[1:14]Kính thưa, kính thưa bác sĩ giám đốc, xin thưa là hôm nay chúng tôi được mời về đây nói, nói về cái tinh thần đạo đức y khoa theo góc nhìn của đạo Phật. Trong đạo Phật có nói đến tám cái loại khổ mà tám cái loại khổ này nó như là một cái chân lý vĩnh hằng mà không bao giờ chúng sinh có thể thoát ra khỏi.
[1:37]Mà trong tám cái loại khổ đó, có bốn cái loại khổ căn bản đó là sinh, lão, bệnh, tử. Mà Đức Phật khẳng định dù cho khoa học tiến đến đâu, dù cho con người đến mức độ nào, vĩnh viễn bốn cái nỗi khổ này không bao giờ hết. Đó là điều Đức Phật khẳng định. Ta không biết là sau này mười nghìn năm sau, một triệu năm sau là có thể có một sự kiện gì đảo ngược lại điều Đức Phật đã nói hay không, nhưng mà cho đến thời điểm này thì bốn cái nỗi khổ đó cái đời sống con người là một nỗi khổ, cái già yếu bắt đầu giảm mất cái khả năng năng lực của con người, khả năng tự chủ của con người trong cái tuổi già là một nỗi khổ vẫn tiếp tục tồn tại.
[2:24]Cái bệnh tật vẫn tiếp tục hoành hành con người. Kỹ thuật tiến bộ đến đâu thì bệnh càng lúc càng hung hãn đến đấy. Tức là ta giỏi thêm một bước thì bệnh nó giỏi hơn ta một bước, nó cứ đi trước một bước như vậy. Như ngày hôm nay cái làm ta điên đầu là cái bệnh gọi là AIDS, HIV/AIDS á, cứ đi trước y học một bước, ta cứ phải đuổi theo đuổi theo. Mà thậm chí như cái ung thư là y học đã quan tâm cách đây bảy tám mươi năm rồi, đến hôm nay là ta vẫn chưa tìm ra cái chìa khóa để mà giải mã hoàn toàn. Rồi lại thêm cái bệnh AIDS nữa, và ta không biết là sau này còn cái bệnh gì nữa hay không, nhưng mà bệnh tật cứ luôn luôn đi trước cái khoa học một bước như vậy.
[3:00]Và cuối cùng là cái chết thì cho đến ngày hôm nay, ta vẫn chưa ghi nhận được một trường hợp bất tử nào trên thế giới. Kể cả Đức Phật cũng vậy, Ngài đắc đạo, có nhiều cái thần thông, quyền năng cao siêu, nhưng Ngài cũng không phá vỡ cái quy luật và Ngài cũng chấp nhận một cái chết an lành. Cái câu chuyện kể rằng ở trong kinh là có một lần đó Đức Phật mới nói xa xôi bóng gió với người đệ tử hầu cận của mình là ngài A Nan, nói rằng là: Nếu cần, Như Lai có thể trụ thế qua một kiếp. Nhưng mà khi Đức Phật nói như vậy thì ngài A Nan ngài mờ mịt, ngài không không quan tâm, thôi ngài bỏ qua. Cho nên sau này khi Đức Phật nhập Niết bàn rồi thì ngài Đại Ca Diếp,
[3:48]tức là một vị đại đệ tử trưởng lão mới quở ngài A Nan, nói rằng: Khi Đức Thế Tôn đã gợi ý với ông rằng Ngài có thể trụ thế một kiếp, nhưng mà ông đã không lên tiếng để thỉnh Thế Tôn trụ thế, nên Thế Tôn đã lặng lẽ chấp nhận nhập Niết bàn năm mà Thế Tôn mới có tám mươi tuổi. Thì Đức Phật cũng chấp nhận một cái chết bình thường, bởi vì sinh lão bệnh tử là điều tự nhiên. Trong cái bốn cái nỗi khổ đó thì có một cái nỗi khổ mà ray rứt mà dằn vặt con người bất kể tuổi tác có thể là cái bệnh khổ đó. Có thể là bệnh từ khi còn trong bào thai đã có bệnh rồi, mà có khi ta bệnh đến cái giờ phút cuối cùng chết
[4:29]rồi mà vẫn còn giãy, bệnh mà chết mà giãy. Cho nên cái bệnh là cái gì nó dai dẳng, nó nó đeo đẳng con người rất là khổ sở. Thì khi con người bệnh, người ta không còn khả năng tự lo cho mình nữa. Con người có những lúc mà không thể tự lo cho mình được nữa là những lúc mà ta mới sinh ra, ta còn còn nhỏ, ta không tự lo cho mình. Lúc ta già yếu, ta không tự lo cho mình. Những lúc ta bệnh hoạn, ta không tự lo cho mình được. Và cái cộng đồng của con người, cái đạo lý của con người, cái hay của con người ở chỗ là khi có một ai không tự lo cho mình được thì cái người thân yêu của ta, cộng đồng ta, xã hội ta sẽ lo cho người đó.
[5:10]Và cái trách nhiệm của những người mà lúc khỏe mạnh là để cho ta lo cho mọi người, đó là cái đạo lý sống. Và trong cái đạo lý sống đó, cái mà lo cho mọi người đó thì những người tự nhận lấy cái nghề y, cái nghề thuốc là cái người nhận cái phần việc phần việc là lo cho con người, chăm lo cho con người, chữa trị cho con người lúc mà con người bị cái khổ về bệnh tật. Lúc con người không thể tự lo cho mình trong nhiều trường hợp thì người của ngành y tự nhận lấy cái phần mà lo cho con người lúc con người bị bệnh. Và như vậy ta thấy như một người cha mẹ lo cho con mà lúc con mình không có thể mà tự chủ được, tự lo được.
[5:53]Như những người con mà hiếu kính, thương yêu cha mẹ, đỡ đần cha mẹ lúc mà cha mẹ già yếu không tự lo cho mình được thì ở đây những người thầy thuốc cũng vậy, đã chăm lo cho những bệnh nhân yếu đuối, đau đớn mà không thể tự lo cho mình được. Cho nên cái vai trò của thầy thuốc nó giống như người cha người mẹ đối với người con, mà lại giống như một người con đối với người cha người mẹ lúc tuổi già. Nên trong đây cái ngành y là một cái ngành có cái thiên chức rất là cao, nên đến nỗi từ ngày xưa hổng biết các nước khác thì sao, riêng Việt Nam mình thì người ta phải dùng chữ thầy để khi gọi đến những người thầy thuốc với cái lòng lòng yêu mến.
[6:40]Trong xã hội của Việt Nam có ba hạng người được gọi là thầy vì sự kính trọng, yêu quý. Thứ nhất là thầy thầy giáo, nha thầy giáo. Thứ hai là thầy thuốc, dạ. Thứ ba mới tới ông thầy, thầy tu. Nhưng mà thứ nhất là thầy giáo vì người ta xem cái người mà khai tâm cho ta, mở mang cho ta trí tuệ để ta có thể làm một con người sáng giá bởi cái kiến thức, trí tuệ của mình là ta biết ơn người đó, kính trọng người đó, ta gọi là thầy, thầy giáo. Rồi cái người mà thương yêu ta như con, như người cha mẹ thương ta như con và lại như con thương yêu cha mẹ, lại là thầy thuốc. Và hạng thứ ba là hạng cũng gọi thầy,
[7:28]đó là ông thầy tu, hơi mới thoạt nhìn thì giống như vậy.
[7:36]Thì thôi thì thầy tu thì thôi nhiều chuyện, thôi hôm nay ta không nói, hôm nay ta nói về thầy thuốc. Vì cái bệnh là cái mà mãi mãi con người phải chịu đựng, phải đối diện và cũng có nghĩa rằng mãi mãi cho đến khi nào mà tận thế hổng biết, con người luôn luôn cần thầy thuốc. Ta dùng cái chữ thầy thuốc là ta gọi chung thì gồm cả gì? Gồm cả bác sĩ, y sĩ, y tá, y công, những nhà nghiên cứu bí trong trong trong phòng thí nghiệm không ra mặt, những lương y, những dược sĩ, dược tá, nói chung là ta đều gọi chung là thầy thuốc. Nên trong cái bài này, khi ta dùng cái chữ thầy thuốc là ta ta dùng một cách trân trọng để vinh danh với những
[8:17]người đều có dính líu đến cái ngành y như vậy. Sở dĩ mà loài người là dùng cái chữ thầy để gọi ba hạng người này một cách kính trọng là bởi vì cái yếu tố là yếu tố đạo đức, yếu tố phục vụ vô vụ lợi, Chính vì cái yếu tố này, từ ngàn xưa mà người ta đã dùng cái chữ thầy để gọi tên ba hạng người này. Hồi xưa ông thầy giáo cũng vậy, ở trong làng không có cái không có lương không có cái lương rõ ràng, cũng không có thuê, không có hợp đồng gì cả, không có trường, chỉ là một ông thầy đồ thôi. Biết rằng ông hay chữ, thì cái cha mẹ mới dắt người con mình đến, mặc áo dài nghiêm chỉnh, mang món quà đến ra mắt,
[9:03]bắt con quỳ xuống lạy thầy và xin thầy nhận con làm học trò. Và khi ông thầy đã nhận là học trò thì ổng xem như con. Thì cái gia đình đó có thể có cái quà hay có gạo để lâu lâu đến tặng thầy, chứ không hề có một quy định rõ ràng, không hề có cái mức lương. Và thầy mà đã dạy trò thì xem trò như con của mình. Cho nên cái tình nghĩa thầy trò, cái ân nghĩa thầy trò rất là lớn. Ngoài cái cha mẹ, kế theo cha mẹ là ông thầy. Cho nên vì cái tính mà đạo đức vô vụ lợi đó, nó xem học trò như con đó mà đã đã gắn cái chữ thầy với ông thầy giáo. Rồi đến khi người ta bệnh tật, lúc đó cũng vậy, những người thầy thuốc cũng chẳng có cái cũng không có lương hướng gì đâu.
[9:43]Dĩ nhiên vào cái thời xưa vậy, cũng có những cái tiệm thuốc, rồi người ta cũng cắt thuốc một thang vậy bao nhiêu tiền để mà trả cái tiền thang thuốc đó vì vì thầy thuốc cũng không có tiền mà mua thuốc mà tặng. Tuy nhiên, tuy nhiên cái thiên chức đầu tiên của người thầy thuốc từ ngày xưa cũng vậy là nghe tin có người bệnh, người khổ, người chết là lặn lội đi xa đường xa để đến mà cứu chữa. Và cái tâm mà cứu chữa con người, cái tâm đó rất là thiện nguyện, vô vụ lợi. Thậm chí có những thầy thuốc từ xưa là khi cắt một thang thuốc cho người bệnh nhân mà biết rằng người này nghèo, mà biết rằng thang thuốc này uống vào mà
[10:15]không ăn cơm chết liền, rồi đã đưa thang thuốc vô gói thêm đồng xu nữa, nói là lấy đồng xu này nấu cơm ăn xong rồi hãy uống thang thuốc này. Thầy biết chắc có những người mà đến mức độ như vậy. Cho nên cái tấm gương về y đức nó tỏa sáng từ ngàn xưa vậy. Chúng tôi nghe một câu chuyện như thế này do trong gia đình chúng tôi kể lại, rồi sau này cũng nghe nơi khác kể lại thì chúng tôi không hiểu là cái nguồn gốc thực sự của câu chuyện này là trong cái dòng họ của mình hay là là ở bên ngoài. Bởi vì nghe mẹ chúng tôi cứ kể là về một người ông của mình, thì ông làm thuốc rất là giỏi, thì cái chuyện mà khi thấy người nghèo
[10:50]là ông cho thang thuốc là cho thêm tiền nữa là cái bình thường. Rồi một lần đó cái vì lý do là có một cái người phụ nữ bà ngoại tình, rồi bà muốn muốn muốn muốn giết chồng mình, nên bà đến nhờ ổng cắt một thang thuốc thuốc thuốc độc. Nhưng mà ông thì cái nghề lương tâm thầy thuốc không cho phép nên ông đã lén cắt một thang thuốc bổ. Thì khi bả về bả bả cho chồng bả uống thì chồng bả vẫn khỏe mạnh phây phây thì sau đó bả mới tới bả chửi ông một trận. Không biết bả chửi đến mức độ nào mình không hiểu, thì mình cũng chưa nghe hết cái nguyên văn cái lời chửi của bà, mà làm cho ông buồn đến cái nỗi ông tuyên bố ông bỏ nghề.
[11:30]Ổng cầm cái xâu chìa khóa mà những cái thang thuốc á, ổng quăng xuống xuống sông, rồi bỏ nghề luôn, không không làm thuốc nữa. Thì có một lần đó ông đang ngủ thì có một người nông dân, người ngư dân đúng hơn, chạy lại thình thịch đập cửa, nói rằng: "Vợ con đau đẻ mà không sanh được, la làng mà không sinh được hoài, khó quá." Cái ổng ngồi dậy thì ổng mới kêu cái người người người nhà, người cháu: "Lấy lấy nước rửa mặt!" Thì ổng sai thôi. Cái ông kia chỉ nghe bốn chữ "lấy nước rửa mặt" ổng đâm đầu ổng chạy luôn. Ổng tưởng đó là ông thầy thuốc dặn cái cách làm. Ổng về ổng kêu ổng mới lấy nước rửa mặt cho vợ ổng thì vợ ổng sanh liền.
[12:04]Thì ông này mới tưởng là là do cái cách đó mà sinh. Thì một tuần sau, ổng khệ nệ ổng mang đến một con cá mà ổng chài được để đền ơn là nhờ ông thầy chỉ cái lấy nước rửa mặt mà vợ ổng sinh, chứ sự thực lúc đó ổng mới thức dậy thôi, ổng kêu người lấy nước rửa mặt cho ổng. Thì khi mà mổ bụng con cá ra thì nguyên cái xâu chìa khóa của ổng nó nằm trong đó, trong cái bụng con cá. Ổng mới nói rằng trời bắt ông phải làm nghề y lại, và thế từ đó ông ông mở cửa làm nghề y lại. Có cái câu chuyện như vậy. Nhưng mà để hiểu rằng là cái người thầy thuốc từ ngàn xưa là cái người phục vụ vô vụ lợi vì lòng thương yêu đối với cái nỗi khổ của người bệnh,
[12:40]và chính vì vậy muôn đời mà ta mà ta ca ngợi cái cái ngành y như vậy. Ngày nay á, xã hội phân công bắt đầu phức tạp, tính chất mà phục vụ thiện nguyện vô vụ lợi ta bị thay thế dần dần bởi cái tính chất trao đổi sòng phẳng, nó có tính thương mại, có tính dịch vụ, đó là người thầy thuốc là cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và cái người bệnh nhân như một người khách hàng và trả tiền. Cho nên là cái thiên chức cao siêu của người thầy thuốc trong cái thời đại này có vẻ như giảm, hoặc là thầy giáo cũng vậy, là đi học là phải trả tiền và thầy giáo được trường cân đối cái mức lương. Ta bắt đầu thấy lần lần nó trở nên có tính chất dịch vụ sòng phẳng,
[13:22]một bên là người cung cấp dịch vụ, một bên là người khách hàng. Ta thấy là cái yếu tố mà thiện nguyện phục vụ vô vụ lợi đã lần lần bị giảm sút trong cái thời đại mà mà con người ta sòng phẳng quá. Đây cũng là điều báo động, điều đáng buồn chứ chẳng hay ho gì. Mặc dù là những nhà làm kinh tế thì cứ thích cái kiểu mà trao đổi theo kiểu dịch vụ như thế, nhưng trong lương tâm của con người, trong lòng của những người có cái lương tâm ta vẫn thấy xót xa thế nào khi mà một cái xã hội đến cái mức độ mà sòng phẳng quá sức như vậy. Ta vẫn mơ ước về một xã hội loài người mà trong đó con người cứ thương yêu nhau,
[13:59]phục vụ cho nhau tận tụy mà không đòi hỏi nhiều cái quyền lợi cho mình. Cho nên cái cuộc đấu tranh giằng dai giữa một bên là cái quyền lợi kinh tế, cái lợi ích kinh tế, cái tinh cái cái cái hạch toán kinh tế, một bên là cái cái ý chí thiện nguyện, cái thiện chí phục vụ vô vụ lợi. Đây là sự giằng dai đấu tranh giữa hai bên như vậy. Và ta hy vọng rằng là cái cái cái thiện chí phục vụ vô vụ lợi đừng có một ngày nào đó bị tiêu diệt hoàn toàn, thì thế gian này rất là tăm tối. Chính vì ta lo lắng về ba cái ông thầy đó, ba cái ông thầy, có ông thầy giáo, ông thầy thuốc với ông thầy tu, ta sợ rằng, ta e rằng đến ngày nào đó
[14:39]mà cái lối hạch toán kinh tế nó chiến thắng mất, chiến thắng cái cái cái tinh thần thiện chí phục vụ vô vụ lợi thì thế gian này rất là tăm tối. Vì để nhìn vào cuộc đời này mà ta cho rằng còn có con người, còn có cái đẹp, còn có cái lương tâm, thì bởi vì còn có ba cái con người này, ít ra vẫn còn ba con người này, ngoài ra còn nhiều lắm mà ta không nói, nhưng ít ra cũng còn được ba cái con người này là khi làm việc với cái tâm hồn là phục vụ thiện nguyện vô vụ lợi, vẫn còn cái gì đó trong trái tim. Ngày hôm nay thì buộc là cái người thầy thuốc đi làm vẫn phải lĩnh lương, hoặc là ta ra ta mở một cái dịch vụ khám bệnh tư nhân ta vẫn phải lấy
[15:18]tiền, nhưng mà ta vẫn yêu quý, ta vẫn mong mỏi rằng trong thẳm sâu trong cái tâm hồn của cái người thầy thuốc là vẫn có một cái thương yêu bệnh nhân, vẫn trong đó cái chất mà phục vụ thiện nguyện vô vụ lợi vẫn tràn đầy trong tâm hồn của người thầy thuốc. Nên cái chữ thầy mà người ta gán cho ba cái hạng người này không phải chỉ vì tài năng đâu, mà bởi vì vì cái tấm lòng. Dĩ nhiên là các thầy, thầy nào cũng cần phải nuôi sống bản thân hoặc gia đình, và tính chất trao đổi sòng phẳng nó bảo đảm cho cái điều đó, cho cái đời sống đó. Nhưng mà cái đẹp của nghề nghiệp, cái sự cao cả của thiên chức thầy,
[15:57]cái yếu tố đạo đức của thầy vẫn tiếp tục là điều mà được xã hội tôn vinh. Và hôm nay ta nói chuyện với nhau là tất cả chúng ta đều muốn cái thầy đó, cái thiên chức đó mãi mãi tồn tại, mãi mãi tỏa sáng, mãi mãi tồn tại.
[16:15]Ví dụ bây giờ ta có nghe như thế này, ta nói là cái công ty thương mại à X vừa mới bị lừa một cú bởi cái công ty thương mại Y. Ờ ta nghe nói là cái cái tiệm đó vừa mới bán cái hàng kém chất lượng ra thị trường một mớ, ta nghe ta không ngạc nhiên, ta nghe ta thản nhiên bình thản, không có gì hết. Nhưng mà nếu ta nghe, ta nghe nói: "Ồ, bệnh viện E mới lừa bệnh nhân lấy tiền", ta nghe ta choáng váng liền. Tại sao vậy? Tại vì trong tâm hồn của con người á là cái người mà buôn bán á lừa nhau bình thường, nhưng mà người thầy thuốc lừa là chuyện không tưởng tượng ra, vì thầy thuốc tức là đạo đức. Mà tại sao cái đạo đức được tôn vinh?
[17:03]Là bởi vì chúng ta là con người. Cái con người khác với loài thú vật. Cho nên con người cần cái lương tri, cái đạo đức, mà trong cái đạo đức cái sự nhường nhịn, sự cống hiến, sự hy sinh là biểu hiện. Nên những người thầy thuốc cũng vậy, cũng là những người mà cái nghề nghiệp hoặc là cái tâm nguyện từ ban đầu và cái nghề nghiệp vậy, đòi hỏi ta phải luôn luôn nhường nhịn, cống hiến, hy sinh. Và ngày hôm nay vậy, sau nhiều cái nhiễu nhương của cuộc sống, sau nhiều cái hơn thua, hận thù, ganh ghét, đấu tranh, những con người có tấm lòng đã ngồi lại với nhau để đi tìm một cái giải pháp xây dựng lại cuộc đời mà người ta
[17:44]biết rằng nếu cuộc đời này thiếu đạo đức thì cuộc đời sẽ sẽ sụp đổ. Chúng tôi cũng vậy, cũng vừa tiếp xúc được một số người, ngay cả một số người làm doanh nghiệp, mà cái nghề làm ăn thì ta phải hiểu là có cái thủ đoạn, có cạnh tranh, đến nỗi mà con người đã thẳng thừng nói thế này: "Thương trường là chiến trường", tức là trong cái môi trường đó người ta tàn sát nhau không thương tiếc để giành phần hơn về cho mình. Nhưng có những người cũng đã nhận ra rằng nếu mà sống theo cái kiểu vô đạo đức đó thì ta tự sát. Khi ta giành được cái phần hơn gì cho mình á, ta tưởng là ta ta ta hơn, không có, cuối cùng ta đang tự sát, tự giết mình luôn.
[18:26]Nên có nhiều nhà doanh nghiệp đã bắt đầu ngồi lại với nhau bàn lại một cái hướng đi mới, đó là đi tìm lại cái ý nghĩa của đạo đức trong kinh doanh là gì, chứ không phải là hễ làm ăn là chỉ lo kiếm lợi nhuận và chỉ lo làm giàu. Có nhiều cái tập đoàn, có nhiều nhà doanh nghiệp nặng lòng yêu nước ngồi nói chuyện với chúng tôi vậy. Nói là: "Tập đoàn chúng con thành lập là Tập đoàn Chấn Hưng Đất Việt." Nói: "Đó là gì?" "Đó là gồm những công ty cũng làm ăn thôi, nhưng mà đặt cái tinh thần là xây dựng đất nước, tinh thần yêu nước cao hơn chứ không phải là vì lợi nhuận là chính. Dĩ nhiên là phải có lợi nhuận rồi mới xây dựng đất nước
[19:03]được, nhưng mà tinh thần chính là chấn hưng đất nước, là xây dựng xã hội" thì chúng tôi rất là hoan nghênh. Nên ngày hôm nay, khi con người ta qua nhiều cái đau khổ, đổ vỡ, tang thương, người ta hiểu ra điều rằng: Đạo đức là cái điểm còn lại để con người sống và sống xứng đáng. Thì ngay cả đó là cái người doanh nhân, cái người chiến sĩ cũng vậy. Cái người chiến sĩ ở chiến trường là họ sử dụng cái vũ khí sát thương và họ chỉ biết tuân lệnh cấp trên. Và yêu cầu trong cái lời thề của quân nhân là tuân lệnh cấp trên tuyệt đối. Hễ cấp trên chỉ "chết" là phải đi vào chỗ chết, không có thắc mắc. Mà chính nhờ như vậy mới chiến đấu được.
[19:42]Và ta nghĩ họ như người máy á. Tức là tuân thủ kỷ luật, tuân lệnh cấp trên và bóp cò súng. Nhưng mà không. Cái chiến sĩ Việt Nam cũng khác nữa, là cái người chiến sĩ Việt Nam vậy là lúc nào cũng xem trọng cái giá trị đạo đức. Mà đầu tiên là chiến đấu cho ai, chiến đấu vì ai, chứ không phải như một người máy mà chỉ có kỷ luật, chỉ có tuân lệnh và chỉ có bóp cò. Cái người chiến sĩ còn phải có cái lý tưởng cao cả của mình: chiến đấu cho ai, chiến đấu vì ai, vì đất nước này, vì tình yêu đối với nhân dân và cái cách cư xử với kẻ thù như thế nào, phải biết kiềm chế bản thân như thế nào. Đó là cái, cái, cái vai trò người chiến sĩ.
[20:21]Và trong chiến trường vậy, người chiến sĩ vậy cũng còn phải hoàn thiện cái đạo đức của mình để cho cái đời sống của mình, để cho cái việc làm của mình còn có ý nghĩa. Nên ngày hôm nay vậy, cái đạo đức đã bắt đầu được quan tâm, được hướng đến, được kêu gọi, được xây dựng lại. Vì nếu không có thì trước cái sức mạnh tàn phá của cái thương trường, của cái toàn cầu hóa, con người ta sẽ tan vỡ hết. Cho nên hôm nay cái cuộc chiến đấu sống còn giữa cái thiện và cái ác chính là bắt đầu từ, từ đạo đức vậy. Nên trong cái đạo đức đó, ta thấy nó hiện rõ lên một điều thế này: Để gọi là xã hội đạo đức, ta thấy hiện rõ lên một điều thế này
[21:00]là nơi nào mà có những con người luôn tìm cách nâng đỡ cái kẻ yếu thế, cái người bệnh tật, những người cần giúp đỡ, người nghèo khổ, người ít học, những người thiểu số, người thơ dại, người già nua thì ta xem nơi đó con người có đạo đức. Ta nói, nhắc lại một điều nữa: Để đánh giá rằng cái cộng đồng đó, cái xã hội đó có đạo đức hay không á, ta nhìn vào cái yếu tố này: là nơi đó có những người luôn tìm cách nâng đỡ những người yếu thế, bệnh tật, những người trong cơn khốn khó, những người nghèo khổ, những người ít học, những người thiểu số, người thơ dại, người già nua. Nhìn vào đó để ta biết rằng cái xã hội đó đạo đức hay không.
[21:47]Những người yếu thế là những người gì? Là những người không tự mình quyết định được cái số phận của mình, mà phải lệ thuộc vào sự quyết định của người khác. Ví dụ như người công nhân phải lệ thuộc vào người chủ, hoặc là cái người cấp dưới phải lệ thuộc vào cấp chỉ huy. Thì những cái người gọi là cấp dưới, người yếu thế đó, họ lệ thuộc vào sự quyết định của người khác cho cuộc đời của mình, cho việc làm của mình. Thì những người đó là những người cần được nâng đỡ. Mà nếu ai là người có ưu thế mà lại quan tâm đến những người yếu thế đó thì ta gọi đó là xã hội có đạo đức. Còn nếu đối với những người yếu thế như thế
[22:24]mà bị bỏ rơi, bị lãng quên, bị bóc lột, bị chà đạp, bị hắt hủi thì ta biết ngay cái cộng đồng đó, cái xã hội đó không có đạo đức. Ta đánh giá chỗ đó thôi là biết cái xã hội đó có đạo đức hay không. Và ta hiểu ngay cái nhân, cái quả theo đạo Phật là cái nơi nào có đạo đức, xã hội đó sẽ văn minh, sẽ phát triển, sẽ vượt lên; còn nơi nào không có đạo đức, xã hội đó sẽ lụi tàn. Nên trong lịch sử vậy, có nhiều đế chế, có nhiều đế quốc một thời lừng lẫy, xâm chiếm khắp nơi. Nhưng chỉ bởi vì họ quên mất cái tiêu chuẩn là ta phải nâng đỡ những người yếu thế. Ở đây đối với người yếu thế họ gạt ra, họ chà đạp, họ bắt làm nô lệ.
[23:05]Và rồi đế quốc nào cũng sụp đổ hết. Còn cái xã hội mà người yếu thế được nâng đỡ thì đó là xã hội đạo đức. Và những người thầy thuốc có lương tâm, tận tụy, cống hiến, hy sinh chính là những người dựng lên cái hình ảnh đạo đức cho xã hội. Khi một người bệnh nhân họ đến bệnh viện rõ ràng họ yếu thế hơn mình. Họ không tự đứng trên đôi chân họ được, họ phải nằm á. Thì người thầy thuốc là đại diện cho lương tri của loài người đã nâng đỡ cái người trong lúc yếu thế đó, người khó khăn bệnh tật đó để dựng họ đứng dậy trên đôi chân của họ mà họ tiếp tục bước đi giữa cuộc đời này. Cho nên vì vậy, người thầy thuốc có lương tâm,
[23:45]có lương tri chính là người giữ gìn cái giềng mối đạo đức cho xã hội này. Để cho xã hội này còn có cái gọi là đẹp, còn có cái gọi là có thể phát triển được, như vậy. Nên nếu mà ta nói cái vinh danh những người thầy thuốc cao cả, ta sẽ nói suốt cả đời cũng không hết được những cái cao cả của thầy thuốc này. Tuy nhiên, khi bước vào bệnh viện cũng có rất nhiều hạng bệnh nhân khác nhau. Và chính những hạng bệnh nhân khác nhau đó đã tác động lên tâm lý của thầy thuốc rất khác nhau. Ví dụ bây giờ ta gặp một cái người đó là một người thành đạt, người có quyền, có tiền. Ví dụ ta biết ngay chủ tịch tỉnh hay chủ tịch thành phố
[24:23]ổng, ổng vào bệnh viện ta, thái độ ta khác liền. Khác với cái người mà công nhân vô bệnh viện. Bởi vì mỗi một hạng bệnh nhân vào tác động lên tâm lý của thầy thuốc khác và cũng tạo ra thái độ chữa trị cũng khác hẳn. Và đây chính là điều mà ta phải đấu tranh với mình. Như cái hạng người mà có thành đạt, có tiền, có quyền họ vào bệnh viện nằm, đó là một hạng, cho ta một cái thái độ khác. Rồi một hạng người khi họ vào bệnh viện họ là người có lợi ích cho xã hội. Ví dụ như ta nghe nói, "À, ở cái phòng đó, cái khoa đó có cái ông đó là Nhà giáo ưu tú, là đã dạy học nổi tiếng xuất sắc, có những cái công trình cống hiến đặc biệt trong cái ngành ổng dạy." Thái độ ta khác.
[25:08]Tức là cái người có lợi ích vào bệnh viện là thái độ ta khác. Hoặc là bây giờ ta nghe có một cái người đó là, ta thấy họ vào bệnh viện mà ta nhìn quần áo họ rách bươm, họ gầy guộc vì mấy ngày qua chắc chưa có gì để ăn, không có thân nhân đi theo và họ nhìn ta với đôi mắt van lơn, ta biết người này nghèo khổ, họ đến xin chữa trị, thái độ ta có thể khác á. Hoặc là một hạng người nữa là nó vô trong bệnh viện, thấy người ta chở vào bệnh viện tóc nó nhuộm một nửa bên đây là màu xanh, nửa bên đây là màu đỏ. Ở, ở môi thì màu đen, ví dụ vậy, rồi cái mũi xăm gì màu vàng. Tai bên đây đeo bốn cái khoen tai, bên đây thì không có cái nào, vân vân vậy.
[25:50]Quần áo thì
[25:53]hở dưới rốn rất xa, vân vân như vậy, có thể như vậy. Thì ta biết là cái dân này dân ăn chơi, quậy phá, cái thái độ ta khác liền. Nó ăn chơi quậy phá rồi nó đi nhậu nhẹt, lắc liếc gì đâu á, vô bị xe tông đó, bắt đầu nó vô tới khi nó cầu mình chữa á. Mà đáng lẽ cái tuổi là tuổi phục vụ, tuổi làm việc thì nhìn nó tác động lên thái độ tâm lý thầy thuốc liền. Ta có một thái độ khác khi chữa trị. Hoặc là một người vào bệnh viện mà ta thấy người đó hiền lành, khi thầy thuốc yêu cầu gì thì họ, họ tuân thủ, họ hợp tác với thầy thuốc để chữa trị thì thái độ ta cũng khác. Hoặc là một người vào bệnh viện khi họ đau lên họ chửi toáng cả bệnh viện lên hết trơn.
[26:31]Hoặc là chạy lại chưa kịp là chửi từ trên xuống dưới không chừa ai, cái lời hung dữ đanh đá, thái độ ta khác liền. Nên rõ ràng là khi mà đến bệnh viện có nhiều hạng bệnh nhân và mỗi hạng bệnh nhân như vậy tạo nên cho thầy thuốc một cái tâm lý, một thái độ khác. Và đây là điều mà, điều mà ta nói với ta, ta nói với ta. Nên chính vì là có nhiều hạng người trong xã hội, có nhiều hạng bệnh nhân đã đến với ta như thế làm cho tâm lý ta bị dao động, dao động. Và có đôi khi làm cho ta bực, đôi khi ta thiên vị. Và những cái là bực bội, những cái thiên vị đó nó ảnh hưởng lên đạo đức của y khoa rất là nhiều.
[27:15]Trong khi người thầy thuốc thì như là người mẹ hiền, à cần cái độ lượng, cần cái chịu đựng, cần cái nhẫn nại. Dĩ nhiên là ta chưa phải là thánh, mình là thầy thuốc chứ chưa phải là ông thánh. Cho nên tâm hồn ta, cái sức chịu đựng như cái sự độ lượng của ta nó có một cái giới hạn vừa chừng nào đó. Mà còn cái người bệnh nhân đến thì họ đã làm cho ta vượt khỏi cái ngưỡng đó, ra khỏi cái giới hạn của tâm hồn của ta. Cho nên thái độ ta bị thay đổi. Trong, trong cái thái độ bị thay đổi đó ta sẽ bị hai cái tâm lý tiêu cực. Lúc mà chữa trị: một là ta bực, ta ghét. Cà chớn quá! Vô nó thất tình nó vô tự tử làm mình phải súc ruột gần chết.
[27:56]Hoặc nó đi quậy ở đâu rồi nó bị tông xe chui đầu vào xe người ta, hoặc là vô mình chữa trễ một cái thì nó chửi tùm lum nên những cái đó làm ta ghét. Đây là cái thứ nhất ảnh hưởng đến cái tâm lý chữa trị của ta. Cái thứ hai nữa là cái người đó họ giàu quá. Họ giàu quá, họ vô là hễ nhúc nhích cái là họ ngoắc tay một cái là cái người nhà đến nhét vào túi ta một xấp tiền liền. Hễ cần cái gì cái là có người nhà đứng bên móc xấp tiền nhét vào túi ta bồi dưỡng liền. Ta bị dao động liền, ta bị thiên vị liền trong việc... Thì những cái, những cái điều đó, những cái đó nó ảnh hưởng lên cái đạo đức của y khoa và buộc ta phải chiến đấu với chính mình.
[28:34]Ở đây, cái đòi hỏi là trước những cái hạng người như vậy, ta phải làm chủ được cái tâm lý của mình để mà giữ vững được cái thiên chức cao cả của người thầy thuốc. Thứ nhất, thứ nhất của ta là ta không xu phụ người có quyền chức. Dù ta biết người đó có quyền rất là lớn, nhưng mà lòng ta vẫn bình thản. Không vì người đó có quyền mà ta có thể nhờ vả hay cầu cạnh cái gì khác mà ta khởi lên cái tâm, tâm xu phụ, gọi là nịnh, không có, thản nhiên. Đây là cái bản lĩnh, cái bản lĩnh quân tử của một người thầy thuốc. Mà có được cái này rồi mới có được những cái khác. Mà người thầy thuốc giỏi, người thầy thuốc có y đức, tự nhiên ta không cần xu phụ ai.
[29:23]Ta cứ chữa theo đúng lương tâm của mình, chữa đúng cái khả năng của mình và xem người này giống như bao nhiêu người bệnh nhân khác, mà ta đều chữa hết lòng. Vì những người kia ta đã chữa hết lòng, thì với người này ta vẫn chữa hết lòng, nên không có việc gì phải gia tăng mức độ, vì người nào ta cũng như vậy hết. Nhất là những thầy thuốc giỏi á, càng giỏi chừng nào thì cái bản lĩnh này hiện ra rất là rõ. Cái người thầy thuốc mà càng giỏi chừng nào thì ta sẽ thấy, cứ đưa một ông Thủ tướng vô cho họ chữa, cũng tỉnh queo à, họ cũng chữa y như vậy à. Mà cái người càng giỏi mới càng có bản lĩnh, còn cái người mà cái tay nghề mà hơi non non chút
[29:55]là ta bị dao động, ta sẽ bị mất cái bản lĩnh này. Là bây giờ có một người khổ, mà ta thấy đó là một người nghèo, mà ta biết rằng chữa người này á không chắc là đến khi ra viện họ có tiền thanh toán. Và chắc chắn là không bao giờ họ có món quà nào, dù là một cái nửa ký trái cây để tặng cho cái phòng, cũng không có. Mà vì lương tâm thầy thuốc, vì chủ trương của bệnh viện là buộc ta vẫn phải chữa trị người này. Đây là cái ta làm chủ tâm lý mình. Ta phải tự làm chủ tâm lý mình và ta buộc mình phải thương họ, phải ân cần với họ. Mà nếu người nào làm được điều này là người vượt cao lên trên trong đạo đức y khoa.
[30:35]Đây là cái thử thách lớn nhất của người bác sĩ trong bệnh viện thời nay. Khi mà ta thấy bệnh viện sạch sẽ như thế này, là đẹp đẽ như thế này, mà một cái người nghèo bước vô mà xin chữa bệnh, đây là lúc thử thách lớn nhất cho đạo đức y khoa. Và cái việc mà khi cái dịch vụ chữa bệnh càng lúc càng mắc như trong cái thời đại ngày nay, và có nhiều cái người nghèo đã không tiếp cận nổi đối với cái dịch vụ chữa bệnh, thì ở đây là một cái sự thách đố, một cái thử thách rất lớn đối với chủ trương của toàn bệnh viện, của toàn ngành y tế và của từng người thầy thuốc. Vì ta biết người này nhiều khi không đủ sức trả tiền,
[31:10]nhưng mà bây giờ lương tâm của toàn ngành y tế, của bệnh viện của ta và của cá nhân ta, đây là sự thử thách. Và điều này chúng tôi cũng không có đưa ra được một giải pháp. Và đây là cái sự chiến đấu của từng mỗi con người thôi. Và chúng tôi mong rằng dù trong hoàn cảnh khó khăn nào, chúng ta cũng sẵn lòng yêu thương con người. Bởi vì ngay từ cái ngày đầu mà khi chúng ta ghi danh để học vào ngành y này là chúng ta đã phải đã phải chấp nhận cái lý tưởng đó rồi. Mà người nào mà sống có lý tưởng thì không bao giờ sướng được hết. Những người nào mà chấp nhận cuộc đời mình có một lý tưởng để sống thì cũng
[31:45]phải hiểu ngay một điều là không bao giờ mình sống sung sướng được hết. Còn nếu ta chọn con đường sống sung sướng thì phải hiểu một điều ta không có lý tưởng. Thôi đành phải như vậy, phải không? Rồi có một cái điều nữa là ta cũng phải ưu tiên cho người có lợi ích cho xã hội. Ví dụ bây giờ cùng một lúc có hai ca cấp cứu vô, mà ta không còn lựa chọn là phải chữa một người trước và một người sau thì ta nhìn vô một người, một đứa mà nó có mái tóc nó một bên xanh và một bên màu đỏ rất là đẹp, và một cái người kia là một ông thầy giáo ưu tú có những công trình cống hiến cho xã hội, buộc ta phải bỏ cái thằng mà tóc xanh tóc đỏ nằm qua
[32:20]một bên, chữa cái người thầy giáo ưu tú trước. Vì đây là cái sự thiên vị không phải vì cá nhân ta, mà đây là sự thiên vị của xã hội. Đây là sự thiên vị của xã hội, mà người thầy thuốc ta cũng phải thuận theo cái xã hội đó, chứ ta không thể nói: "Không, cái thằng nửa xanh nửa đỏ này nó là vô trước 5 phút, cho nên theo nguyên tắc người vô trước cứu trước, người vô sau cứu sau." Lúc đó không được. Lúc đó ta phải thông minh hơn cái nguyên tắc á, chứ còn chấp nguyên tắc là chết liền, là gây sự thiệt thòi cho xã hội. Đây là một nhà giáo ưu tú nổi tiếng ai cũng biết, người có nhiều lợi ích cho xã hội,
[32:53]còn cái thằng mái tóc nửa xanh nửa đỏ này chưa thấy làm gì, trễ chút xíu không sao. Ta phải có những cái như vậy, vượt nguyên tắc như vậy, phải thiên vị, ừ. Và trong những bệnh nhân đến với ta có những thứ nó đến rất là cà chớn, phải không? Đanh đá, du thủ du thực, rồi đến lúc mà nó thất thế vì nó bệnh thì nó mới tới cần mình. Chứ còn mà lúc mà nó mà khỏe mạnh thì nó không cần thầy thuốc, nó coi bác sĩ không ra gì mà nó lo ăn chơi, nó vô vũ trường nó lắc liếc gì tùm lum á, quậy phá đâu đó. Đến khi mà lỡ mà tông xe vô cột điện gì rồi á thì mới tới mà thầy thuốc, rồi rồi mới thất tha thất thểu mà năn nỉ.
[33:31]Thì trong những trường hợp này, ta cũng dễ phát sinh cái tâm lý là bực ghét và không quan tâm nhiều. Nhưng xin xin hãy vượt qua cái tâm lý đó. Cũng hãy thương yêu nó, mặc dầu biết nó quậy đó, nhưng mà cũng xin hãy thương yêu nó, chữa trị cho nó và giáo dục nó. Lúc này cái người thầy thuốc xin vui lòng hãy làm thêm một nhiệm vụ nữa là nhà giáo dục. Nhà giáo dục. Thường thì ta không có chức năng giáo dục, nhưng mà vì y khoa với góc nhìn của Phật giáo, vì chúng tôi đứng trên quan điểm là góc nhìn Phật giáo, chúng tôi thấy thấy cái nhân quả, thấy cái đạo lý, nên hôm nay chúng tôi năn nỉ, chúng tôi khẩn khoản, chúng tôi yêu cầu
[34:16]những người thầy thuốc yêu quý của chúng tôi có những lúc xin làm thêm nhiệm vụ của một nhà giáo dục. Như thế nào? Là biết cái đứa này nó không ngoan, nó vào bệnh viện trong cái trường hợp như thế thì ta cứ chữa trị tận tình, thương yêu nó. Và một cái lúc nào đó nó bắt đầu nó biết nghe, ta hãy ngồi bên cạnh nó nói vài lời về đạo đức. Hãy nói rằng là: "Lúc cháu bệnh, nhiều người đã lo lắng cho cháu. Cho nên là cô hay là tôi là bác mong rằng sau này khi cháu khỏe mạnh ra viện, hãy sống một cuộc đời có ích cho con người, hãy đem niềm vui cho gia đình, cho bố mẹ, cho cộng đồng mình." Nói một hai câu thôi, chứ nói nhiều nó cũng không đủ sức nghe.
[35:01]Nhưng cái người mà mấy ngày nay đã chữa trị cho nó, quan tâm chăm sóc và nó nhìn thấy cái người này thương yêu nó, một hai lời khuyên đó có thể lay động được tâm hồn của nó. Đáng lẽ ra nửa tháng nữa ra, nó nó sẽ làm một chuyện táo tợn, nhưng bởi vì nửa tháng trước đó, ở trong bệnh viện có một người thầy thuốc đã thương yêu nó, đã nói với nó đúng hai câu, mà nửa tháng sau nó không làm chuyện bậy nữa và ngăn chặn được cho xã hội một cái hiểm họa nào đó. Cho nên là chúng tôi năn nỉ vậy, vì chúng tôi biết trên nhân quả của đạo Phật, cái người mà đã ban ơn thì người đó có cái tiếng nói rất giá trị đối với cái người nhận ơn, thọ ơn. Đó là nhân quả.
[35:44]Cho nên hãy lợi dụng cái tình thương của ta đối với người bệnh, hãy lợi dụng lúc mà cái người bệnh nhận cái ơn của ta trong sự chữa trị, ta hãy làm một nhà giáo dục nói chừng hai câu, ba câu về đạo đức. Chúng ta đâu biết rằng chỉ có hai câu, ba câu về đạo đức đó mà ta ngăn được cho gia đình của người đó, đứa đó, xã hội đó, cộng đồng đó một cái hiểm họa nào đó không biết chừng. Và cái người thầy thuốc lúc này cũng là một cái người, một nhà giáo dục, nhà đạo đức. Cái công đức của một con người như thế rất là lớn lao. Chúng tôi vừa dùng cái chữ "công đức", cái từ này là từ của đạo Phật. Cái công đức nghĩa là một con người có đạo đức mà đóng góp được rất nhiều điều
[36:27]tốt đẹp cho cho cộng đồng, cho xã hội, chúng tôi gọi cái đó gọi là công đức. Thì người thầy thuốc vừa có thể chữa trị mà vừa có thể cảm hóa giáo dục được những người bệnh nhân không có tốt như thế, là những cái người có công đức rất là dày trong cái cuộc sống mình, trong kiếp sống mình, trong cái nghiệp báo của mình. Và hễ mà đã có cái công đức như thế thì cái quả báo lành nó lớn lao chờ đợi ở phía sau. Cho nên hôm nay là thay mặt cho cộng đồng con người, cho cộng đồng xã hội, chúng tôi khẩn khoản năn nỉ đề nghị các bác sĩ, các thầy thuốc vậy. Và xin bác sĩ giám đốc hãy ghi nhận cái lời năn nỉ đề nghị
[37:07]của chúng tôi là để đưa cái chủ trương này vào trong bệnh viện là những người thầy thuốc trong bệnh viện, thầy thuốc là gọi chung tất cả, luôn luôn sẵn sàng là một nhà giáo dục đạo đức khi cần, khi cần thiết.
[37:27]Nó có một vài cái hiện tượng về tâm lý mà chúng ta nghe rải rác nơi này nơi kia. Là cái thứ nhất là trở nên chai lì, vô cảm với cái nỗi khổ, nỗi đau của bệnh nhân. Vì sau một thời gian dài ta làm nghề thuốc á, cứ mỗi ngày đều thấy cái người bệnh nhân khổ như thế, đau như thế, cứ riết bỗng nhiên mình chai lì và nỗi đau người khác không lay động tâm hồn mình nữa. Chúng tôi gọi đây là một cái cái mất rất là lớn, cái mất rất là lớn. Cái ngày đầu tiên mà chúng ta ghi danh vào ngành y, chúng tôi tin rằng hết 99% vì đã có một lần nào đó chúng ta được chữa bệnh mà chúng ta biết ơn người thầy thuốc, hoặc đã có một lần nào đó chúng ta thấy có ai bệnh đó mà
[38:14]chúng ta xót xa và mong mình sẽ trở thành người thầy thuốc để mà xoa dịu nỗi đau của thế gian này. Và chính cái xót xa đó khiến có một ngày ta cầm cây viết viết lên cái đơn để mà xin thi vào ngành y. Có đúng không ạ? Chúng tôi tin là có, phải không? Vì cái giây phút đầu tiên nào đó, có một lúc nào đó ta xúc động trong đời ta vì nỗi khổ của bệnh, của cuộc đời này mà ta ta nguyện đi vào ngành y. Nhưng mà sau một thời gian làm trong ngành y 10 năm, 20 năm, bỗng nhiên ta chai lì. Cái người bệnh tới không thèm dòm tới mặt nữa: "Tên gì?", ghi vô, "Nhóm kia, ngồi chờ ở đi." Đó, lúc đó là bắt đầu hết rồi đó.
[38:52]Cái niềm cảm xúc, cái lý tưởng mà thuở ban đầu lưu luyến ấy nó đi bay đâu theo gió, theo mây mất tiêu. Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy, nghìn năm hồ dễ mấy ai quên. Nhưng mà bay mất rồi, quên mất rồi. là do thời gian dài mỗi ngày ta mỗi tiếp xúc, thì ở đây cái thời gian, cái thời gian này đôi khi nó rất có lợi để ta chữa trị một nỗi đau nào đó trong cuộc đời của mình, nhưng đôi khi nó rất bất lợi vì nó làm cho ta trở nên chai lì, vô cảm với cái nỗi đau của người bệnh. Ở đây nếu ta lợi dụng được thời gian mà ta nuôi nấng, ta giữ gìn cái cảm xúc, cái niềm thương yêu đối với người bệnh mãi mãi như vậy, thì cứ qua 10 năm,
[39:40]20 năm, 30 năm trong ngành y, ta thành một bậc thánh, ta thành một bậc thánh. Cái khác nhau giữa cái bậc thánh và cái người phàm là gì? Chính là lòng thương yêu, lòng thương yêu con người. Nếu ta giữ được cái cảm xúc thương yêu đối với người bệnh như cái thuở ngày xưa mà ta mang cái lý tưởng đi vào ngành y, và cứ mỗi ngày cứ thấy người bệnh nhân tới thì ta đều nhủ lòng, đều giữ cái lòng thương họ, không để mất, thì qua 20 năm, 30 năm ta thành một bậc thánh. Vì cái tình thương yêu đó nó cứ được bồi đắp, giữ gìn, phát triển mãi trong suốt 30 năm thì tình thương của ta tràn đầy với con người. Và cái tố chất của cái sự thương yêu đó, chúng tôi gọi đó là một bậc thánh.
[40:26]Ngược lại, vì ta quen, ta chai lì, ta vô cảm, mỗi ngày tiếp xúc bệnh nhân nhiều quá rồi cái ai đau kệ nữa. Ta, cái thời gian nó diệt, diệt dần, nó làm mất dần, xóa dần cái xúc cảm, thương yêu của ta đối với người bệnh, thì ta còn tệ hơn cả một con người phàm phu bình thường. Chúng tôi dùng cái chữ tệ hơn là chúng tôi ít, chúng tôi không muốn dùng cái từ nó nặng. Chúng tôi nói tệ hơn một người phàm phu bình thường. Khi một người bệnh nhân họ vào trong cái bệnh viện mà họ gặp cái người thầy thuốc hay đại diện cho thầy thuốc mà nói năng với họ những cái lời cộc lốc, thô bỉ, hống hách, họ họ buồn, họ tủi, và đôi khi họ căm phẫn.
[41:07]Thì một người mà cứ gây cho người khác buồn tủi, căm phẫn, thì chúng tôi gọi cái người đó là tệ hơn cả con người phàm phu bình thường. Còn nếu ngược lại, khi họ vào bệnh viện, họ nhận ra trong từng cái ánh mắt, trong từng lời nói của thầy thuốc hay đại diện cho thầy thuốc một cái sự quan tâm thương yêu, thì họ họ hạnh phúc, họ sung sướng, họ tin cậy. Và chính khi nào có được cái điều đó, ta có thể kiêm tiếp làm một nhà giáo dục để nói với người bệnh nhân một vài câu, một vài câu đạo đức gì đó. Vì việc mà chữa trị nó liên quan rất nhiều giữa thân và tâm, chốt nữa ta sẽ nói. Sức khỏe của một con người liên quan rất nhiều
[41:53]đối với đạo đức và thái độ sống của người đó. Và ta làm người thầy thuốc chữa cái thân bệnh, ta cũng phải hiểu cái mối tương quan giữa cái thân bệnh và cái tâm lý, cái thái độ sống của người bệnh nhân rất là nhiều. Mà để chữa được luôn tâm bệnh của họ thì ta phải làm con người để cho họ yêu mến, tin cậy như vậy. Rồi một cái hiện tượng thứ hai mà hiện nay ta nghe than phiền mà hồi nãy bác sĩ giám đốc cũng than phiền với chúng tôi, thì chúng tôi cũng xin nhắc lại, đó là hiện tượng là những người khá giả bồi dưỡng. Khi có một bệnh nhân khá giả họ vào và họ trong tay họ có nhiều tiền, ở nhà họ có nhiều tiền, và họ biết tiền là một cái thế mạnh,
[42:32]nên họ luôn luôn kêu người nhà của họ cứ bỏ vào túi bồi dưỡng cho cho thầy thuốc là từ y tá, y công, bác sĩ như vậy, để cho họ được cái sự quan tâm nhiều hơn. Thì sự thật á, nếu mà nói trên trên nguyên tắc luật pháp hay đạo đức, chúng tôi cho rằng chuyện đó không có gì sai. Vì chính chúng tôi cũng vậy, ví dụ như chúng tôi nằm trong bệnh viện, nhìn thấy có người y tá đi ngang, người thầy thuốc đi ngang, tự nhiên chính mình cũng muốn móc tiền bồi dưỡng, vì lòng thương yêu. Cho nên cái việc mà một cái người vào bệnh viện họ giàu có, cái họ luôn luôn cứ gặp người móc tiền riêng để bỏ tiền bồi dưỡng
[43:12]y tá, bác sĩ, chúng tôi xem chuyện đó là tốt, chẳng gì xấu, chuyện bình thường, mà lại cũng hay, chả có gì hết. Vì đâu có nhiều đâu, đâu có nhiều người giàu đâu. Thì một vài người giàu họ có một cái gọi là cử chỉ đẹp như vậy cũng vui thôi, chẳng có gì hại. Nhưng cái hại là cái chỗ này. Cái hại ở chỗ là cái người thầy thuốc khi được chừng năm ba người bồi dưỡng rồi, bỗng nhiên tâm mình thay đổi, là mình cứ mong rằng người nào đó tới phải có cái thủ tục đó rồi mình mới quan tâm, là bắt đầu mình thành bệnh. Chứ còn cái việc mà cái người kia bồi dưỡng cho mình, cái người giàu có, người bệnh nhân giàu có vào,
[43:48]họ bồi dưỡng riêng cho cái thầy thuốc trong cái phòng chữa bệnh cho họ, thì chúng tôi xem chuyện đó bình thường, tốt, chẳng có gì. Nhưng mà bệnh là bệnh do cái người thầy thuốc á, được chừng vài người bồi dưỡng rồi bắt đầu cứ mong rằng ai vào nằm đây phải bồi dưỡng cho mình. Cái tâm lý đó bắt đầu trở thành tâm lý bệnh hoạn. Và đây là điều cũng gây thành một sự than phiền mà hồi nãy chính bác sĩ giám đốc cũng đã than phiền với chúng tôi như thế. Và chúng tôi cho rằng ít nhất có hai cái hiện tượng tâm lý gọi là tâm lý tiêu cực của người thầy thuốc như vậy. Và để thắng được hai cái hiện tượng tâm lý đó đó,
[44:22]một là lâu ngày rồi vô cảm trước nỗi đau của người bệnh, hai là thích có sự bồi dưỡng riêng, xem nó như một điều kiện để ta có thể quan tâm hơn. Thì đó là hai cái hiện tượng tâm lý của thời đại, làm xấu đi hình ảnh của thầy thuốc, là do râm ran khắp nơi, nơi này nơi kia, nhiều bệnh viện đã từng bị như vậy và người ta đã than phiền. Than phiền mà không thay đổi gì được, cho nên xem như hiện tượng. Và mỗi khi nghe một người nào đó họ có vẻ chê bai thầy thuốc vì hai cái hiện tượng tâm lý đó, chúng tôi rất đau lòng. Chúng tôi v- rất đau lòng vì sao? Vì khi còn nhỏ mà chúng tôi vào trong bệnh viện,
[45:04]vào cái thời đó đất nước mình còn rất là nghèo, là thuốc thang thiếu, cái gì cũng cũng thiếu hết, mà chúng tôi được sự chữa trị tận tụy của những người thầy thuốc, gọi là những thiên thần áo trắng á. Nên khi nghe một người nào đó than phiền hai cái thái độ này, một là vô cảm trước nỗi đau, hống hách trước đối với người bệnh, hai là thích có tiền bồi dưỡng riêng, làm chúng tôi xót xa, chúng tôi xót xa. Mà dĩ nhiên nó có nhiều việc này việc kia, nhưng mà chúng tôi nghĩ rằng để làm một người thầy thuốc giỏi, người thầy thuốc tốt, cũng giống như muốn làm một người thầy tu tốt, giống như muốn làm một thầy giáo tốt,
[45:47]thì không ai được quyền ngừng cái việc tu dưỡng đạo đức nội tâm mình trong một giây một phút nào hết. Nếu có một ngày nào đó ta quên cái việc mà tu dưỡng đạo đức nội tâm mình, thì lúc đó chữ thầy bắt đầu nó mờ dần, mờ dần, kể cả một thầy tu. Thầy tu được mệnh danh là một người suốt đời tu tập về đạo đức, tu dưỡng về đạo đức, đi về cái thế giới huyền bí, tâm linh cao siêu, mà được người ta nhiều khi người ta tôn thờ như thần, như thánh, nhưng mà nếu ông thầy tu đó một ngày ngưng cái tâm niệm tu dưỡng đạo đức thì bắt đầu cái chữ thầy nhòa dần, nhòa dần. Mà nếu thêm nhiều thời gian nữa, có khi ông biến mất khỏi cái vị trí chữ thầy của ông luôn.
[46:30]Thì không riêng thầy tu, thầy thuốc cũng vậy, thầy giáo cũng vậy, phải luôn luôn hoàn thiện đạo đức của mình. Thì trong cái việc mà tu dưỡng hoàn thiện đạo đức của mình, của những người ngành y, trên cái góc nhìn của đạo Phật, chúng tôi có đề nghị một số điều. Theo chúng tôi thì một người nào mà muốn hoàn thiện đạo đức thì điều kiện trước tiên là phải tin sâu vào luật nhân quả. Đó là một cái luật của vũ trụ, một nguyên lý của vũ trụ tự nhiên. Giống như là hễ cái gì có khối lượng thì nó có cái sức hút của nó, thì cũng vậy, hễ cái gì mà có thiện có ác thì có cái quả báo. Nó là điều tự nhiên như là mọi nguyên lý khoa học khác,
[47:16]chỉ có cái điều là nó không phải nằm trong lĩnh vực của vật lý, mà nó nằm trong lĩnh vực của nghiệp báo. Cho nên ta hơi lạ, nhưng đây cũng là một điều tự nhiên, chẳng có một điều gì ngẫu nhiên xuất hiện cả. Ví dụ như ngay cả ngày hôm nay ta ngồi đây ta làm người thầy thuốc h- không phải tự nhiên mà có. Theo cái nhìn của đạo Phật là bởi vì người này trong kiếp trước đã từng có một cái ý niệm về y khoa, đã từng làm một thầy thuốc hoặc đã từng có một cái ý niệm, đã từng yêu quý, đã từng ca ngợi gì đó chúng tôi không biết, thì ngày hôm nay mới xuất hiện trong cái màu áo trắng thiên thần này, không có ngẫu nhiên.
[47:52]Giống như chúng tôi đi tu không có ngẫu nhiên, có cái duyên gì đó thúc đẩy mình đi vào con đường này mà mình không thể chọn con đường khác được. Thì chúng tôi hồi nhỏ nhớ lại vậy. Rồi khi mình bắt đầu đi vào xuất gia rồi, khi mà nhớ lại hết những cái ý nghĩ của mình từ nhỏ, mới hiểu rằng à mình sinh ra là để đi tu. Hiểu tại vì cái cái chuỗi tâm lý của mình nó chỉ dồn vào con đường đó, không đi con đường khác được. Thì cũng vậy, các bác sĩ, các thầy thuốc ta ngồi đây, bao nhiêu con đường ta không đi, ta đi đúng vào con đường ngành y này, là xin thưa nó cũng có cái nhân quả ở kiếp trước. Kiếp trước là ta yêu quý nghề thuốc,
[48:28]ta đã từng làm nghề thuốc, ta ca ngợi thầy thuốc, có một cái nhân gì đó không biết thì ngày hôm nay ta phải đi đúng con đường này, có nhân quả. Rồi một cái người giàu sang hay nghèo khổ đều có cái nhân quả ở kiếp trước của họ. Cái người đẹp như thiên thần như thế này, mà một người xấu như ma lem như thế này, xin thưa, có một cái nhân quả gì đó chứ không phải là tự nhiên. Ví dụ như là ta hay khen cái ưu điểm của người khác, à hoặc là ta hay trang trí cho đẹp cuộc đời, ta hiền lành, ta độ lượng thì người đó thường hiện ra một gương mặt đẹp. Còn cái người nào hay cau có, hay hẹp hòi, hay xả rác nơi công cộng,
[49:09]hay bôi bẩn, viết bậy lên tường, vân vân, hay vẽ hình hí họa người ta, vân vân, thì người đó mắc cái quả báo là có gương mặt xấu như thế này, ốm như thế này, vậy vậy.
[49:24]Rồi cái người có sức khỏe, rồi người giàu sang vân vân, mọi cái đều có nhân quả. Thì cái luật nhân quả này là điều kiện đầu tiên, là niềm tin đầu tiên ta cần phải có trước khi ta bước sâu vào cái lĩnh vực đạo đức. Khi hiểu nhân quả như vậy thì ta hiểu thêm một điều này nữa: nỗi khổ của người khác chính là cơ hội để ta gây nhân lành giữa cuộc đời này.
[49:53]Có một lần chúng tôi gặp người Việt kiều về, họ ở bên Thụy Sĩ. Thì chúng tôi mới nói thế này: "Con sống bên đó thì con có đời sống nó cao thôi con ráng làm phước." Cái chú đó mới nói: "Thưa thầy, bên hổng có chỗ nào làm phước thầy ơi. Đời sống họ cao lắm, ai cũng không đâu có chỗ không không thấy ai khổ để mình làm phước hết á. Thành thử nhiều khi con để dành tiền về đây làm phước thôi." À chúng tôi mới sực tỉnh ra một điều, chúng tôi mới sực tỉnh ra một điều là: nơi cái chỗ mà người ta ai cũng sung sướng như ai thật ra lại là một điều bất hạnh, vì không có người khổ để ta thương yêu mà ta làm phước.
[50:28]Và chúng tôi mới sực nhớ lại một câu kinh trong Phật dạy, Phật xem cái cõi trời đầy sung sướng đó, coi vậy là một nỗi bất hạnh. Ngày hôm nay tôi mới hiểu ra. Ừ mà tâm hồn chúng ta muốn thăng hoa, muốn lớn lên, chúng ta cần phải có người để thương yêu, cần có người để ta thương xót, cần có người để ta giúp đỡ. Còn ai cũng sung sướng hết, bỗng nhiên nhiều khi mình cảm thấy mình hơi bị thừa. Cho nên, ở trong một cái xã hội mà còn nhiều người cần đến ta, có những người mang cái nỗi khổ bệnh tật đến thì xin thưa, đó là những cơ hội, đó là từng cơ hội trong ngày từng ngày đi qua như vậy. Ta chắt chiu, ta đóng góp, ta tích lũy,
[51:11]ta để dành không biết bao nhiêu cái nhân lành cho ta ở kiếp sau. Nên cái người kia bệnh, nhưng sự thật đó là cơ hội của cuộc đời ta để ta tiếp tục nuôi dưỡng cái lòng thương yêu của mình đối với con người, để ta tiếp tục gieo cái nhân lành từng ngày từng ngày mà ít có ai được cái cơ hội tuyệt vời như những người thầy thuốc.
[51:36]Ở trong lĩnh vực khác, muốn làm phước họ phải rủ nhau một tuần đi làm một lần, tháng làm một lần vì họ không có cơ hội. Nhưng riêng những người trong ngành y thì cái cơ hội để ta thương yêu giúp đỡ con người là hằng ngày, tuyệt vời hơn mọi người. Rồi trong cái nhân quả này ta suy nghiệm thêm một điều nữa là cái việc mà hưởng thụ thành quả vội vàng bởi lòng tham lam và thủ đoạn sẽ làm tan mất cái công đức lành mai sau. Hưởng thụ thành quả vội vàng bởi thủ đoạn là sao? Nghĩa là có những trường hợp như nãy ta nói á là ta gợi ý một sự chăm sóc đặc biệt hơn nếu cái người kia chịu bồi dưỡng ta. Thì đó là một loại thủ đoạn. Thì họ sẽ bồi dưỡng đó bởi vì họ cần chữa mà.
[52:24]Thì đó gọi là ta ta tìm cái thành quả vội vàng. Đáng lẽ ra ta cứ thương yêu và chữa trị một cách thiện chí thì cái thành quả của ta nằm đâu kiếp sau á, ta vinh quang hơn gấp ngàn lần. Nhưng bởi vì ta đi tìm thành quả vội vàng, là khi ta chữa trị ta muốn được bồi dưỡng liền, thì cái công đức ta mất dần mất dần. Giống như một cái người vừa gieo một cái hạt lúa xuống, nó chưa kịp lên mầm đã đào lên để đi nấu cơm ăn liền, thì cũng chỉ có một hạt và nó không ra thành nồi cơm nữa. Còn cái người mà ta gieo cái hạt xuống, ta chỉ chăm bón thôi và không cầu, ngày kia nó thành cả những cái cái bông lúa chín vàng,
[53:05]thành ra cả trăm cả nghìn hạt từ một cái hạt ban đầu thì cũng vậy. Ta không dùng cái thủ đoạn để gợi ý hay đi tìm cầu một thành quả vội vàng mà cứ tiếp tục hy sinh, cống hiến, tận tụy, thành quả vô cùng lớn hay quả báo lành nó vô cùng lớn ở về sau. Một cái nhân quả ta để ý nữa là cái sự viên mãn công đức của người thầy thuốc tạo thành cái hạnh phúc lớn lao ở nhiều đời nhiều kiếp sau. Đây là một sự hứa hẹn mà nhiều khi có thể ta hoài nghi. Nhưng thôi, hoài nghi hay không hoài nghi, tin hay không tin thì luật nhân quả vẫn đi theo con đường của nó. Nghĩa là có thể ta: "Tôi không tin nhân quả." Thì bạn có thể không tin.
[53:52]Cũng giống như là bạn không hề tin rằng có cái sóng radio hay sóng tivi nó phát trong không khí này vì tại không thấy nó, "Tôi không thấy, tôi không tin." Cái sóng tivi cũng chẳng ai thấy, nhưng mà cứ bật cái tivi có ăng-ten lên, hình tới liền. Thì cũng vậy, bạn có thể không tin nhân quả nhưng luật nhân quả vẫn có mặt. Và nếu bạn là một người sống hết mình vì cái ngành nghề của mình thì cái hạnh phúc cực kỳ lớn lao vẫn chờ đợi bạn ở mai sau. Cái hạnh phúc đó nó sẽ hiện ra trên nhiều phương diện. Con cháu mình tự nhiên nó thành đạt, nó vinh quang ngay trong trước mắt mình nhìn thấy. Và đôi khi cái đức mình lớn, có thể nó trở thành một
[54:35]cái người cực kỳ đặc biệt mà nó được vinh danh rồi cha mẹ, tổ tiên nó được vinh danh lây luôn khi cái đức mình đã quá lớn, thì con cháu rất là rạng rỡ. Còn chính mình sinh qua ở những kiếp sau luôn luôn vào cái ngôi vị thù thắng, vượt bực. Cái điều thứ hai để ta có thể tu dưỡng được đạo đức của mình á, cái điều kiện thứ hai là ta hãy có người nào đó để ta tôn kính, ta phải có những người nào đó để ta thương yêu vô điều kiện, ta phải có những người nào đó để ta thương xót. Xin giữ gìn ba cái tâm này. Ba cái tâm để làm thành cái đạo đức trong lòng chúng ta: thứ nhất, có người nào đó để ta tôn kính
[55:21]thì chúng tôi không biết, tôi không có đề nghị. Ví như trong đạo Phật thì chúng tôi có Đức Phật để tôn kính. Và nếu ở trong đây ai là người đạo Phật thì chúng ta có một người để tôn kính rồi, thì điều đó dễ. Và kế tiếp theo nữa, chúng ta có những anh hùng, những danh nhân, những bậc thánh của đất nước ta để ta tôn kính, ta thờ phụng. Và nhớ như vậy, để có thể có đạo đức, ta phải có ai đó để tôn kính. Và việc chọn lựa ai đó để tôn kính, chúng tôi không đề nghị. Riêng phần chúng tôi thì chúng tôi tôn kính Đức Phật, chúng tôi tôn kính những vị anh hùng của đất nước, đất nước chúng tôi, những vị thánh của đất nước chúng tôi.
[56:07]Dạ, và cũng hy vọng rằng ở trong cái hội trường này cũng nhiều người có cái suy nghĩ giống chúng tôi như vậy. Thứ hai là có ai đó để ta thương yêu vô điều kiện. Xin thưa là thương yêu vô điều kiện, chứ còn thương yêu có điều kiện nó thành cái luyến ái, chỉ là sự đau khổ mà thôi. Cái sự thương yêu mà có điều kiện nó ràng buộc và nó dễ thành cái đau khổ về sau. Cho nên trong đạo Phật không có khuyến khích lắm. Nhưng mà vì do nghiệp duyên ở cuộc đời, chúng ta thường có một người nào đó để chúng ta thương yêu theo cái cái luyến ái thì đó là thôi, không có nói, đó là chuyện tự nhiên. Ví dụ lớn lên, ta phải có người yêu,
[56:47]có vợ, có chồng, có con, có cháu, nó tạo thành cái luyến ái ràng buộc vì đó là giống như là cái tâm sinh lý tự nhiên, quy luật tự nhiên. Tuy nhiên, đạo Phật đề nghị vượt lên trên cái luyến ái cá nhân đó, chúng ta hãy có những người để ta thương yêu không điều kiện, thương yêu mà không cần họ phải thương lại mình.
[57:10]Cái thứ ba là phải có những người nào đó để ta thương xót. Chữ thương xót trong đạo Phật gọi là lòng bi. Bi có nghĩa là thương xót. Thì hơn ai hết, trong ngành y chúng ta mỗi ngày tiếp xúc với những bệnh nhân đau khổ, chúng ta rất dễ khởi lòng thương xót. Mà nếu trong ngày đó thấy những người bệnh nhân đó chúng ta không có một chút xót thương thì phải hiểu rằng là ta tự tiêu diệt cái đạo đức trong lòng mình.
[57:39]Mỗi khi đôi mắt chúng ta nhìn thấy một người bệnh, chúng ta hãy gửi đến cho họ một chút lòng thương xót, thông cảm cái nỗi đau khổ đó một chút thôi, mỗi ngày như vậy để giữ gìn cái đạo đức trong tâm hồn ta. Điều nữa là trong cái yếu tố là nhân quả, ta phải chiêm nghiệm hằng ngày. Một đấng nào đó để ta tôn kính, ta cũng phải chiêm nghiệm hằng ngày. Những người nào đó để ta thương yêu, ta cũng phải nhắc nhủ hằng ngày. Và cái người nào đó để ta thương xót, ta cũng phải nhắc nhở mình hằng ngày. Đó là sự chiêm nghiệm hằng ngày để nuôi dưỡng tâm hồn ta. Nếu mỗi ngày ta không có cái sự chiêm nghiệm này,
[58:20]đạo đức của ta sẽ sẽ xói, phai nhạt dần dần. Nếu ta có tôn giáo thì mỗi ngày ta hãy dành một vài phút để lễ bái, để tụng niệm. Vì khi ta quỳ lạy Đức Phật, khi ta đọc lên một cái lời khấn nguyện thì cái cái nghi thức đó, cái nghi lễ đó nuôi dưỡng tâm hồn ta. Cái yếu tố nữa cực kỳ quan trọng, cực kỳ hay nữa là thiền định, mà chúng tôi gọi thiền định là tương lai của nhân loại. Xã hội loài người đi qua nhiều giai đoạn, mà đến ngày hôm nay thì người ta thấy rằng sau khi qua cái giai đoạn văn minh của vật chất, bắt đầu người ta đi vào cái văn minh tinh thần, và tương lai phía trước là cái nền văn minh của tâm linh.
[59:06]Nhưng mà nền tâm linh chỉ có giá trị khi nó đặt trên nền tảng của một khoa học vật lý vững chắc. Không bao giờ có một cái nền tâm linh đúng nghĩa mà không dựa trên cái nền khoa học vật lý. Nếu tâm linh mà không dựa trên cái nền văn minh vật lý đi trước thì ta có thể kết luận rằng đó là một hệ thống mê tín chứ không phải là khoa học, không phải là nền văn minh. Trong cái bộ phim mà du hành vũ trụ á, trên đường đi đến những vì sao, trong đó có một phim đó có một cái xứ sở người ta đặt tên là xứ sở Vulcan. Thì cái xứ đó, cái hành tinh đó nó có cái đặc biệt thế này: là cái nền văn minh về vật lý, khoa học phát triển rất
[59:49]cao, nhưng mà rồi đi luôn tới văn minh của tâm linh luôn, là ở trong đó người nào cũng phải biết thiền định, họ đều có khả năng giao cảm nhau từ tâm qua trực tiếp với tâm, từ xa, và họ đọc được tâm nhau. Là những chuyện mà ta gọi là huyền bí á thì cái xứ sở, cái hành tinh đó có. Mà cái hay của họ là họ đều là những nhà khoa học cực kỳ giỏi, thì chúng tôi chấp nhận. Mà trái đất sự thực cũng sẽ đi đến như vậy. Còn nếu chúng ta nghe những cái người nào mà nói về tâm linh huyền bí mà không dựa trên cơ sở khoa học vật lý vững chắc thì ta biết là họ đang mở con đường đi vào mê tín. Còn ở đây phải dựa trên khoa học vật lý vững chắc rồi mới đi vào tâm linh.
[1:00:28]Mà muốn đi vào tâm linh đó phải có thiền định, là con người ta phải có những giây phút ngồi bất động, đúng tư thế, nhiếp tâm lại, làm chủ tâm hồn mình trong thanh tịnh. Vì nó có một cái lạ, có một cái lạ hơi bất ngờ: thường thì ta nghĩ rằng khi ta suy nghĩ nhiều thì ta sẽ tìm ra được điều này, ta tìm ra được điều kia, nhưng mà những người ở trong thiền định mới biết một điều ngược lại là nếu tâm ta thanh tịnh, không suy nghĩ, ta mới biết được rất nhiều điều mà trước đó ta không biết. Mọi người sẽ ngạc nhiên nói, "Ủa, nếu không suy nghĩ thì làm sao mà biết?". Thì xin thưa, hãy nhìn lại tâm mình.
[1:01:08]Lúc ta còn đi học, ví dụ ta giải bài toán hình học, bài toán cho ta một số cái tiền đề, buộc ta phải chứng minh kết luận. Ta suy luận từ cái tiền đề ta có, đi dần đi dần đi dần, nhiều khi đi không tới được kết luận, ta lại đi ngược từ kết luận đi lên từ từ từ từ, đến khi nào mà ngay ở giữa nó ráp lại được nhau là coi như ta chứng minh xong bài toán. Nhưng có những giải pháp mà nhiều khi ta ngồi ta ta ta suy nghĩ suy nghĩ không ra, bất chợt nó lóe lên một cái cái ta tìm ra. Cái bất chợt lóe lên để ta tìm ra một giải pháp làm toán là điều mà ta gặp suốt cuộc đời lúc mình đi học như lúc mình nghiên cứu.
[1:01:43]Cái bất chợt lóe lên, cái đó giải quyết mọi chuyện chứ không phải cái suy nghĩ. Không phải cái suy nghĩ, mà cái bất chợt lóe lên ở đâu trong thẳm sâu lóe lên, cái đó làm cho ta giải quyết được vấn đề. Thì xin thưa, thiền định làm cho tâm ta thanh tịnh và khi tâm ta thanh tịnh thì cái bất chợt lóe lên đó xuất hiện đều đặn luôn, là người ta cực kỳ sáng suốt. Một cái người nào mà có thể nhiếp tâm được trong thiền định, ta nhìn thấy người đó sống đời sống thanh thản, an lành, nhưng họ cực kỳ sáng suốt. Họ nhìn vấn đề nào là nhìn thăm thẳm, nhìn xuyên suốt vào trong bản chất và thấy những điều mà bình thường ta không thấy, nhìn qua khỏi ranh giới
[1:02:21]của tai, của mắt, nhìn thẳm sâu vào trong bản chất của vấn đề. Mà cái gọi là bất chợt lóe lên mà ta lâu lâu ta mới có khi ta làm toán, làm văn á thì cái người mà tập thiền định thuần thục thì đối với họ cái đó là thường xuyên. Tâm họ cứ thanh tịnh, đừng ai hỏi gì thì thôi, mà ai hỏi một cái thì ngay tức khắc liền họ nhìn xuyên suốt vấn đề, họ thấy hết vấn đề liền. Cái mà ta bất chợt lóe lên trong lúc ta làm toán ta phải mày mò vất vả khổ sở thì đối với một người thiền định chuyện đó là chuyện bình thường, chuyện bình thường. Hỏi chưa hết câu là họ đã biết câu trả lời, họ đã biết hết bản chất của vấn đề,
[1:02:56]đợi ta ngừng ngừng câu hỏi cái là họ trả lời xuyên suốt vào trong thẳm sâu liền. Nên cái thông minh, cái trí tuệ của người thiền định đó đó, đó chính là ước mơ, là tương lai của nhân loại. Nơi thiền định, cái đạo đức và cái trí tuệ là một. Khi tâm hồn ta thanh thản lắng xuống thì tự nhiên mọi tham lam, sân hận, hơn thua, ích kỷ, ghét ganh tan biến. Thay vào đó là lòng độ lượng, lòng thương yêu và trí tuệ sắc bén. Cho nên vì vậy, một người mà muốn tu dưỡng đạo đức của mình cho hoàn chỉnh thì trước sau gì cũng phải tập bắt chân lên ngồi thiền. Và ngồi thiền như thế nào thì đó là một chuyên đề khác, lúc khác chúng ta ta sẽ trao đổi với nhau.
[1:03:42]Bây giờ thì chúng tôi xin nói một vài cái hình ảnh làm đẹp lên cái hình ảnh của người thầy thuốc. Thứ nhất là người thầy thuốc có nghiệp vụ giỏi.
[1:03:55]Người thầy thuốc có nghiệp vụ giỏi là ngoài cái mình đã học giỏi rồi thì hằng ngày luôn luôn đón nhận thêm những thông tin mới qua nhiều nguồn. Cái nguồn thông tin đó có thể là từ sách báo, những cái sách báo chính thống hoặc là những mẩu tin trong báo, hoặc là nghe ai kể chuyện gì cũng vậy, ta đều đón nhận. Và đón nhận với cái thái độ là cởi mở và cẩn thận. Cởi mở là sao? Nghĩa là có thể cái thông tin đó rất xác đáng, rất quý mà trước đây ta chưa biết, mặc dù nghe lạ tai. Ví dụ như bây giờ, nghe nói ung thư thì ta nghĩ tới xạ trị, tới hóa trị hay là cắt mổ, nhưng mà bỗng nhiên có một người họ nói là
[1:04:37]họ họ dùng cây cỏ họ chữa có lành bệnh thì ta cũng đón nhận liền, cởi mở liền. Tuy nhiên, ta có cái cẩn thận. Cẩn thận là trường hợp đó bao nhiêu phần trăm người đã chữa bằng cây thuốc đó lành? Đó gọi là cái cẩn thận, phải xét đi tính lại, chứ không phải là hễ nghe rồi là chấp nhận hết, vì cái tính tính khoa học của người thầy thuốc mà. Cho nên mọi luôn luôn đón nhận thêm nhiều nguồn thông tin với cái thái độ là cởi mở và cẩn thận. Thì cái người bệnh nhân à hoặc là bạn bè ta khi đến nói chuyện với ta, họ trao đổi thông tin với ta, họ phát hiện ra rằng ta là một người có nghiệp vụ rất là giỏi, mà khi họ nói những điều gì họ biết rằng cái điều
[1:05:20]này không nằm trong cái chính thống của y khoa nhưng mà ta vẫn quan tâm ta nghe, lắng nghe, vui vẻ, cởi mở, họ rất yêu quý ta. Cái điều này làm đẹp lên thêm cái hình ảnh của người thầy thuốc. Nó khác với cái việc mà một cái người họ bệnh nhân họ chữa ở đâu một ông lang băm nào nó hết bệnh thiệt chứ không phải không, họ đến họ khoe với ta cái ta gạt ngang, ta không chấp nhận thì họ cũng khó chịu. Cái việc mà họ chữa có hiệu quả ta không biết nó như thế nào, nhưng ta cứ vui vẻ lắng nghe, đó là cái tâm cởi mở, nhưng dĩ nhiên là không phải là ta lật đật ta đem đó ta nhân điển hình, ta báo cáo tùm lum được, mà còn đòi hỏi phải nhiều
[1:05:55]cái nghiên cứu nữa, đó gọi là sự cẩn thận. Và cái thái độ cởi mở và cẩn thận gọi là một cái điều làm đẹp lên hình ảnh của của thầy thuốc như vậy. Một cái điều làm đẹp lên hình ảnh của thầy thuốc nữa là cái sự thông cảm sâu xa với nỗi khổ của người bệnh một cách thật lòng. Vì cái gì nó thật mới chinh phục được người ta, chứ cái giả dối không chinh phục được. Trong cuộc sống của ta cũng vậy. Ví dụ như ta thấy một người nào đó à đến với ta bày tỏ thương yêu, nhưng mà nếu họ không thật lòng, họ chỉ lịch sự thôi, thì ba bữa nửa tháng ta nhận ra liền, ta cũng biết liền. Còn nếu cái người đó nhiều khi không có những cái nụ cười,
[1:06:37]cũng không có những lời nói đãi bôi, mà chỉ bằng ánh mắt thôi, ta cũng nhận ra được là người này thương mình thật lòng. Thì người thầy thuốc cũng vậy. Khi ta có cái thông cảm với cái nỗi khổ của người bệnh thật lòng thì ánh mắt ta cũng đã nói rất nhiều và làm cho người bệnh họ hạnh phúc biết là bao. Và chính cái sự thông cảm thật lòng đó nó hiện ra trong cái ánh mắt, trong nụ cười hay trong lời nói đó, nó làm đẹp rất nhiều hình ảnh của của thầy thuốc. Một cái điều nữa là không bao giờ nghĩ đến việc làm giàu bằng nghề y. Chà, không biết nói câu này có có có mít lòng bác sĩ không? Không, chính xác phải không?
[1:07:17]Khi chúng tôi nói câu này là người làm người thầy thuốc thì không bao giờ nghĩ đến việc làm giàu bằng nghề y. Có thể là ta không nghĩ đến việc làm giàu, không nghĩ thôi, vì ta cũng chẳng muốn giàu. Trong đầu mình không hề nghĩ đến việc làm giàu bằng nghề y đâu, nhưng mà đôi khi cái phước ta nó bắt ta phải như thế thì bỗng nhiên tự nhiên ta cũng giàu lên. Bỗng nhiên giàu lên cách nào thì không biết, mà cái phúc tới buộc ta cũng phải giàu. Và mỗi khi ta chữa một bệnh nhân nào đó, ta đều nghĩ rằng đây là bệnh nhân cuối cùng trong đời của mình. Khi chữa một người, bất kỳ người nào, hãy nghĩ như đây là người bệnh
[1:07:53]nhân cuối cùng trong đời và mình không còn có ai để chữa nữa. Mà khi nghĩ như vậy thì sao? Cái sự chữa trị của ta rất là rất là hết lòng. Ở trong đạo cũng vậy. Ví dụ như khi ta gặp ai rồi chia tay, chúng ta đều phải nghĩ rằng như là một lần gặp cuối cùng. Là vì sao vậy? Vì có thể bước ra kia người kia bị xe tông chết hoặc mình bước vô mình bị trúng gió chết liền cũng có, đời vô thường không đoán trước được. Và vì nghĩ rằng có thể đây là lần gặp cuối cùng, cho nên trong đó mình đối xử với nhau rất là rất là chu đáo. Đây cũng là một trong những điều kiện của đạo đức. Khi gặp nhau, hãy như là lần gặp cuối cùng, còn nếu mai gặp nữa thì
[1:08:36]đó là một thêm một cái điều hạnh phúc thôi, nhưng mà lúc nào cũng nghĩ như vậy. Hoặc là như khi chúng tôi giảng bài cũng vậy, chúng tôi cứ nghĩ như đây là bài giảng cuối cùng, cho nên đem hết tâm huyết của mình để nói, không có giấu điều gì hết. Khi giảng dạy cho học trò của mình cũng vậy, là biết cái gì nói hết, nói hết ra, chỉ sợ rằng là lát nữa không còn dịp để nói nữa, cho nên cứ nói hết tận tình, như là một bài giảng cuối cùng. Hoặc là khi ta đi ngủ cũng vậy, cứ nghĩ như đây là giấc ngủ cuối cùng, không còn có ngày mai, không suy nghĩ gì nữa hết, rồi do nhiếp tâm theo cái phương pháp trong thiền định rồi ngủ, chứ không còn nghĩ đến ngày mai.
[1:09:12]Như là một giấc ngủ cuối cùng, như là một bài giảng cuối cùng, như là một lần gặp gỡ cuối cùng, và như là một người bệnh nhân cuối cùng mà ta chữa trị như vậy. Thì cái suy nghĩ đó nó làm đẹp lên hình ảnh của thầy thuốc vô vàn. Có một vài chuyện vui vui khi ta nghe là đây đó là có thầy thuốc để quên bông gòn, rồi cái panh gắp là ở trong bụng bệnh nhân, nhổ nhầm cái răng không đau, cắt nhầm cái chân không có bị tật, vân vân.
[1:09:48]Đôi khi cũng nghe những chuyện vui như vậy, cho nên thì hơn ai hết cái người trong ngành y thì đòi hỏi cái sự cẩn thận rất là cao phải không? Vì cái sinh mệnh của cái người bệnh nằm trong tay của mình. Và một cái hình ảnh đẹp nữa là ta ta có thể khuyên bảo bệnh nhân về cái đời sống đạo đức, khuyên bệnh nhân biết làm những việc thiện bằng những lời ngắn gọn lúc chúng ta thăm hỏi bệnh tình. Vì chúng ta biết một điều thế này: cái thái độ sống với bệnh tật có liên quan với nhau. Trong cái thái độ sống á, có người nói là thái độ sống lạc quan nó giúp người ta khỏe hơn là cái người bi quan. Nhưng mà khi nào thì có thể lạc quan, khi nào thì bị bi quan?
[1:10:24]Thì xin thưa một điều nữa, người nào sống vị tha tự nhiên họ thường lạc quan, còn người nào sống ích kỷ thường bi quan. Có một lần có một người hỏi tôi, nói là: "Thưa thầy, con lúc nào cũng u buồn, cũng chán nản." Hỏi ngay, nói là: "Con nghĩ về con quá nhiều, con ít làm việc từ thiện đúng không?" Nói: "Dạ đúng." Bây giờ hãy nghĩ đến người khác, hãy lo cho người khác, tự nhiên cái u buồn, cái chán nản biến mất, không còn dấu vết. Nó là nhân quả. Cho nên để cho bệnh nhân có thể lạc quan, ảnh hưởng tốt tới sức khỏe thì ta phải khuyên bệnh nhân sống một đời sống vị tha, nghĩ đến niềm vui, cái hạnh phúc của người chung
[1:11:05]quanh mình hơn là nghĩ cho sự hưởng thụ của bản thân mình. Thì người thầy thuốc mà trong khi chữa trị có thể khuyên bệnh nhân một vài câu đạo đức như vậy thì chúng tôi không biết cái lời nào để tán thán, để ca ngợi cái người thầy thuốc như thế. Thật sự đó chính là những thiên thần áo trắng. Ngoài cái việc mà xoa dịu nỗi đau con người vì bệnh tật, còn có thể cung cấp cho con người một cái đời sống đạo đức đẹp, cao thượng thì đúng, xin thưa những cái áo blouse trắng này chính là những thiên thần không cánh bay giữa cuộc đời này để cho chúng tôi thương yêu, chúng tôi ngưỡng mộ, chúng tôi ngưỡng mộ.
[1:11:51]Vì nói chuyện đạo đức ví dụ như thầy tu chúng tôi có một người ngồi đây nói lải nhải một người. Nhưng mà nếu tất cả thầy thuốc đều có thể nói đạo đức được hết thì một ngày thôi không biết bao nhiêu con người được hưởng cái lợi ích này. Mà một năm thôi là bệnh viện E đã sản xuất không biết bao nhiêu đạo đức vào trong tâm hồn của không biết bao nhiêu con người trong xã hội này. Và ta sẽ thấy cái xã hội tiến lên từng ngày, đất nước ta tiến lên từng ngày. Nên xin hãy là một thiên thần thật sự, nha, xin hãy làm như vậy, hãy nói những điều đạo đức với con người. Nó có cái bệnh gọi là bệnh ganh tị nghề nghiệp
[1:12:29]mà trong mọi lĩnh vực đều dễ có xảy ra. Ví dụ cái người ca sĩ thì dễ ganh nhau vì tiếng hát, rồi cán bộ viên chức có thể ganh nhau vì chức vụ thì thầy thuốc đôi khi cũng vậy, đôi khi cũng có sự ganh tị nhau trong cái việc thăng tiến nghề nghiệp thì thôi cái chuyện đó là cũng là số ít thôi, nhưng mà ta cũng đề phòng tâm hồn mình, đôi khi nó có một cái nhen nhúm nào đó, xin hãy vui mừng, hãy hạnh phúc nếu người đồng nghiệp của ta họ có một cái thành công gì đó, họ có sự thăng tiến nào đó. Hãy xem hạnh phúc của họ cũng chính là hạnh phúc của mình, thành công của họ cũng là thành công của mình. Có một vài cái chân lý mà ta phải chấp nhận thế
[1:13:13]này, là không bao giờ con người hết bệnh tật. Kỹ thuật càng tiến bộ thì bệnh tật càng càng tăng cao. Cơ thể con người không bao giờ hoàn hảo. Mặc dù thiên nhiên đã sắp xếp rất tỉ mỉ, rất tinh vi, nhưng luôn luôn có một cái lỗ hổng để cho bệnh tật xuất hiện. Nó cũng giống như một chương trình vi tính vậy đó. Ví dụ một cái phần mềm, một cái program, một cái software của vi tính vi tính vậy, không bao giờ hoàn hảo, luôn luôn nó có một cái lỗ hổng, một kẽ hở, luôn luôn. Và loài người cũng như vậy, cơ thể con người, cấu trúc con người cũng luôn luôn như vậy. Người khỏe mạnh cách mấy họ vẫn có một cái lỗ hổng đâu đó ở trong cái di truyền,
[1:13:53]trong cái gen, trong cái cấu trúc nào đó để chực chờ có một ngày bệnh tật ập vào. Đó là chân lý. Cho nên ta hết sức chữa trị cho người nhưng mà không bao giờ ta cầu toàn được. Đừng có cầu toàn để rồi mình phải phải buồn, nói: "Tại sao tôi đã cố gắng hết sức mà bệnh vẫn không hết?" Thì xin thưa, vì cái nghiệp báo đời trước của họ mà cấu trúc của cơ thể con người không bao giờ là hoàn hảo, luôn luôn có cái lỗ hổng như vậy. Nghĩ như vậy cho nên ta rất tận tụy nhưng mà sẽ không bao giờ ta phải buồn, phải áy náy khi mà việc làm ta không có kết quả hoàn toàn như mình muốn. Vì đó là cuộc đời. Nó có một ít sự việc nữa là gọi là tai nạn nghề nghiệp. Trong ngành y cũng hay có.
[1:14:38]Ví dụ có lúc ta xui gì đó, bỗng nhiên cái người mà ta chữa họ họ chết. Cái việc mà họ nửa chừng họ chết không phải tại ta mà ta bị liên đới trách nhiệm thì trong ngành ta gọi là tai nạn nghề nghiệp. Thì cái đó gọi là một sự xui rủi thôi, nếu mà bạn bè hiểu nhau thì đều thông cảm mà luật pháp có khi lại lại trách cứ ta. Nhưng mà bạn bè ta thì hiểu đó là tai nạn nghề nghiệp, cũng thỉnh thoảng cũng có người bị. Thì ta hiểu điều đó như thế này, ta hiểu điều đó nó cũng là một cái sự trách phạt của ta đối với tạo hóa, đối với thiên nhiên là có thể là ta không có lỗi trong cái nghiệp vụ chữa trị nhưng mà ta có lỗi trong cái ý niệm về đạo đức.
[1:15:23]Ví dụ một lúc nào đó ta nghĩ rằng: "Ồ! Trong suốt một năm qua, ta chữa bệnh không có ca nào là không lành. Trong bệnh viện này chưa có ai mà đạt được thành tích như ta như thế." Ta nghĩ trong đầu thôi, nghĩ thầm thôi, thì tuần sau có một ca tới ta chữa chết liền. Đó là sự trừng phạt của cái ý niệm, sự kiêu mạn. Thì nó hay sinh ra những cái tai nạn nghề nghiệp mà ta không ngờ tới được. Cho nên nếu nói theo nhân quả, theo góc nhìn của đạo Phật, để tránh những cái tai nạn nghề nghiệp như thế thì lúc nào ta cũng khiêm hạ, dù ta chữa thành công rất nhiều nhưng lúc nào cũng nghĩ rằng là đây là công lao
[1:16:02]của toàn thể bệnh viện, đây là cái đức của ban giám đốc bệnh viện, tức là ban giám đốc của ta có cái đức, ta được hưởng cái đức đó, rồi trong khi ta chữa nhiều người chung quanh ta hỗ trợ, và cuối cùng là cái phần phúc của người bệnh nhân đó họ chưa chết. Cho nên ca chữa của ta đã thành công chứ không phải là tại vì ta hay hơn, ta ngon hơn ai hết. Khi ta suy nghĩ được như vậy, ta giữ tâm ta được trong sự khiêm hạ như vậy thì ta ít bị tai nạn nghề nghiệp xảy ra. Thì nãy giờ ta nói về đạo đức y khoa theo góc nhìn của đạo Phật. Thì cũng mong rằng là chúng tôi đã múa rìu qua mắt thợ, vì những người ngồi trước mặt chúng tôi,
[1:16:39]lắng nghe chúng tôi, sự thật nhiều khi là những người đạo đức hơn chúng tôi, nhiều khi là những người cống hiến nhiều hơn chúng tôi. Nhưng mà thôi thì cũng gọi là tình nghĩa với nhau là chúng tôi cũng mạn phép nói được một vài điều theo cái nhìn của đạo Phật để ta giao lưu giao lưu. Chúng tôi xin cám ơn là ban giám đốc bệnh viện, nhất là bác sĩ giám đốc, đã cho chúng tôi cái cơ hội được ngồi đây để bày tỏ cái lòng thương quý của mình đối với những người trong ngành y, người thầy thuốc mà chúng tôi đã mang ơn suốt cuộc đời của mình. Vì tôi là một người thường xuyên bệnh hoạn cho nên tôi mang ơn người của ngành y suốt cuộc đời của mình.
[1:17:20]Rất là hạnh phúc khi mà chúng tôi được ngồi nói chuyện, có những người mà mặc áo trắng thiên thần trước mặt. Xin chúc cho ban giám đốc bệnh viện, các bác sĩ và mọi người liên quan đến ngành y trong bệnh viện được nhiều hạnh phúc, được nhiều sức khỏe, được nhiều may mắn, tích lũy được nhiều công đức, thành công trong cái nghề nghiệp và trong đời sống của mình. Và đem được cái hạnh phúc, cái niềm vui và nhất là đạo đức đến cho những bệnh nhân thân yêu của mình. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.