[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý thầy, quý cô và quý Phật tử! Phải công nhận là chúng ta ham vui, cho nên Trung thu là cái Tết của nhi đồng mà mình cũng mình cũng giành giật, giành giật. Thôi thì lỡ ham cho ham luôn. Bữa chúng ta sẽ vui với nhau, trước hết là một bài nói chuyện đạo, kế đó là chúng ta tập cái bài hát Trung thu về thăm chùa mà chúng tôi mới soạn. Rồi sau đó, chúng ta văn nghệ và chơi trò chơi. Lát nữa thì chúng tôi giải thích trò chơi sau. Còn bây giờ thì chúng ta nghe Pháp một chút. Cái tựa đề hôm nay là bài là: Khi thương trái ấu cũng tròn... chấm chấm chấm để đó.
[1:09]Mới đầu vô bài mình mới nói thêm câu nữa: Là khi ghét thì trái bồ hòn cũng vuông. Vậy, đại khái vậy. Đây là cái câu ca dao của ông bà chúng ta. Mà ca dao thì không có tác giả, nhưng mà cái câu ca dao nào mà vừa hay mà vừa có cái ý nghĩa thì người nhân dân chúng ta giữ lại thành cái tài sản chung của mọi người để chúng ta học được những điều đó một cách cô đọng, dễ nhớ từ nơi cái trí khôn, cái túi khôn của ông bà chúng ta. Thì cái câu mà "Khi thương trái ấu cũng tròn, khi ghét thì trái bồ hòn cũng vuông", đại khái, là cũng là tổng kết một cái kinh nghiệm, một kinh nghiệm tâm lý. Nghĩa là ông bà ta thấy rằng là thường cái sự đánh giá của con người không chính xác.
[2:04]Và khi chúng ta nhận xét một vấn đề gì mà thường là khi nhìn về một con người thì chúng ta hay bị chi phối bởi cái tình cảm cá nhân. Và nếu chúng ta thương ai thì chúng ta thường hay nhìn cái mặt tốt, thậm chí cái mặt xấu của người đó mà nhìn lát cũng cũng tốt luôn. Ví dụ như là người đó có cái tánh hay gây gổ, hay nóng nảy, thì cái tánh đó là một cái tánh là rất là khó ưa khi chúng ta sống trên đời như vậy. Nhưng mà nếu mình thương cái người nào quá, cái mình lại thấy: Ờ, người ta nói: "Sao ông đó ổng hay hung dữ gây gổ quá?", mình nói: "Coi vậy chứ nhờ ổng nóng vậy đó mà mà mà nó nó nó đỡ stress, với lại người chung quanh vậy cũng bớt
[2:45]quậy, có người vậy cũng đỡ", nghĩa là cũng bênh được, mọi người. Ừ, đại khái vậy. Rồi mà khi mà mình ghét ai á, thì cái tốt người ta mình nhìn lát cũng thành thấy cái xấu. Ví dụ như người trầm lặng, yên tĩnh, điềm đạm, chững chạc, mình nhìn lát mình nói: "Sao lù khù quá! Người vậy mà không biết làm ăn mần ăn làm sao không biết nữa", đại khái vậy. Nên chúng ta bị chi phối bởi tình cảm của mình nên đánh giá không có chính xác. Thì trong đạo Phật chúng ta cũng có một câu tương tự là cái câu là chữ Nho là "tình sanh thì trí cách".
[3:21]Nghĩa là khi tình cảm mà phát sinh thì cái trí tuệ bị gián cách, không nhìn thẳng được vấn đề nữa, vì nhìn qua trung gian một cái cái tình cảm như vậy. Cho nên là chúng ta thấy có cái hay là có những cái điều mà của ông bà chúng ta, những điều thiết thực trong cuộc sống mà chúng ta lại gặp điều đó trong cái kinh điển của đạo Phật. Như vậy đạo Phật, trước hết chúng ta đừng nghĩ đạo Phật là một cái gì cao siêu, xa xôi khỏi cái cuộc sống này, mà đạo Phật chính là cái gì thiết thực hiện tại, đúng như định nghĩa của Đức Phật. Đây qua Đức Phật đã nhiều lần định nghĩa trong Nikaya là đạo Phật Pháp tức là thiết thực,
[4:05]hiện tại, không thời gian, đến để mà thấy, được người trí tự mình tinh hiểu, là năm yếu tố để định nghĩa về chánh pháp, về chân lý. Nên Đức Phật không nói là hễ định nghĩa pháp là phải thuộc ai nói ra là Pháp hay là cái gì phải cao siêu bí hiểm mới là Pháp, mà Pháp là cái gì thiết thực hiện tại. Cho nên một cái giáo pháp á khi mình nghe giảng hay mình học trong sách mà nếu cái điều đó nó gắn với cuộc sống thực của mình thì nó chính là một yếu tố của chánh pháp. Còn nếu chúng ta nghe giảng hoặc là chúng ta đọc trong sách mà nó xa quá, nó huyền hoặc, nó xa xôi, nó chuyên sâu gì đó, không dính gì với cuộc sống mình hết,
[4:45]thì coi chừng coi chừng cái đó không còn là chánh pháp nữa. Chúng ta dùng cái chữ "không còn", có nghĩa là có khi một thời gian nó đã từng là chánh pháp, nhưng mà theo thời gian bỗng nhiên bị mai một. Đây là một điều rất là lạ. Ví dụ như cách đây khoảng 1.000 năm, 1.500 năm hay gần 2.000 năm, nghĩa là sau Phật khoảng 500 năm, sau Phật khoảng 1.000 năm, thì xuất hiện nhiều cái bộ luận trong đạo Phật do các vị tổ viết ra. Thì các vị tổ thời đó viết những bộ luận đó thì chúng ta nghĩ rằng các ngài cũng phải rất là thiết thực hiện tại trong cái thời điểm đó. Nhưng mà ngày hôm nay khi chúng ta đọc lại thấy nó không dính
[5:23]gì với mình nữa, rất là xa, kể cả cái phương pháp tu, kể cả đời sống thực, kể cả về lý luận, xa không dính gì nữa. Cho nên nghĩa là qua mấy ngàn năm rồi, những cái điều mà ngày xưa đã đã được là chánh pháp bây giờ hết, không còn yếu tố đó nữa vì mất cái yếu tố thiết thực hiện tại. Cho nên ngày hôm nay buộc lòng chúng ta phải cải cách lại để làm sao là cái giáo pháp phải mang tính thiết thực hiện tại trở lại. Rồi chúng ta cũng phải chấp nhận, biết đâu 500 năm sau những điều mà ngày hôm nay chúng ta cho là thiết thực hiện tại thì 500 năm sau mất, không còn thực tế nữa, là buộc phải có một người khác
[5:59]xuất hiện cải cách đạo Phật lại một lần nữa để lúc nào cũng giữ đạo Phật trong cái tính chất là thiết thực hiện tại. Đây là một yếu tố rất là quan trọng. Vì vậy á, nhiều khi chúng tôi mới đầu chúng tôi cũng cảm thấy buồn cho cái cái duyên số của mình là không được học hành nhiều, không được học hành nhiều, ừ. Nên có nhiều khi ai hỏi chúng tôi mà học tới đâu, chúng tôi hơi mắc cỡ, bởi vì chưa học được cái lớp sơ cấp Phật giáo, đó là một điều rất là đáng buồn. Có một lần chúng tôi đi giảng ở một ngôi chùa, chùa đó thì cũng có tiếng ở thành phố, à thì hôm đó gặp nguyên một ban các giảng sư thành phố hết,
[6:37]kể cả những vị hòa thượng, vị thượng tọa đều là những giảng sư danh tiếng. Cái ngồi chuyện vãng với nhau, cái vị hòa thượng mới biết là à cũng nghe có có có có Chân Quang giảng, cái vị hòa thượng mới hỏi: "Thầy là Chân Quang hả?". Nói: "Dạ, thưa hòa thượng, con là Chân Quang". Hòa thượng hỏi hỏi ngay một câu, hỏi ngay câu: "Thầy học cái gì? Thầy học ở đây có văn bằng cấp gì?". Cái chúng tôi mới đâm đành phải thú thật trước bình minh á để để trông nhờ sự khoan hồng của cách mạng, là: "Dạ, bạch hòa thượng, con không có duyên được học cái gì hết trong đạo". Hòa thượng hơi nhíu mày: "Thế còn ở đời?".
[7:15]Thì thì chỗ này mình còn hơi có gỡ gỡ gạc chút: "Bạch hòa thượng, dạ, con cũng tốt nghiệp cử nhân Anh văn". Cái hòa thượng cũng sợ bằng mình mua hay sao đó, hòa thượng hỏi một câu nữa: "Nhưng mà gặp người nước ngoài nói chuyện được không?". Nói: "Dạ được, dạ được". Rồi thôi, hòa thượng không nói gì nữa. Mà mới đầu thì chúng tôi cũng hơi buồn, nghĩ mình sao mình tu mà lúc mà từ lúc đi tu thì cứ cuốc đất không à, rồi cái tối về mới chong đèn dầu lên để mà lấy sách ra đọc, lấy sách xưa cuốn này cuốn kia đọc rồi tự học vậy thôi, chứ không có không có được học nhiều. Hồi ở Thường Chiếu thì được hòa thượng dạy đâu được mấy
[7:47]năm như vậy, vậy thôi, chứ cũng không có nhiều. Thì nghe sau này được các lớp tăng sinh mà được Giáo hội mở ra lớp này lớp kia, được học hành kỹ lưỡng, chu đáo, chúng tôi rất là hy vọng, là hy vọng rằng lớp đàn em của mình thì sẽ không có bị dốt như mình, người sau sẽ giỏi hơn. Nhưng mà đến khi mà học cái câu mà của Đức Phật nói: "Pháp là thiết thực hiện tại", chúng tôi giật mình, mới nghĩ thế này là ngày xưa có những bộ luận quá xưa mà chúng tôi đọc phớt qua một lần không để tâm nghiên cứu nữa, chỉ bởi vì thấy nó không gắn với cuộc sống, cái không quan tâm nữa. Có nhiều bộ luận kể cả Nam truyền hay là Phật giáo Bắc truyền cũng
[8:23]vậy, những bộ luận mà quá chuyên sâu mà chúng tôi thấy không gắn với cuộc sống thực, đọc qua một lần cho biết rồi xếp lại không bao giờ đọc nữa, à không bao giờ quan tâm tới nữa. Thì cứ nghĩ rằng tại vì mình không đủ trình độ hoặc là vì mình không được học trường lớp, không bị bắt buộc phải nghiên cứu cày xới trong đó, đi chìm sâu trong đó cho nên mình mình dở. Nhưng đến khi nghe cái câu "Pháp là thiết thực hiện tại", chúng tôi mới ngờ ngợ, ngờ ngợ rằng là đúng là là chúng tôi đi tìm cái gì gọi là thiết thực hiện tại, nó gắn với cuộc sống để mà tìm. Ngay giáo lý cũng vậy, ngay cả giáo lý chính trong kinh điển á, những lời Phật dạy chính thức
[8:59]trong Nikaya vậy, thì chúng tôi đọc đó mặc dầu cái lời văn xưa khó hiểu, nhưng mà khi đọc thì lại thấy rất là thiết thực hiện tại, nghĩa là 2.500 năm rồi mà vẫn đầy tính thời sự, vẫn đầy cái tính hiện đại, không bao giờ hết. Nên đây là điều mà chúng ta nể Phật. Ví dụ bộ luận của các vị tổ á các ngài viết cách đây 1.500 năm sau Phật, nhưng mà tới ngày hôm nay cái bỗng nhiên nó lạc hậu, không còn gắn cuộc sống, vậy mà trước các vị các vị tổ đó, kinh chính của Phật nói thì lại không hề lạc hậu. À bằng cớ là chúng tôi khi đọc Nikaya chúng tôi vô cùng thích thú mà có thể giảng được nữa. À giảng rồi cũng thì cũng bí thì giảng đại cho vui,
[9:42]mà không ngờ hôm có một vị thượng tọa ở bên Nam Tông lên lên tới chùa thăm, lên tới chùa thăm thì cái vị đó mới hỏi: "Ủa, thầy học ở cao cấp ra hả?". Nói: "Dạ thưa thầy, Chân Quang không có được duyên học ở đó". Nói: "Giảng sao mà chính xác vậy? Giảng Nikaya vậy là được đó". Cũng mừng, mừng là không ngờ là bởi vì mình được cái yếu tố thiết thực hiện tại của Phật. Cho nên là khi mà được cái yếu tố thiết thực hiện tại rồi thì chúng ta mới thấy là Pháp tức là chân lý, là lẽ phải, là điều mà Đức Phật ấn chứng, chấp nhận thì không phải chỉ là những điều Phật nói, mà không ngờ nó bàng bạc khắp trong cuộc sống từ Đông, Tây, kim, cổ.
[10:18]Có những điều mà ông bà mình nói một câu mộc mạc là: "Quen sợ dạ, lạ sợ áo", vân vân, vẫn có thể là Pháp. Hoặc là như cái câu chúng ta vừa nói: "Khi thương trái ấu cũng tròn, khi ghét thì trái bồ hòn cũng..." Sao hồi trước thầy nghe là "méo" mà thầy nói méo hồi đó đúng lục bát, trật bằng trắc của người ta, nên thầy sửa lại chữ "vuông". Còn nếu ai mà không chịu sửa vuông thì sửa chữ "méo" thành chữ "meo" cũng được cho nó đúng bằng trắc. Do đó là hôm nay chúng ta nói về điều này. Chúng ta nói về Phật pháp mà chúng ta lại dẫn một câu ca dao của ông bà mình để chúng ta nói lên hai điều. Thứ nhất, chúng ta sẽ phân tích đạo lý của câu ca dao đó nó
[10:56]trùng với cái ý nghĩa tình sinh trí cách trong đạo Phật. Đồng thời chúng ta muốn nhấn mạnh lại cái điểm: Phật pháp phải là thiết thực hiện tại, không thời gian, tức là dù thời nào vẫn đúng. Đến để mà thấy, tức là đến để thấy chứ không phải là chỉ tin. Nếu nghe mà người này chỉ tin, chấp nhận, tin, chấp nhận, đó không phải đạo Phật. Phải thấy, tức phải thấy rõ, phải nghiệm ra được nơi cái sự sống của của mình. Và cuối cùng là những bậc nào có trí tuệ cao đều phải chấp nhận như vậy, đó là yếu tố của Pháp. Đó, chúng ta nhấn mạnh và điều đó nó bàng bạc trong tất cả trong cuộc sống này, chứ không có ràng buộc,
[11:31]không giới hạn chỉ trong sách vở hay trong kinh điển mà mang nhãn hiệu đạo Phật. Giờ chúng ta nói về khi mà đánh giá thì chúng ta có nhiều điều để đánh giá. Trước hết, chúng ta đánh giá về con người. Thì khi nhìn một con người á thì có những điều mà nơi cái cá nhân của người đó đánh vào cái tình cảm thương ghét của ta để làm cho chúng ta hiểu lệch về người đó. Thì những yếu tố gì của người đó mà làm cho chúng ta bị lay động cái thương ghét để rồi phải nhìn lệch? Thì những yếu tố chúng ta kể ra với nhau nè. Thứ nhất là thứ nhất ưu tiên một là cái gì? Ai nghĩ coi? Ưu tiên một là cái gì?
[12:17]Cái gì mà dễ làm cho chúng ta động tâm thương ghét rồi nhìn người đó sai? Thứ nhất là cái gì? Sắc đẹp. Đúng. Thấy không, cũng có người thông minh đó chứ. Cho nên khi mình gặp người đó chưa có gì thì cái sắc đẹp người đó đánh vào cái thương ghét mình trước. Nên cái người mà không biết bụng tốt xấu làm sao, không biết bụng tốt xấu làm sao mà nhìn thấy có cái ngoại hình cái mình thấy dễ chịu trước cái đã, là hy vọng rằng cái người này tốt cái đã. Đó, đó là thực tế. Dĩ nhiên nó cũng có những trường hợp là người tuy ngoại hình đẹp mà tấm lòng thì xấu xa, có không? Có đầy trong trong phim. Không biết trong đời có không chứ trong phim có đầy.
[13:01]Rồi cũng có những người cái ngoại hình thì không đẹp nhưng mà lòng thì rất là là là tốt. Và dĩ nhiên có người có cả hai, tức là vừa được cái ngoại hình đẹp đẽ mà nội tâm cực kỳ đoan chính, đoan chính. Thì cái sắc đẹp ảnh hưởng con người rất là nhiều. Cho nên do đó là khi chúng ta nhìn một người như vậy, chúng ta chúng ta dễ dễ bị lệch lạc về cái nhận định của mình. Thí dụ một người mà thấy ngoại hình xấu, mình mình dễ có ác cảm liền. Nên cái sắc đẹp cũng là cái phước. Nó che cái tâm của mình lại, tâm mình xấu tốt hổng biết mà nó nó che nó đậy lại cái đã, làm ta khó nhìn. Cũng là một cái điểm làm cho những cái công ty
[13:43]hay phải giao dịch thì luôn luôn là tuyển mộ cái người có ngoại hình để họ đứng đó bán hàng, để họ đứng đó giao dịch, vân vân, vì dễ chiếm được cảm tình của người khác. Đây là một điểm. Rồi một yếu tố khác nữa để làm cho chúng ta bị lay động tình cảm nữa là gì?
[14:04]Yếu tố về quyến thuộc, quyến thuộc. Thí dụ nếu cái người đó là người nhà của mình thì dù thế nào mình vẫn phải bênh, cứ bênh. Chúng ta cứ chứng kiến chúng ta đến những cái phiên toà chúng ta thấy, ví dụ cái người đứa đứa trẻ đó lái xe nó đua, thiếu điều cán chết người ta đem ra toà. Thì cái người khách quan bên ngoài nhìn thấy thấy rất là là ghét. Ghét bởi vì giàu mà đua xe hơi thì cán chết người ta rất dễ dàng. Xe hai bánh mà tông là đã chết rồi nè, nhưng mà chết ít, mà xe hơi mà nó lỡ tay một cái là lùa một cái là có thể là vài ba chục người đi luôn chớ không phải dễ, lạc tay lái một cái, hoặc là ủi vào cái nhà có thể sập luôn cái nhà.
[14:46]Đó, thì mình thấy cái đó nguy hiểm, mình ghét, dễ ghét. Nhưng mà chúng ta hãy nhìn cha mẹ ở dưới phiên toà chúng ta sẽ thấy, lúc nào cũng lo sợ con mình là bị kết tội, lúc nào cũng nói với luật sư tìm mọi lý lẽ để bênh vực, nói sao nó trẻ người non dạ, lỗi là tại tui không biết dạy, lỗi là tại tui cho xe, cứ nhận hết tội cho con mình. Đó, chính cái yếu tố quyến thuộc làm cho người mẹ không thấy cái người con của mình nó hư đến mức độ nào. Đây là một yếu tố rất là lớn. Hoặc là ví dụ giữa giữa hai người đang đang gây gổ nhau thì cái người mà mình bênh á thường là mình xét yếu tố quyến thuộc, người này là anh, chị, em, bà con, cô, dì, cậu gì của mình, bênh cái đã.
[15:31]Nên quyến thuộc cũng làm cho chúng ta chi phối tình cảm. Rồi một cái yếu tố nữa, yếu tố bình thường, thí dụ như một người có bằng cấp với một người không có bằng cấp thì hai người đó nói ra một cái điều có thể giống nhau, nhưng mình tự nhiên mình thấy cái người có bằng cấp nói nghe có lý hơn. Có khi người không bằng cấp nói cũng y chang. Thí dụ một người mà học trong đạo Phật có bằng nói câu: "Tình sanh trí cách" mình nghe thiệt là chí lý. Còn người nông dân mà vác cái cuốc lên nói: "Khi thương trái ấu cũng tròn" mình nghe sao không hay, không có gì sâu xa đặc biệt. Đó, cũng là cái cái yếu tố chi phối.
[16:08]Hoặc là yếu tố tài sản vậy. Cái người mà mà giàu tự nhiên họ nói gì mình nghe cũng cũng cũng có lý. Cho nên ông bà mình có nói câu đó nữa nè: "Tay ôm túi bạc kè kè" đó, "Nói quấy nói quá chúng nghe rần rần" đại khái vậy.
[16:29]Còn cái người nghèo nhiều khi nói điều đúng mà người ta cũng không quan tâm. Nó là vậy. Cho nên cái cái nhận xét trên cái tài sản là có thực. Nên chúng ta thấy là khi chúng ta đánh giá một cái điều, hay đánh giá một con người thì cái phước của người đó nó lái cái nhận xét của mình đi. Nếu người đó có phước trên một phương diện nào đó nó vẫn vẫn thúc đẩy chúng ta đánh giá rằng người đó tốt, ý kiến người đó hay, đời sống người đó là là đàng hoàng. Cái phước người đó lái đi, mặc dù bản chất thật có thể không phải như vậy. Bản chất thật... Nhưng mà cái phước luôn luôn nó có cái công năng nó che chở, nó bảo vệ cái con người đó. Cái phước rất là lạ.
[17:11]Nên có những người nhiều khi trong cuộc sống này họ không phải là người tốt, họ ác á, nhưng mà lỡ họ có phước nên cái phước vẫn bảo vệ họ, vẫn che chở họ, nhiều khi bảo vệ họ qua mặt luôn luật pháp luôn. Tội mười mươi đó nhưng mà phước còn nhiều quá, luật pháp đánh không thủng, bắt rồi đó mà luật sư cãi bay ra luôn vì phước còn vẫn bảo vệ họ được. Không phải dễ. Nên cái phước rất là lạ. Cái phước có cái khả năng đặc biệt. Nên vì vậy chúng ta là những người đệ tử Phật, mình tu hành chân chính thì phải ráng làm phước. Để chi vậy? Phước giúp mình làm việc đạo tốt hơn. Còn nếu mình chân chính mà mình không có phước mình vẫn không làm việc đạo được.
[17:51]Còn cái người mà họ không chân chính nhưng mà họ có phước họ vẫn gây ảnh hưởng được, họ vẫn cản được. Nói đơn giản như thế này: bây giờ ví dụ như là một cái người đó họ chưa có chưa có biết đạo, họ có hai người bạn. Người bạn nghèo thì rủ họ theo đạo Phật rất là chân chính. Người bạn giàu rủ họ bỏ đạo Phật để sống đời sống chơi vui giá thích hơn. Thì họ rất dễ bị ảnh hưởng bởi cái người giàu này mà không thích đi chùa, không muốn đi chùa, mặc dầu cái người bạn nghèo rủ cái điều chân chính. Như vậy chúng ta thấy cái phước nó nó nó chi phối cái tâm của mình dữ lắm. Đấy. Nên vì vậy nếu mà những người Phật tử chúng ta ai nấy đều có phước
[18:32]thì chúng ta mới mới phụ giúp mà truyền bá Phật pháp được. Còn nếu mình không có phước mình nói không ai nghe. Đây là một điều như vậy, nên phải luôn luôn làm phước, luôn luôn làm phước. Và có một cái yếu tố để chi phối cái tình cảm chúng ta đối với một người nữa là cái ân oán riêng tư, nghiệp duyên riêng tư, ân oán riêng tư trong đời này. Thí dụ một cái người đó là
[18:58]khoảng chừng cách 10 năm thì mình với người đó có cái cái xích mích, gây gổ hoặc thậm chí đã ví dụ đánh nhau đi, một lần đi. 10 năm sau gặp lại thì trong 10 năm đó cái người kia họ tu tỉnh, họ hối hận và họ làm được nhiều điều tốt. Nhưng mà mình nghe nhiều người khen, khen và dẫn chứng nhiều điều xác đáng nói là: "Thấy người đó, anh anh nói sai rồi, người đó rất là tốt, thường hay giúp người, khiêm tốn, lễ độ, nhường nhịn". Thì mình vẫn chê, mình nói: "Mấy anh bị lừa, thằng đó đạo đức giả. Tui biết nó quá, nó là thằng lừa thầy phản bạn là ví dụ..." tức là mình chất tội nặng thêm bởi vì cái ân oán riêng tư của mình, đấy.
[19:39]Còn ví dụ một người họ có giúp mình trong lúc mà khó khăn họ giúp mình rồi sau này cái mình nghe cái người đó là một tay gọi là bợm nhậu bê tha cái mình vẫn có cái ý bênh vực, mình vẫn không nghĩ là người đó xấu đến mức độ như vậy. Thì bởi vì mình có điều chịu cái ơn người ta nên cái ân oán riêng đó nó ảnh hưởng tới cái nhận xét của mình là như vậy. Nên đây là những điều chúng ta phân tích với nhau để là mình lọc những cái đó ra. Khi mình nhận xét một con người mình lọc những điều đó ra hết, mình nhìn một người thật chính xác. Rồi một yếu tố nó chi phối tình cảm chúng ta nữa là sự liên hệ với một ấn tượng tình cảm khác.
[20:17]Một sự liên hệ một ấn tượng tình cảm khác nghĩa là làm sao? Nghĩa là ví dụ như là ví dụ như mình là một cái người có một cái quê hương miền Trung, như mình có quê hương Nghệ An. Rồi cái mình gặp một cái người đó, nghe nói cái giọng Nghệ An quay lại hỏi: "Anh ở quê ở đâu?", nói: "Tôi Nghệ An", mình có cảm tình cái đã. Mà có cảm tình rồi cái người đó nói như nhân như cuội gì mình cũng cảm thấy dễ thương hơn. Đó, bởi vì nó có cái ấn tượng, ấn tượng là nơi mà mình thương yêu mà người đó liên quan đến cái sự thương yêu của mình. Đó, như vậy. Hoặc là như là có một cái nghĩa là lúc xưa nào đó, ví dụ mình có một cái mình có một người bạn thân
[21:02]là Bắc Kỳ, ví dụ vậy, người thân Bắc Kỳ. Như ở cái vùng, cái tỉnh Hà Giang, Hà Tây gì đó không biết. Rồi sau này mình gặp một người khác cũng nói cái giọng Bắc Kỳ đó, tự nhiên mình thấy mình thấy mến liền, vì nó liên hệ một ấn tượng tình cảm khác. Mà cái cuối cùng á cái cuối cùng là cái duyên của quá khứ, tức là giữa mình với người đó có cái duyên quá khứ sâu xa cho nên mình mình dễ có cái cái ấn tượng, có cái tình cảm tốt với người đó thì làm cho mình nhận xét cũng không chính xác nữa. Ừm. Hoặc là đời trước mình với người đó có cái ác duyên thì mình nhận xét người đó cũng không chính xác. Tức là thường là mình dễ dễ ác cảm rồi đánh giá xấu vội vàng.
[21:47]Nên trong cuộc sống này khi chúng ta nghe bên đây khen bên kia chê thì chúng ta biết hầu hết con người bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố trong cái việc khen chê đó, bởi vì cái sự nhận xét của họ không chính xác là do có thương có ghét. Và cái thương cái ghét đó là do nhiều cái nguyên nhân phức tạp nó tạo thành. Đấy. Và bây giờ ví dụ như chúng ta nhận định về một cái tôn giáo thì chúng ta đánh giá cái tôn giáo là như thế nào thì nó cũng lệ thuộc vào nhiều cái yếu tố. Ví dụ như bây giờ mình là người đạo Phật, thì khi có người mà nói tới đạo Phật thì cái đầu tiên mình phải sao? Phải bênh. Không nói gì hết trơn. Sống chết phải bênh. Vì sao vậy?
[22:30]Bởi vì mình theo đạo Phật. Mà tại sao mình theo? Bởi vì mình ngay từ đầu mình đã công nhận đạo Phật là chân lý, công nhận đạo Phật là chân lý. Mình đúng nhất rồi mình mới theo. Chỉ trừ những cái người mà chưa tìm hiểu đạo Phật mà đã theo vì lý do gì không rõ, thì sau này có ai công kích cái họ có thể lung lay. Còn nếu mình bằng cái lý trí mình theo đạo Phật, thì sau này ai mà nói đụng tới đạo Phật không được là vì mình đã bằng cái lý trí. Còn nếu có ai dụ mình theo, hay gia đình rồi mình theo như vậy, thì không hay. Chớ thường như có lần chúng tôi nghe nói chuyện, có một cái ông đó ổng bên Mỹ, ổng người Mỹ luôn, người Mỹ.
[23:09]Không biết cái này hình như tôi có kể ở đâu rồi. À, có kể trong kinh Kim Cang rồi. Ổng có hỏi cái câu là: "Nguồn gốc của của mọi loài bắt đầu từ đâu?" Tại vì bên đạo của họ là là Thượng Đế tạo ra tất cả. Thì bây giờ ổng hỏi đạo Phật không nghe đạo Phật nói câu đó. Mọi cái lý luận khác của đạo Phật thì ổng rất là thích. Ổng nói đạo Phật quá hoàn chỉnh, lý luận quá hay. Và ổng cũng được duyên tiếp xúc với những người Phật tử rất là đạo đức, ổng rất là thích. Nhưng mà chỉ có một cái khác cơ bản giữa cái đạo của ổng và đạo Phật là nguồn gốc của mọi loài. Bên họ thì là Thượng Đế, bên đạo Phật thì không nghe nói.
[23:47]Ổng mới viết bức thư bằng bằng tiếng Anh ổng hỏi chúng tôi. Chúng tôi mới trả lời là cái nguồn gốc mọi loài rất khó trả lời. Bởi vì sao? Bởi vì khi mình tìm cái nguồn gốc của một vật thì nó luôn nó đẻ ra nhiều. Ví dụ như là mình nói nguồn gốc của cái hoa này ở đâu? Ở đâu? Thì gần nhất là mình nói là có người cho, có người đem chùa cúng, thì nguồn gốc là nằm ở đó. Mà bây giờ hỏi tiếp nữa, thì người đó ở đâu, mà họ mua ở đâu, họ đem ở đâu, họ trồng ở đâu, thì bắt đầu sẽ trả lời thêm hai nguồn gốc nữa: một là cái người mua và hai là cái hoa đó được bán tại đâu hay được trồng tại đâu. Rồi bắt đầu nó đã chia ra làm hai nguồn gốc rồi,
[24:27]thì bắt đầu cái người đó là ở đâu mà có? Thì do ba mẹ người đó đẻ người đó ra chứ ở đâu mà có, thấy không? Bắt đầu rắc rối lại từ cái người đó chia ra làm ba mẹ nữa, nhiều yếu tố nữa. Rồi thêm nguồn gốc nữa, động cơ nào làm cho người đó cúng hoa? Bắt đầu thêm cái nguồn gốc động cơ nữa. Rồi còn cái hoa này được gieo trồng, trồng trên đất đó, đất đó phân gì, gieo giống gì, người nông dân trồng là ai? Chúng ta thấy chỉ một cái hoa thôi, nếu mình đi tìm cái nguồn gốc nó ra, mình đi chừng vài lớp là lên tới 100 cái nguồn gốc. Mà nếu mình tiếp tục đi tìm nữa thì chỉ một cái hoa này thôi, nguồn gốc có thể tính ra tới một tỷ nguồn gốc.
[25:01]Phức tạp vô cùng, tìm không hết, nghĩa là chúng ta không thể tìm được cái nguồn gốc cuối cùng của cái hoa này. Nên chúng tôi mới nói, đến khi nào chúng ta cảm thấy mệt mỏi thì chúng ta hãy chọn Thượng Đế như là một cái nguồn gốc cuối cùng, nguồn gốc đầu tiên. Whenever we feel tired, we can choose God as the first origin. Thấy không? Thì khi viết như vậy thì ổng mới viết thư ổng trả lời thế này. Ổng nói: "Cái câu trả lời của thầy lung lay cái niềm tin của Cơ Đốc giáo của tôi. Nó thử thách", ổng dùng chữ challenge, nghĩa là: "What you answer challenges my belief in Christian." Nghĩa là: "Những cái gì mà thầy trả lời làm lung lay,
[25:44]thử thách cái niềm tin của cái tín ngưỡng của đạo của chúng tôi." Thì mình nói quá có lý, mà quá hợp lý nữa, như vậy. Nên chúng ta thấy nói về nhận xét về một tôn giáo thì thường là hầu hết mình bênh tôn giáo mình cái đã. Nhưng mà riêng đạo Phật mình có cơ sở để bênh vì thường mình theo bằng lý trí, còn các đạo khác mới đẻ ra chưa biết gì là họ họ đã bị theo. Nên có một một cái người Phật tử ở Thụy Sĩ cũng là một cô gái trí thức, sau khi cổ nghe những băng giảng của đạo Phật thì cổ thích đạo Phật và cổ nói là cổ sẽ theo đạo Phật. Thì cái cô Phật tử lớn tuổi mới nói là: "Nhưng mà con gốc con đạo Thiên Chúa mà?" Cổ mới nói trả lời:
[26:22]"Cha mẹ con rửa tội cho con khi con chưa hề biết suy nghĩ, cho nên con không xem đó là một sự công bằng. Bây giờ con trưởng thành, con có quyền nhận định và ngày hôm nay con nhận định đạo Phật hay nên con sẽ theo đạo Phật." Chúng ta thấy đây cũng là một cái cái làm cho chúng ta vui, vui vì có lẽ chúng ta đã chọn đúng con đường chúng ta đi trên cõi cuộc đời này. Rồi khi mà nhận xét về cái tôn giáo hay hay dở, đánh giá một tôn giáo á, thì chúng ta có một yếu tố là nhiều khi mình không theo, nhưng mà gia đình mình theo cũng làm cho mình có cái cảm tình với cái tôn giáo đó. Ví dụ có người chưa theo đạo nói đạo Phật đi, ví dụ có người gia đình theo mà người
[27:00]này chưa theo, nhưng mà khi hỏi về các đạo thì thường cái tình cảm mình vẫn dành cho đạo Phật trước vì cha mẹ theo, anh chị mình theo, phải không ạ? Rồi mình nhận xét về một tôn giáo, nhiều khi hên xui trong cái ấn tượng cái buổi đầu mình gặp một tu sĩ, gặp một tu sĩ. Ví dụ mình đến chùa, cái vì nếu mình thiện duyên của mình với đạo Phật có, cái khiến mình gặp một cái sư cô hiền lành, dễ thương. Ví dụ như người đó trong một lúc mà vớ vẩn, rảnh rỗi, mệt, ghé vô chùa Đại Giác Sóc Trăng, ví dụ vậy, vô gặp ni sư trụ trì rồi về là nức nở rồi theo đạo luôn. Đó là cái duyên lành của mình. Ni sư ngồi đây. Ni sư trụ trì đây nè.
[27:38]Ni sư phó ngồi đây. Đó là thiện duyên. Còn nếu như một người nào đó không có thiện duyên, cái là không có thiện duyên, một ngày mệt mỏi đi lên núi Dinh cái lọt vô chùa Phật Quang, cái gặp quý thầy, quý cô hầm hè, gặp mấy cô dữ dễ sợ luôn, thế rồi cái thôi. Cái từ đó cái đánh giá không có thiện cảm với đạo, không có thiện cảm với đạo. Không biết thầy nói vậy có trúng không ta? Trúng không?
[28:06]Đó là cái hên xui cái ấn tượng một tu sĩ ban đầu nữa. Ừm. Rồi một cái yếu tố nữa là cái qua cái kiến thức của mình, qua cái trình độ, cái thành kiến của mình nữa. Nếu nào giờ mình được nghe những cái lời mà hay chê bai tôn giáo nhiều, mình cũng dễ có cái nhận định sai về tôn giáo, thấy không? Ví dụ như mình không biết đạo Phật nhiều về lý thuyết kinh điển mà mình chỉ chỉ nghe cái tuồng cải lương là Lan và Điệp á, ví dụ vậy, mình chỉ biết đạo Phật, ví dụ gặp người hỏi là: "Nhờ đâu anh biết đạo Phật?" Nói: "Nhờ nhờ coi cải lương Lan và Điệp", ví dụ vậy. Hoặc là nhờ nghe cái bài Lan và Điệp trong cái bài hát vậy:
[28:40]"Tôi kể người nghe đó, cái chuyện tình xưa", sao lâu quá thầy quên rồi. Hồi nhỏ nhớ, nhỏ thầy biết hát bài đó. Chuyện tình Lan và Điệp á đại khái vậy. Nói: "Biết chùa ở đâu?" "Biết chùa nhờ vào cái cái bài Lan và Điệp" thì thiệt là đau khổ cho đạo Phật. Rồi từ đó mới hiểu là chùa đúng là một cái nơi mà người ta tới đó để để quay lưng với cuộc đời, tìm quên cuộc đời. Sự thật không phải vậy, đó. Nhiều khi do những cái thành kiến, cái trình độ, kiến thức. Ừm. Rồi do cái cảm tính, rồi do cái tâm trạng, do cái hoàn cảnh và nhất là cái duyên quá khứ làm cho chúng ta nhận định về một tôn giáo nó có thể bị bị bị không chính xác.
[29:15]Hoặc là chúng ta nhận xét về một cái đất nước cũng vậy. Một cái đất nước là trước hết là qua huyết thống. À nếu mà mình là người Việt Nam thì bây giờ nói nước Việt Nam thế nào? Thì nói Việt Nam mình dù nghèo cỡ nào mình cũng phải thương người ta. Hoặc là người Việt Nam mình đôi khi có những nhược điểm, ví dụ người Việt Nam mình hay chia rẽ, người Việt Nam mình hay xả rác ngoài đường, người Việt Nam mình hay nói xen vô nửa chừng người ta đang nói chuyện, người Việt Nam mình hay hay nói xấu nhau, ví dụ vậy, người Việt Nam mình hay hay liếc, thí dụ vậy, thì sao? Mình cũng thương á. Thương. Tại vì người Việt Nam mình.
[29:50]Dù sống hay chết gì mình cũng thương, nó vậy. Nên còn những cái người nào á mà không thương được người Việt Nam thì cái người đó đạo đức rất là kém. Ví dụ người đó đi qua nước ngoài định cư, sống, rồi cái nghĩ về đất nước mình mà với một sự khinh bỉ thì người đó hết xài, người đó đạo đức quá kém. Còn những người có đạo đức á biết người Việt Nam rất nghèo, là bên nước ngoài đời sống tiện nghi hơn, văn minh hơn, nhưng mà vẫn yêu thương đất nước mình, vẫn yêu thương từng bóng dừa, lũy tre, con đường đất, kể cả một cái vũng sình cũng thương, thì người đó là người có đạo đức, nó chuẩn hơn. Dù sao vì vì nước mình sao không biết,
[30:30]quê hương mình sao không biết, nhưng mà phải thương cái đã. Đó, cái này không trách được. Hoặc là chúng ta nhận định một đất nước chỉ qua một số bạn bè chúng ta quen biết. Ví dụ như là mình chả biết nước nước Pháp, nước Đức này là sao, nhưng mình mình có một người bạn Pháp họ rất là tốt, họ rất là đàng hoàng, nên khi nghĩ về người Pháp thì mình xuyên qua cái người bạn đó mình vẫn có cảm tình với cái đất nước đó. Nên vì vậy là chúng ta muốn cho người nước ngoài họ yêu thương, họ quý trọng cái Việt Nam mình, thì mỗi người Việt Nam mình phải rất là tốt là vậy đó. Khi chúng ta gặp người nước ngoài, mình phải đàng hoàng, mình phải đàng hoàng.
[31:04]Vì mình à bình thường mình ở trong nước á, mình không là cái đinh rỉ gì hết, nhưng mà khi mình gặp người nước ngoài, mình đại diện cho cả đất nước của mình. Bất ngờ, không ai được ai cấp giấy phép, nhưng mình ngay lập tức mình biến thành đại diện cho đất nước của mình. Mọi người đồng ý với thầy điều này không? Đồng ý không? Đồng ý ha. Ví dụ mình không được Bộ Ngoại giao cấp cho mình cái giấy phép là đây là đại diện chính thức của Việt Nam thì cũng phải nhớ một điều, trong nước mình không là cái đinh rỉ gì hết. Gặp công an thổi còi tới lui rồi bắt xét bằng lái xe hai bánh dám giam luôn nữa không có nói.
[31:39]Nhưng mà hễ gặp người nước ngoài thì phải nhớ mình lại là một đại diện cho đất nước mình. Điều mình để ý. Rồi chúng ta đánh giá một đất nước liên quan tới quyền lợi cá nhân nữa. Ví dụ như mình đến cái đất nước đó mình được hưởng nhiều lợi lộc là mình dễ có cảm tình. Còn đến đất nước đó mình bị đì, bị xua đuổi thì mình sẽ có ác cảm, là vậy. Rồi cái ý đồ chính trị nữa. À ý đồ chính trị thôi mình không có nói ở đây. Nhưng có khi vì một cái lý do chính trị mà làm cho người ta đánh giá một đất nước nó cũng sai lệch, chứ không chính xác. Ví dụ đất nước đó cũng không phải là không phải là xấu nhưng mà vì ý đồ chính trị người ta cứ tuyên truyền
[32:17]riết cái mình cứ nghĩ đất nước đó xấu, vậy đó. Hoặc là đất nước nó không phải tốt nhưng mà nghe tuyên truyền riết mình cũng tưởng tốt, giống vậy, về chính trị. Rồi cái cảm quan, cái văn hóa. Nhưng đặc biệt có cái duyên quá khứ, lạ nha. Cái lạ, có cái cô Phật tử đây là chuyện có vẻ hơi huyền hoặc, chúng ta tin hay không tin thì tùy, nhưng mà trên nhân quả thì nó rất là hợp lý. Thì cô này cổ là người Việt Nam đặc sệt, không có lai chút xíu nào hết. Mà khi ai hỏi cổ là trên thế giới này cổ thích đất nước nào nhất, thì thường người ta chờ đợi một câu trả lời là mấy cái nước giàu có văn minh: Mỹ, Nhật hay là Đức, Pháp gì Nga rồi vân vân gì đó,
[32:57]đại khái, Trung Quốc gì vậy, Hồng Kông gì đó, Úc, Ý gì đó đại khái vậy, người ta chờ đợi một câu trả lời như vậy. Nhưng cổ luôn luôn trả lời một câu duy nhất là cổ chỉ thích đất nước Ai Cập. Nghe rất là lạ. Thì cổ cũng không biết tại sao. Cổ không biết tại sao, nói cổ chỉ thương cái người Ai Cập, yêu đất nước Ai Cập, mặc dù chả bao giờ biết Ai Cập là cái gì, chả bao giờ đọc được sách nhiều về Ai Cập, chả bao giờ được đặt chân tới đó. Thì cổ cũng không biết, cho tới khi cô con gái cổ mới tìm nguyên nhân đó là cái người con gái cũng là Phật tử, thì cô con gái này một đêm mới nằm mơ, thấy lui ngược lại có mấy ngàn năm xưa
[33:34]thì cô và mẹ cô đều là người Ai Cập mà ở trong cái cung vua. Thì cô thấy mẹ cô là một người á phi, một vương phi, à tức là một không phải là một hoàng hậu nhưng cũng là một cái người vợ của vua. Còn cô đó, cô Phật tử nhỏ đó, con người con thì lại thấy mình là một cung nữ trong đó, thấy cung nữ. Tuy nhiên cái cảnh thì nó nó nó phức tạp hơn, cảnh nó phức tạp hơn. Thì khi mà người con thấy cảnh đó rồi á thì người mẹ mới vỡ lẽ lý do tại sao mà bấy lâu nay mình chỉ yêu đất nước Ai Cập. Chúng ta thấy nó có cái duyên quá khứ như vậy đó. Thôi bây giờ mình nói mình nhận định về một cái tác phẩm nghệ thuật thì ví dụ như chúng ta nghe một bài
[34:13]nhạc, hay hay dở thì ngoài cái hay thật sự của tác giả thì còn bị cái trình độ của mình nữa. Nghĩa là có những bản nhạc mà phải cái người trình độ mới thấy nó hay, người không trình độ không thấy nó hay. Hoặc có những bản nhạc có người này thích mà người kia không thích là theo cái trình độ của mình nữa. À ví dụ như có một bài nhạc mới nghe không thấy hay nhưng mà nghe rồi từ từ sẽ thấy hay sau, giống như cái bài Trung thu vậy á. Cái bài thầy Trung thu thầy vừa soạn ra, thầy mới đánh đàn thử cho vài người đệ tử nghe, thì vài người đệ tử nghe rồi thầy thấy gương mặt lạnh lùng như băng giá, thầy biết là họ đánh giá là bài nhạc này dở.
[34:53]Nhưng mà vì thầy cũng kinh nghiệm đầy mình, cho nên thầy biết là hai ngày sau sẽ thấy hay. Cho nên thầy cứ tỉnh queo thầy cho ra, chứ thầy không có không có bỏ. Có những bài thầy soạn xong thì bỏ, không không thấy không hay. Nhưng bài này thì thầy biết là hai ngày sau sẽ thấy hay, giờ thì kệ. Mà hôm nay không biết thấy hay chưa ta? Thôi thôi thôi thôi đừng vỗ tay. Còn ví dụ như là những bức tranh trừu tượng, à quý thầy, quý cô, quý Phật tử xem những bức tranh trừu tượng chưa? Hả? Hình không ra hình gì không ra hình gì á, có xem chưa? Có rồi phải không? Có thấy thích không? Thích không? Người nào thích là người đó siêu chứ thầy thầy cũng chịu thua luôn.
[35:35]Có nhiều bức tranh mà nhìn vô người ta nói bức tranh là mấy chục ngàn đô hay mấy triệu đô, thầy nói thôi cho thầy mấy triệu thầy xài chứ bức tranh thầy không lấy. Cho Nghĩa là nhìn không hiểu mà cũng không thấy nó đẹp nữa. Không biết là có lẽ là tại trình độ mình nó quá kém mà không biết sao mà người ta mê cái gì mình không hiểu, do đó người đó chắc là cao. Có một lần vậy thầy gặp một cái người họa sĩ Việt Nam. Người họa sĩ này cũng khá nổi tiếng. Họa sĩ coi như ổng nổi tiếng thì ổng vẽ tranh mà tranh bán đi nước ngoài rất nhiều. Nghĩa là ổng ngồi ổng múa bút mà ổng vẽ một bức tranh rồi là có thể
[36:08]ổng lấy được năm bảy ngàn đô, mười mấy ngàn đô, nên rất là giàu. Tranh vậy thì ổng toàn vẽ tranh trừu tượng mà ổng thích những đề tài về đạo Phật. Khi mà ổng ổng mới nói rằng là ổng nghiên cứu đạo Phật làm cho ổng có nhiều đề tài, cái đề tài đó. Thì ổng mới mới tặng thầy cái cuốn một cái cuốn tạp chí mà trong đó người ta giới thiệu về ông và những tác phẩm của ông. Thì trong đó có chụp mấy cái bức hình tranh của ông. Thì thầy nhìn thầy thì bị cái ông ngồi kế bên cạnh mình mà ổng ngồi ổng ăn cơm, ổng ngồi ổng ăn cơm bên cạnh mình mình phải khen: "Chà! Hay ha! Cao siêu, ý nghĩa." Mà thiệt bụng thầy rối như tơ vò không biết ổng nói cái gì trỏng.
[36:41]Dòm thấy sao bên này cái tay, đàng kia cái chân, cái đầu nằm ở đâu khúc quay đàng gì đâu. Cái vòng tròn ở đây, bảng tam giác đàng kia không hiểu nói cái gì. Rồi bắt đầu ổng ngồi ổng mới giảng. Ổng ngồi ổng giảng thầy nói như vậy là bức tranh này phải có một người đứng bên cạnh suốt đời, hễ ai tới coi là phải có người đứng giảng chứ còn không là chịu thua. Ờ không biết sao. Nên có lần thầy nói vậy, thầy nói: "Dùng nghệ thuật để mình tải một cái đạo lý thì trước hết phải hay, phải đẹp cái đã, rồi đạo lý. Đạo lý là quan trọng mà lại là cái hàng thứ hai." Ví dụ như bài nhạc, phải hay cái đã, cái dòng nhạc nó phải hay cái đã rồi mới nói tới cái lời, cái ý nghĩa nó sau.
[37:17]Cứ toàn là những người đó chú trọng cái lời mà coi nhẹ nhạc, bài nhạc đó bảo đảm không ai hát hết. Giống như thơ cũng vậy. Nhiều ý rất hay mà vần điệu, luật rồi không chặt, không chặt chẽ, không chắc, không êm thì dù ý hay vẫn làm khó chịu. Nên thầy chủ trương là như vậy, phải hay, tức là có khuôn khổ, có quy tắc, có phương pháp cái đã. Bức tranh vậy, ý nghĩa cao siêu gì cao mà đẹp giùm tôi cái đã. Dòm tranh mà vẽ lộn đầu lộn đuôi đó coi không nổi. Dù cao siêu gì thôi không lẽ giờ ông họa sĩ ông đứng đó suốt đời ông giải thích cái bức tranh cho người ta phải không? Thôi, cứ nhìn vô thấy hay, thấy đẹp cái đã, giống vậy.
[37:53]Chủ trương, bởi vậy nhiều khi chúng tôi thích những bức tranh nhiếp ảnh hơn là vậy đó. Tại vì nhiếp ảnh trước hết đẹp cái đã, phải không? Nhiếp ảnh chụp hình là rồi bắt đầu cái đạo lý mà gởi trong đó sau, ý nghĩa triết lý gởi trong đó sau. Giống như có một cái người, hồi xưa chúng tôi có một người bạn thì người bạn này làm đi trong cái ngành nhiếp ảnh. Có một lần anh chụp được bức ảnh anh gởi qua nước ngoài dự giải đạt giải liền. Hôm đó à cái người thầy cũng đi vác máy, đi vác máy đi vào trong cái sở thú, lúc đó sở thú còn đông lắm, đi loanh quanh chơi, cái chợt thấy một cái cô gái mà bị bị què chân ngồi ở gốc cây buồn buồn, cái nạng dựa để bên gốc cây ngồi cúi mặt buồn.
[38:35]Thấy ý nghĩa này hay, anh đi từ từ anh đi quanh quanh quanh cô gái đó, cái phát hiện một cái phông đằng phía sau là có một cặp tình nhân ngồi bên nhau nơi ghế đá. Thế là anh bấm cái máy liền. Bấm lựa ánh sáng, lựa góc độ thì cái cảnh gần là cô gái tật nguyền ngồi cúi đầu, cái nạng, cái chân để bên, xa hơn đằng kia là cặp tình nhân ngồi với nhau. Chụp bức hình thì bức hình mình dễ hiểu ha, vừa đẹp mà vừa dễ hiểu, đạt giải liền, là vậy. Cho nên trước một bức tranh hay một tác phẩm nghệ thuật đòi hỏi cái trình độ, trình độ mình yếu mình đánh giá không được. Rồi có một cái yếu tố chi phối cái nhận xét của mình nữa là tác giả nữa.
[39:07]Ví dụ tác giả đó mình mình thương thì mình dễ chấp nhận cái tác phẩm hơn. Còn tác giả mà mình không thích mình cũng cũng dễ coi thường cái tác phẩm. Ví dụ mình nghe cái tác giả đó là cái người mà bê tha, à sống cuộc đời sa đọa thì nhiều khi đưa ra một tác phẩm hay cái mình cũng không thích, không thích bởi vì cái cái đời sống người đó, vậy. Rồi cái khuynh hướng sở thích riêng của mình nữa. Rồi bây giờ chúng ta nhận định về một cái giáo lý thì khi mà chúng ta đến với Phật pháp chúng ta học cái giáo lý, chúng ta học nơi thầy này nơi thầy kia, nghe băng này nghe sách kia thì thứ nhất cũng là cái trình độ của mình nữa.
[39:43]Có nhiều khi ví dụ mình thấy cái cái bài pháp đó hay là tại vì cái trình độ nó ngang với mình. Hoặc khi mình thấy bài pháp đó dở coi chừng tại mình hiểu không tới nữa, cái trình độ của mình. Rồi cái duyên của mình đối với cái vị sư phụ đó nữa. Ví dụ như là ở kiếp nào đó cái ông ông sư phụ đó ổng có cho mình ly cà rem á, hay là ví dụ 500 kiếp trước ông sư phụ đó có cho mình một ly cà rem nho ví dụ vậy, thì bây giờ gặp lại tự nhiên mình nghe ổng giảng pháp mình vẫn thấy dễ chịu, là cái duyên quá khứ. Còn ví dụ như là mười kiếp trước cái ông sư phụ đó ổng cú đầu mình một cái thì đời này gặp lại ổng, ổng nói ra cái gì mình cũng thấy không ưa.
[40:21]Đó, cái duyên duyên với sư phụ rất là quan trọng trong vấn đề học hỏi giáo lý. Trừ những người mà ví dụ không có duyên gì với ông sư phụ đó hết thì mình có thể nghe bằng cái khách quan. Chứ còn thông thường chúng ta dễ bị chi phối bởi cái duyên với sư phụ. Rồi những yếu tố tác động bên ngoài, cái người nói ra nói vô, à cái người khen quá cái ví dụ ông thầy đó ổng giảng cũng chả hay ho gì lắm, mà cứ nghe đi đâu cũng nghe người ta khen. Ủa nghe ông thầy đó giảng hay, giảng hay. Cái giờ không lẽ mình chê? Không chê cái ai hỏi: "Ông thầy đó hả? Ừ, cũng hay nha, được á!" để cho mình chứng tỏ rằng mình cũng cũng không thua người ta.
[40:52]Nhưng kỳ thực là tại nghe khen nhiều quá rồi cũng không chắc. Nó nhiều yếu tố như vậy, bởi vậy là khi một người Phật tử chúng ta hiểu cái điều này chúng ta biết rằng khi chúng ta đánh giá một điều gì, chúng ta nhận xét một điều gì thì chúng ta phải cảnh giác với cái thiên kiến của chính mình vì thường chúng ta không có chính xác. Chỉ là chỉ có người nào mà có trí tuệ, có thiền định, tâm đã lắng xuống, tình cảm thương ghét nó nhẹ nhàng rồi thì người đó nhìn vấn đề mới chính xác. Mà đây cũng là chỗ mà những cái người mà coi bói siêu đẳng á, họ đạt được cái trình độ này là vậy đó. Còn mình còn xao động, còn thương ghét, mình nhìn người không chính xác.
[41:33]Mình không không khó thấy được cái tâm người đó. Còn khi mà lòng mình lắng xuống rồi, mình nhìn vô người mình dễ thấy cái tâm người đó. Vì khách quan hơn, khách quan hơn, thấy như vậy. Nên những cái người thầy bói mà đời xưa á, những thầy bói đời xưa họ luyện cái tâm linh và luyện cái tấm lòng họ thanh thản, họ coi mới chính xác. Còn cái người nào mà xao động là ông sư phụ ổng dạy bói ổng biết, biết là cái người này học không tới nghề được, không thành cái nghề coi bói được. Cái yếu tố yếu tố mà cái vượt qua được cái tình cảm, thiên kiến của mình là yếu tố quan trọng trong việc mà nhận xét mọi điều là vậy.
[42:08]Và chúng ta thấy, khi nghe những điều như vậy, bắt đầu chúng ta nhìn lại cái cuộc đời, nhìn lại cái thế giới, chúng ta thấy là trên thế giới đầy những cái phê bình, những cái nhận định thiên kiến. À chúng ta nghe bên đây khen, bên nọ chê đầy hết trên báo chí, thì bây giờ mình nói chuyện với nhau về đề tài này, bắt đầu cảnh giác hết là không có chuyện gì thực sự chính xác khi chúng ta nghe đâu. Ví dụ mình đọc báo mình nghe người ta nói như vậy, nhưng phải hiểu rằng là cái người viết bài, cái chủ trương của tờ báo và những cái thế lực ngầm phía sau tờ báo vẫn chi phối tờ báo đó, chứ không phải cái tin của cái tờ báo đó hoàn toàn chính xác.
[42:44]Ngay cả những tổng thống của những nước mà tự xưng là tự do, dân chủ, họ vẫn dùng cái quyền lực họ, họ tác động lên báo, lên đài để lèo lái cái tâm tình của người dân theo ý mình. Ví dụ họ muốn đánh ai là họ phải chuẩn bị dư luận cho dân với ủng hộ là họ ra lệnh bí mật cho báo đài phải viết để công kích cái đất nước đó và thấy việc đem quân đánh đất nước đó là chính nghĩa, để cho dân ủng hộ rồi họ đem quân đi. Cho nên những điều mà người dân nghe được hoàn toàn không chính xác. Đó là một cái ý kiến riêng, một cái mưu đồ riêng chứ không phải là ý kiến chính xác. Có một lần vậy, có một cái cô đó, không biết phải Phật tử không
[43:22]biết, ở bên nước ngoài lên đây gặp chúng tôi thì cô ta lên cô nói chuyện gay gắt lắm, cô nói chuyện gay gắt. Cô có vẻ là cô cô không thích không thích cái đất nước Việt Nam này mặc dầu cô là người Việt Nam. Cô nói chuyện gay gắt thì chúng tôi không biết cô là ai, sau này mới biết cô giữ cái chức quan trọng ở bên kia. Thì trong khi nói thì cô tự hào điều này, cô nói rằng ở cái đất nước của cô là người dân được quyền biết tất cả mọi điều, chuyện gì cũng được biết không có gì giấu giếm và tin tức công khai hết. Thì chúng tôi mới nói một điều thế này: nhưng tin giả cũng rất nhiều, vì ai muốn nói gì nói,
[44:01]nên kể cả cái người tầm bậy, người ba xạo cũng nói được và cũng là những tin tức nhiễu, chứ không phải là cái bài báo đăng lên đã là một bài báo chính xác. Nói câu đó thì cô im lặng, rồi không biết ngày hôm nay cô đã vỡ lẽ chưa. Nhưng mà chúng ta thấy vậy, ngay cả cái gọi là tự do dân chủ công khai không phải hoàn toàn như vậy đâu. Thế giới luôn luôn đầy rẫy bất công. Thế giới không phải thiên đường, cõi người không phải thiên đường. Mà thật ra trên thiên đường vậy cũng không phải là hoàn toàn đã công bằng đâu. Trên thiên đường vẫn có những chuyện, có vấn đề nhưng ít hơn ở cõi người. Còn cõi người của chúng ta vậy, cái chân lý luôn luôn là bị che khuất một chút
[44:38]bởi cái mưu đồ của con người, bởi cái tình cảm thương ghét của con người, bởi cái tốt cái xấu con người, nên khó có điều gì là chính xác lắm. Nên chúng ta đến với Phật pháp cũng vậy, chúng ta may mắn gặp được Phật pháp là cái may đầu tiên, nhưng mà phải đòi hỏi nhiều cái may khác nữa là cái Phật pháp đó được một vị sư phụ triển khai có chuẩn, có sát hay không nữa. Chứ nếu cũng là Phật pháp, nhưng mà có thể chúng ta gặp sư phụ lái chúng ta đi qua con đường thành tà từ từ, nó cũng là một cái không may cho mình. Nên vì vậy là nơi cái cõi người này, cái điều đúng và cái điều sai nó đan xen với nhau, nó mờ mịt và che đậy lẫn nhau.
[45:15]Nên vì vậy, chúng ta khi mà nhận định khi đánh giá chúng ta phải biết hết sức là cảnh giác, không bao giờ được tin một điều gì liền. Chúng ta thấy một điều thôi, là điều này mình nói nó hơi lan man qua bên chính trị một chút, nhưng để chúng ta thấy là có những cái sự thật khủng khiếp, có những cái sai lầm được dựng lên một cách dữ dội. Ví dụ như một cái nước đó họ chuyên môn sản xuất vũ khí đem bán. Nếu sản xuất hoài không có đánh nhau, không chiến tranh lấy ai tiêu thụ? Cho nên những người chủ giàu của những cái tập đoàn đó họ phải gây chiến. Họ phải xúi đất nước họ gây chiến, họ có thể tạo nên một chính
[45:53]phủ được, họ có thể tạo ra một lãnh tụ và xúi những lãnh tụ, những tổng thống đó phải gây chiến để tiêu thụ cái số vũ khí của họ, để họ tiếp tục giàu có, nên khủng khiếp. Nên cái vấn đề mà một đất nước bị gây chiến, bị đánh, nguyên nhân không phải là một cái gì xấu xa, mà chỉ vì một cái nước khác sản xuất vũ khí nhiều quá phải tiêu thụ. Chúng ta nghe những điều này chúng ta rất đau lòng. Thế là mạng sống của không biết bao nhiêu con người phải ngã gục, nhà cửa phải tan nát, người thân phải ly tán, máu phải đổ, chỉ vì để cho cái người bán súng bán được súng mà thôi. Có những sự thật đau lòng trên cái cõi người này.
[46:28]Nên nhiều khi, đôi khi có những người vậy, mà suy nghiệm cách bình thường mình hiểu những cái mặt trái cuộc đời rồi cái chỉ muốn từ giã cõi đời này thôi. Mình tu cách nào đó để sau này khi chết, mình về cõi trời hoặc lên cõi Phật. Thấy chán ngán cái thế gian này, là dù mình có cố gắng nhiều lắm thì cuộc đời này cũng không tốt như mình muốn. Là cái tâm trạng của rất nhiều người. Mà ngay cả Bồ Tát cũng vậy đó. Vì một vì Bồ Tát đầy thần thông, trí tuệ, từ bi, luôn luôn sẵn sàng dấn thân đó, mà không bao giờ hy vọng là cải tạo được cái thế giới này thành tốt hoàn toàn. Chúng ta nhớ điều này nha, chúng ta nhớ điều này.
[47:07]Đây là điểm khác nhau giữa một phàm phu và một Bồ Tát cái quan điểm chỗ này. Cái quan điểm là: một người phàm phu á, biết cái thế giới này nhiều cái xấu xa khó làm cho tốt trở lại, nên thôi quay lưng bỏ, thì mình tìm được con đường yên ổn tốt rồi, thôi đi luôn, cái thế giới này rất là chán nản. Đó là phàm phu. Còn Bồ Tát cũng biết y như vậy và biết nhiều hơn nữa, là cũng biết cái thế giới này rất khó thay đổi làm cho tốt hoàn toàn, nhưng luôn luôn dấn thân, luôn luôn tìm cách xây dựng, luôn luôn tìm cách tô điểm cho tốt đẹp lại, luôn luôn đi tìm đến để xây dựng tâm hồn con người, xây dựng lại trái tim con người, luôn luôn cố gắng dù không có hy vọng nhiều.
[47:53]Đó là cái nguyện lực, đó là cái tâm hạnh của Bồ Tát đó. Đây là khác nhau giữa Bồ Tát và phàm phu. Nên nói câu này rồi chúng ta cũng nhìn lại mình qua một chút xíu. Nếu mà khi mình gặp cái một cái điều xấu mình nản mình muốn quay lưng thì hiểu mình là một người phàm phu, mặc dù mình cũng khôn đó. Biết cái điều xấu là một cái khôn, nhưng rồi mình nản thì biết mình là phàm phu. Còn nếu mình biết có những điều xấu mà không nản, vẫn quyết tâm, vẫn cố gắng, vẫn xây dựng làm cho tốt lại, thì mình có cái tâm hạnh của Bồ Tát. Ở đây ai có cái tâm hạnh Bồ Tát như vậy? Là đối trước cái điều xấu không nản, vẫn bước tới, giơ tay lên thầy coi.
[48:31]Giơ tay lên. Không ai giơ tay? Không ai giơ tay. Thật ra thầy biết là có những người không thèm giơ thôi, chứ trong lòng cũng có điều đó chứ không phải không. Nên thầy cũng những người nào mà có cái tâm hạnh như vậy thì thầy tán thán, mặc dầu không giơ tay, nhưng mà vẫn nhận nơi thầy cái sự tán thán, bởi vì tâm hạnh đó là của Bồ Tát. Chúng ta nhìn lại vậy, đó vì con người ta vậy, cứ muốn gây chiến giành giật với nhau nên phải kích động thù hận. Và khi đã kích động thù hận rồi thì không có câu nói nào chính xác á. Chửi bới nhau chẳng bao giờ chính xác hết, người này mạt sát người kia, mạ lị, công kích người kia, chả bao giờ chính xác hết, không bao giờ hết.
[49:13]Chúng ta cứ nghe hai người nói chuyện, ví dụ bây giờ có một người A và người B là không có thuận với nhau, rồi có một người trung gian là một người C, thì người C đó đi đến nghe người A nói về người B, đi đến nghe người B nói về người A, hai bên. Thì muốn biết là người nào nói đúng hay sai á, chính xác á, thì hãy nghe cái thái độ á, nghe cái thái độ. Ví dụ cái người A nói về người B mà thấy thái độ nó gay gắt, bực bội thì thường cái người lời của người A không chính xác. Rồi quay qua người B thì thấy người B nói về người A mà nói trầm tĩnh, trong lòng không có bực bội thì coi chừng lời đó chính xác, chính xác.
[49:53]Nhưng mà chúng ta biết là nó vượt qua được cái tình cảm thương ghét thì lời nói đó chính xác. Đó, chúng ta để ý, còn mà trong cái sự thù hận, bực bội chả có bao giờ có cái gì chính xác. Ngay cả những người vậy, nhiều khi có những người ở nước ngoài cứ hô hào chống Việt Nam thì những cái thái độ họ hô hào, họ hung dữ, họ ném đá, này kia nọ, họ gào họ thét, thì chả bao giờ lời nói của họ có một cái giá trị nhỏ nào hết. Bởi vì họ đang nói trong cái cái loại tình cảm thù hận bị kích động, chả bao giờ là chính xác nữa. Mà họ không hiểu chống Việt Nam là chống người đồng bào của họ và quan trọng là chống luôn đạo Phật á.
[50:32]Đúng không? Cho nên vì vậy, khi chúng ta nhìn lại hết những điều đó, chúng ta thấy một câu nói đơn giản là: "Khi thương trái ấu cũng tròn, khi ghét thì trái bồ hòn cũng vuông." Câu nói đó đơn giản nhưng mà cái giá trị nó rất là lớn, từ những việc nhỏ trong cuộc sống của chúng ta đối với những điều lớn lao của cả thế giới này. Và như vậy, chúng ta thấy cái giá trị của đạo Phật khi hướng dẫn con người quay về một cái nội tâm thanh tịnh, không có cái thương ghét cá nhân riêng tư để nhìn vấn đề cho cho chính xác.
[51:05]Phải nói rằng trong tất cả các tôn giáo hiện nay trên thế giới thì đạo Phật là một tôn giáo mà chủ trương vượt qua thương ghét riêng tư nhất thế giới. Chúng ta phải dùng chữ nhất thế giới. Nghĩa là như ví dụ ngay cái câu mà khi một cái người đi xuất gia vậy, "cắt ái từ sở thân, xuất gia hoằng thánh đạo, thệ độ nhất thế nhân", thì lìa bỏ cái ái luyến riêng tư của mình đó để đi tìm một cái tình thương lớn để cho độ khắp tất cả chúng sinh là phải vượt qua được cái ái luyến riêng tư trước. Và trong Tứ Diệu Đế hay trong 12 nhân duyên cũng vậy, Phật cũng nói rõ, chính cái ái luyến riêng tư này cũng là nguyên nhân của đau khổ.
[51:43]Cho nên vì vậy, đạo Phật là một cái đạo mà thường khuyến khích con người vượt qua cái thương ghét cá nhân. Do do đó, những điều mà một người tu hành chân chính trong đạo Phật nói thường là chính xác nếu người đó tu chân chính, là họ tâm họ thanh tịnh, họ vượt qua được thương ghét cá nhân, họ nhìn vấn đề chính xác. Nhưng mà song song với cái nhìn chính xác đó thì nó có một cái điều phải bổ sung nữa là phải có cái từ bi nữa. Tại vì sao vậy? Bởi vì khi mà mình có cái nhìn chính xác á, mình dễ nhìn thấy cái xấu của con người, nhìn người nào ra người đó à, nhìn người nào ra người đó. Phải không? Ví dụ trước đây mình có tình cảm riêng á,
[52:20]cái người đó xấu mình vẫn nhìn thấy thành tốt. Còn bây giờ mình thanh tịnh, sáng suốt, không thương ghét nữa, cái họ xấu họ lòi chình ình ra hết trơn. Mà trên thế gian này 10 người thì mấy người tốt? Mấy người tốt? Đếm đi. Mấy người? 10 người được mấy người tốt? Nói thiệt lòng á. Mấy? Giờ ai nói một giơ tay lên. Hồi không giơ tay, hai, ba, bốn. Thôi bây giờ, ai nói là 10 người chín người tốt giơ tay lên. Tám, bảy. Mấy người tốt? Trên đời này á hả? 10 người bảy người tốt hả?
[53:13]Mấy người này mới trên trời xuống hả? Đời này làm gì có 10 người bảy người tốt. 10 người mấy người tốt?
[53:25]Có nhiều người giơ tay lên nói một người, một người. Sự thật thôi mình hơi lạc quan hơn chút đi, hai người, ba người hết mức á. Thực sự là như vậy. Phải không? Thực sự trên đời này, nghĩa là 10 người thì chỉ được hai ba người tốt. Thì trong đây bao nhiêu người như đây là mấy người tốt? Tất cả đều tốt. Là không tốt sao lên chùa, phải không? Cho nên trong cái 10 người mà có ba người tốt, ba người đó kéo nhau lên chùa bữa nay hết trơn à. Kì vậy. Mà tốt nhất là mấy cái người mà ngồi hàng đầu, đồng ý không? Đồng ý.
[54:03]Thì như vậy, nếu mà tâm mình không còn thương ghét riêng tư, mình nhìn thế gian này thì thấy làm sao? Thấy cái xấu đầy, phải không? Thấy cái xấu đầy. Mà khi thấy cái xấu đầy hết á thì mình sao? Rất là khó chịu. Nó sẽ có một cái bi quan, buồn nản, trầm uất, căng thẳng. Cho nên vì vậy phải có cái từ bi. Từ bi nghĩa là cái cái bao dung đó. Biết người ta xấu á nhưng mà không có phải là ghét người ta. Cái hay của đạo Phật là chỗ này. Là tâm thanh tịnh để biết rõ người ta, nhưng có cái từ bi để không ghét người ta. Bởi vì đời cái người xấu rất là nhiều. Đạo Phật hay ở chỗ này, hay ở chỗ này. Còn những đạo khác khó đạt được điều này lắm.
[54:44]Bởi vì họ thường kích động cái thương ghét riêng tư: "Ai theo đạo tui tốt, không theo đạo là giết." Thương riêng tư hoàn toàn, không khách quan. Chỉ có đạo Phật khách quan. Mà vì khách quan nên mình biết cái xấu quá nhiều, nên phải có cái từ bi kèm theo là biết xấu nhiều mà không ghét, vẫn khoan dung, vẫn tha thứ. Mặc dù nghiêm khắc hướng dẫn nhưng mà tha thứ, không ghét. Đây là một cái điểm đặc biệt. Chúng ta thấy đạo Phật mình có mấy cái nhất. Cái thứ cái nhất á là một cái tôn giáo vượt qua riêng tư nhất, cái thương ghét riêng tư nhất thế giới. Cái thứ hai là một tôn giáo chủ trương từ bi cũng nhất thế giới.
[55:18]Và hai cái thái độ đó giúp cho mình sống giữa cuộc đời này vừa đạo đức mà vừa khôn ngoan. Rằng khi mình không thương ghét riêng tư thì mình sáng suốt, nhìn vấn đề rõ, rồi khi mình từ bi thì mình biết rõ mà mình khoan dung. Rất là hay, đạo Phật rất là hay.
[55:37]Vì là một tôn giáo từ bi nhất cho nên những cái lời cầu nguyện, những bài kinh tụng trong đạo Phật chứa đựng nhiều cái ước mơ lớn nhất thế giới. Ví dụ: "Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ" là những cái lời ước mà mà không tôn giáo nào có. Cho nên là trong đạo Phật chứa đựng những cái lời mơ ước đẹp nhất, rộng lớn nhất thế giới. Và cũng có thêm cái nhất nữa là sao? Nhiều khi lười nhất nữa, mơ ước thôi không làm gì hết. À nghĩa là trong một bài kinh của đạo Phật, chúng ta đọc đầy những bài nguyện, những cái lời hứa hẹn, những lời mơ ước, những đại nguyện lớn lao không thể tưởng. Xếp bài kinh lại rồi không làm gì nữa, rồi thôi nghỉ vậy là xong.
[56:16]Nay công phu xong rồi đó. Gọi đó là công phu, gọi đó là tu đó, không làm gì nữa. Nghĩa là vừa mới hứa với Phật "Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ", xếp kinh lại dẹp liền không làm, không độ ai nữa hết. Kể cả hàng xóm gần chùa cũng không quan tâm người ta đã biết đạo hay chưa nữa. Đây là một nhược điểm của đạo Phật, của các chùa, của các tu sĩ. Cho nên ngày hôm nay chúng ta phải thay đổi điều này, phải thay đổi. Nghĩa là mình hứa với Phật "Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ" thì vừa xếp cuốn kinh xuống là phải ngồi bàn nhau là bây giờ mình phải độ hàng xóm mình, phải tìm tới những người chưa biết đạo như thế nào. Đây là điều quan trọng.
[56:51]Nghĩa là hôm qua chúng tôi có nói điều này: là người đệ tử Phật mình phải có bổn phận tìm đến với những người nghèo và chưa biết đạo. Đây là cái sách lược, cái kế hoạch, cái chiến lược, cái đại nguyện sắp tới của đạo Phật. Từ nào giờ chúng ta chỉ lo độ cho người đã là Phật tử. Nghĩa là Phật tử biết chùa rồi á thì mình cứ mời tới, rồi cái cũng bao nhiêu Phật tử đó, cái chùa này mời qua, chùa kia mời lại. Còn rất nhiều người chưa hề biết đạo, mà nhất là những người nghèo, mình thường bỏ mặc. Đây là một cái khiếm khuyết rất lớn của các chùa. Đây là cái lúc phải thay đổi. Mà không phải riêng chùa nữa, tất cả các Phật tử chúng
[57:28]ta đều phải có bổn phận kể từ ngày hôm nay. Nghĩa là mình nhìn trong cái địa phương của mình, tỉnh của mình, thành của mình, làng mạc hoặc quận huyện của mình, nơi nào mà có người nghèo chưa biết đạo, mình phải tìm tới liền. Tìm tới mình tiếp cận, nói chuyện, an ủi, giúp đỡ người ta nếu mình có khả năng để giúp người ta về với Phật pháp. Vì sao vậy? Nếu mình bỏ trống người ta thì có một cái tôn giáo nào đó nó không phải là chân chính mà có tiền nhiều, đến nó mua liền. Và nó chỉ bỏ 3 triệu đồng nó mua một cái gia đình đó luôn. Mua gia đình đó theo đạo, dẹp bàn thờ ông bà, thờ một cái thần linh mới.
[58:06]Và chúng ta thấy khi mà theo một cái đạo đó, tức là bán cái linh hồn cho cái đạo đó, mà bán cái linh hồn đạo đó 3 triệu đồng. Rồi sau đó không biết cái đạo đó dẫn họ đi về đâu, không biết dẫn về đâu. Mà nhất là những cái đạo mà ngoại bang thường phía sau có thường nhiều ý đồ chính trị rất là nguy hiểm cho cái an ninh đất nước của mình. Đây là điều mà mà chúng ta phải để ý. Mà tại sao chuyện đó xảy ra? Chỉ bởi vì những tu sĩ và những cư sĩ của đạo Phật không chịu làm gì cả. Chúng ta nhớ hứa với Phật. Thường có người họ hứa một lời suốt đời họ không bao giờ quên. Vậy có khi mình mỗi ngày mỗi hứa, hứa xong quên liền,
[58:43]hứa xong quên liền, ngày nào cũng hứa và ngày nào cũng bỏ cái lời hứa đó. Chúng ta là những người mà vi phạm lời hứa nhiều nhất, break the vow nhiều nhất á. Nên bây giờ bắt đầu phải thay đổi. Chúng ta phải chùa bàn với nhau, cư sĩ đến gặp quý thầy bàn, cư sĩ bàn với cư sĩ, cư sĩ bàn với tu sĩ để làm sao mà chúng ta đến được với những người nghèo và chưa biết đạo. Phải gấp rút, thời gian không còn nhiều nữa. Giữa bóng tối và ánh sáng đang giành nhau từng giờ từng phút, chúng ta không còn thời gian. Nếu chúng ta ngủ quên thì sẽ có tiếp tục nhiều người nghèo, vì nghèo quá buộc phải bán cái linh hồn của họ lấy vài triệu
[59:20]đồng để sống qua vài ngày, rất là tội nghiệp cho họ. Nên chúng ta phải giữ lại linh hồn của họ cho họ, giữ lại bàn thờ tổ tiên của họ cho họ, giữ lại cái tình yêu đất nước này cho họ. Nếu chúng ta không làm gì hết, họ sẽ bán rẻ linh hồn của họ vài triệu đồng. Phải cố gắng lên. Mà bản thân cái người đệ tử Phật chúng ta vậy, phải trung thành với đạo lý để không bị tác động bởi các mưu đồ quyền lực thế giới.
[59:54]Chúng ta hiểu điều này là thường thường tôn giáo vậy hay có gây được cái ảnh hưởng lớn trong quần chúng, cho nên bất cứ nhà chính trị nào cũng quan tâm tới tôn giáo. Vua chúa ngày xưa cũng vậy. Nghĩa là vua chúa nào cũng phải nắm Đạo Phật hết, không bao giờ vua chúa bỏ Đạo Phật ở không. Nghĩa là chính ngay những cái chức mà quan trọng trong Đạo Phật là chính vua ban chứ không nói gì hết trơn á. Để chi? Để giữ Đạo Phật trong cái ổn định không để cho hỗn loạn. Từ thời Đức Phật sang tới Trung Hoa vậy, triều đại nào là những cái chức vụ lớn của Đạo Phật là do vua ban hết. Vì vậy, bất cứ đến bây giờ cũng vậy,
[1:00:27]luôn luôn là nhà chính trị nào cũng quan tâm đến tôn giáo. Nhưng mà Đạo Phật á thì lại lỏng lẻo, nên Đạo Phật rất là dễ bị chia rẽ, bị phân hóa, bị kích động. Đây là một điều dở một lần nữa, dở nhất thế giới một lần nữa. Đạo Phật mình có nhiều cái nhất thế giới, thì cuối cùng có một cái dở nhất thế giới là chia rẽ. Nghĩa là trong một quốc gia, chỉ cần người ta kích động vài cái là chia ra hai ba giáo hội liền, và giáo hội này sống chết với giáo hội kia. Rất là buồn cười, rất là buồn cười. Vừa rồi cũng vậy, có một cái người gọi điện cho thầy, là muốn dành cho thầy một cái ưu tiên, một cái quyền lợi.
[1:01:05]Thầy nghe thì thầy dửng dưng, nhưng mà thầy coi họ tính cái gì nữa, thầy biết phía sau luôn luôn có những cái mưu đồ. Thì đúng như vậy. Cái sau khi cái họ thấy giống như mình cắn câu, họ ra một điều kiện là phải phải theo một cái phe giáo hội khác. Như vậy. Thấy tức cười, tại vì mình đã đoán được cái mưu đồ ngay từ đầu, nhưng chỉ buồn cười, buồn cười là những cái người này tuy nhân danh Đạo Phật nhưng mà đi sai con đường của Đạo Phật. Đấy, vì sao vậy? Bởi vì họ dễ bị chia rẽ, họ là tác nhân gây chia rẽ trong Đạo Phật, rất là đáng buồn. Đây là điều tất cả chúng ta cảnh giác vậy. Cho nên, đến với Đạo Phật, chúng ta phải có con mắt trí tuệ
[1:01:43]là cái khả năng phán đoán, nhận định vấn đề cho chính xác. Cái khả năng, đó là một cái khả năng thứ nhất. Cái khả năng thứ hai là khả năng tìm thấy đạo lý cho thật kỹ, nhờ đạo lý giữ gìn tâm hồn của mình. Cái nữa là trong tâm đừng thương ghét chủ quan, phải biết lắng lòng thanh tịnh. Chúng ta phải biết là thường lạy Phật để có cái công đức nền tảng, chúng ta thường giúp người để có cái phước thực tế, chúng ta giữ giới hạnh có cái tư cách, chúng ta không chủ quan cho mình là đúng. Đó, nghĩa là khi tất cả yếu tố đó thành tựu thì bắt đầu con mắt trí tuệ từ từ mở ra.
[1:02:25]Con mắt trí tuệ từ từ mở ra. Bằng những cái điểm như thế này: là thường lạy Phật, thứ nhất; thứ hai, giúp người để làm phước; thứ ba, giữ giới hạnh; thứ tư, không chủ quan cho mình là đúng. Nhớ cái thứ tư này quan trọng. Nếu mà chủ quan cho mình là đúng rồi, con mắt trí tuệ không mở. Cho nên người nào á, khi suy nghĩ một cái điều gì thì luôn luôn nghi ngờ cái suy nghĩ của mình trước thì người đó ba năm sau bắt đầu có trí tuệ. Còn người nào hễ nghĩ ra cái điều gì là cho mình đúng liền thì người đó vĩnh viễn suốt đời không bao giờ mở được con mắt trí tuệ. Cho nên đây là một cái bí quyết để chúng ta có trí tuệ.
[1:03:05]Người nào trong lòng thường hoài nghi chính mình, người đó sẽ có trí tuệ, sau này sẽ rất là sắc bén, rất là sáng suốt. Còn người nào chưa bao giờ biết hoài nghi chính mình thì suốt đời sống trong ngu si mà cứ tưởng mình là đúng. Đây là bí quyết rất quan trọng. Nên là chúng ta để ý điều này. Từ ngày hôm nay chúng ta để ý lại là trước giờ mình đã thường nghi ngờ chính mình chưa? Từ đây về sau mình cũng phải biết như vậy, không bao giờ cho mình là đúng, con mắt trí tuệ sẽ mở ra từ từ. Con mắt trí tuệ mở ra là làm sao? Tự nhiên mình mình hiểu, mình biết nhiều điều đặc biệt lạ lùng lắm, chưa ai biết á, mà nhiều khi chưa có sách nào nói
[1:03:46]á, mà có thể mình nhìn thấu suốt lắm, nhìn thấu suốt, thấu suốt trong tận thâm sâu của bản chất của vấn đề là con mắt trí tuệ nó mở. Nhưng mình chưa nói tới thần thông á, chỉ nói cái trí tuệ của đạo lý á. Là chính là do mình luôn luôn không chủ quan, biết xét lại chính mình. Đó, điều đó là yếu tố quan trọng, ngoài những cái mình lắng lòng thanh tịnh, không thương ghét chủ quan, thêm yếu tố này nữa. Thiền định làm tâm chúng ta thanh tịnh cũng dễ có trí tuệ, nhưng mà đừng chủ quan. Vì sao vậy? Vì có những cái thành kiến nó sâu hơn cả cái định của mình thì nó vẫn chi phối tâm hồn mình. Nghĩa là ví dụ người đó ngồi thiền nhập được
[1:04:21]định thì tâm được thanh tịnh một khúc. Nhưng mà tâm mình nó có nhiều lớp lắm, thì mình mới định được một lớp phía bài bề mặt phía trên thôi, nhưng mà có những thành kiến nó chôn sâu hơn ở phía dưới nữa thì tuy tâm mình được thanh tịnh nhưng mà mình vẫn bị thành kiến chi phối, vẫn hiểu sai vấn đề như thường. Nên do đó, ví dụ người được thiền định thanh tịnh là một yếu tố của trí tuệ rồi, nhưng cũng đừng chủ quan, vẫn tiếp tục không được chủ quan, không cho mình là đúng thì con mắt trí tuệ tiếp tục mở dần mở dần không đóng lại. Thế còn nếu mình được thanh tịnh rồi, mình nói ôi tâm tôi thanh tịnh rồi thì tôi
[1:04:54]nghĩ cái gì cũng đúng, thì người đó vẫn không mở mắt trí tuệ, vẫn nhắm mắt. Đây là lý do tại sao mà nhiều người có tri thức bằng cấp cao vẫn đi lạc vào đường tà là cái chỗ này nè, vì chủ quan cho mình là đúng. Không lạy Phật, không giúp người, không giữ tư cách, thì nhiều khi có bằng cấp cao vẫn rơi vào đường tà. Chúng ta nghe nói vậy, có những cái giáo phái rất là tà trên thế giới. Nhiều cái nước như nước Nhật, Thụy Sĩ, Mỹ vân vân vậy, có nhiều cái giáo phái mình thấy tà 100% mà khi hỏi ra nhiều tín đồ là những người tiến sĩ trong đó. Họ vẫn theo. Đừng có tưởng có bằng cấp rồi là nhìn vấn đề đúng đâu.
[1:05:33]Cho nên con mắt trí tuệ để nhìn vấn đề đúng nó thuộc về một lĩnh vực khác, không phải là dễ, vậy. Rồi trong cái số yếu tố nữa là được minh sư dạy dỗ là một yếu tố rất quan trọng. Ví dụ nếu chúng ta may mắn được một vị chân sư họ dạy câu nào chuẩn câu đó, dạy câu nào trúng câu đó, thì mình nhờ mình nương theo cái trí tuệ của vị thầy của mình, con mắt trí tuệ mình cũng rất là dễ mở ra. Mình dễ nhìn vấn đề chính xác hơn. Vậy. Còn nếu mà mình gặp một vị thầy mà ổng dạy khi thì dạy bên đông, khi dạy bên tây, khi mờ tối, khi sáng mờ mờ nhảy qua nhảy lại, mình không có một cái đường hướng rõ ràng, con mắt trí tuệ mình cũng không mở ra được nữa. Như vậy.
[1:06:09]Nên cũng là cái cái hên cái xui mà không biết tại sao. Rồi một cái nhân quả nữa là không bao giờ mình giấu giếm những điều hay mà mình biết được. Những cái gì mình biết được là hay mình tìm cách san sẻ giúp cho người khác cũng biết như vậy, thì mình được cái phước là trí tuệ càng lúc càng càng sáng. Tuy nhiên, mình bày tỏ cái đạo lý hay mà không được bày tỏ một cách kiêu căng, khoe khoang. Ví dụ cái đạo lý đó hay là đạo lý đó hay chứ mình đâu có hay, phải không? Nhưng mà khi mình nói về cái đạo lý đó mình nói cái giọng mình lấc khấc lên, tức là mình tưởng mình hay theo đạo lý đó, mình mượn oai của hùm thì mình sẽ tổn phước rất là nặng và trí tuệ đóng lại.
[1:06:46]Ví dụ như bây giờ có nhiều người thầy nói đơn giản thôi, có những cái đệ tử của thầy nghe băng thầy giảng, bắt đầu gặp người khác giảng lại. Thì giảng lại mà giảng cho khiêm tốn, phải không, nói nhẹ nhàng: thầy tôi nói vậy, hay Đức Phật nói vậy, đỡ. Giảng mà giảng y như giảng sư vậy đó, nói chuyện với người ta mà giảng đạo như giảng sư thì người đó là bày tỏ cái hiểu biết của mình một cách kiêu căng, khoe khoang, thì phước sẽ bị tổn, trí tuệ sẽ bị đóng lại. Đây là điều chúng ta cẩn thận. Nên chúng ta có một cái lời nguyện mỗi ngày để trợ giúp cho cái duyên này, là mỗi ngày chúng ta quỳ trước Phật, chúng ta cầu nguyện:
[1:07:21]Là xin cho con là vượt qua được những cái thành kiến riêng tư để con hiểu được vấn đề, hiểu được con người chính xác. Xin cho con làm điều gì, nói điều gì đều luôn luôn đúng với ý Phật. Nếu chúng ta mỗi ngày có phát nguyện câu này thì tự nhiên nhiều kiếp sau mình là bậc đại trí, làm đâu chuẩn đó, làm đâu đúng đó. Có thể là kiếp này chưa kịp, tới cuối đời mình sẽ có, khi bắt đầu từ hôm nay mình nguyện thì cuối đời bắt đầu mình có trí tuệ nhưng mà chưa xuất sắc. Qua kiếp sau mà sinh trở lại là một người luôn cực kỳ trí tuệ vì cái lời nguyện này mình đã nguyện suốt đời, là: Xin cho con nghĩ gì, nói gì hay làm gì đều đúng với ý Phật.
[1:08:02]Nếu phát được cái lời nguyện này hằng đêm thì qua kiếp sau mình là những thiên tài, làm gì rất là chuẩn, ha. Nên hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau bài này là "Khi thương trái ấu cũng tròn, khi ghét thì trái bồ hòn cũng vuông" là cảnh giác chúng ta về cái việc mà nhận xét, chúng ta cũng cảnh giác luôn những cái âm mưu lớn trong cái thế giới, trong cuộc đời đầy biến động chính trị. Chúng ta quay về dựa vào Đạo Phật để chúng ta tìm con đường mở ra được trí tuệ mà nhìn thấy vấn đề cho nó chính xác. Hôm nay là ngày Rằm Trung thu, không biết bên ngoài có trăng chưa ta? Nhiều khi hơi âm u thôi, đó là mưa nhiều cũng
[1:08:39]tốt vì năm nay mưa ít quá nên cần mưa. Nhưng chúng ta, nhưng mà chúng ta tin một điều là qua khỏi cái lớp mây này ở trên cao là là là trăng rất là sáng, rất là tròn. Cho nên chúng ta cúi đầu cầu nguyện Phật với một cái ước mơ đẹp, hơi lãng mạn, là xin Phật gia hộ cho chúng con có được cái trí tuệ như là ánh trăng ánh trăng rằm, ha. Thì bài giảng đến đây là dừng. Sau bài giảng này, chúng ta sẽ có một cái trò chơi, một bài hát, trò chơi chúng ta sẽ tập cái bài hát ha, Trung thu về thăm chùa. Rồi mỗi người cầm cái bài hát đó, chúng ta lấy viết ra, chúng ta viết vào đó một cái lời chúc, một lời chúc tốt đẹp,
[1:09:24]hay một ý tưởng, hay một cái tâm sự, rồi chúng ta nộp lại vào trong cái rổ lớn. Có cái rổ lớn chưa? Lấy rổ lớn. Rồi sau đó chúng ta sẽ bốc thăm rút trở lại. Thế nghĩa là người này sẽ rút nhầm một cái cái tờ giấy bản nhạc của người khác, chúng ta nhận một cái tờ giấy của người khác. Nghĩa là mình cho một người nào đó mình không biết mặt một cái lời chúc, một cái lời tâm sự và mình sẽ nhận lại của người khác một lời chúc, một lời tâm sự. Và nếu ai cảm thấy cái nào hay nhất thì xin đứng lên đọc. Mà quý thầy ở đây làm giám khảo mà thấy đồng ý thì sẽ sẽ tặng cái phần thưởng, tặng phần thưởng cho người được,
[1:09:59]còn người viết là cứ dòm mà mà tiếc vì đó là của mình, ha, cũng được. Thì cuối cùng là xin chúc cho quý thầy, quý cô, quý phật tử, thứ nhất, chúng ta được trí tuệ như ánh trăng rằm để nhìn vấn đề gì chính xác vấn đề đó. Thứ hai, là xin mong cho mọi người từ đây chúng ta có cái dũng lực để chúng ta đem Phật Pháp đến với những người nghèo và những người chưa biết đạo khắp nơi. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:10:31]Giờ chúng ta lấy bài nhạc ra để tập hát. Xin phòng âm thanh phát bài, và chuẩn bị viết nha. Gom hết viết ra, mỗi người cầm một cây viết. Chúng ta chuẩn bị một ý tưởng, một câu chúc gì đi.