe nói trong lỗ tai mà đưa đến điên loạn nhưng không phá ai, tối ngày cứ nói một mình, nhưng gia đình chạy chữa hoài mà không hết, vậy phải làm sao thưa thầy? Thì cái này tu thiền mà bị nói bên tai rồi tới điên á
[1:22:21]là cái bệnh nó có nguyên nhân rất là xa, nguyên nhân rất là xa. Mà thường là do kiêu mạn và khoe khoang. Tức là khi tu thì người này thấy mình quá cao siêu, rồi nên đi đến cái quả báo là lúc nào đó sẽ bị điên loạn. Nên cái giáo lý mà dạy tu thiền chúng ta phải để ý, trước khi chọn một đường lối tu nên lựa một cái giáo lý nào mà giữ tâm mình khiêm hạ. Càng tu mình thấy mình càng như đất, mình càng tôn trọng được mọi người thì đó là con đường đúng và không bị điên. Còn mình tu mà cảm thấy mình ngon, mình hơn thiên hạ, đó là con đường đưa đến điên loạn nha, nhớ như vậy. Bây giờ đã điên rồi thì coi như cái não bỏ rồi,
[1:22:57]vì cái não mình mong manh lắm, nó hư rồi thì thôi, kiếp này bỏ, đợi kiếp sau. Chứ kiếp này khó vực lại. Thì cũng là cái nghiệp chung của cả gia đình, thì bây giờ cả gia đình cứ làm phước hồi hướng, cái tội cũng của cả gia đình chung, cùng nhau sám hối, cùng nhau làm phước hồi hướng cho người này thì người này sẽ bớt quậy, có khi một thời gian dài dài họ tỉnh ra lại cũng được, không sao hết nha. Kính thưa thầy, con hiểu là đem đạo lý Phật pháp đến cho tất cả mọi người thì người Phật tử cư sĩ sống ở đời giữa xã hội có thể tiếp cận quần chúng rộng rãi thuận tiện dễ dàng hơn là các thầy các cô xuất gia chỉ có thể
[1:23:26]giáo hóa nơi những người có bước chân vào cổng chùa. Vậy sự chọn lựa vào con đường nào tốt hơn, xuất gia hay là làm Phật tử thuần thành? Việc xuất gia có ý nghĩa tiên quyết thực sự như thế nào? Thật ra á có nhiều người á xuất gia, nhưng mà tới chừng khi chết á lại về cái nơi không có tốt. À, không tốt, bởi vì trong thời gian xuất gia mình tu không tốt và không làm được công đức. Và có những người tại gia, chết rồi đi về cái chỗ rất là rất là sung sướng. Bởi vì tuy họ là ở tại gia, nhưng họ làm được nhiều công đức. Họ tu ổn định, tốt đẹp, vẫn về cái chỗ sung sướng. Còn khi nào ta nên xuất gia? Khi nào mà mình ừm cảm thấy mình có cái trí tuệ,
[1:24:03]mình có cái tư cách, mình có cái đạo đức, có cái lý tưởng thật là lớn, thì khi mình đi tu như vậy người ta nhìn mình người ta kính trọng, người ta mới tôn mình làm thầy thì không uổng. Chứ còn nếu mình cảm thấy lý tưởng ít quá không nên xuất gia. Còn nếu mình có lý tưởng mà làm cư sĩ để giúp mọi người khác biết đạo cũng là một lý tưởng rất là tốt. Nếu mà cái duyên như vậy, cứ làm như vậy cũng không sao. Và khi chết mình vẫn về nơi sung sướng như thường. Và nếu mình tiến tu, mình vẫn có thể giải thoát như thường, không có sao hết. Thì tùy duyên thôi, cái này mình không ép được, không ép được đâu.
[1:24:34]Mà nếu mình lấy cái mục tiêu là độ chúng sinh là quan trọng, đó là mục tiêu chính đáng, mục tiêu chính đáng. Mà phải vô nhiễm, vừa vô nhiễm mà vừa giáo hóa được người khác thì hai yếu tố đó mới đúng. Kính bạch thầy, cho con được hỏi, một người viết chữ rất to và rất đậm thì tính cách và số phận như thế nào, tốt hay không tốt, có nên hay không nên viết chữ rất to, đậm? Hỏi lộn địa chỉ không? Bữa nay có bắt đầu bắt thầy bói qua chữ nữa, ghê không?
[1:25:03]Thì có thể là cái người mà viết chữ to là họ không chấp những điều nhỏ nhặt, ví dụ vậy, có thể họ hời hợt. Còn cái tay mà đè cái chữ viết xuống thì cái tính cách họ rất là quyết liệt. Đôi khi có thể quá đáng, có thể tự cao, nhưng mà có thể là người cương quyết, nó được lợi này được mất cái kia. Còn cái nhược điểm của người viết chữ to là tốn giấy á, tốn tiền nha. Con nghe thầy giảng là một hành động đối với người khác có tình cảm là bắt đầu tạo nghiệp, mà con là người sống rất giàu tình cảm và thường hay yêu thương, cảm mến người khác, ít có ghét ai. Và con hay biểu lộ tình cảm bằng các hành động như nắm tay, vỗ vai, ôm hôn.
[1:25:36]Vậy con có hay tạo nghiệp không? Có nên sống tình cảm như vậy không? Con phải sống như thế nào? Cái tình cảm á ví dụ như mình thương người là tốt. Nhưng mà cái thương người nó khác với cái ái luyến, phải không? Nó ái luyến. Ờ ví dụ như mình gặp một đứa bé mình bồng nó lên, mình nựng nịu nó thì cái đó đâu phải là là nghiệp gì, đâu có gì đâu xấu, phải không? Mình thương yêu, ví dụ mình gặp người già mình lại mình nắm tay mình dìu đi thì nó đâu gì đâu xấu. Cái tình thương yêu là tốt thôi. Chỉ sợ cái tình thương yêu ích kỷ á, mình thương ai mà mình mình muốn chỉ cho người đó là của mình á thì cái đó là cái nghiệp, cái đó là cái ràng buộc.
[1:26:11]Còn mình thương người đó và muốn mọi người cũng thương người đó và muốn người đó cũng thương tất cả mọi người khác thì đó là tình thương rất đẹp nha. Nên giàu tình cảm là tốt, thương yêu được nhiều người là tốt và thương theo kiểu đó không sao. Những ngày mùng một lễ Phật hoặc những khi có dịp lễ Phật con thường hay bị ngáp trong lúc cầu nguyện. Coi chừng có cái vong nào đi theo mình. Kính mong thầy giúp cho con hiểu rõ hiện tượng này. Là có cái vong đi theo, họ cũng muốn tu với mình. Cho nên là mình hay cầu siêu, mình nói bây giờ có cái vong nào có duyên đi theo á thì xin họ được nghe kinh, họ tu hành rồi họ cũng siêu thoát luôn, như vậy nha.
[1:26:42]Thầy trả lời câu hỏi chút. Có người nói rằng làm phước từ thiện thì đạt được thiền định. Con nghĩ làm sao có thể dùng cái phước nhỏ bé sẽ giúp người về tiền bạc, vật chất, giúp đói rét mà được hưởng cái phước về tâm linh của cõi trời cao siêu được? Đây thầy nói cho nghe. Ví dụ người ta đang khổ tâm, người ta đang đau khổ, người ta lo lắng vì người ta nghèo, mình cho người ta tiền, cái người ta bớt cái lo không? Bớt không? Ví dụ ngày mai người ta đang hoang mang không biết ăn bằng cái gì, mình đem cho người ta bao gạo thì người ta còn cái lo đó nữa không? Vậy là tâm người ta làm sao? Nó an hơn.
[1:27:16]Làm người ta tâm an thì tâm mình làm sao? An chứ làm sao. Cho nên tuy phước vật chất nhưng kỳ thật đều làm cho chúng sinh an tâm. Và mình tích lũy vô số cái an tâm chúng sinh đó vào trong mình biến thành cái gì? Cái định tâm. Vậy có sai với nhân quả không? Đừng nghi ngờ nữa nha, tội nghiệp thầy. Kính thưa thầy, cho con được hỏi, với một con người, độ tuổi nào là thích hợp nhất để quy y? Với một đứa trẻ, cha mẹ chúng có thể quyết định cho chúng quy y từ khi còn bé theo đạo của cha mẹ hay để chúng đến tuổi trưởng thành và tự quyết định theo quyền tự do tín ngưỡng của chúng? Thật ra á, mình làm cha mẹ á thì con mình thôi nên cho quy y sớm đi nha.
[1:27:55]Tại vì dù sao là bây giờ nếu mà đợi trẻ nó lên để nó tự biết cái gì đúng, sai nó theo thì tụi nó sẽ mất rất nhiều thời gian. Bây giờ chúng ta cho mấy đứa trẻ nha, mình thử hỏi tới lúc 6 tuổi, bây giờ hỏi là con thích đi học chữ hay là con thích ở nhà chơi, nó chọn cái nào? Ở nhà liền. Không bao giờ đi học á. Nhưng mà lúc đó phải làm sao? Phải bắt buộc, vì người lớn mình sáng suốt hơn. Mình biết từ bây giờ mà không học là nửa lớn đi làm, nhỏ mà không học thì lớn làm đại úy gì đó không biết. Thì thì không được, cho nên phải bắt. Cũng vậy, quy y cũng vậy. Quy y là điều tốt, cho nên nhiều khi cứ cho đi quy y sớm
[1:28:35]nha, càng sớm càng tốt, vì đó là điều không thể sai.