[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta nghe tiếp cái đề tài giáo dục, tức là chúng ta nhìn vấn đề giáo dục của xã hội trên quan điểm của đạo Phật. Cho nên mình không có đi vào những cái chi tiết, những cái kỹ thuật, mà mình chỉ nhìn trên quan điểm thôi. Những vấn đề này nó cũng không có liên quan tới cái sự tu hành giải thoát gì hết, nhưng mà nó cho chúng ta một cái quan điểm. Có một lần có một, một cô Phật tử, cổ ở nước ngoài cổ viết thư về, rồi cổ viết thư cho một người bạn thôi, cổ nói với tôi thế này, cổ nói rằng: Cái này tôi hơi khoe một chút nhưng mà đây là cái, cái điều mà chúng ta cần hiểu.
[0:53]Cổ nói với cái người bạn đó đó là: "Tôi biết rằng Thầy Chân Quang thì Thầy giảng chắc cũng hay, nhưng mà tôi chỉ muốn Thầy giảng thiền thôi, đừng có giảng nhiều vấn đề tùm lum hết." Nói vậy. Thì khi nghe như vậy, khi cái người Phật tử đưa cho tôi xem cái, cái bức thư đó, thì tôi có viết thư tôi trả lời. Tôi nói thiền nó có hai nghĩa: Một, cái nghĩa hẹp là sự nhiếp tâm ở trong định. Còn cái nghĩa rộng, thì thiền có nghĩa là một cuộc sống thánh thiện, một cuộc sống thánh thiện. Do đó, cái người Phật tử mà khi đến với đạo, đi tìm cái sự giác ngộ giải thoát, hay một người muốn tu tập thiền định, thì ngoài những giờ phút mà bắt chân lên ngồi thiền,
[1:44]hay ngoài những giờ phút mà nhiếp tâm theo một cái pháp môn nào ở trong định, còn lại cái cuộc sống của mình là sống, sống vì mọi người, sống thương yêu tất cả mọi người, nghĩa là một cuộc sống hết sức vị tha. Thì đó, đó chính là đạo, đó là đạo, đó là thiền, chứ đừng có hiểu đạo hay thiền là cái gì mà tách rời khỏi thế gian này. Mà chính cái công đức trong cuộc sống mới làm thành cái định ở trong tâm mình. Cái công đức càng lớn chừng nào thì cái định ở trong tâm càng sâu chừng nấy. Cho nên, người hiểu đạo mà muốn đi tìm cái thiền định sâu xa, thì phải đánh đổi bằng cái, cái công đức, cái phước, bằng cái việc mà tích luỹ công đức không biết bao nhiêu lần mới là đủ.
[2:33]Cho nên, người đó sống hy sinh nhiều hơn nữa, sống vị tha nhiều hơn nữa. Và muốn để mình tạo thành cái công đức trong cuộc sống á, thì mình phải có cái quan điểm đúng trên tất cả mọi lĩnh vực. Đúng trên tất cả mọi lĩnh vực nghĩa là mình ở trong cái cuộc đời này, trong cái thế gian này, khi mình đặt mình vào trong bất cứ tình huống nào, thì mình đều có cái nhìn đúng và mình xử lý đúng hết. Thì nó tạo thành công đức hết, chứ không phải là chúng ta hiểu lơ mơ về cuộc đời, rồi nói không cần biết cuộc đời, rồi đụng chuyện cái mình ứng xử sai, thì không tạo thành công đức. Nên đây nó là cái trí tuệ, chứ không phải là chuyện đùa,
[3:19]chứ không phải là chúng ta chỉ hiểu đơn giản à nói cuộc đời này là vô thường, cuộc đời này là giấc mộng, rồi thì mình muốn đối xử làm sao cũng được, nói như vậy không có trí tuệ và không có trách nhiệm. Mình nói ví dụ, ví dụ như nói là một người làm cha mẹ, vì một người Phật tử nè, mình là người Phật tử rồi, mình đang đứng ở vai trò là cha mẹ đối với con cái mình, thì mình đứng, mình có cái quan điểm đạo Phật để mình biết thương yêu con mình, dạy con mình, và cái nghiêm khắc đối với con mình. Đứng trên quan điểm đạo Phật rõ ràng, tức là con mình phải được dạy về nhân quả, nó phải được lạy Phật từ nhỏ, nó phải biết đi chùa,
[4:03]biết làm phước, biết tụng kinh, biết ăn chay từ nhỏ, khẳng định, khẳng định. Và trong cái thương yêu nó, trong cái mà để cho nó phát triển thiên tư thì vẫn có một cái nào đó nghiêm khắc, kềm chế lại bớt chứ không có thả buông. Đó là quan điểm đạo Phật, cái trung đạo, chứ không được thả tự do cho nó tự phát triển theo cá tính là quan điểm sai lầm, ví dụ vậy. Đó là mình có rõ ràng. Rồi khi mình bước vào xã hội, mình gặp gỡ bạn bè thì mình mất cái vai trò là cha mẹ, thì mình đang là một người bạn với những người bạn, thì mình cũng có cái quan điểm rõ ràng liền. Trong cái sự bình đẳng, cái hy sinh,
[4:37]cái nhường nhịn, cái vị tha đối xử với bạn bè như thế nào? Tức là mình cũng đứng trên quan điểm mình bước vào đó, mình thành con người khác, nhưng nơi đó mình có cái quan điểm liền. Hoặc là mình bước vào trường, vào lớp, mình làm người giáo viên, thì ngay đó mình không còn là cha, là mẹ, là bạn bè nữa mà là thầy giáo, cô giáo với học trò thì mình lại có cái quan điểm rõ ràng về giáo dục liền. Tức là một người Phật tử như vậy, trong cái thời đại mới này, chúng ta phải có cái quan điểm đúng trên bất cứ mọi lĩnh vực hết. Tức là chúng ta bước vào đâu, gặp tình huống nào, trong cái tình huống đó dù là thuận cảnh được người
[5:11]ta khen ngợi, thương yêu, quý mến, hoặc là nghịch cảnh gặp người ta chống đối, chê bai, đả kích, chỉ trích, thì mình đều có cái thái độ ứng xử đúng hết. Chính cái ứng xử đúng đó làm cho chúng ta có công đức, có công đức, không tạo nghiệp và có công đức. Và chính cái công đức mà tích luỹ trên tất cả mọi lĩnh vực từng chút từng chút một trong cuộc sống như vậy, tức là ở điểm nào mình bước vào điểm nào cũng biến thành công đức hết, mình bước vào đâu cũng biến thành công đức hết, thì cái sự tích luỹ công đức đó hết năm này sang năm kia vậy nó mới tạo thành một cái phước lớn. Phước lớn mới đi sâu vào trong tâm chúng ta làm thành cái định ở trong đó.
[5:51]Và tích luỹ cho chúng ta vô lượng kiếp về sau luôn. Cho nên cái quan điểm, cái mà cái loạt bài mà chúng ta sẽ nghe sắp tới ở chùa Từ Tân là cái đề tài là Đạo Phật với những vấn đề xã hội, tức là cái quan điểm của đạo Phật trong đây. Cho nên chúng ta sẽ thấy giống như nó không có cái nói gì về sự tu hành nhiều lắm, nhưng mà không ngờ nó là nền tảng, nó cũng quan trọng lắm. Cho nên chúng ta là người Phật tử cũng cần phải biết hết như vậy. Chúng ta nghe tiếp về vấn đề giáo dục. Hôm trước thì chúng ta nói về cái, cái truyền thống tốt đẹp của Á Đông. Như cái lễ giáo của Á Đông nó chống lại cái văn hóa đồi trụy của Tây phương.
[6:36]Thực ra, đề tài này chúng tôi còn sẽ nói nhiều lần ở chỗ khác nữa, nhưng hôm nay thì mình nói phớt qua. Chúng ta nói đến cái văn hóa Á Đông, nghĩa là không phải chúng ta muốn có một cái văn hóa Á Đông riêng với Tây phương, không phải à tôi là Đông phương và những người kia là Tây phương khác nhau để tạo thành một cái sự kỳ thị, chia rẽ giữa nhân loại với nhau. Đứng trên quan điểm đạo Phật chúng ta không chấp nhận một cái sự chia rẽ giữa người và người. Nhưng mà chúng ta nói văn hóa Á Đông vì những điểm trong đây nó xuất phát từ Á Đông, những cái đúng, cái đẹp ở đây nó xuất phát từ Á Đông, mà đất nước chúng ta đã có cái truyền thống đó nhiều ngàn năm qua,
[7:19]nên hôm nay chúng ta lặp lại vì thấy nó đẹp, nó đúng, nó tốt. Ở đây chúng ta nói như vậy là không phải vì hai chữ Á Đông đâu. Chúng ta đặt tên nó Á Đông vì cái nguồn gốc của nó thôi, chứ chúng ta muốn tìm cái lẽ phải đúng duy nhất chung cho tất cả mọi người. Chân lý chỉ có một, không có hai ba. Mà nói cái chữ "một" nói hơi lớn. Nếu quý Phật tử mà có nghe trong cái băng Quán Nhật Các Đá thì tôi nói đi nói lại một điều là: Chân lý nó chỉ bằng cái đầu chấm của cây bút chì thôi. Hình như trong giảng Pháp Hoa có nói rồi. Quý Phật tử nhớ không? Hả? Trả lại theo mây gió hết. Cái chân lý đó mình nói thế này:
[8:08]Chân lý nó chỉ bằng cái đầu chấm cây bút chì thôi, nhích qua bên đây nửa phân là sai bét, nhích qua bên kia nửa phân là sai. Chứ mình nói chân lý chỉ là một thì cái chữ "một" nó mơ hồ, nhiều khi mình nghe nó lớn, không phải. Chân lý nó rất khắt khe và chỉ có một điểm duy nhất. Cho nên bây giờ mình nói quan niệm sống của Tây phương là thế này, quan niệm sống của Đông phương là thế kia nó khác nhau, thì nói: "Tại anh Đông phương anh sống vậy anh thấy dễ chịu, bên Tây phương tôi sống kia tôi thấy dễ chịu", thì đó là cái thói quen dễ chịu thôi, chứ còn cái chân lý đúng nhất nó không nằm ở chỗ đó, nó không nằm nơi cái tập quán của mình,
[8:42]mà nó nằm ở một chỗ khác, mình phải tìm cho ra cái đúng nhất cho nhân loại. Nên ở đây, khi chúng ta đặt ra vấn đề lễ giáo Á Đông trong cái giáo dục thì không có kỳ thị mà chúng ta tin rằng, chúng ta nhận thấy rằng nó đúng, đúng cho cả nhân loại, chứ không phải riêng chỉ cho người Á Đông không. Nhất là tình trạng hiện nay mà chúng ta thấy cái sự đổ vỡ suy đồi đạo đức ở bên Tây phương, như bên Mỹ, học trò nó cầm súng nó bắn xả vô trường giết chết tùm lum, thì chúng ta không tin, chúng ta không tin cái giá trị văn minh của Tây phương nữa. Chúng ta đi tìm cái khác. Mà chúng ta thấy cái hình ảnh một người học trò mà gặp ông
[9:20]thầy mình khoanh tay cúi đầu chào, hình ảnh nó đẹp. Hình ảnh của Á Đông ngàn xưa hình ảnh nó đẹp. Còn bây giờ những điều đó nó, nó đang phai tàn, mà chúng ta là những người Phật tử phải biết phục hồi lại. Chúng ta phục hồi lại không phải là phục hồi cái giá trị phong kiến, mà phục hồi cái tâm kính trọng của người học trò đối với ông thầy. Vì đó là cái đẹp trong tâm hồn của con người. Một đứa trẻ trong tâm hồn nó cần có cái sự kính trọng đối với cái người dạy của nó. Nếu một đứa trẻ, một đứa học trò mà trong tâm nó không có cái sự kính trọng đối với thầy cô giáo thì nó bị hỏng chân lớn về khía cạnh đạo đức.
[10:00]Và chúng ta biết rằng trong cái hỏng chân về đạo đức trong tâm hồn nó, bây giờ chúng ta có đặt lên đó bao nhiêu bằng cử nhân, tiến sĩ thì cũng sụp đổ thôi. Cho nên chúng ta để ý cái nền tảng trước, cái nền tảng. Mà trong nhiều nền tảng được gọi là đạo đức của con người, nó có một điểm quan trọng là cái sự kính trọng của người học trò đối với ông thầy. Thì ở điểm này, người Á Đông chúng ta rất coi trọng, chúng ta rất coi trọng. Cái lớp trẻ sau này, lớp trẻ từ hai mươi mấy bây giờ, thì bị xa lạ do mấy chục năm qua nhà nước đã không chú ý điều này cho đúng nghĩa. Bây giờ mới bắt đầu xây dựng lại khá nhỏ nhỏ. Đó là điều đáng tiếc.
[10:40]Còn như thế hệ của chúng tôi trở về trước, như với các cụ ở đây, thì điều này được, được dạy bảo rất là kỹ. Thấy thầy giáo từ xưa là, từ xa là đã đằng này đứng lại, từ từ bỏ mũ xuống, thầy đến gần là khoanh tay chào rồi cúi đầu. Mà những điều đó còn để lại cái đẹp, cái đẹp trong tâm hồn của con người mãi mãi. Tức là chúng ta nhớ cái quy luật của nhân quả là nếu chúng ta kính trọng được người khác thì mọi cái tốt đẹp khác của đạo đức sẽ nảy nở, và tài năng cũng sẽ nảy nở trên cái nền tảng đạo đức đó. Chúng ta đã nói lại nhiều lần rồi, chúng ta đã nói nè: đạo đức là nhân mà tài năng là quả. Chúng ta muốn đi tìm cái tài năng cho đứa trẻ
[11:25]thì chúng ta phải xây dựng cái đạo đức cho nó trước. Dù đứa trẻ học dở, chúng ta cho nó đạo đức từ từ nó sẽ học khá lên liền. Đây là điều tuyệt đối đúng. Quý Phật tử cứ về làm thử, cứ về làm thử.
[11:41]Những cái lễ nghi là những cái lễ độ như là cúi chào, khi đưa đồ cho người lớn đưa bằng hai tay, mình đi ngang mặt người lớn mình cúi đầu đi để đi nhanh qua, vào nơi tôn nghiêm mình biết ăn mặc đàng hoàng, rồi gặp người già biết kính trọng, vân vân. Những cái điều đó cần phải được khôi phục. Ở trong gia đình chúng ta cũng phải khôi phục và nhà trường cũng phải khôi phục lại những điều này. Như tôi còn nhớ hồi nhỏ, tôi được dạy khi mình đi ngang cái đám tang, mình đứng lại chào rồi mới đi tiếp, chứ không có đi luôn. Đây mấy cụ còn nhớ không? Những người thế hệ lớn còn nhớ điều này phải không? Nhưng mà thế hệ nhỏ thì không biết, còn cự nự la làm sao đi chật đường chật xá nữa.
[12:26]Những cái điều này nhà trường phải phục hồi lại. Rồi cái như thái độ không nói là kính trọng thầy cô giáo mà kính trọng người già, nó cũng là một nét đẹp văn hóa cần phải được phục hồi nữa. Nên là cái người nhỏ tuổi mà thấy người lớn tuổi hơn mình thì không cần biết là gì, cũng phải kính trọng. Dù mình là người giàu mà dù cho người người già đó là người nghèo, vẫn phải biết kính trọng trên vấn đề tuổi tác. Đó là một trong những nét văn hóa phải phục hồi lại. Nên tại lớp trẻ không được dạy dỗ kỹ, giờ nhiều khi nói chuyện với người lớn nói chuyện trống trổng, gặp cái người lạ nói chuyện trống trổng,
[13:05]nó cứ những cái những cái đổ vỡ nho nhỏ như vậy là phá tan từ từ hết cái đẹp trong tâm hồn của đứa trẻ. Những điều đó phải phục hồi lại. Ngày hôm nay mà tại sao ma túy tràn lan? Nó không phải là một ngày một bữa mà thành lập được mà xuất hiện điều đó. Nó là sự đổ vỡ trong tâm hồn của đứa trẻ trong suốt mấy chục năm qua, mà cứ mỗi cái một chút cho đến khi mà trong tâm hồn nó không còn điều gì đẹp trong đó nữa thì ma túy sẽ đến thay thế chỗ. Ma túy sẽ đến. Thì từ từ chúng ta sẽ nói về ma túy, nhưng mà những cái này là những cái nền tảng để giữ cái đẹp, cái sức đề kháng đối với cái xấu của đứa trẻ.
[13:44]Ở trong các nhà trường bây giờ hiện nay hay treo cái biểu ngữ là "Hãy nói không với cái xấu", vẽ hình cô gái đưa cái bàn tay thiệt bự ra. Mấy đứa con thấy không, mấy đứa trẻ trẻ vô trường thấy không? "Hãy nói không với cái xấu." Sự thực là muốn nói không được với cái xấu tâm hồn mình phải đủ cái sức mạnh, đủ lý tưởng, đủ cái tốt cái đẹp gì đã được tích lũy rất nhiều năm nhiều tháng, và những điều đó nó phải được xây dựng từng điểm rất nhỏ, từng điểm rất nhỏ. Và ngay cái hành vi mà gặp người già mình biết tôn trọng cúi đầu chào, đó là một viên gạch xây dựng cái sức đề kháng trong tâm hồn. Khi gặp người lớn đưa cái đồ gì mình nhận bằng hai tay,
[14:24]đưa cho người lớn cái gì nhận bằng hai tay, đó là một viên gạch xây dựng trong cái tâm hồn của mình. Những điều này phải được phục hồi lại. Và nhà trường phải dạy cho học sinh cái điều này và cho học sinh thực tập để chấm điểm, chứ không phải là chỉ làm văn, làm toán để chấm điểm trên giấy, không có. Phải chấm điểm trên cái phong cách, thái độ, cử chỉ của nó nữa. Nên cái điều này các nhà trường không để ý, chỉ nói làm được hay không làm được rồi thôi. Nhưng bây giờ mấy điều này phải coi là điểm quan trọng để chấm điểm, chứ còn không khéo con nít bây giờ hỗn và bướng là do những điều này như vậy.
[15:01]Rồi một điểm nữa là sự cách biệt nam nữ cũng cần được khôi phục. Mặc dù là chúng ta vẫn nói nam nữ bình đẳng. Nam nữ bình đẳng là cái thái độ mình tôn trọng người phụ nữ, vì người phụ nữ cũng có nhiều cái điểm đáng quý và có nhiều cái năng lực có thể đóng góp được cho xã hội giống như nam giới, mà nhiều điểm còn hay hơn. Không biết làm sao chứ giờ thấy nhiều khi có những cái vị trí mà người nữ đứng vào vị trí đó thấy hay hơn là người nam. Cho nên vì ở trong thời đại mới, người ta đã nhìn ra được điều này nên người ta kêu gọi là bình đẳng nam nữ. Và suốt một thời gian dài, người ta đối xử với người nữ bất công,
[15:44]do đó người ta đã kêu gọi, đã đấu tranh và đưa cái ngày 8 tháng 3 là ngày Phụ Nữ Quốc Tế để nhắc cho đàn ông nhớ là phụ nữ cần phải được tôn trọng. Mấy ngày đó cũng phải tốn bông, tốn đồ đủ thứ hết trơn là vậy đó. Chừng nào mà bị người nam bị ăn hiếp quá thì mình phải thành lập lại ngày, ngày 3 tháng 8. Bây giờ thì cứ từ từ, chưa. Nhưng ở đây kêu gọi bình đẳng nam nữ không có phải là một sự xô bồ, lộn xộn giữa nam và nữ. Hồi tôi còn nhớ lúc mà sau giải phóng, lúc đó tôi bị nghỉ mấy năm để đi đi đi đi kinh tế mới đó, đi cuốc đất, đi làm rẫy, rồi sau trở lại đi học, vô lớp cứ bắt ngồi chung với con gái nè, ngồi xen kẽ giữa người nam, nữ, nam, nữ.
[16:31]Và tôi không hiểu để làm cái gì? Mà gọi là nam nữ bình đẳng hay là hay là để tập cho cái gì tự nhiên của phương Tây, mà tôi nghĩ cái điều đó có gì cần thiết trong đạo đức của Á Đông? Mà của của nhà nước cách mạng mình á, tôi không hiểu lúc đó không quan điểm của Liên Xô hay gì ở đâu á mà đưa cái đó vô trong, giờ không biết tách ra lại chưa? Giờ cũng chưa luôn?
[16:59]Nó có gì hay đâu. Nên cần cái sự cách biệt vì ông bà mình nói: "Nam nữ thọ thọ bất thân." Cái sự cách biệt này nó thật ra nó là cái cần thiết lắm. Vì sao? Vì cái giáo dục giới tính của mình nó chưa có kỹ lưỡng á. Cái vấn đề mà giới tính á, tức là vấn đề tính dục á, chúng ta có thể sẽ nói trong một bài khác. Trong cái vấn đề mà gọi là tính dục của xã hội á, mình sẽ nói, nhưng mà cái sự chung chạ lộn xộn không phải là một điều tốt, không phải là điều tốt. Tuy rằng cái sự mà hoàn toàn cách biệt thì cũng không phải là điều hay vì trong xã hội cần có nam, có nữ vậy, chung tay góp sức với nhau mọi điều.
[17:40]Nhưng mà để sa cà lộn xộn, nó không phải là cái hay đâu. Nên người Á Đông mình có cái hay là người nữ phải giữ tiết hạnh và người nam phải đứng đắn. Để chi vậy? Mà mình qua điểm này rồi mình thấy Á Đông vẫn hay hơn Tây phương một lần nữa. Tây phương thì họ quan niệm như thế này: ví dụ như hai vợ chồng sống với nhau không hạnh phúc: ly dị. Ly dị vì để tôn trọng cái cái cuộc sống tự do của mỗi người, cái hạnh phúc của mỗi người. Nếu sống với nhau mà không hạnh phúc nữa thì tại sao phải phải chịu đựng cái đau khổ với nhau? Nên cứ ly dị. Người Tây phương họ quan niệm như vậy, nên họ dễ ly dị, dễ cho ly dị.
[18:25]Thì qua cái điểm này, chúng ta thấy người Tây phương họ cạn, cạn cạn hiên lắm, chứ người Đông phương không có. Họ vẫn tìm cách chịu đựng, chấp nhận nhau. Chịu đựng, chấp nhận, mặc dù cái thời gian chịu đựng đó có khi đi qua hai, ba chục năm luôn rồi mới hết cái đau khổ, mà họ vẫn chấp nhận, vẫn chịu đựng. Để chi vậy? Vì con cái. Ở qua cái chỗ này, chúng ta thấy người Đông phương hay hơn, nhìn xa hơn. Chính cái sự chịu đựng của cha mẹ để giữ gia đình ổn định đó, tới chừng ông chồng khi lớn chút ông hết quậy rồi. Thường thường nguyên nhân là do ông chồng quậy. Nói xin lỗi mấy cụ, mấy cụ nam. Đa số thôi chứ mấy cụ đây thì ai cũng tốt, mấy cụ đây ai nhìn mặt cũng hiền lành
[19:05]hết á, nên xin nói mấy cái ông hàng xóm đâu á, chứ không nói mấy người ở đây. Thì đa số là vì thời gian cái người chồng cũng quậy quá, người vợ chịu không nổi đòi ly dị. Nhưng mà theo Á Đông thì người vợ cứ chịu đựng. Nhờ như vậy, những người con cái lớn lên trong một môi trường có cha mẹ ruột, cái họ có cái chỗ, có cái yên tâm, có cái ổn định của tâm lý nên nó dễ dễ được giáo dục và nó dễ ngoan hơn. Còn bên Tây phương, vì cái quan niệm tự do ly dị cho nên con cái ở trong gia đình của một bà mẹ nuôi với con này là của ông kia, con kia đứa kia là của ông nọ. Rồi không ai có trách nhiệm dạy nó hết,
[19:48]không ai trách nhiệm và giao cho nhà trường, giao cho xã hội. Mà cái nhà trường, cái xã hội của Tây phương thì không để ý gì tới đạo đức hết. Nên vì lý do đó, cứ thế hệ này nối tiếp thế hệ kia nó sống một cách buông tuồng, dễ dãi. Vì cái thái độ quen, quen là chung đụng nam nữ làm cho người nữ không cần phải giữ tiết hạnh và người nam không cần phải đứng đắn. Nên nó nguy hiểm cho những thế hệ nối tiếp về sau, mà lớp trẻ không được dạy mình phải hiểu là xã hội nó hư đó, xã hội nó đang hư từ từ. Mà bên Tây phương họ có cái cuộc cách mạng tình dục vào khoảng những năm 50 60 cho người ta sống buông tuồng đến bây giờ
[20:25]nguy hiểm vô cùng, mà Việt Nam mình hình như đang thấy cái đó hay, đang bắt chước. Tôi nghe kể nhiều câu chuyện bên đó họ về kể nghe rùng rợn. Không biết này tôi đã kể đâu chưa, có chú Phật tử lên thăm chùa tôi rồi dắt theo cô bạn. Tôi mới hỏi ai đây, nói: "Dạ, vợ con." Nói: "Ủa, con cưới nào?" "Dạ, con mới cưới người nước ngoài." Rồi một lát sau cái khi không có cô đó thì anh mới lại tâm sự với tôi: "Mà con khổ tâm lắm thầy ơi." Nói: "Khổ tâm làm sao?" "Nói bên đó nó quen rồi, tuy nó nó làm vợ con vậy chứ nó đi lát cái mất tiêu cái gọi điện thoại về nó nói tối nay em gặp cái ông kia em ngủ với ổng một chút, mai em về.
[21:06]Bữa nay không có về anh đừng có chờ." Cái nói: "Trời ơi, vậy mà sao con lấy nó?" Nói: "Dạ, nói bên đó nó vậy." "Rồi mẹ nó sao?" "Dạ, mẹ nó cũng vậy thầy ơi. Tức là nó nói bên đó nó có ba đứa bồ chính thức, còn những đứa khác thì vui thì gần, không vui thì bỏ nhau. Rồi con không mang ý rồi nó về rồi con không biết làm sao nữa. Rồi nói rồi con có bảo lãnh thì nó cũng định bảo lãnh con qua." Con nói: "Trời ơi, vợ chồng kiểu gì kì lạ vậy trời." Nói: "Bên đó vậy thầy ơi, nói vậy." Rồi một số người khác về kể tôi nghe cũng vậy, tôi nghe xong rồi tôi không hiểu cái đó gọi là văn minh phương Tây ở chỗ nào tôi không hiểu.
[21:42]Nghĩa là sống hoàn toàn theo cảm tính và bản năng, cái lý trí con người gạt qua một bên. Trong khi cái quý giá của con người là cái lý trí chứ không phải là cái cảm tính, bản năng. Không phải đụng đâu sâu đó kiểu kiểu mấy con gà đó được. Mình phải có cái lý trí của con người và Á Đông đã kêu gọi người phụ nữ phải giữ tiết hạnh, người nam giữ đứng đắn là một điều vô cùng đúng, vô cùng hay. Nó không phải là là cho cái thế hệ của người đó mà cho thế hệ con cái được ổn định lâu dài. Cho nên chúng ta thấy những người phụ nữ Việt Nam tuyệt vời vậy, chịu đựng, chịu đựng và giữ được cái mái ấm gia đình ổn định cho con cái.
[22:27]Mấy cụ nam trong đây cũng tốt lắm nà. Chính vì cái sự mà xô bồ đụng chạm giữa nam nữ cho nên cái khái niệm về chung thủy của bên đó không có nên họ buông thả về tính dục. Đây là điều sai lầm mà chúng ta phải trở lại cái quan niệm của Đông phương, phải xây dựng cái tiết hạnh của người phụ nữ lại, không có như vậy được. Rồi những cái tụ điểm vui chơi giải trí ít có tính giáo dục, tôi thấy vậy cứ khu vui chơi này mọc lên, khu vui chơi kia mọc lên, khi thì công viên nước, khi các vũ trường, discotheque thì cái đó gọi là một xã hội phồn vinh giàu có như kiểu Thái Lan rồi có cái gì hay đó.
[23:18]Mà chính những cái vũ trường nam nữ kéo lại đó nhảy rồi đủ thứ chuyện sa đọa, đồi trụy xuất hiện. Những cái khu vui chơi đó cái tính giáo dục nó rất là ít. Chúng ta không biết chạy theo cái gì, kinh tế chăng? Để buông thả nên nhà nước mình cũng nên quan tâm những điều đó. Chúng ta không có khắt khe như đạo Hồi nhưng mà chúng ta không thể buông lỏng chạy theo đuôi của Tây phương được. Giá trị của Tây phương là cái hồi chuông báo tử cho nhân loại, chúng ta không được chạy theo những điều đó. Chúng ta phải có cái lập trường, có cái bản lĩnh của mình. Bây giờ chúng ta nói qua cái vấn đề trường học
[23:58]là hiện nay thì nhà nước có cho mở trường dân lập, chương trình thì do nhà nước quản lý, mà cũng hy vọng là một ngày nào đó nhà nước cho mở cái trường của Phật giáo. Như ngày xưa đó, trước kia cũng có những trường Bồ Đề đó là con em Phật tử được gửi vào đó học theo cái tín ngưỡng của mình, ví dụ như bên Công giáo họ học trường Công giáo, Phật giáo được học trường Phật giáo. Bây giờ thì cái chính sách đó chưa có nhưng mình không biết là sau này thì nhà nước có cho hay không. Mà hy vọng nếu mà có cho thì đây là điều tốt thì những người Phật tử mình cứ cho con mình học trong đó. Học đó thì trong cái chương trình của một cái ngôi trường đạo Phật như vậy
[24:43]thì đứa trẻ được học nhiều về đạo đức, ví dụ về luật nhân quả, về việc tọa thiền tập định, về giáo lý của đạo Phật thì khi lớn lên, lớn lên ngoài cái việc đứa trẻ là một công dân tốt, nó cũng là một người Phật tử tốt. Đây là điều hay vì vừa học trong nhà trường mà vừa được học giáo lý thì chúng ta có những người Phật tử kế thừa để giữ gìn Phật pháp. Chứ còn nếu không khéo mà người đi chùa toàn là người già không thì người già đó mà chết hết rồi cái chùa bỏ trống, không ai đi. Thầy trụ trì thấy buồn. Cho nên cái lớp trẻ xây dựng cái lớp trẻ mà biết Phật pháp là điều khá quan trọng, khá quan trọng.
[25:28]Người lớn chúng ta phải quan tâm điều này. Bây giờ quý Phật tử là người đã lớn tuổi rồi mình lo tu tập, đi Bát Quan Trai, tu hành, ăn chay, niệm Phật, tụng kinh, bố thí, cúng dường đủ điều hết. Thì đó mới là phần mình thôi, mình phải nghĩ đến Phật pháp lâu dài là cái thế hệ kế tiếp mình là những đứa trẻ. Thì việc mà xây dựng những thế hệ, những đứa trẻ kế tiếp thì nó nhiều mặt. Mà chúng ta hy vọng là sau này sẽ có ví dụ như cái nhà giữ trẻ của Phật giáo, phải không? Nhà giữ trẻ hoặc là quý sư cô có thể là mở những nhà giữ trẻ rồi các Phật tử mình sẽ cho trẻ đến đó giữ rồi nó được học những cái đạo đức, tư cách căn bản là điều hay.
[26:11]Hoặc là quý thầy, quý cô mở những cái trường tiểu học, trung học lên dần dần, khi nào tiện thì mở đại học nếu mà chính sách nhà nước cho phép, nó cũng là cái cái tốt. Thì chúng ta mong thế này là cái quan trọng sao cho trẻ học được cái luật nhân quả, đó là cái quan trọng, đó là cái chìa khóa mở để đi vào sâu trong cái bầu trời đạo đức. Đạo đức là một cái mảng lớn cực kỳ quan trọng cho con người và cho xã hội. Thì chúng ta thấy vừa rồi qua những cái vụ án lớn mà thành phố mình đăng tải, vụ án Tân Trường Sanh, vụ án Epco Minh Phụng gì đó thì người ta cũng bàn cãi là tại sao mà có thể xảy ra những cái điều mà vi phạm pháp luật nặng như thế này.
[26:58]Họ cũng bàn qua xào lại đủ thứ, tìm nguyên nhân hết thì chúng ta thấy nguyên nhân gốc nằm ở đâu? Nằm ở đâu? Nằm chỗ đạo đức không có chứ gì hết trơn á. Nó nhiêu đó à. Luật pháp không bao giờ đủ, luật pháp không bao giờ đủ để mà có thể ngăn chặn người ta làm điều tội lỗi hết, không bao giờ. Chỉ có đợi người ta làm tội lỗi xong rồi đem bắt thôi. Nên bắt chung thân thì hoặc tử hình gì đó thôi. Chỉ có cái việc giáo dục đạo đức mới chặn đứng người ta từ trong cái ý nghĩ. Nghĩa là khi người ta hiểu đạo đức người ta khởi một niệm sai, người ta biết à điều này sai, người ta bỏ điều đó liền. Thì như vậy công an cũng khỏe, nhà nước cũng đỡ tốn tiền mà xử án, xử đồ.
[27:44]Thế nên nếu mà đạo đức nó tăng lớn chừng nào thì bên cái ngành tư pháp đỡ cực chừng nấy. Chung quy vậy nên cái đạo đức cực kỳ quan trọng cho cái sự phát triển của cá nhân, cho sự phát triển chung của toàn thể xã hội, của đất nước và của cả nhân loại. Cái mảng nó lớn vô cùng nhưng mà để đi hết vào cái mảng lớn đạo đức đó cái chìa khóa của nó đầu tiên phải là sự tin hiểu vững chắc về luật nhân quả. Nhưng mà muốn hiểu luật nhân quả cho kỹ, cho thấm cũng không phải là một ngày một bữa được, đòi hỏi được phải giáo dục qua nhiều ngày, nhiều tháng. Nên tôi vẫn ước mơ, tôi ước mơ hoài, mà quý Phật tử biết có ước mơ giống tôi không?
[28:28]Là một ngày nào đó cái môn mà luật nhân quả nghiệp báo được dạy trong nhà trường cho trẻ. Quý Phật tử có ước mơ điều đó giống tôi không? Có không? Khi nhiều người cầu nguyện ước mơ biết đâu ngày nào đó nhà nước cũng động lòng cho đem môn đó vô nhà trường dạy. Và trước hết thì mình hy vọng là cái trường đạo Phật mở trước, dạy môn đó trước thì cứu không biết bao nhiêu người, cứ tăng được một người mà tin nhân quả thì mình kéo được một người đó về với thế giới của cái thiện. Còn bỏ đi một người không biết nhân quả thì đúng là chúng ta thả người đó rớt về thế giới của cái ác. Mà cuộc đấu tranh giành giật một con người đi về thiện hay đi về ngã của
[29:12]cái ác là một giằng co dai dẳng mà chúng ta không chắc rằng mình đã thắng khi mà chúng ta thấy bên ngoài cái ma túy nó tràn ngập hết. Nên chúng ta không chắc là ai sẽ thắng ai hết mà cái thiện dường như đang thua nữa, cái thiện dường như đang thua. Nên do đó chúng ta phải có cái vũ khí nào khác, một biện pháp nào khác, ở đây chính là cái luật nhân quả được dạy trong nhà trường từ lớp rất là nhỏ. Nên khi mà lớn lên mọi người biết nhân quả thì họ tự điều chỉnh, tự cân nhắc cái hành động của mình thì xã hội sẽ đỡ vất vả hơn, là như vậy. Còn mình nếu được giáo dục đại học mà đào sâu được cái đạo đức triết lý nữa thì rất là tốt cho con người.
[29:57]Ngày nay chúng ta nói đi nói lại hoài, họ chỉ chú trọng đào tạo kiến thức, tài năng mà quên một cái mảng lớn trong tâm hồn con người là đạo đức. Họ bỏ quá, bỏ quá ít. Đây là điều đáng buồn của nhân loại, đây là điều rất đáng buồn của nhân loại. Nên tất cả các Phật tử chúng ta phải hiểu điều này một cách sâu sắc vì bây giờ có thể là mình không làm được điều gì, biết đâu kiếp sau mình sẽ làm. Hoặc là bây giờ các Phật tử nhỏ tụi con bây giờ chưa làm được điều gì thì khi tụi con lớn lên biết đâu trong những đứa đây có đứa là bộ trưởng, thủ tướng, ai biết được, phải không? Thì nhớ những điều ngày hôm nay thì trong cái vấn đề giáo
[30:35]dục thì giáo dục đạo đức phải đưa lên cái điều cực kỳ quan trọng, phải chiếm cái số tiết nhiều hơn trong tuần, không được coi thường nữa, không được coi thường. Nên các Phật tử phải ấp ủ, suy nghĩ về điều này vì biết đâu kiếp sau quý Phật tử cũng trở thành những nhà giáo và mình mang cái tư tưởng này mình sẽ thay đổi lại cái nhân loại này. Như ông Leibniz, một triết gia Đức ông nói thế này: "Nếu chúng ta thay đổi giáo dục, chúng ta sẽ thay đổi cả thế giới." Cái thế giới ngày hôm nay nó như vậy đó: đánh nhau, giết nhau, đồi trụy, sa đọa đủ thứ chuyện hiện nay là vì cái giáo dục như thế, giáo dục của Tây phương mà chúng ta đang bắt chước.
[31:16]Còn nếu một ngày nào đó mà loài người trên thế giới này thay đổi cái giáo dục lại hết, tăng cái giờ dạy đạo đức lên không cần đứa trẻ phải thành tài sớm. Nghĩa là không cần phải là học tới lớp 12 là hết trung học rồi sau đó vào đại học 4 năm rồi mấy năm nữa lấy cao học, tiến sĩ, không cần đi chương trình đó nữa vì tuổi thọ bây giờ con người dài hơn hồi xưa. Một cái sai lầm là vì mình lấy cái tuổi thọ ngày xưa để mình mình yêu cầu cho bây giờ. Cái tuổi thọ trung bình của người xưa đó là ba mươi mấy tuổi, năm mươi mấy tuổi à. Nhưng cái tuổi thọ trung bình của thế giới ngày hôm nay là tăng lên 60 tuổi,
[31:53]sáu mấy rồi và chúng ta có quyền cho thêm cái thời gian đi học cho đứa trẻ, thay vì 12 năm hết trung học, cho luôn 14 năm hết trung học. Không sao hết. Học thêm hai năm nữa, cha mẹ chịu cực nuôi hai năm nữa, thì như vậy chúng ta sẽ thêm được hai năm thời gian để dạy đạo đức chen vào những năm khác. Thì sau 14 năm tốt nghiệp phổ thông trung học, gọi là tú tài đó, đứa trẻ có tư cách tốt hơn, là một con người đàng hoàng đúng nghĩa hơn. Chứ không phải dạy 12 năm chỉ nhồi nhét kiến thức, rồi lật đật bốn năm đại học, rồi ra một con người, một con người có kiến thức, có tài năng gì đó, nhưng mà tư cách không có, thì xã hội cũng rất là nguy hiểm.
[32:41]Xã hội rất nguy hiểm, vì chúng ta đã thấy trong những vụ án rồi, có nhiều vụ án mà cái người tội phạm là những người rất trí thức, rất trí thức. Cho nên trong cái quan điểm của UNESCO vậy, UNESCO đưa ra bốn cái cột trụ của giáo dục, học để làm gì? Họ nói thế này: Học để biết. Thì đúng, đó là cái căn bản, phải không? Mình không biết nên phải đi học cho biết. Và học để làm, biết rồi để làm, để làm được cái điều gì đó, dĩ nhiên. Mình biết cái gì hay để làm cái gì là tùy cái môn mình học. Học để làm người, là cái thứ ba, và cái thứ tư là học để chung sống với người khác. Đó là bốn tiêu chuẩn về đạo đức của UNESCO đưa ra đó.
[33:30]UNESCO là tổ chức văn hóa của Liên Hiệp Quốc, họ đưa ra bốn tiêu chuẩn, bốn cột trụ của giáo dục, bốn quan điểm lớn của giáo dục. Học để biết, cái căn bản mình dễ hiểu rồi. Học để làm, thì tức là không phải là biết ngồi không, biết cũng phải thực hành. Học để làm người, tức là có cái tư cách của con người. Học để chung sống với người khác, nghĩa là giữa cái nhân loại này chúng ta biết ứng xử, biết nhường nhịn lại, chứ không phải là mình ỷ mình làm con người rồi muốn làm gì thì làm, không có được, phải biết tôn trọng mọi người, phải có cái ý thức cộng đồng. Một lát nữa chúng ta trở lại cái ý thức cộng đồng này.
[34:08]Nhưng chúng ta thấy bốn cái quan điểm lớn của UNESCO về giáo dục, thì toàn là cái chú trọng rất nhiều về đạo đức, phải không? Học để biết là kiến thức, học để làm cũng coi như là tài năng, nhưng học để làm người và học để chung sống được với người khác thì hai quan điểm đó là đạo đạo đức. Nên bốn cái quan điểm lớn của UNESCO về học thì hai quan điểm ban đầu là thuộc về tài năng, nhưng hai quan điểm sau thuộc về đạo đức. Như vậy UNESCO đã ngầm công nhận rằng đạo đức là một phân nửa và tài năng là một phân nửa quan trọng còn lại, đúng không? Nhưng mà trong chương trình học thì không có điều đó. Đạo đức không có chú ý nhiều, dạy gì không kỹ lưỡng mà rất ít tiết,
[34:52]thi không có thi đạo đức, thi là thi các môn kiến thức. Cho nên ngầm học trò cũng hiểu rằng đối với nhà trường, đối với ngành giáo dục, đối với xã hội, đạo đức không quan trọng, vì thi không có thi nó. Có nghĩa là không ai coi nó là quan trọng hết. Chừng nào mà môn đạo đức được đem thi kìa, thi mà thi một cách khắt khe, kỹ lưỡng, thì lúc đó thì mình mới được gọi là mình có chú trọng đạo đức thêm. Mà chính ra cái chìa khóa để đi vào đạo đức là nhân quả thì cũng ít có ai biết. Cái ngành giáo dục, những nhà được gọi là khoa học trí thức cũng chưa đủ niềm tin để chấp nhận, cho nên cái cửa ngõ ban đầu để đi vào
[35:31]cái thế giới đạo đức chúng ta chưa có, trừ những người đạo Phật tin hiểu Phật pháp. Nên đây cũng là một thiệt thòi cho toàn thể nhân loại, xã hội. Chừng nào mà cái chìa khóa này mọi người có hết thì mới mở tung được đi vào thế giới đạo đức. Chúng ta phải xác định cái, cái mục tiêu giáo dục là đào tạo nên nên con người, mà con người thì tạo nên cái gì?
[35:58]Con người thì tạo nên thế giới này, đúng không? Giáo dục thì tạo nên con người, và con người đó sẽ tạo nên tạo nên thế giới này. Nghĩa là cái con người đó tạo nên cái thế giới này như thế nào? Tạo nên một thế giới hạnh phúc hay đau khổ, văn minh hay là lạc hậu, đạo đức hay là xấu xa, là do con người. Mà con người thì lại do do giáo dục. Cho nên ở đây chúng ta muốn cái thế giới này là một thế giới hạnh phúc, một thế giới văn minh, một thế giới đạo đức, thì chúng ta phải chú ý việc giáo dục lại con người. Vì chúng ta giáo dục sai thì con người tiếp tục đem bom, đem súng đánh với nhau, nói chuyện với nhau tiếp.
[36:49]Con người tiếp tục chửi bới, hận thù, chia rẽ với nhau tiếp. Con người tiếp tục khóc, nước mắt tiếp tục chảy, máu tiếp tục đổ. Người thân yêu tiếp tục ly tán, chia tay. Những đứa trẻ tiếp tục bơ vơ trong một cái thế giới mà hận thù, ích kỷ, tham lam, tìm những niềm vui cho mình, bất cần người khác, hận thù, ganh ghét, đố kỵ. Đó, những cái con người không tốt sẽ tạo thành cái hình ảnh thế giới không tốt như vậy. Và ở đây cái vai trò mà giáo dục để tạo con người rồi con người tạo nên thế giới, thực sự nói cho cùng á, để tạo nên thế giới như thế nào á, chúng ta cần một cái mục tiêu thôi, là hạnh phúc.
[37:38]Cái điều chúng ta mong ước là chúng ta tạo thành một thế giới hạnh phúc. Hạnh phúc là gì thì nó nhiều vấn đề phải bàn, nhưng mà chỉ cần thế giới hạnh phúc. Chúng ta không muốn sống trong một thế giới đau khổ. Ở đây thì đôi khi chúng ta đã sai lầm khi chúng ta muốn đi tìm một thế giới giàu có. Điều này tôi nói đi nói lại cũng nhiều lần, là nhiều người chỉ mơ ước đi tìm một xã hội giàu có, nhất là những nhà chính trị, những giới chức chính quyền lúc nào cũng lấy chỉ tiêu kinh tế ha để mà đánh giá, mà không lấy cái chỉ tiêu đạo đức. Và như vậy chúng ta đã không nhắm đến một cái xã hội hạnh phúc, đất nước hạnh phúc, thế giới hạnh phúc.
[38:25]Chúng ta chỉ nhắm đến cái thế giới có tiền. Mà như chúng ta coi ti vi thì chúng ta đã biết, người giàu cũng khóc. Cho nên giàu không phải là hạnh phúc, giàu không phải hạnh phúc. Chúng ta đi tìm hạnh phúc chứ không cần đi tìm cái giàu có. Dĩ nhiên nó có liên quan, nhưng mà cái gốc của hạnh phúc là cái gì? Cái nhân quả để đưa tới hạnh phúc là cái gì? Đạo đức. Đạo đức. Chính đạo đức làm thành hạnh phúc. Đây là nhân quả tuyệt đối đúng. Tôi nói điều này không áp đặt đâu, không phải là một sự suy luận viển vông đâu, mà đạo đức là nhân, hạnh phúc là quả, là một cái nhân quả hết sức là chặt chẽ, hết sức logic và thực tế.
[39:11]Tôi ví dụ điểm này nhỏ nhỏ, quý Phật tử sẽ thấy. Như nói rằng: Trong các yếu tố của đạo đức có yếu tố là tình thương yêu, phải không? Tình thương yêu là là đạo đức, sự thù ghét là phi đạo đức, phải không? Nếu nói đúng theo nhân quả, thì cái thù ghét có mặt thì đau khổ sẽ có mặt. Nếu tình thương có mặt thì thì cái gì? Niềm vui sẽ có mặt. Nhân quả là vậy đó. Và bây giờ quý Phật tử nhìn lại lòng mình cho kỹ, cái điều này đúng hay không? Hễ tình thương yêu có mặt thì hạnh phúc có mặt. Tình thương thì có nhiều loại á, có nhiều loại. Từ cái tình thương nhỏ tới tình thương lớn, nhưng mà cái nguyên tắc này luôn luôn đúng:
[39:58]Hễ tình thương có, hạnh phúc có. Luôn luôn đúng. Còn cái loại tình yêu nào, tình thương nào, sau đó nó có cái hệ quả của nó thì tính sau. Bây giờ ví dụ như là khi những đứa trẻ mới lớn lên, nam nữ mới lớn lên gặp nhau rồi thương yêu nhau, thì có hạnh phúc không? Khi mới thương nhau có hạnh phúc không? Có vui không? Phật tử kinh nghiệm đầy mình rồi, còn giả bộ làm lơ gì đó không biết nữa. Không hạnh phúc sao mà lật đật mà lo cưới nhau, mà khóc lóc đòi tự tử rồi bắt cha mẹ phải cưới, phải không? Thành thử ra, lúc gặp có cái tình thương yêu, ai cũng thấy vui vẻ, hạnh phúc hết á, rạo rực, nồng nhiệt vậy đó.
[40:41]Nói lát cái tưởng sao thầy rành quá nữa, kệ tôi.
[40:47]Thì bây giờ nói về như cha mẹ vậy, sinh ra được đứa con, rồi mình có thương đứa con đó không? Thương không? Thương quá chừng đi chứ gì nữa. Lúc bồng đứa con trên tay mình như vậy thấy vui không? Vui không? Rất là vui. Tôi nói rồi đừng có tưởng tôi rành vì tôi có đứa con, mà tôi cứ quan sát người ta mà thấy, chứ mắc cười lắm, thấy cái ông bà già cứ trông cho là cho con mình nó lấy nhau rồi nó đẻ đứa cho vui nhà vui cửa. Làm cho tôi suy nghĩ nha: Tại sao một đứa trẻ xuất hiện mà vui nhà vui cửa? Tôi mới suy nghĩ điều đó thì tôi mới thấy: À, chính vì tình thương yêu, có một ai để mình thương yêu, tự nhiên niềm vui nó có liền.
[41:27]Còn không ai để thương yêu, tự nhiên mình buồn, chán, cô đơn, trống trải lắm. Cho nên nhiều khi mình phải gửi Tìm bạn bốn phương đó, là nữ 35 tuổi, cao một thước mấy đó, đi tìm bạn rồi đó, rồi cần kiếm người nam vui tính rồi gì đã ly dị vợ rồi gì đó, mình đọc trong báo mình thấy hoài đó, là luôn luôn con người ta khát khao yêu thương, vì yêu thương làm cho người ta cảm thấy có niềm vui, có hạnh phúc trong cuộc sống. Đó là điều đúng. Quý Phật tử đồng ý điều này không? Nên có tình thương yêu là niềm vui có, đúng không? Đúng. Trời ơi, làm như ngây thơ lắm không bằng đó.
[42:05]Nhưng mà phía sau cái tình thương yêu đó nó mới để hệ quả lại là tùy loại. Ví dụ như là mình thương yêu mà lòng thương yêu không có đòi hỏi lại cho bản thân mình thì về sau này không có đau khổ đi tới đâu. Nếu mình thương yêu theo như Đức Phật dạy là lòng từ bi mênh mông đối với chúng sinh á thì mình khởi lòng thương yêu chúng sinh thì giờ phút đó mình có hạnh phúc liền, mà về sau không có đau khổ vì không có ích kỷ ở trong đó. Nên quý Phật tử ví dụ mỗi ngày khi mình đến trước bàn Phật mình quỳ lạy Phật hoặc là khi mình ngồi thiền mình rải lòng thương yêu khắp tất cả chúng sinh, quý Phật tử sẽ nghe cái giây phút đó mình có hạnh
[42:43]phúc, rất là hạnh phúc mà không bao giờ có đau khổ về sau. Nhưng mà còn riêng những cái tình thương khác á vì còn lẫn cái ích kỷ ở trỏng, cho nên nó kéo cái hệ quả về sau là đau khổ sẽ đến. Đó, ví dụ như đôi lứa thương nhau thì cái tình thương yêu đó làm cho mình vui buổi đầu, nhưng nó có cái ích kỷ, tình thương thế gian thì có ích kỷ, nên về sau mình có đau khổ theo đúng cái nhân quả của nó. Là ví dụ như, là ví dụ một người kia họ hết duyên bỏ nhau thì cực kỳ đau khổ, hay là cứ ghen tuông, giận hờn đó là những cái phiền động, đau khổ là bởi vì tình cảm thế gian thì là như vậy, đó là cũng đương nhiên thôi.
[43:26]Nhưng mà hễ có thương yêu là có niềm vui, ban đầu là vậy. Thì ở đây cũng vậy, hễ có đạo đức là xã hội có hạnh phúc. Do đó, chúng ta khi chúng ta mơ ước xây dựng cái thế giới này thành một cái thiên đường hạnh phúc thì chúng ta phải biết xây dựng con người, con người có đạo đức. Từ những con người có đạo đức sẽ xây dựng thành cái thế giới tràn ngập hạnh phúc và niềm vui. Đó, đó là cái nguyên tắc như vậy. Nhưng mà sao? Bắt đầu từ thế kỷ thứ 18, 19 thì trước sự thành công của kỹ thuật Âu Mỹ á nên người ta đã quay sang người ta tôn thờ khoa học kỹ thuật, chứ người ta không còn chuộng các giá trị tâm linh, các giá trị tinh thần
[44:16]hay là thần thánh nữa, mà người ta chuộng khoa học kỹ thuật hơn. Là vì thấy cái sự thành tựu của khoa học kỹ thuật rực rỡ quá, rực rỡ quá. Nghĩa là nào giờ mình đi chùa lạy Phật, sống cuộc đời tốt đẹp, không thấy gì hết. Nhưng mà ở bên kia người ta đi theo cái khoa học kỹ thuật, rồi người ta có xe hơi người ta chạy, có máy bay người ta đi, rồi có đồng hồ, có ra-đi-ô, có cassette kia nọ mình thấy nó tiện nghi tới rực rỡ quá, thành công nó rõ ràng quá, thuyết phục quá. Và tất cả những cái suy nghĩ của những người Đông phương đã phải thay đổi lại hết, mình gọi là duy tân, là cải cách, là bắt kịp đà tiến hoá của nhân loại, vân vân.
[45:04]Nghĩa là biết bao nhiêu khẩu hiệu của Đông phương chứng tỏ rằng phải học hỏi, phải tôn thờ cái giá trị khoa học kỹ thuật của Tây phương. Những người Đông phương phải chạy theo Tây phương vì sự thành công của rực rỡ quá. Nhưng mà tại sao Tây phương thành công rực rỡ? Vì hôm trước chúng ta nói rồi phải không? Đó là cái kiến thức, kiến thức được tích lũy qua rất nhiều năm tháng. Mà cái điều tốt của họ là gì? Là khi họ tìm ra điều gì cái họ công bố hết trơn, phổ biến hết. Thì chính cái nhân á, cái nhân đó nó có cái tính vị tha ở trong cái việc mà phổ biến kiến thức á làm cho cái kiến thức kỹ thuật của bên Tây phương họ tăng nhanh, tăng nhanh lên.
[45:46]Và tích lũy qua nhiều thế kỷ cho đến khoảng thế kỷ thứ 17, 18, 19, 20 thì nó thành công rực rỡ lên luôn. Còn ở Đông phương mình hay có cái giấu nghề, là cái nhân của sự ích kỷ, thì đến cái thế kỷ của những thế kỷ này thì mình phải chấp nhận thua thiệt người ta, thua thiệt người ta. Đó là cái nhân quả ích kỷ hay là không ích kỷ mà ngày nay mình phải thua, hôm trước mình đã nói một lần. Nhưng mà chúng ta có những cái giá trị về tinh thần rất là tốt, tuy nhiên mình đã bỏ phí đi không có khai thác. Nếu mà chúng ta tiếp tục khai thác cái giá trị tinh thần, tâm linh, lễ giáo, lễ nghĩa của Á Đông thì chúng ta sẽ thấy người Á Đông từ từ vượt lên trên trở lại.
[46:31]Như trong những cái thập kỷ gần đây, tự nhiên ở phía Á Đông xuất hiện những cái quốc gia phồn thịnh lên rất là nhanh, mình gọi là những con rồng hay những con hổ của châu Á. Thì nó không phải đương nhiên, nó không phải đương nhiên mà các nước châu Á chợt thành công lên. Mặc dù là đúng là giai đoạn đầu có vay mượn kiến thức kỹ thuật của người Tây phương, mà các nước khác cũng vay mượn vậy nhưng mà không bằng Á Đông, các nước Á Đông mạnh lên rất là nhanh. Tuy nhiên rồi rơi vào khủng hoảng. Cái khủng hoảng nguyên nhân cũng là chạy theo bắt chước lối sống của Tây phương mà xuất hiện cái khủng hoảng.
[47:10]Nên bất cứ điều gì nó có cái nguyên nhân từ trước, không có gì là ngẫu nhiên hết. Như Tây phương nè, mình điểm lại nè cái sự phát triển của hai bên nè. Bên Tây phương vì họ không ích kỷ giấu kiến thức, cho nên họ thành tựu khoa học kỹ thuật, họ giàu hơn hơn Đông phương. Nhưng rồi những cái giá trị tinh thần, lễ nghĩa của Đông phương tốt nên sau đó nó cũng thúc đẩy Đông phương phát triển vượt lên trở lại. Nhưng mà nếu mình bắt chước lối sống bừa bãi của Tây phương là khủng hoảng à, là khủng hoảng. Chúng ta hôm nay chúng ta chưa bình luận về cái việc mà suy đồi đạo đức trầm trọng mà hiện nay báo đang đăng á, đài đang nói là những đứa trẻ
[47:51]mà cầm súng bắn xả vào nhà trường, bắn cho vui, giết người cho vui thì cái khủng hoảng tâm lý nó cỡ nào, cái đạo đức nó đổ vỡ cỡ nào. Cái giá trị tư tưởng hay tự do của Tây phương không phải là chỗ để chúng ta tôn thờ. Không phải đâu, phải tìm lại, phải suy nghĩ lại điều này. Sau này cái nền văn minh kỹ thuật của Tây phương á mà nó chuẩn bị sắp đưa con người đến cái hố diệt vong á thì con người mới có thể quay tìm các giá trị khác. Thế còn lúc ban đầu cái sự thành tựu kỹ thuật nó mạnh, mình chạy theo nhưng mình chạy theo rồi mới thấy nó đang dùng cái kỹ thuật đó để nó tiêu diệt lẫn nhau. Học trò mà xả súng bắn thầy cô,
[48:35]bắn các bạn của mình thì mình phải bắt đầu dừng lại, xét lại. Là những vũ khí mà giết người, tiêu diệt cả thế giới xuất hiện hàng loạt thì mình phải coi lại cái gọi là nền văn minh kỹ thuật đó đưa về đâu? Nó đưa đến sự diệt vong của nhân loại, mình phải dừng lại xét lại. Là lúc đó con người sẽ tìm các giá trị khác, cái giá trị văn minh của tâm linh, văn minh của tâm linh. Không chạy theo cái văn minh kỹ thuật nữa mà người ta sẽ biết tìm cái hạnh phúc của cái thiền định, của triết lý, của đạo lý, lúc đó người ta sẽ quay lại đi tìm những điều đó. Người ta bớt đam mê tiện nghi vật chất. Bây giờ thì chúng ta còn thích tìm tiện nghi vật chất,
[49:21]ví dụ như chúng ta ước ao mình có ngôi nhà lầu nhiều tầng, chúng ta thích mình có một cái cái máy đắt tiền, vân vân, nghĩa là chúng ta đang còn trong lòng mình mỗi người ai cũng khát khao cái tiện nghi vật chất văn minh như vậy. Nhưng đến lúc nào đó chúng ta sẽ thấy xuất hiện lác đác từ nơi này nơi kia trên thế giới, nghĩa là chúng ta sẽ nghe ở Đông phương lên tiếng nói nè, ở bên Mỹ lên tiếng nói nè, bên Pháp lên tiếng nói, Nam Mỹ lên tiếng nói, Ấn Độ lên tiếng nói, kêu gọi con người quay lại cái giá trị văn minh tâm linh. Qua thế kỷ 21 rồi chúng ta sẽ nghe, chúng ta sẽ thấy. Nếu người nào chết sớm đầu thai lại cũng sẽ nghe,
[50:04]còn người nào còn sống cũng sẽ nghe, bắt đầu người ta sẽ báo động cái nền văn minh kỹ thuật không phải là cái lối giải quyết, mà chính nền văn minh tâm linh. Đó. Và khi kêu gọi con người quay về cái văn minh tâm linh, trong cái thiền định, trong cái sự tĩnh tâm thì người ta cũng sẽ đi tìm một cái lối sống đơn giản, chấp nhận giảm bớt tiện nghi, chấp nhận giảm bớt tiện nghi. Ví dụ là có những khi nào đó người ta sẽ khước từ bớt tiện nghi mà sống về với thiên nhiên hơn. Như hôm rồi tôi có nghe một cái chuyện, có một cái cô cổ kể có hai vợ chồng ở bên Mỹ vào rừng sống, tự trồng đồ lấy ăn, khước từ cái kỹ thuật bên ngoài, không cần.
[50:50]Như là một thái độ chống đối với cái kỹ thuật, cái tiện nghi, cái văn minh này mà họ cho là không đem con người đến hạnh phúc. Trong khi họ vào rừng họ trồng đồ lấy họ ăn như vậy mà họ nói rằng họ hạnh phúc, họ hạnh phúc. Đó là những cái điểm nho nhỏ mà sau này những cái điều đó sẽ được kêu gọi nhiều hơn nữa. Lần lần chúng ta sẽ thấy là con người ta sẽ có khuynh hướng sống đơn giản, chấp nhận những cái lao động thủ công nhiều hơn. Ví dụ như là như là nhà mình ở gần chùa, mình sẽ không thèm đi xích lô hay đi xe máy, mình sẽ đi bộ, là chấp nhận mình mình làm lụng thêm một chút nhưng mà đơn giản, bớt lệ thuộc vào tiện nghi vật chất hơn, vân vân.
[51:33]Trời nực, hổng thèm bật quạt máy, cầm tay lấy đồ quạt chơi chơi, vậy nực một chút. Nghĩa là giảm bớt cái tiện nghi mà tâm mình nó thanh thản, nhẹ nhàng, lần lần như vậy. Lần lần người ta sẽ hướng về cái đời sống như vậy. Người ta hướng về cái hạnh phúc nội tại hơn là cái hạnh phúc mà lệ thuộc vào cái trần cảnh bên ngoài hay lệ thuộc vào cái ngoại cảnh. Ví dụ như bây giờ đó mà muốn vui á người ta phải đi vào rạp hát, người ta phải đến vũ trường nhảy nhót gì đó, ôm nhau quay vòng vòng vòng sao không biết, tôi không rành cái đó lắm. Nghĩa là những cái niềm vui lệ thuộc vào bên ngoài thì sau này người ta sẽ kêu gọi những cái niềm vui nội tại,
[52:17]nghĩa là tự trong lòng mình với cái lòng an tĩnh, với lòng thương yêu con người tự nó có niềm vui, tự nó có hạnh phúc. Người ta sẽ kêu gọi nhiều hơn cái tình thương giữa người và người, chứ không có kêu gọi cái tự do cá nhân nữa. Trước kia đó, một thời gian dài chúng ta theo Tây phương quá, cái gì cũng kêu gọi tự do cá nhân, tự do cá nhân rồi chúng ta thấy nó khủng hoảng. Bây giờ người ta sẽ không kêu gọi ra điều đó nữa mà người ta sẽ kêu gọi cái tình thương của người và người, cái sự nhường nhịn, sự chia sẻ giữa người và người, cái trách nhiệm giữa con người với nhau gọi là cái ý thức cộng đồng á,
[52:57]không ai được sống mà không biết đến người chung quanh, đó gọi là ý thức cộng đồng á. Bây giờ cái ý thức cộng đồng mình còn kém. Khi mình đi ra ngoài đường mình ăn cây cà rem xong mình quăng cái cây ra. Đó, hoặc là mình vừa đi mình vừa hỉ mũi cái người đi sau tới hứng nguyên cái cái của nợ đó vào người, vân vân. Nghĩa là mình không nghĩ đến những người chung quanh khi mình sống, đó gọi là không có ý thức cộng đồng. Mà cứ muốn sống mình muốn làm gì theo ý mình thì làm, đó gọi là tự do cá nhân, bây giờ nó đổ vỡ rồi.
[53:33]Học sinh thì được dạy khoa học nhưng cũng phải biết hoài nghi khoa học, vì khoa học chưa biết được tất cả. Bây giờ đó có nhiều người học sinh mà nhất là sinh viên á thì hay mê tín khoa học. Cho rằng cái điều gì mà khoa học công nhận thì điều đó là lẽ phải, còn điều nào khoa học chưa công nhận thì điều đó không phải là lẽ phải. Ỷ mình mà, ỷ mình đi qua một cái trường đại học kỹ thuật, kiến thức khoa học biết nhiều rồi chê những người già, các bậc cha mẹ, ông bà mình là lạc hậu vì không có kiến thức khoa học như mình khi mình đi qua một trường đại học. Đây cũng là một cái hiểu lầm lớn. Vì sao? Vì nhiều điều khoa học không biết, nhiều điều khoa học chưa biết.
[54:22]Tôi nói ví dụ như cái chuyện của tôi, vừa rồi thì tôi bệnh như tháng trước tôi phải nghỉ giảng ở đây đó là vì tôi bệnh, bệnh khá nặng. Bệnh mà tưởng tưởng như là từ đây mãi mãi không thấy nhau.
[54:41]Thì tôi mới cũng về
[54:45]về tôi đi khám ở gọi là Trung tâm Chẩn đoán Y khoa Hòa Hảo cũng uy tín. Khám là siêu âm tổng quát, siêu âm tim, điện tâm đồ, X quang phổi, X quang khắp nơi rồi thử máu, thử nước tiểu, tốn năm, sáu trăm ngàn mà một điều buồn là không có kết quả gì hết, thấy không có bệnh gì hết. Mà trong khi mình định gần chết. Thì tôi mới buồn tình tôi đến ông thầy Đông y, ổng để hai cái tay vào mạch xong ổng nói ra toạc hết tất cả những bệnh tiềm tàng trong người mình hết luôn. Nên tôi nói thiệt năm, sáu trăm ngàn uổng. Ổng để tay vô mạch cái ổng biết hết trơn. Cho nên tôi nghĩ rằng những cái kỹ thuật đó nó đó là chuyện nhỏ đó, những kỹ thuật đó không
[55:30]nói lên được, không nói lên được sự thật. Còn Đông phương mơ hồ để mấy ngón tay vào nơi cái cổ tay mình vậy mà tìm thấy được lẽ phải. Cho nên chúng ta đừng mê tín khoa học, còn nhiều điều khoa học chưa biết. Ví dụ như khoa học không tin có thế giới siêu hình, không tin có việc đầu thai chuyển kiếp, không tin có các cõi trời, vân vân. À không thấy, không tin nhưng mà đó là những điều có thật. Do đó chúng ta không được mê tín khoa học, không được dựa vào khoa học để mà phê phán những điều khác. Còn những điều khác nữa, còn những cái điều mà chúng ta chưa biết nên phải khiêm tốn. Tuy chúng ta tôn trọng khoa học vì đó là sự tích lũy
[56:15]kiến thức của không biết bao nhiêu là vĩ nhân, của bác học nhưng chúng ta vẫn hiểu tất cả những kiến thức khoa học mà nhân loại đang có chỉ là một hạt cát nhỏ so với những điều gì xảy ra trong vũ trụ này. Nhỏ, chưa có gì hết, phải khiêm tốn lại.
[56:33]Cho nên hồi nãy mình nói cái việc mà học sinh cần phải học lên tới lớp 13, 14 là vậy đó, để cho học sinh được tập ngồi thiền, thêm cái giờ học đạo đức, thêm cái giờ tập ngồi thiền, thêm cái giờ thực tập về tư cách đạo đức, lễ phép để chấm điểm. Phải như vậy, phải như vậy. Một cái quan điểm nữa là bên Tây phương Âu Mỹ á cho trẻ em phát triển tự do theo cá tính, đây là một điều thiệt cực kỳ sai lầm của Tây phương. Tôi không hiểu là họ thông minh cái gì tôi không hiểu á. Tôi nghe kể chuyện trong một cái lớp học bên Mỹ, nhiều khi ngồi học cái học trò nó để hai chân lên bàn nó ngồi nó nghe thầy giáo giảng bài,
[57:17]thầy giáo không được quyền nói á vì đó là tôn trọng tự do của trẻ.
[57:24]Tôi không hiểu họ văn minh cái gì cái đó nữa. Những cái suy nghĩ như vậy nó quá đơn giản, nó quá đơn giản. Sự thật, cái đứa trẻ khi mà nó từ từ nó phát triển lớn lên nó đã mang trong lòng nó nhiều điều tốt và nhiều điều xấu lẫn lộn. Đúng không? Có đứa trẻ nào mà sinh ra lớn lên tự nhiên tốt luôn không? Hoặc có đứa trẻ nào tự nhiên xấu luôn không? Do cái kiếp trước gì đó, mình nói kiếp trước thì người ta không tin, nhưng một điều người ta phải chấp nhận là mỗi người có cái tính tình khác nhau hết, tốt xấu lẫn lộn. Và trong cái tốt xấu lẫn lộn đó, đứa trẻ nó chưa tự biết điều nào là tốt, điều nào là xấu.
[58:07]Đứa trẻ nó đâu được biết phải không? Và nó phải được hướng dẫn, dạy dỗ, uốn nắn. Và người lớn nè phải có bổn phận điều đó, giúp nó điều đó. Điều nào tốt của nó, phát triển cho nó, để nó phát triển điều đó tiếp. Điều nào xấu phải triệt phục, uốn nắn, sửa giùm cho nó, xóa giùm cho nó. Còn nếu để tự do phát triển như kiểu đó thì cái xấu và cái tốt nó lớn cùng lúc hết. Mà cái xấu nó là bản năng mạnh hơn cái tốt. Cái xấu nó mạnh hơn cái tốt trong con người. Không biết quý Phật tử có đồng ý điều này tôi nói không? Cái xấu, cái khuynh hướng nó mạnh hơn cái tốt vì nó là bản năng. Còn cái tốt nó là thuộc về lý trí, thuộc về lương tâm.
[58:52]Ở cái mức độ trí tuệ phát triển cao lên một chút nữa, người ta mới gặp được cái lương tâm để tự mình tìm được cái tốt. Còn khi mà cái trí tuệ chưa phát triển cao lên để xuất hiện, để gặp được cái lương tâm thì người ta bị cái bản năng chi phối. Mà cái bản năng của con người thì ích kỷ là gốc. Ích kỷ, ác độc là cái gốc của con người. Do đó, để cho đứa trẻ tự do phát triển là một quan niệm hết sức sai lầm, ngây thơ, ấu trĩ, vậy mà bên Tây phương họ đang tôn thờ. Nói, rầy nó một cái là nó kêu cảnh sát liền. Nhà trường cứ dạy cái kiểu này rồi làm sao? Vô lớp nhà trường dạy: "Nếu ở nhà cha mẹ các em mà đánh các em,
[59:37]mắng các em, các em gọi số điện thoại 911, công an sẽ tới bắt ba mẹ các em vô tù." Vô lớp tụi nó được dạy như vậy rồi bây giờ những đứa trẻ như thế nào? Nhà trường thì không có dạy được mà bên đó họ dạy kiểu đó đó. Nghĩa là một lối giáo dục mà không có cho trừng phạt trẻ em. Mà tại sao họ nói vậy? Tại họ chỉ vịn vào một vài trường hợp ngược đãi thôi, thế là họ áp đặt hết luôn. Thì cũng có một vài trường hợp ngược đãi, ví dụ như đánh nó đau quá, tội, tội nghiệp. Hoặc một vài trường hợp ngược đãi của cha mẹ, như là lão chồng uống rượu lên ổng đánh con ổng sao say xẩm mặt mày, nghĩa là chấn thương sọ não, chỉ một vài trường hợp đó thôi
[1:00:18]cứ ra luôn cái luật phổ biến toàn bộ là cha mẹ không được trừng phạt con cái. Thế là cái xã hội đó mình thấy đi luôn vào cái sự diệt vong. Ngày hôm nay nó mới cầm súng nó bắn người ta là vậy. Là từ cái những cái điều luật vô lý vậy. Nói đó là quyền trẻ em, nhưng mà chúng ta phải đặt vấn đề thế này: Quyền trẻ em thôi đúng rồi đó, thế quyền của người dạy trẻ em ở đâu? Không có. Thấy rõ ràng là họ cực đoan, họ thiên một bên chưa? Thiên một bên. Nên chúng ta ở bên Đông phương mình, mình còn đang giữ lại một cái điều này, giữ lại một cái sự quân bình. Tuy tôn trọng trẻ em nhưng vẫn tôn trọng thầy cô là người
[1:00:59]dạy trẻ em, nên xã hội mình còn được quân bình. Một ngày nào mà nhà trường mình cũng dạy cái quyền trẻ em theo kiểu Tây phương thì ngày đó mình nên nên lên Mặt Trăng mình sống, đừng có sống thế giới này nữa. Vì chỉ là nỗi buồn thôi, nhìn đâu cũng chỉ là sự đổ vỡ, nỗi buồn thôi. Mình trốn cái thế giới này đi chỗ khác sống. Nếu mà nhà nước chạy theo Tây phương, tôn trọng quyền trẻ em mà không tôn trọng quyền của người dạy trẻ em. Ở tuổi nhỏ, sự thật là các đứa nhỏ nó không có ý thức cái điều đúng điều sai theo lý luận, không ý thức. Mà chính cái sợ trừng phạt làm cho nó xa lánh điều xấu theo cái tự nhiên thôi, theo thói quen,
[1:01:45]rồi lớn lên nó thành cái thói quen à nó tránh điều xấu và giữ cái điều tốt. Nói ví dụ, nói ví dụ như là một đứa nhỏ khi nó
[1:01:57]ví dụ như trong nhà có người ở kẻ làm đi, thì cái người làm mới bồng đứa nhỏ. Nó còn nhỏ chứ nó vẫn hiểu được vấn đề. Thì nó thấy cái người làm là người mà luôn luôn bị cha mẹ nó sai, và nó hiểu nó là người được cha mẹ nó thương. Nhỏ chứ chưa biết nói chứ điều đó đã biết rồi. Quý Phật tử mà thử nhớ lại hồi mình còn nhỏ coi, coi mình chưa biết nói chứ mấy điều đó mình cảm nhận được hết. Biết đây là hai người này thương mình nè, cái người này là bị cái người thương mình sai nè. Cho nên khi có gì nó cáu gắt, nó lấy tay nó đập vô mặt cái người làm. Quý Phật tử gặp trường hợp đó chưa? Đập vô mặt, tại nó biết người đó là người làm.
[1:02:36]Thì trong trường hợp đó đó, nó đâu biết điều đó là điều xấu. Nhưng mà nếu cha mẹ tốt, kêu nó lại đánh liền, kêu xòe tay ra đánh vào cái tay mà nó đã hỗn người khác, thì bị cái đau nó nhớ, nó nhớ cái điều mà nó đánh cái người đó, tuy người đó là cha mẹ nó sai, nhưng nó hỗn, ăn hiếp người đó là điều sai. Điều gì đó mà nó phải bị trừng phạt, nó không dám nữa. Lớn lên từ từ, cái thói quen đó nó giữ lại là nó biết tôn trọng mọi người, không có đánh bậy ai, không được xúc phạm với người khác. Cho nên trẻ nhỏ coi vậy chứ đòn roi là quan trọng, sự trừng phạt là quan trọng. Dĩ nhiên mình không muốn nói tới những trận đòn mà
[1:03:12]đòn quá đau để đến nỗi mình gọi là ngược đãi. Mình không có chấp nhận điều đó, nhưng trẻ nhỏ vậy nó chỉ biết sợ thôi, dùng cái sợ để dạy nó hiệu quả hơn là lời nói, vì nó chưa đủ sức để hiểu những cái lời lẽ trừu tượng. Nên cái việc mà phạt đòn roi không phải là xấu đâu, là điều đang còn cần thiết cho nhân loại, chứ chưa phải là xấu.
[1:03:39]Có những người cha mẹ mà có cái như có cái thần á, mình gọi theo danh từ dân gian là cái thần mạnh á, dạy con khỏe lắm. Tự nhiên đứa bé mà nó đang muốn làm điều xấu nhìn nó một cái nó rút lui lại liền. Còn có cha mẹ nói: "Đứng lại con, đánh mày chết", nó vẫn làm à. Tại cái thần yếu, miệng la oang oang quá chứ mà cái tâm yếu nhớt à, nó không có sợ. Mà tôi thấy rồi đó, tôi thấy rồi đó, có những trường hợp vậy nên thấy mấy người đó dạy con không được. Như có một lần có thằng bé đó hồi xưa là Phật tử, sau này lớn lên có vợ, rồi lần đó bồng con lên chùa chơi, rồi tôi nhìn nó tôi nói: "Thôi con thua rồi đó, con dạy thằng này không được đâu.
[1:04:19]Vì nó dữ hơn bố nó rồi đó." Và thiệt đúng là thấy nè, ngồi đó kêu ngồi đó, la ngồi đó, nó vẫn đứng lên nó đi à. Nó nghe lời ông già không có kilôgam nào hết trơn. Là cái thần của người cha mẹ không đủ với không đủ khống chế tinh thần của người con, nói nó không nghe. Mà đánh thì không dám đánh, tại thương nó quá. Đó là những đứa con hư là từ đó đó. Nói nó không nghe, mà đánh thì không dám đánh. Còn người cha mẹ mà có cái thần mạnh á, lườm nó một cái nó sợ liền. Cái này không giải thích được, nên đây là điều không giải thích được. Tuy nhiên là trong một số trường hợp nào đó, chúng ta phải nhớ cái câu mà ông bà mình nói không sai:
[1:04:56]"Thương cho roi cho vọt, ghét cho cho ngọt cho bùi." Điều đó vẫn là chân lý, ông bà mình vẫn vô cùng sáng suốt, chúng ta nhớ. Hiện nay thì người ta cho rằng đã khám phá ra một số gen gây cái tính hiếu động của trẻ. Nhưng mà thật ra nó là cái nhân quả của kiếp trước. Đứa trẻ tự nhiên nó cứ chạy nhảy lung tung rồi thích là hiếu động á, thích giỡn, thích đùa, nghịch ngợm, thì người ta cho rằng nó có cái gen, người ta tìm cách mà khống chế cái gen đó. Mà mình nói theo đạo Phật thì nó là nhân quả. Từ trước nó gieo cái nhân gì, cho nên đời này nó bị cái khuynh hướng hiếu động. Thì cái sự hiếu động nó cần cho tuổi trẻ để phát triển cơ thể.
[1:05:45]Chứ đứa trẻ nó sinh ra mà nó ngồi đâu ngồi một chỗ là nó không lớn, nên nó phải vận động. Thì cái gen nó quy định hay lắm, cái gen của tạo hóa quy định là ở trong khoảng từ mấy tuổi tới mấy tuổi á, nó luôn luôn nó kích thích cái thần kinh não của đứa trẻ, làm cho đứa trẻ thích hướng ngoại, thích cử động tay chân, nhờ vận động như vậy nó phát triển. Giống như cây mà cần gió thổi vậy đó, cây đó cũng dễ phát triển nữa, thì con nít nó cũng cần cái việc... Nên cái hiếu động trong giai đoạn đầu là tốt. Tuy nhiên, khi mà lớn lên một chút nữa, cái tánh hiếu động đó mà còn á thì nó nguy hiểm cho bộ não.
[1:06:22]Cái hiếu động nó cần cho cơ thể, nhưng mà nó tai hại cho bộ não. Cái sự thâm trầm á thì cần cho bộ não, nhưng mà không có lợi cho cơ thể. Cái đó nó ngược nhau. Cái này hôm trước nói một lần rồi, giờ lặp lại. Cái bộ não mình nó cần cái sự thâm trầm, cái sự trầm tĩnh, cái sự yên lắng, cái sự rỗng rang, ít suy nghĩ, đó là cái thiền á. Cái bộ não mình nó cần cái đó. Cái bộ não mình á, hễ mà tâm mình càng yên lắng chừng nào thì nó càng phát triển chừng nấy, nó càng thông minh chừng nấy. Đây là cái điều mà ở Tây phương họ trật chỗ này, họ cứ tưởng là mình phải hoạt động cái não nhiều thì cái não mới phát triển, đó là sai nha.
[1:07:04]Cái bộ não nó ngược lại với cơ thể. Cái bộ não mình mà định chừng nào á thì nó thông minh hơn, nó nhớ hơn chừng đó. Còn cơ thể mình mà ngồi một chỗ chừng nào á thì nó càng yếu ốm chừng nấy. Là vậy. Cho nên hai cái đó nó ngược nhau. Thì ở đây chúng ta phải có cái quân bình về trong cái giáo dục. Ví dụ cái đứa trẻ đó, cái bộ não nó còn tốt mà cơ thể nó chưa phát triển thì cái sự hiếu động là tốt, phải cho nó tập luyện, vận động, thể dục thể thao để nó phát triển. Nhưng song song cái đó, bắt đầu chuẩn bị cho nó một sự giáo dục để kiềm chế cái hiếu động đó lại lần lần. Tức là giúp cho nó cái sự thanh thản,
[1:07:45]thì đến cái tuổi lớn, khoảng bắt đầu qua 30 là nó đã trở thành một con người chững chạc, trưởng thành, không có hiếu động nữa, mà thâm trầm, nhẹ nhàng, khoan thai, thong thả là tư cách để nó làm người lớn, chứ không có được mà tiếp tục khuyến khích sự hiếu động. Nhưng mà bên Tây phương họ lại trật chỗ này một lần nữa. Nãy giờ mình nói mình cứ phê bình Tây phương riết, mai mốt mắc quả báo chắc đầu thai qua bển quá. Là cái giải trí của họ cũng như cái giáo dục của họ cứ khuyến khích cái sự hiếu động. Chúng ta cứ nhìn mà mấy cái ban nhạc rap, rock gì đó, không biết, không rành lắm. Họ hát làm sao đâu, tụi con có biết đứa nào lên biểu diễn thử coi.
[1:08:30]Mấy đứa đó nó nhảy mà cứ vừa hát vừa giật giật rồi đó, nhảy con lắc qua lắc lại cái nọ. Thì mấy đứa trẻ sau nó thấy cái đó, nó xem cái đó là mẫu mực hay, nó bắt chước, và cái khuynh hướng hiếu động cứ được nuôi dưỡng mãi. Mà cái khuynh hướng hiếu động được nuôi dưỡng quá lâu như vậy thì mình không kềm lại được nữa. Thì người ta đến tuổi mà 30, 40 bắt đầu cái não nó mệt, nên người ta dễ bị stress, căng thẳng rồi là suy nhược thần kinh này kia nọ vân vân. Đó, là tại sao mà bên Tây phương người ta cứ than thở là thần kinh khủng hoảng, căng thẳng, rồi tâm thần vân vân là vì lý do cái sự hiếu động không được kiềm chế mà lại được
[1:09:10]khuyến khích, vì họ không tìm ra được cái nguyên tắc của hoạt động của não và cơ thể nó ngược hẳn nhau. Cơ thể cần hiếu động nhưng bộ não cần cái định, nên người Đông phương mình hay hơn cái chỗ này. Là người Đông phương mình á, các môn nghệ thuật là nó đi vào cái trầm lắng sâu xa. Ví dụ như người Nhật vậy, cái cắm hoa hay cái trà đạo của họ nó thể hiện cái sự trầm lắng, yên tĩnh. Nhờ vậy mà bộ não người Nhật họ phát triển rất là tốt. Cho nên chúng ta cũng vậy, chúng ta phải hiểu điều này. Khi chúng ta nhìn về vấn đề giáo dục, chúng ta phải biết là cho trẻ hiếu động giai đoạn đầu nhưng chuẩn bị cho cái sự kiềm chế lại liền.
[1:09:50]Lúc mà mười mấy cho tới 20 là bắt đầu mình cho tụi nó những cái đạo lý, những bài học, những triết lý để kềm cái hiếu động nó lại dần. Từ mười mấy, 20 đã chuẩn bị kềm thì tới 30 nó mới mới dừng lại được. Lâu như vậy chứ không phải dễ, chứ còn đợi tới 30 kềm là hết kịp. Hiếu động nó quá đà nó sẽ kéo luôn tới 60 tuổi. Còn từ mười mấy mình chuẩn bị kềm từ từ thì tới 30 nó bắt đầu chững chạc lại, thâm trầm lại. Đó, đây là những quan điểm quan trọng của giáo dục, những quan điểm rất là quan trọng mà chúng ta vẫn chưa biết. Chúng ta sẽ dạy cái ý thức cộng đồng. Chắc những bài khác chúng ta nói nhiều, như vấn đề giữ vệ sinh chung đường
[1:10:33]phố, không gây ồn cho hàng xóm, giữ gìn an ninh trật tự vân vân vậy. À ví dụ như nhà mình mở cái máy hát thì mình coi coi cái tiếng máy nó vang qua tới nhà hàng xóm, bên kia có người bệnh hoặc có người đêm hôm mất ngủ bây giờ người ta cần ngủ bù ban ngày sao vân vân, mình phải đề phòng những điều đó và sống phải để ý tới người chung quanh, đừng sống theo ý mình. Lúc nào cũng vậy, cái ý thức cộng đồng là vậy đó, lúc nào cũng nghĩ tới người chung quanh mình họ như thế nào. Như cái thời gian này vậy, tôi đang dưỡng bệnh, tôi ở cái nhà đó có một mình. Mượn cái nhà đó không ai ở, ở một mình. Thì có cái cô Phật tử mới hỏi:
[1:11:11]"Sao không ai ở với thầy?" Nói: "Ai mà ở với thầy cái thầy mắc lo cho người ta không à, cái thầy mắc bận tâm nữa. Cái tính hay lo, thì ai ở mình không biết người ta đã thoải mái chưa, người ta đã yên, người ta ngủ được chưa." Đó là cái ý thức cộng đồng á thì tôi cũng mới có một chút thôi. Nhưng mà tuy nhiên, đây là điều mà trẻ cần phải được dạy. Đó là sống trong bất cứ môi trường nào phải quan tâm tới quyền lợi, cái hạnh phúc, cái niềm vui cho những người chung quanh mình. Thì đây là điều mà trẻ phải được dạy rất nhiều, hôm nay chúng ta nói phớt thôi. Rồi cái luật giao thông, luật giao thông phải được dạy kỹ.
[1:11:45]Như mình đi trên đường thì mình thấy nhiều người họ chạy xe không có đúng luật, chạy ẩu dễ gây tai nạn. Thì thật ra mấy chục năm qua có ai dạy họ đâu, lớn lên có tiền mua chiếc Honda xách chạy đại, cái bằng thì mua ở đâu đó cũng có được cái bằng xách chạy đại chứ có luật lệ biết gì đâu. Mà nhất là mấy đứa trẻ nữa, chạy xe đạp rất là nguy hiểm, dễ gây tai nạn vô cùng. Đó là nhà trường không có dạy luật giao thông, cái sai lớn. Rồi một số kiến thức về y tế để cho đứa trẻ mà tự biết để bảo vệ cơ thể, biết dùng thuốc những cái thuốc căn bản. Rồi phải dạy giới trẻ biết yêu quý rừng cây xanh. Và yêu thiên nhiên á, yêu quý súc vật.
[1:12:30]Cái vấn đề mà yêu thiên nhiên thì tôi có giảng hẳn một bài dành cho Tăng Ni, vì cái yêu thiên nhiên là một cái đạo đức quan trọng mà người tu sĩ cũng cần phải biết. Thì hôm nay chúng ta không có phải nói, nhưng đó là một điểm nhỏ chúng ta nói phớt qua là đứa trẻ cũng cần phải được dạy yêu thiên nhiên, biết yêu cây xanh, không được mà ngắt bẻ cành lá, tập cho nó thương từng cái chiếc lá nhỏ, dạy cho nó biết lớn lên phải siêng trồng cây để tạo lại màu xanh cho trái đất này, vân vân. Rồi khi giỡn với súc vật cũng vậy, tập cho nó biết thương quý mèo, chó, những con gián hay những con dế gì đừng ngắt đầu ngắt đồ nghịch
[1:13:11]chơi, tập cho nó biết thương yêu súc vật từ nhỏ. Mà dĩ nhiên cũng đừng có sợ thằn lằn quá. Rồi những cái như luật pháp căn bản gì đó cũng phải tập, phải dạy để cho nó biết tinh thần là thượng tôn pháp luật. Như tôi có nghe ông thầy ổng đi Ấn Độ về ổng kể, ổng nói bên Ấn Độ người dân họ có tinh thần là thượng tôn pháp luật, hay lắm, tự giác hay lắm. Ví dụ họ đi tới cái ngã tư đèn đỏ, dù bên kia không có ai họ vẫn đứng chờ, dù con đường trống hoàn toàn vẫn đứng chờ tới đèn xanh mới đi. Còn bên mình là liếc liếc không công an mà không có ai là chạy cái vèo qua liền. Tôi cũng nghe kể câu chuyện, có cái cô đó về cô nói,
[1:13:52]"Trời ơi, người bạn con, tức là người yêu ở bên Mỹ suýt bị tai nạn chết." Nói, "Sao vậy?" Thế là anh thấy đèn xanh anh chạy, bên kia một cái tay mễ tay cơ thấy đèn đỏ mà thấy không, thấy đường vắng đâm đầu chạy qua, hai xe suýt tí nữa tông nhau chết mà chạy vận tốc cao. Đó gọi là không có thượng tôn pháp luật. Nên đứa trẻ phải được dạy từ nhỏ biết tôn trọng pháp luật thì lớn lên cũng đỡ làm bậy. Như cái điều này là hối lộ hay là tham nhũng hay cái này là tiền bồi dưỡng sai trái à, là hổng nhận. Nên nó sẽ không có xảy ra bớt qua cái vụ mà Tân Trường Sanh rồi Epco rồi đỡ khổ. Giáo dục cái đó từ nhỏ.
[1:14:29]Nhiều cái lời dạy của thầy cô từ nhỏ về những cái nhân cách sống á, lớn lên quên mất à, đứa trẻ quên mất, nhưng mà coi vậy chứ nó đã rớt vào trong người nó rồi, rớt vào người. Ví dụ như là, như bản thân tôi đi, thì tôi sống, nhưng mà đến khi tôi lật ra những cái tập Đức dục từ hồi tôi học lớp 2, lớp 3, tôi mới thấy, "Ủa, bây giờ mình sống đúng với những điều đã dạy hồi nhỏ nè, đã được học hồi nhỏ nè." Thì bây giờ lúc đó cô giáo dạy cái gì đâu có nhớ, nhưng mà không ngờ nó rớt vô trong người mình nó nằm trong đó rồi. Lớn lên mình cũng quên bẵng năm đó cái cô đó dạy mình cái gì, quên mất gương mặt cô giáo luôn, quên mất mất là cổ cho mình mấy điểm quên hết.
[1:15:11]Nhưng mà không ngờ cái điều cô dạy mình nó đã trở thành cái cách sống của mình rồi, không ngờ. Tôi chỉ còn nhớ một điều, chắc cũng nhiều điều mà chỉ có một điều ấn tượng với cô giáo dạy, nói, "Các em khi đưa đồ cho người lớn phải đưa bằng hai tay." Thì cô đưa hai cái tay cô ra, giờ còn nhớ bao nhiêu đó à. Nhưng mà khi mà mình đọc lại thấy những bài học hồi xưa thì mới thấy nó giống với cái cái lối sống mình bây giờ, thì phải hiểu rằng tuy là trẻ nó sẽ quên nhưng mà cái nó đã hình thành được cái cách sống suốt đời cho nó. Nó là như vậy, cần thiết lắm. Còn bây giờ nhiều cái sinh viên đổi tính khi đi qua đại học,
[1:15:50]mà trước đó có khi là đứa trẻ ngoan trong gia đình. Tại sao vậy? Ở đây các Phật tử thấy có điều đó không? Nhiều khi trước khi vào đại học nó còn ngoan, đi qua đại học rồi nó hết ngoan, bắt đầu nó ngang ngang, sốc sốc. Có trường hợp đó không? Là tại sao vậy? Vì nó bị thay đổi quan điểm khi nó đi qua đại học, vì có khi là ở trong đại học người ta dạy nó là đừng có tôn trọng cái đạo đức truyền thống nữa, mà tôn trọng giá trị vật chất nhiều hơn, tôn trọng kỹ thuật nhiều hơn, và nó thay đổi quan điểm sống, không còn ngoan nữa. Nãy giờ mình ngồi mình nói mình chê Tây phương, chê Mỹ vậy chứ coi chừng Mỹ có điểm hay,
[1:16:31]mấy trường đại học đều có dạy đạo Phật hết. Các trường đại học ở bên Mỹ thì môn Phật giáo là một môn được dạy một cách nghiêm túc, quan trọng. Có một lần đứa em gái của tôi nó mới làm đơn để nó xin để được đi làm trong cái sở nào của nước ngoài á, của Mỹ á. Thì nó không dám ghi trong cái lý lịch là có anh là đi tu theo Phật giáo vì nó sợ người ta cười, chê, không tốt, lý lịch ra vết. Nhưng mà rồi nó mới nói với người bạn, nó nói, "Vì tôi có một ông anh, ổng là Buddhist monk, làm thầy tu Phật giáo vậy có nên ghi vô không?" Thì cái người Mỹ đó nói, "Hãy ghi vào! Đối với bên Mỹ, đạo Phật là very nice, rất tốt." Họ lại tôn trọng đạo Phật nữa.
[1:17:14]Thành thử mình thấy họ dở đâu không biết nhưng điểm đó là điểm mình khen, khen. Nghĩa là họ nhiều tôn giáo và có những tôn giáo đã có trước mình, vậy mà bây giờ họ tiếp nhận đạo Phật đem vào trong học đường. Mình chưa được điều đó. Trong cái bài mà lời cầu nguyện buổi sáng dành cho trẻ, ở đây quý Phật tử có chưa cả? Nếu người nào chưa có, đi tìm. Thì tôi có ghi cái điều này, là cái tuổi trưởng thành mà quy định là người công dân á, đủ tư cách là người công dân là mấy tuổi? 18, phải không? Mà quý Phật tử bây giờ nói thiệt á, quý Phật tử nhìn cái người 18 tuổi thấy họ trưởng thành chưa? Không biết hồi thời quý Phật tử sao,
[1:17:58]chứ thời bây giờ tôi thấy 18 tuổi thấy còn non nớt lắm. Suy nghĩ chưa chín chắn, tư cách cũng chưa có kỹ, nghĩa là mọi cái còn rất là cạn cợt. Nói điều này không biết mấy Phật tử tụi con ngoài kia nhỏ nhỏ có giận thầy không biết, tụi con ghét thầy không? Thầy nói tụi con 18 tuổi chưa thật sự trưởng thành, tụi con có chịu không? Có đồng ý không? Gật gật mà buồn buồn, không biết sao. Đây
[1:18:26]là điều mà thầy nói thật, sự thật là 18 tuổi chưa biết gì hết trơn á, chưa biết gì hết. Cho nên phải hiểu rằng là tuổi đó vẫn còn phải được dạy dỗ nhiều lắm chứ chưa có chắc ăn. Đừng có nghĩ những người mà đi vào đại học là sinh viên là những người đó đã có suy nghĩ đúng đâu. Chưa chắc đâu. Nên hiện từ, ngày nay nè, hiện tượng mà sinh viên, học sinh bị nhiễm ma túy rất nhiều, rất nhiều. Quý Phật tử có nghe chuyện này chưa? Như hiện nay ở Đại học Bách Khoa mình, cái đường Lý Thường Kiệt á, bắt đầu chiều tối xuống bên đó là cái điểm mà buôn ma túy rất là mạnh, bán công khai, sinh viên nhảy rào ra mua quá chừng mua, sinh viên không.
[1:19:08]Mà hiện nay Nhà nước đang báo động, bởi vì đánh vào cái lớp đó rồi tức là đánh vào tương lai của dân tộc. Rồi sau này cái lớp sinh viên mà nhiễm ma túy hết rồi, đất nước này quứt luôn, không làm gì được nữa hết trơn. Và vì sao? Vì họ suy nghĩ chưa đúng, nên họ mới sử dụng cái đó. Sức đề kháng trong người không tốt, trong cái tâm nhiều điều tốt đẹp không đủ nên không đề kháng nổi với cái xấu, không đủ sức để nói không với cái xấu. Cho nên sinh viên chưa chắc ăn, chưa chắc ăn. Cần phải vậy. Rồi một điều nữa, thế giới bây giờ đã chật hẹp, cho nên sinh viên, học sinh chúng ta phải nên được dạy là có
[1:19:50]trách nhiệm với cộng đồng thế giới hơn là chỉ vì quyền lợi quốc gia. Nào giờ đó, chúng ta được dạy là phải yêu nước, điều đó đúng, điều đó rất đúng. Tuy nhiên bây giờ thế giới đã chật rồi, chúng ta phải được dạy thêm một chút nữa là phải yêu thương cả cái thế giới này, yêu thương cả cái nhân loại này. Bây giờ biên giới quốc gia coi vậy chớ nó mỏng nhạt. Dĩ nhiên là vẫn còn nhiều cái điều ý thức hệ khác nhau trên thế giới này, nước này thì suy nghĩ thế này, nước kia suy nghĩ thế kia, nước này theo thế này, theo thế kia. Nhưng chúng ta tin rằng vào cuối thế kỷ thứ 21, là khoảng năm hai ngàn bảy tám chục đó,
[1:20:33]thì thế giới sẽ bớt đi nhiều sự cách biệt, sẽ gần gũi lại với nhau. Cho nên cả một trái đất này nó giống như là một quốc gia chung luôn, chứ không còn chia ra nhiều quốc gia như bây giờ nữa. Chúng ta tin rằng điều này sẽ xảy ra khoảng bảy tám chín chục năm tới. Và để chuẩn bị cho điều đó thì lớp trẻ phải được chuẩn bị tư tưởng từ bây giờ. Do đó mà trong cái bài Lời nguyện cầu buổi sáng, chúng ta có đọc cái câu này nhớ không? Hả? Là: "Còn con xin nguyện từ đây, siêng năng học tập để ngày lớn khôn, đáp đền cha mẹ công ơn, đắp xây thế giới đẹp hơn bây giờ." Nghĩa là nếu mà đứa trẻ tụng cái bài đó từ bây giờ thì nó lớn lên nó trở thành
[1:21:17]công dân của thế giới, cái ý thức là ý thức toàn thế giới, chứ không còn đứng trên cái phương diện quốc gia nhỏ hẹp nữa. Mặc dầu vẫn là trên căn bản quốc gia, vì đó là nơi xuất phát, đó là nơi ràng buộc về luật pháp, về huyết thống, nhưng mà tinh thần phải chuẩn bị mở rộng để đi đến vào cả cái thế giới chung này luôn, nó là như vậy. Còn một vài điều nho nhỏ chúng ta nói cho vui, là cái sự khó khăn của thầy cô giáo hiện nay cũng làm cho sự nghiệp giáo dục bị hạn chế. Thầy cô giáo cần đầy đủ á, đời sống đầy đủ thì mới chăm lo việc dạy dỗ tốt phải không? Nhưng mà nhiều khi khó khăn quá là phải đi làm việc bên ngoài hoặc
[1:21:58]là phải dạy thêm rồi mang tiếng, đó cũng là cũng là cái khổ. Còn bây giờ nếu mà nói rằng chỉ lo dạy thôi, rồi đời sống thầy cô giáo vẫn được đảm bảo, thì buộc là phụ huynh phải đóng góp nhiều, phải không? Phụ huynh phải đóng góp nhiều thầy cô giáo mới đủ sống. Mà nếu mà phụ huynh đóng góp nhiều thì lại tạo cái nỗi khổ mới cho cái gia đình của học sinh, nên đây là một cái luẩn quẩn rất khó. Mình muốn cho thầy cô giáo yên tâm trong đời sống để dạy dỗ, nhưng mình cũng không muốn phụ huynh đóng góp nhiều. Giờ làm sao nữa? Thôi từ từ tính, chuyện này mình tính không ra. Thế nên ở đây thì thôi, trong cái hoàn cảnh đang còn khó khăn
[1:22:37]thì mình kêu gọi, kêu gọi là cái sự cân đối nó bắt đầu từ cái đạo đức, từ cái sự hy sinh, nghĩa là thầy cô thôi hy sinh chịu đựng vì cái thiên chức của mình, vì cái vị trí thiêng liêng của mình là người thầy cô giáo là người xây dựng cái tương lai cho đất nước, cho thế giới, cho nên chịu cực, chịu khổ, chịu khó mà chăm lo dạy dỗ dù rằng đời sống vẫn đang còn khó khăn, đó là mình kêu gọi thầy cô giáo. Bây giờ cũng kêu gọi phụ huynh là cũng quan tâm đến công ơn của thầy cô mà có cái đền đáp xứng đáng, phải không? Có cái đền ơn đáp nghĩa xứng đáng, nhưng mà đừng có nghĩa là hối lộ. Tại cũng có nhiều người nhà giàu á,
[1:23:18]cái hay tặng thầy cô giáo quà để cho thầy cô giáo cho điểm con mình khá khá một chút, để mà được xếp loại học sinh giỏi, thì cái ý như vậy làm cho con mình nó hư, con mình nó hư. Cho nên làm sao quan hệ tốt với thầy cô, giúp đỡ thầy cô mà đừng để cho con mình biết, đừng để con mình hư và vẫn yêu cầu thầy cô giáo nghiêm khắc. Đây là cái bản lĩnh của thầy cô giáo vậy, tức là dù được giúp đỡ nhưng mà đừng có thiên vị trước cái tặng phẩm của gia đình học sinh giàu thì mình mới có thể dạy dỗ tốt được. Còn cái tệ nữa, lên tới đại học mà sinh viên còn rủ thầy đi nhậu nữa. Mà chuyện này có, nên nó làm cái khoảng cách,
[1:23:58]cái tôn ti, cái mực thước gì đó nó bị phá vỡ đi. Mà ông thầy ổng không giữ được lòng mình trước cái điều đó nên đã đi nhậu với sinh viên, nên làm cho mình mất đi cái cái vị trí cao quý của một người thầy cô giáo nên không nên. Đây là cái điều mà những người làm công tác giáo dục phải nghiêm khắc giữ gìn chính mình lắm. Chúng ta thấy trong cái cuộc sống này đó, có nhiều cái giới được gọi là thầy lắm, chữ "sư" á. Thứ nhất là những ai được gọi là thầy? Thầy cô giáo, thấy không? Được gọi là thầy. Ai nữa? Thầy tu cũng được gọi là thầy. Ai nữa? Thầy thuốc cũng được gọi là thầy. Ai nữa? Thầy pháp cũng được gọi là thầy, thầy bói cũng được gọi là thầy.
[1:24:48]Rồi ông thầy dạy võ cũng được gọi là thầy. Tức là cái người nào có gì để truyền đạt cho người khác đều được gọi là thầy. Thì cái chữ "thầy" nó nó nhiều lĩnh vực khác nhau, mà trong đó có hai cái giới, cái chữ "thầy" nó yêu cầu cái đạo đức hơi cao là ai? Thầy tu nè và thầy cô giáo. Cái chữ "thầy" nó đều bị đòi hỏi về cái tiêu chuẩn đạo đức hết, ngay cả ông thầy bói cũng cũng bị đòi hỏi tiêu chuẩn đạo đức nữa. Ở đây quý Phật tử có hay đi coi bói không? Cười tươi quá, trúng tim đen quá.
[1:25:25]Nhưng mà chúng ta thấy đó, ví dụ như đến coi ông thầy bói mà thấy ổng có vẻ vòi tiền, chú trọng tiền bạc, bắt đặt tiền quẻ là mình thấy mình cũng hơi bất mãn, thấy không? Còn cái ông nào mà thấy ổng có vẻ là ra vẻ đạo mạo, bất cần chút thì mình có vẻ quý trọng. Nói một lát coi bộ ông thầy này cũng rành ghê, không biết có coi bói không đây? Còn riêng thầy cô giáo và thầy tu thì cái tiêu chuẩn về đạo đức bị đòi hỏi gắt gao nhiều hơn nữa. Thì tóm lại, chúng ta đã nói về cái quan điểm của đạo Phật đối với vấn đề giáo dục của xã hội thì nói thì rất nhiều vấn đề, nhưng chung quy lại là giáo dục để làm nên con người và dùng con người đó để làm nên thế giới.
[1:26:07]Và chúng ta biết rằng đạo đức là một cái mảng cực kỳ quan trọng mà từ lâu đã bị bỏ quên, từ lâu đã bị bỏ quên. Thôi bây giờ thì tôi sẽ kết luận rồi cho quý Phật tử hỏi nha, hỏi cho hết giờ. Đó là chúng ta đã nói về quan điểm giáo dục như vậy để cho mọi người mình có thao thức, có trăn trở và có bàn bạc với nhau để thúc đẩy cho cái nền giáo dục của đất nước mình cũng như thế giới nó tiến lên thêm là chú trọng nhiều về cái đạo đức. Để có cái đạo đức thì chúng ta có được những con người tốt làm lại cái thế giới này, xây dựng lại cái thế giới này. Thôi bây giờ ai có thắc mắc gì thì hỏi ha, rồi tôi sẽ trả lời.
[1:26:48]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời mời đạo hữu, mời đạo hữu.
[1:27:03]Dạ, thưa thầy, nãy giờ thầy giảng nghe rất hay. Còn về cái vấn đề ma túy, tôi xin yêu cầu thầy tới sẽ nói rất nhiều về ma túy. Dạ, dạ. Đề tài rất hay. Tôi ở gần Đại học Bách Khoa đó, tôi thấy Dạ, dạ, dạ. Dạ. Dạ, đạo hữu này đã khẳng định điều thầy nói hồi nãy, điều tôi nói hồi nãy là trước cổng trường Đại học Bách Khoa là buôn bán ma túy tấp nập, thấy không? Nên đạo hữu rất là mất tinh thần, rất là hoang mang và yêu cầu chúng ta nói nhiều về điều này.
[1:27:32]Dạ. Dạ, cảm ơn đạo hữu. Dạ, dạ, dạ.
[1:27:44]Chúng ta sẽ nói về vấn đề ma túy trong một lần khác. "Con vô tình biết được câu: "Si lung óng ớ gia hào phú, trí tuệ thông minh phước thọ bần"." Cái này là một cái câu than thở. À có người nói là: si, si là si mê đó chứ không phải suy, si lung, lung là nhìn không rõ, óng ớ gia hào phú mà lại được cái cảnh là giàu sang, còn trí tuệ thông minh phước thọ phước thọ bần, cái người trí tuệ thông minh mà nhiều khi lại nghèo hèn. Cái này là cái câu than thở ngày xưa thôi, là nhiều khi người ta thấy sao cái cảnh đời nó trái ngang á, sao có cái người là có vẻ cái bản lĩnh cá nhân, cái giá trị cá nhân con người thì không có gì mà sao được ở trong
[1:28:28]một cái gia đình sung sướng, còn cái người mà thấy tư cách cá nhân tốt mà lại nghèo. Thì nhân quả nó nhiều cái vấn đề khác nhau nữa. Người thì được cái phước là sống trong gia đình giàu, nhưng mà không được cái phước là thông minh, trí tuệ. Người được cái phước thông minh, trí tuệ mà lại không có được cái phước trong gia đình giàu, nên nó có những cái trái ngang như vậy. Là một cái điều than thở người ta thấy cái vô lý vì người ta không hiểu cái nhân quả thôi. Mình hiểu nhân quả thì mình không có gì thắc mắc. Ai hỏi gì nữa không? À cô đứng lên, đứng lên. Dạ thưa thầy, những lời thầy giảng dạy từ nãy giờ thì con
[1:29:06]thấy là rất là thiết thực với cuộc sống hiện tại. Cho nên con mong thầy về viết báo hoặc là đưa đĩa này thật sâu cho giới lãnh đạo của ngành biết để mà đưa vô trường học. Những lời thầy dạy con thấy rất là thiết thực và rất là cần thiết cho các em học sinh. Sự thật thì mỗi điều nó có cái duyên. Có nhiều người vẫn hay bảo tôi viết báo á, nhưng mà sao nó chưa có duyên tới hay sao á. Tôi nhiều việc bận quá, viết soạn bài giảng này kia nọ nên vẫn chưa viết được, mà hình như tôi viết dở hay sao không ai thèm đăng hết trơn. Thôi bây giờ tôi nói rồi quý Phật tử ai văn hay chữ tốt viết đăng báo đi, mấy đứa trẻ trẻ này con kìa, học thì viết rồi đăng báo.
[1:29:58]Thầy không có đòi bản quyền cái gì đâu, cứ tự do, biếu không, free, biếu không đó. Thì từ từ, tại vì có nhiều điều vậy, nhiều điều tôi khát khao, tôi trăn trở lắm, day dứt vấn đề cuộc đời, nhưng mà tôi không có viết mà tôi lại nói vào băng thôi, rồi băng nó truyền đi và tôi hy vọng là băng nó cứ lan lan đi như vậy thì có một vài người nào đó nghe được cái băng đó sẽ làm được việc, tôi không có làm nhưng mà người khác sẽ làm được việc. Khi mà nhiều người cùng cái suy nghĩ giống nhau vậy nó sẽ biến thành cái hiện thực. Đó là nhân quả như vậy, nên quý Phật tử cứ nuôi dưỡng cái điều mong ước là luật nhân quả được đưa vào nhà trường,
[1:30:37]vân vân, nhiều điều cùng mong ước với nhau như vậy thì lúc nào đó điều đó sẽ trở thành hiện thực. Thôi nghỉ
[1:30:55]ha. Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ
[1:31:15]tử và chúng sanh, đều trọn thành Phật đạo.
[1:31:43]Ngoài trời hoa bay bay,
[1:31:50]mịt mù sương khói giăng.
[1:31:58]Bầy câu, chim líu lo,
[1:32:05]vẫn ngồi lắng nghe kinh.
[1:32:12]Trầm lặng nghe trong ta,
[1:32:20]từng giọt mưa long lanh,
[1:32:27]từng dòng suối róc rách, từng giọt nắng trong ngần.
[1:32:38]Ngoài trời hoa rơi rơi,
[1:32:46]mịt mù đây sương khói.
[1:32:53]Trầm lặng nghe trong ta, nghe trong ta điều nhiệm mầu.
[1:33:37]Ngoài trời hoa bay bay,
[1:33:45]mịt mù sương khói giăng.
[1:33:52]Bầy câu, chim líu lo,
[1:34:00]vẫn ngồi lắng nghe kinh.
[1:34:07]Trầm lặng nghe trong ta,
[1:34:14]từng giọt mưa long lanh,
[1:34:22]từng dòng suối róc rách, từng giọt nắng trong ngần.
[1:34:33]Ngoài trời hoa rơi rơi,
[1:34:40]mịt mù đây sương khói.
[1:34:48]Trầm lặng nghe trong ta, nghe trong ta điều nhiệm mầu.