[0:00]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Vừa rồi thì ở trong chùa mình mới tổ chức cái lễ, đại lễ Phật thành đạo rất là trang nghiêm long trọng. Thì lễ là thầy đều có giảng. Hôm đó thầy giảng cái bài là thực tế, tử tế và tinh tế. Nhưng mà buổi lễ lớn cho nên cứ nó cứ rập rập rập rập, thời gian ít cho nên giảng không có hết ý. Thầy nói thôi ra đây thầy giảng lại bài đó, nha, hoan hỷ ha.
[0:35]Lỡ thầy giảng có dài thì thì ráng ráng ráng chịu đựng nha, ráng chịu đựng. Thôi ráng ráng giảng ngắn vừa thôi. Đầu tiên à thực tế, chúng ta nói cái chữ thực tế hay tử tế hay tinh tế tức là cái tinh thần của mỗi con người đó. Thái độ ta sống trên đời là phải thực tế, ta sống trên đời là phải tử tế và sống trên đời là phải tinh tế, ý là như vậy. Vậy đầu tiên, cái thái độ cái quan điểm căn bản của ta sống trên đời là thực tế trước cái đã. Vì như ông bà mình nói mà, có thực mới mới vực được đạo, cho nên cái gì cũng cần phải thực tế trước. Trên cái cơ sở thực tế đó thì ta mới bắt đầu thăng hoa những điều tốt đẹp lên dần dần, ý là như vậy.
[1:27]Thì đầu tiên là thực tế là cái gì cái đã, chúng ta liệt kê ra những điều mà ta cần phải biết. Chúng ta nghe cái câu chuyện cái cô đó cổ ưng cái anh đó, à tại vì cũng nhiều người nói vào, nói anh này cũng thôi cũng có tương lai, chắc là cũng gia đình cũng khá, nên và cái người con gái mà hay chọn cái nơi để gửi thân cho mình á thường là cái gì? Thường là nơi mà mình nương tựa cuộc đời được. Cho nên có có cái có cái đó rồi mới yêu, mới cưới. Trên căn bản hết sức là thực tế. Mà thì thôi ta không bàn thêm, đó cái con người ta sống cần thực tế. Như vậy, người ta hay ví dụ ví dụ như một người phụ nữ lấy chồng là
[2:17]giống như một cái sợi dây mà nương theo bóng của một cội tùng. Tức là cái người chồng phải là người đủ có tinh thần trách nhiệm và đủ phước để có thể tạo ra được một cuộc sống đầy đủ cho gia đình, nuôi được vợ và sau này có con thì nuôi được con. Chứ không thể lấy ông chồng rồi bắt đầu phải nuôi ổng thì cũng khổ sở thân gái vô cùng. Nên cái người phụ nữ vậy, thực tế là: Thương thì thương nhưng mà anh có đủ nuôi em không cái đã? Và một cái người nữa cũng rất nổi tiếng, cô nói: Tình yêu không có tiền cạp đất mà ăn à. Cực kỳ thực tế. Rồi cái câu đó người ta mới đem ra người ta bàn luận đủ thứ hết, thì nói cô này cổ thực tế và thực dụng,
[2:58]nhưng không ngờ có một người hết sức đồng quan điểm với cô. Và ông đó ổng thích cái cô này ở cái câu này: Người thực tế. Nên hai người bây giờ đã gặp nhau và nghĩ rằng chúng ta đã thuộc về nhau, là hai người đó bây giờ thành một cặp. Vì hai cái quan điểm hết sức là thực tế như vậy. Nên đây, làm gì làm thì cũng phải cuộc sống này phải thực tế, có ăn có mặc cái đã, rồi mới nói tính nói những chuyện cao siêu sau. Thì quan điểm là thực tế là như vậy. Thì cái quan điểm mà thực tế như vậy, chúng ta không có chối bỏ được. Vì cuộc sống vốn là gì? Phải ăn cái đã rồi mới sống, đúng không ạ? Ăn cái đã, cho nên cái ăn là cái gì nó thực tế.
[3:38]Rồi lát nữa ta sẽ nói tới những cái tử tế, cái tinh tế khác nữa. Nhưng mà đầu tiên vậy, khi ta sống trong cuộc đời này ta phải thực tế, khi ta đối xử tốt với người khác cũng phải làm điều thực tế. Ví dụ nói à tôi thương bạn lắm, mà nói 1.000 câu không bằng lấy ra một cái thẻ cào SIM cho mày cào cái, bỏ vô tiền điện thoại cái, hết tiền điện thoại phải không? Ờ nó tội nghiệp quá ha, nó hết tiền điện thoại gọi rồi, tội nó quá, cứ nói tội 1.000 chữ không bằng móc đại thẻ cào cho nó cho rồi đi. Nó thực tế hơn, thay lời muốn nói, nó là điều thực tế. Nó có giá trị, cái sức mạnh của sự thực tế là như vậy.
[4:18]Và chúng ta thấy có giống như Mác không? Mọi cái gì? Cái giá trị ý thức tinh thần phải từ vật vật chất, cũng là từ cái gì? Điều thực tế mà mà đi lên. Và khoa học cái gì cũng là gì? Thực thực tế mà đi lên, bắt đầu từ những điều quan sát được, thử nghiệm được, rút ra được nguyên lý, định lý, công thức được và nó biến thành khoa học. Bây giờ ta có phát triển thành những cái toán học cao siêu, nhưng cũng phải bắt đầu bằng 2 cộng với 2 là là 4. Ngày nay thì toán học nó phát triển càng lúc càng cao, đến tới những cái ma trận, những cái tôpô, ờ những cái công thức mà mình người thường mình nghe thì hoàn toàn không hiểu nổi.
[4:59]Chỉ những nhà toán học thì mới nhìn những con số đó mà yêu mà quý, mà không biết nó để nó dính gì trong cuộc sống này cũng chả hiểu, nhưng mà người ta say mê nó. Những cái điều mà tưởng như trên mây, nhưng sự thực, cái sự tinh tế của toán học nó cũng bắt đầu từ một điều rất thực tế: 2 cộng với 2 là là 4. Nên đầu tiên sống trên đời là thực tế. Ví dụ bây giờ vậy, một người đệ tử thầy vừa mới nhắn tin cho thầy nói trưa là ngoài này tổ chức một cái lễ hội lớn, sắp sửa. Thầy nhắn lại thầy hỏi: Nhà vệ sinh có chưa? Thấy không? Đó là thực tế. Không có nhà vệ sinh đừng tổ chức lễ hội, người ta tới người ta đi bừa đi bãi phá cái lễ hội.
[5:37]Rồi bây giờ, khi người ta ăn uống như vậy cái cửa hàng đó được tổ chức như thế nào? Có lịch sự, có ký cam kết với chính quyền là khi họ đăng họ đăng ký các gian hàng họ bán thức ăn trong cái lễ hội này, họ có cam kết là phục vụ nhã nhặn, lịch sự, giá rẻ không? Cái đó trước cái đã. Tức là nhà vệ sinh và hàng ăn có trước cái đã, bắt đầu mới nói tới những phần khác, những nội dung khác của lễ hội. Vì không có những điều thực tế đó, khoan nói những điều cao siêu. Cuộc sống là thực tế. Thì bây giờ cũng vậy, nói chùa con muốn tổ chức mời thầy về thầy tổ chức giùm con cái lễ hội, thầy đầu tiên thầy hỏi:
[6:12]Nhà chùa thầy được mấy cái nhà vệ sinh? Ngồi lóng ngóng đếm đếm lát được năm cái, năm cái phòng con cái, phòng kia cái. Nói nếu Phật tử đến đông ngoài sân đi chỗ nào? Nói: Dạ đi qua nhà hàng xóm. Thôi, khoan, chấm dứt cái chuyện, không có làm lễ gì hết trơn á. Đầu tiên nói cái đó, đó là điều thực tế trước hết. Mà nếu mà nói có đủ nhà vệ sinh rồi, mình nói là: Vậy thầy có đãi cơm cho Phật tử ăn không? Nói: Dạ Phật tử họ đi chút họ về. Như vậy thôi đừng tổ chức. Đến chùa mà không ăn cơm là điều buồn vô cùng. Buồn như chấu cắn nếu đến chùa không được ăn cơm.
[6:49]Ăn chỉ là vật chất, nhưng sự thực nó làm người ta vui, đúng không ạ? Nó lạ như vậy. Ăn coi nó chỉ là miếng ăn, nói miếng ăn là miếng nhục hay cái gì đó nó tầm thường, cả đời ăn hoài, nhịn một bữa có sao. Nhưng mà không ăn buồn chết luôn á. Ờ vậy đó, mà có ăn tự nhiên nó vui nó phấn khởi lên, chả hiểu tại sao nữa, đúng không? Nên cái triết lý vậy: Trong đôi mắt em, ăn là tất cả đó. Thầy đã phổ biến rất nhiều chùa nên sau này các chùa cũng bắt đầu bắt chước, hễ tính cái lễ gì tính cái ăn cái đã. Vì đó là cái tình yêu thương, đó là niềm vui thực tế mặc dầu chỉ là cái ăn. Nên cái thực tế cuộc sống nó thăng hoa lên những cái cái giá trị của tinh thần
[7:31]mà ta thực tế đúng rồi, từ trên đó có những cái giá trị tinh thần phát triển. Trong cái cuộc sống này là như vậy. Bây giờ vậy, ví dụ như bây giờ nói cái chùa cần tổ chức à đông người tu hội gì đó, thì ba điều: vệ sinh nè, ăn uống và cái chỗ ngồi ngả lưng hay là mệt có chỗ nằm ngả lưng có hay không? Có ba cái đó trước rồi tính gì tính, mới tính được một lễ hội kéo dài thời gian, người ta mới đến dự được. Còn không, người ta đến chỉ là cái người già đến nửa tiếng phải bỏ về liền, trẻ thì cầm cự được 3 tiếng đồng hồ, bỏ về liền. Còn nếu có đủ, giải quyết được ba cái đó thì người ta ở lại lâu, đó tinh thần thực tế.
[8:15]Rồi bây giờ cũng vậy, nói ừm ta yêu thương nhau trong cuộc sống này theo như đạo lý lời Phật dạy, nhưng yêu thương là làm cái gì cho nhau? Nói: Dạ lâu lâu mình gặp nhau ôm thắm thiết. Đói ôm không nổi. Phải giúp nhau, thương nhau là phải giúp nhau, mà giúp nhau là gì? Nói: "Dạ thì cho nó miếng bánh mì nó ăn được rồi". Bánh mì ăn hết một lát đói. Nên thương nhau, giúp nhau trong cuộc sống là phải giúp nhau tới cái gì? Giúp nhau cho có nghề nghiệp, giúp nhau được sinh kế. Đó là cái căn bản của cuộc sống là như vậy. Khi mà ta thấy cái người quen của mình mà chạy vạy, tất bật, lo làm ăn, lo tìm mối buôn bán này nọ, mình hãy sao?
[9:02]Hãy hỗ trợ, hãy vui mừng hỗ trợ. Vì họ phải chạy lo cuộc sống và mình có cái tâm mà mình muốn người ta thành tông thành công trong cái nghề nghiệp, trong cái dịch vụ, trong cái buôn bán của người ta thì đó là cái tâm mình là tâm tốt, tâm đó tâm thực tế đó. Chớ đừng có cười chê, nói: "Nó này tối ngày cứ đi lo làm ăn hoài". Không, cái người biết lo làm ăn là người tốt cái đã. Đầu tiên cuộc sống cũng từ cái miếng ăn, miếng mặc đó cái đã, chứ đừng nói những điều gì mà mà cao siêu khi mà ta chưa có miếng ăn, miếng mặc thực sự. Và bây giờ vậy, ví dụ bây giờ một cái chùa nói đến chùa là để gì? Để tu. Để tu là tu cái gì? Tu cái đạo lý gì? Giải thoát. Giải thoát là gì?
[9:49]Là giác ngộ. Giác ngộ là cái gì? Nói: "Dạ không biết nữa, nghe nói vậy". Lúc hết biết rồi. Đó, ví dụ dù cho hiểu, dù cho hiểu, nhưng mà để một người có thể khai mở được tâm linh giác ngộ, người đó cần rất nhiều phước, cần cả thời gian rất dài, rất lâu xa, mà một kiếp này cũng không đủ. Hầu hết mọi người tu một kiếp chưa đủ để khai mở tâm linh giác ngộ. Còn cái người nào trong kiếp này gặp Phật pháp rồi tu khai mở được tâm linh giác ngộ, thì ta phải hiểu người này có ít nhất 200 kiếp trước đã tu. Thầy nói ít nhất nha, bình thường phải 1000 kiếp đi qua. Và đi qua bao nhiêu lầm lỗi, bao nhiêu hạnh phúc,
[10:35]bao nhiêu đắng cay mà vẫn cứ gặp đi gặp lại gặp Phật pháp, rồi lại quên, gặp Phật pháp rồi lại buông ra, gặp Phật pháp rồi lại mất, rồi lại gặp lại. Cho đến những cái ngày mà bắt đầu gặp liên tiếp liên tiếp nhiều kiếp thì lúc đó cái kiếp mà dày đặc gặp Phật pháp sát sát sát sát đó, lúc đó mới có hy vọng tâm linh ta khai mở. Chứ còn chúng ta đã gặp Phật pháp lâu rồi, mấy nghìn kiếp ta đã từng gặp Phật pháp rồi lại quên, lại buông ra. Ở kiếp khác lại không gặp lại, ta lại trôi lăn và lầm lỗi. Rồi ta lại trở lại gặp Phật pháp, rồi lại trôi lăn lầm lỗi. Mà trong những lúc trôi lăn lầm lỗi đó, thầy nói xin lỗi, có khi ta đã từng làm thú.
[11:17]Chứ không phải luôn luôn được làm người đâu. Còn mà nếu được làm người để mà kiếp này gặp Phật pháp, kiếp sau trở lại làm người để gặp Phật pháp, kiếp sau trở lại làm người gặp Phật pháp là cái người đó cái bề dày tu tập đã rất là nhiều rồi chứ không phải là dễ đâu. Như hôm nay vậy, ví như ta ngồi đây, ta chăm chú ta nghe được Phật pháp không phải là chuyện của mới một kiếp này. Cũng phải đi đi qua rất là nhiều kiếp. Và chính vì cái thời gian lâu dài như vậy, cho nên ta cần có đủ phước để đi qua cái thời gian dài như thế. Chứ không phải nói tu 3 năm là đắc đạo: "Thôi tôi bỏ hết, tôi tu 3 năm tôi đắc đạo là xong".
[11:55]Chuyện đó là chuyện ảo tưởng. Khi ta đến với Phật pháp, ta đi tìm chân lý, tìm lẽ phải, tìm sự giác ngộ thì ta phải tính ngay cho thầy 1000 kiếp giùm thầy. Trong đầu ta phải chuẩn bị cái lộ trình 1000 kiếp trước mắt, nhớ như vậy. Thầy nói là nói hờ thôi chứ nhiều khi không tới. Nhiều khi mình tu ba kiếp mình đã đắc rồi. Có khi 10 kiếp đắc, có khi 20 kiếp đắc rồi. Nhưng mà đừng chủ quan. Khi gặp Phật pháp rồi, mình xác định cái lộ trình của mình là 1000 kiếp giùm cho thầy. Và chuẩn bị phước để đi cho đủ, đủ 1000 kiếp đó nha. Nhớ nha, phải xác định cái phước mình đủ đi 1000 kiếp đó. Và cũng vậy, nói rút lại, nói là ờ kiếp này vậy,
[12:39]vừa tu vừa làm phước thì cũng phải chuẩn bị gạo cho thầy đủ ăn trong 3, 4 tháng rồi hãy tính tới chuyện đi chùa mà tu tiếp như vậy. Ví dụ nhà ngày mai chưa có cơm ăn, ngày mai không biết ăn cơm cái gì thì tối nay không đi nghe giảng nổi đâu. Đúng không ạ? Không có, không ai nghe giảng nổi. Nên cái người mà hôm nay đi nghe giảng nổi bởi vì bảo đảm tuần sau, tháng sau hoặc 1 năm ta vẫn còn cơm ăn. Đúng không ạ? Có người tiền giấu trong ngân hàng rất an toàn nên đi nghe pháp lòng rất thanh thản. Khi thầy nói đừng sân, đừng si, đừng muộn phiền: "Dạ, con không sân si, muộn phiền". Lý do? Lý do không phải tại thầy giảng hay,
[13:22]mà tại vì trong ngân hàng con con có mấy tỷ, cất lấy tiền lãi xài. An toàn tài chánh, đó là thực tế, thầy nói có đúng không ạ? Lòng đi nghe pháp rất thanh thản là không phải tại vì con hiểu đạo sâu xa, tâm con đã bất động như như, không phải tại vì giáo pháp cao vời, mà tại vì mấy tỷ cũng nằm ở trong ngân hàng con. Thực tế là như vậy. Nên về vật chất ta bảo đảm rồi, bắt đầu ta mới đi tới tâm linh. Mà đây chính là điều cũng Phật nói: "Chánh nghiệp ta có rồi mới nói tới gì? Tới chánh niệm. Mới nói tới chánh định." Nghĩa là phải đủ ăn đủ mặc cái đã. Nên khi bước vào con đường đạo thì cái thực tế vẫn phải là gì?
[14:08]Một cái sinh kế vững chắc. Mà muốn có một sinh kế vững chắc thì phải có cái gì? Có phước. Mà muốn có phước thì phải sao? Làm phước. Tức là chánh nghiệp. Nhưng bây giờ có người nói là: "Con cũng rất là yêu đạo lý, muốn tu hành nhưng mà con rất là lận đận, nay có, mai không. Bữa thiếu, bữa đủ." Có không ạ? Có, nhất là những người trẻ, khi mình chưa có một nghề nghiệp ổn định thì vừa yêu đạo, nhưng mà cuộc sống vẫn còn bấp bênh thì cũng phải cân đối giùm thầy. Không thể nói thế nào: "Thôi con bỏ mặc cuộc sống, đói cũng được miễn được tu." Câu nói này không thực tế. Hoặc có người nói: "Thôi con tạm quên tu, con bye bye thầy thì con lo làm ăn cái đã.
[14:53]Chừng nào giống như mấy cô mấy bác, trong ngân hàng con có mấy tỷ con sẽ trở lại tìm thầy, hi vọng lúc đó thầy chưa chết." Cái câu nói đó được không? Cũng không được. Tại vì khi mà ta bỏ đạo một ngày, trong tâm ta bỏ đạo một phút thôi thì cái niệm ma nó kéo tới liền, nó chụp tâm ta liền. Khi đã biết đạo lý rồi thì sống chết mà ráng mà mà giữ, trong vất vả khó khăn cũng phải ráng giữ cái đạo lý, ráng giữ cái đạo tâm. Dù lúc đó ta loay hoay xoay xở làm ăn sinh kế đủ thứ, nhưng mà đừng bao giờ rời bỏ đạo tâm. Cái đó là cái quan trọng. Nên vẫn phải song song vừa giữ đạo tâm, vừa cực khổ chịu khó làm phước, rồi tìm một nghề nghiệp ổn định, đó là như vậy.
[15:39]Còn trừ trường hợp nói: "Nghe thầy nói rắc rối quá à. Thôi con vô chùa con tu, con khỏi lo làm ăn làm gì hết, tu luôn cho xong chuyện." Được không? Được, với điều kiện mình đủ phước làm tăng, đủ phước làm người xuất gia thì thôi, vô đó không lo sinh kế nữa. Tại vì sao? Tại ông thầy ổng lo rồi. Ông sư phụ mình ổng lo, ổng kiếm tiền rồi mình khỏi lo nữa nha. Mình cứ lo tu thôi. Còn ông thầy mình ổng lo hết, đói ổng chịu. Không có cơm ăn là mình trách, mình than nên ổng phải gánh. Khi mà đi tu nghĩa là gì? Nghĩa là tất cả cái sinh kế gánh lên đâu? Vai, đôi vai của ông thầy. Và vì như vậy, nếu mình đủ phước xuất gia để đi xuất gia không phải lo sinh
[16:27]kế, chỉ dồn để lo đạo lý tu tập thì đây là một sự đầu tư lớn về tâm linh. Để sau này mình cũng trở thành một bậc thầy tâm linh mà giáo hóa. Thì trong suốt thời gian mà mình chưa thành một bậc thầy tâm linh, chưa thể giáo hóa được, thì tất cả gánh nặng về đời sống nằm trên vai của ông? Ông sư phụ mình, chứ không ai. Và vì vậy cũng đành phải lựa một ông sư phụ ổng phải có phước á. Chứ ổng mà thiếu phước, thầy trò cùng đói hết. Đây cũng là một cái thực tế. Thì mình đi xuất gia cũng phải lựa ông thầy: "Thầy nuôi con nổi suốt đời không, rồi hãy đi xuất gia", nha. Cái này quan trọng. Nên ông thầy á ổng phải có cả hai yếu tố.
[17:06]Một là ổng phải có cái đạo lý để dạy mình, phải không? Và ổng đủ phước để ổng nuôi mình. Ông thầy phải có hai cái. Nên đi tìm một ông thầy để mình xuất gia cũng phải có hai yếu tố đó. Nếu ổng không có đạo lý, mình xuất gia chỉ để kiếm cơm thì thật là bất hạnh cho một cái người người tu. Rõ ràng là ở ngoài đời khổ quá sống không nổi, chạy vô chùa cho đỡ phải cực, chứ không cần đạo lý thì cái người tu này ta nói là ngồi nhà mát ăn bát vàng, ăn bám xã hội, chửi gì cũng đúng hết trơn á. Còn ví dụ mình thấy ông thầy có đạo lý hay mà ổng đói lên đói xuống, cơm chính bản thân không có ăn nữa thì mình mình nhảy vô đó mình tu với
[17:45]ổng nữa, thêm một gánh nặng cho ổng nữa thì cũng rất là rất là tội. Nên trên đời này muốn đi tu phải tìm ông thầy có hai điều: vừa có cái đạo lý, có trí tuệ, có phẩm hạnh, có cái có một cái gì, có một cái nguồn đạo lý để cung cấp cho mình, nuôi tinh thần, mà ổng cũng phải có phước để đó ổng đủ sức nuôi mình đừng để mình đói. Đó cũng là một điều thực tế. Đó là người đi xuất gia. Còn không xuất gia ở ngoài đời, làm biết đạo lý rồi thì thì cũng phải có một cái nghề nghiệp ổn định để làm ăn. Mà muốn có nghề nghiệp ổn định làm ăn thì phải có? Có phước. Muốn có phước thì phải? Làm phước. Mà muốn làm phước thì phải?
[18:28]Có tiền, tốn công, tốn thời gian nha. Không bao giờ có chuyện làm phước mà mình không tốn ba cái đó: tốn tiền, tốn công và tốn thời gian. Cũng may mắn là đường Việt Nam mình nó hay có ổ gà, đây là điều rất may mắn. Thế nên có nhiều nhiều em thanh niên sinh viên cứ tối tối rủ nhau đi vá, lấp những con đường đó lại, nó rất là hay. Cũng làm cho ta yêu lao động, có phước, sau này cũng dễ có việc làm. Rồi nếu hoặc là ở đời mình dễ có việc làm, còn nếu đi xuất gia thì trong đời tu mình cũng được nhiều cái cái cái may mắn hơn. Ý là như vậy. Cho nên cái thực tế của cuộc sống thì trước hết là miếng ăn, miếng mặc.
[19:13]Mình lo cho mình đủ miếng ăn, miếng mặc để mình tu. Mà mình nói mình thương người giúp người cũng phải để ý tới cái gì? Miếng ăn, miếng mặc. Đó là thực tế cuộc sống. Chứ không thể mình nói mình thương người giúp người mà chẳng bao giờ thò ra móc ra được đồng nào thì đó cũng không thực tế. Tình thương đó không thực tế, chỉ là nói miệng cho vui. Thực tế là như vậy. Rồi cái mình muốn sống, mình tu phải có nghề nghiệp. Mình muốn giúp người khác lâu bền, cũng phải cho người ta một cái sinh kế, một cái nghề nghiệp. Đó là cái gì? Đó là cái thực tế của cuộc sống này. Rồi thực tế là cái gì nữa? Thực tế là luật pháp nữa.
[19:57]Luật pháp cũng là một điều thực tế của cuộc sống. Cho nên cái, ta cần phải am hiểu luật pháp để sống cho đúng luật pháp, vì đó là điều thực tế. Ta cũng cần giúp cho người khác biết luật pháp, để người khác đừng vi phạm luật pháp, đó cũng là một cái thực tế của cuộc sống. Mà luật pháp là gì? Đầu tiên là luật giao thông, bước ra đường là đụng cái luật rồi, phải không ạ? Có nhiều luật khác ta không để ý tại vì cả năm mình chả đụng tới. Ví dụ mình không xây nhà thì mình không đụng tới cái luật về xây dựng, vì mình không có đầu tư làm ăn thì mình không có đụng tới cái luật của doanh nghiệp. À, rồi ví dụ mình không đi xuất cảnh thì cũng không
[20:34]có đụng tới cái luật về di trú hay là xuất cảnh. Nhưng mà bước ra đường cái là đụng cái gì? Luật giao thông liền một cái cái đã, ha. Thì cái trong cái thực tế của cuộc sống của con người, của một người công dân và của một người Phật tử, ta cần phải có cái am hiểu luật pháp ở một chừng mực nào đó, chừng mực nào đó căn bản nào đó trong cuộc sống này và đó là điều thực tế. Nói bây giờ ta muốn làm một cái người tốt trên cuộc đời này, hoặc muốn làm người Phật tử, một người đệ tử Phật tốt, thì phải làm gì? Đầu tiên là mình tuân thủ luật pháp quốc gia trước, mình hiểu biết về luật pháp trước cái đã. Vừa rồi vậy trên báo rộ lên cái tin là quy định là mỗi người dân
[21:17]1 năm phải hiến máu 1 lần, chúng ta có nghe cái đó không ạ? Có nghe. Khi đưa ra thì nghe phản đối quá rồi Bộ Y tế thôi bãi bỏ. Nhưng mà có người hỏi thầy: "Thưa thầy, cái điều đó tốt hay xấu?" Thầy nói con đừng nói tốt nói xấu, hễ nhà nước ra lệnh, dân cứ tuân lệnh giùm. Mình là một công dân thì khi nhà nước ra lệnh thì thì cứ tuân lệnh để cho nhà nước dễ tính. Thầy nói ví dụ bây giờ chiến tranh xảy ra, nhà nước tổng động viên kêu đi lính hết, con dám cãi không? Dám cãi không? Nếu mà kêu già tới chỗ nào đi, thì già cũng phải đi vì đó là lệnh của nhà nước. Mà lúc đó mình có phải hiến máu không?
[21:57]Hiến cả cái thân mạng này luôn, đúng không ạ? Vì Tổ quốc hiến cả thân mạng, còn giờ hiến có mấy cc máu mà la lên la xuống, có chết đâu mà la lên la xuống. Trong khi đó thì thật ra là nhờ nhà nước tạo điều kiện cho mình làm phước á. Thầy rất thèm được hiến máu, nhưng mà hồi trước thầy nghĩ máu thầy bị siêu vi B nên thầy không dám, với lại thầy ốm á, ốm tong ốm teo sợ máu không đủ. Rồi á ai mà vô máu thầy cái lây nó ốm luôn, nó xấu hoắc nữa, kỳ lắm, cái thôi. Chứ sự thật thầy cũng rất thích là được hiến máu, nên nghe ai nói là người đó à con có đi hiến máu thì rất là mừng, vì đó là một loại bố thí.
[22:31]Ta bố thí tiền, bố thí gì cũng dễ, chứ bố thí cái thân thể mình mà nó là máu, thực sự phước rất là lớn. Cái người đó sau này được sức khỏe kỳ lạ lắm. Nên nhiều khi trên báo hay ca ngợi người này hiến máu bao nhiêu lần, bao nhiêu lần, thầy đọc thầy mừng, hoặc là nghe Phật tử nói: "Con mới vừa hiến máu", thì rất là mừng. Thậm chí có cái u già già ngồi ở đằng đâu đây nè, cũng vừa mới khoe hiến máu thì rất là mừng. Thì cái cách mà ta bố thí như vậy là một loại phước rất là lớn. Nên khi mà nghe báo nói là chuẩn bị là quy định một năm người công dân phải hiến máu một lần, thầy cũng mừng, mình chẳng chết chóc gì, nhưng mà đó là cơ hội ta làm phước.
[23:08]Nhưng mà sau này nghe phản đối dữ quá thì ai cũng sợ mất máu đó, ừ mất máu sợ. Ở đây mình có sợ hiến máu không? Nhớ nha, mình phải đi đầu nha! Nếu nhà nước kêu hiến máu, mình phải đi đầu. Đừng có sợ! Quý vị khi mà Tổ quốc cần ấy, cả tánh mạng này còn phải hy sinh nữa mà, còn đây cũng là một cuộc chiến, phải không ạ? Để cuộc chiến chống lại cái gì? Chống lại cái bệnh tật, cái đau khổ của bao nhiêu con người lầm than hơn mình. Mình được phước, mình có sức khỏe, rất là tốt sao. Cho nên cái mọi việc ta tuân thủ cái luật pháp quốc gia cũng là một cái phước và cũng là một điều thực tế. Đó là một điều ta đóng góp cho đất nước mình á.
[23:47]Hôm nay đọc lại cái tin nghe nói là Bộ Y tế nghe phản đối quá sợ bỏ, thầy tiếc hùi hụi á. Thầy nói nếu mà nói mà biểu quyết thì mình kêu Phật tử mình biểu quyết là tuân thủ hết, đi đầu luôn, hiến máu luôn. Mình nói mạnh nghe không biết coi chừng nghe có sợ không biết. Có sợ không? Cứ nghĩ trong chiến tranh coi, bao nhiêu anh hùng ha, bỏ cả gia đình, bỏ cả thân mạng. Mình có vài cc máu mà mà phản đối ỳ xèo. Nên có nhiều người thì hay hỏi thầy về luật pháp rồi đó, thầy nói: "Nhà nước đưa làm sao mình cứ tuân lệnh đi cho nhà nước người ta dễ điều hành. Cứ như vậy trước cái đã." Làm người công dân tốt là cái gì?
[24:26]Cứ là cứ vâng lời nhà nước cho xong chuyện. Bây giờ thì cũng không phải là những điều gì nó gay gắt lắm, đầu tiên chỉ là những luật pháp căn bản trong đời sống, ta cố gắng biết mà mà tuân thủ, đó là điều thực tế để làm một công dân tốt. Mà một công dân tốt cũng là một người gì? Một người đạo đức, một người Phật tử tốt, cứ vậy thôi. Cho nên sau này nhiều khi nhà nước cần cái gì đưa ra thì mình đừng bày đặt phản đối nha, cứ tuân thủ cho nó xong chuyện. Thường thì nhà nước đưa ra cái gì cũng cân nhắc dữ lắm, tùy theo nhu cầu cuộc sống. Nhiều người chết vì thiếu máu quá, máu không đủ để để cung cấp, rất là tội.
[25:03]Vậy thôi, mình có dịp mà cúng dường mừng thấy mồ. Rồi một cái điều thực tế trong cuộc sống nữa ta phải đi tìm nữa là gì? Là sức khỏe. Đúng không ạ? Thầy nhớ hồi nhỏ thì thầy có đọc cái cuốn sách là Bắp Thịt Trước Đã. Rồi trong đó thì họ hướng dẫn cái cách để luyện tập, sống sao cho khỏe mạnh. Hồi nhỏ bây giờ thì cái cuốn đó sao không thấy được tái bản, có lẽ nó cũng lạc hậu, nhưng mà cái nó là điều thực tế cơ bản, đó là chúng ta cần sức khỏe trước đã. Không có sức khỏe thì mọi chuyện ước mơ cao siêu, trí tuệ thông minh tột bực cũng bỏ. Sức khỏe như là đôi chân đứng cho cái đầu ta đặt lên trên đó.
[25:50]Nên sống khôn ngoan thực tế là làm ơn sao? Có sức khỏe cái đã. Mà sức khỏe như thế nào? Sức khỏe làm sao không biết, tới già không bệnh mà chết, đó là số 1. Phải làm sao mình tu như thế nào, tập như thế nào đến khi chết mà không bệnh mà chết là cái lý tưởng. Cái đó hiếm có, phải không ạ? Thường là ta muốn chết ta phải làm sao? Bệnh vật vờ, vật vưỡng, vật vã rồi mới chết được. Lúc đó hết sức là khổ sở, mình khổ mà làm sao? Gia đình mình cũng cũng khổ lây. Cho nên ta ráng tu làm sao để ta hết tội thì ta được cái chết an lành. Ta ráng tập làm sao ta khỏe với lại cái trạng thái thư thái, an lạc cho tới khi chết.
[26:32]Hôm rồi vậy thầy đi vào Thanh Hóa, đi vào Thanh Hóa mấy ngày đi với một cái anh á, anh cũng làm doanh nghiệp, thì ảnh dắt về thăm mẹ anh. Thì mẹ anh ở một cái làng quê ở Thanh Hóa. Cụ sống, bà cụ năm nay là 90 tuổi, thì bà mới nói là: "Bà ngoại của anh mới mất cách đây 5 năm." Mẹ anh là 90 tuổi mà bà ngoại của anh, tức là mẹ của mẹ đó, mới mất cách đây 5 năm. Và người ta, dân làng ai cũng xuýt xoa tội nghiệp cho bà cụ, 85 tuổi mới mồ côi mẹ. Mà bà chết thế này, bà chết thế này, vì nếu bà còn sống là năm nay bà 10 mấy tuổi, bà bà cụ già. Tức là năm đó bà vẫn đến thăm con gái, tức là con gái mình là 85 tuổi thì bà vẫn
[27:17]đến thăm, đi bộ đến thăm, thăm rồi bà về nhà bà xếp quần áo và tắm rửa, bà ăn miếng cơm rồi lên bà nằm ngủ, sáng ra mới hay bà đi mất trong giấc ngủ. Cái chết lý tưởng đến như vậy. Thầy nói: "Như vậy là bà cụ sống một đời rất là thiện lành, có lao động vừa phải, sống một đời thiện lành mới được cái chết như vậy." Mà thầy thấy cái bà con á, cái bà bà mẹ của anh này đó, 90 tuổi, thì thầy đến thầy nhìn gương mặt cũng hết sức là hiền lành. Thầy nói: "Bà này cũng sẽ như vậy, sẽ giống mẹ mình, sẽ giống mẹ mình là cũng sẽ có một cái ra đi rất là êm ái." Và sức khỏe là một cái điều thực tế của cuộc sống.
[27:57]Nên ta nói những điều cao siêu gì không biết nhưng làm ơn sao? Có sức khỏe cái đã. Ta muốn tu tập cao siêu thì sao? Cũng phải có sức khỏe cái đã. Mà muốn có sức khỏe thì phải có khôn ngoan, ăn uống hợp hợp lý, tập luyện, đời sống điều độ, phải biết kiềm chế mình. Vì hầu hết những cuộc vui trên đời đều làm hư hao sức khỏe. Đúng không ạ? Mê chơi game thì sao? Có người đột tử chết ngay khi mà đang bấm cái phím game. Những cái điều mà làm cho ta say mê trên cuộc đời hầu hết là làm sức khỏe hư hao. Nhậu khoái không ạ? Khoái. Sức khỏe làm sao ạ? Bị bị tàn phá. Rồi ma túy thì sao? Rất là mau hư bộ bộ não mình. Rồi cái gì nữa nha?
[28:47]Gì đó, rượu nè, ma túy nè, gái nè, thuốc lá nè, cờ bạc, cờ bạc thì nó chém mình đứt ngón tay luôn nha, không có tiền trả nó chém bay cánh tay mình luôn. Đó đó, tất cả những cái gì làm cho ta nghiện ngập, ham thích đều ảnh hưởng sức khỏe. Vì vậy ta phải biết gì? Kiềm chế là vậy. Cái bản lĩnh của con người là biết kiềm chế. Có cái câu đó thầy đọc trên mạng thấy rất là hay, nói là: "Một người đàn ông có bản lĩnh không phải là một người đàn ông thành thạo trai, gái, rượu, chè, cờ bạc, ma túy, mà là một người đàn ông biết từ chối những thứ đó, đó mới là người đàn ông bản lĩnh." Chứ không phải là anh mê thứ đó mà gọi là:
[29:28]"Tôi là manly, tôi là nam tính", không phải. Chính con người manly, nam tính là người từ chối những điều đó mới là nam tính. Tụi con manly hay girly?
[29:42]Nên sức khỏe trước đã. Ví dụ như thầy vậy, năm nay thầy đã rất là già, thầy đã gần 70 rồi,
[29:51]ngày nào thầy cũng phải tập hai lần, sáng và và tối như vậy. Tối trước khi đi tắm cũng phải tập luyện, vì nếu mà không tập luyện rồi thì không ngồi để giảng nổi. Và bây giờ ví dụ dù cho thầy có hay ho gì, có thông minh, trí tuệ, đạo lý gì cao siêu không biết, nhưng mà nếu thầy không có sức khỏe, thầy không thể giảng được thì có đem lại lợi ích cho ai không? Không, mà trở thành gánh nặng cho cho đệ tử của mình. Mà thành gánh nặng cho đệ tử mình thì chừng mấy năm rồi đệ tử mình cũng bắt đầu chán mình. Nhớ như vậy! Khi mình kém sức khỏe thì phải nhớ rằng người chung quanh sẽ từ từ mà chán mình. Họ thương mình được vài tháng thôi, mình hết phước rồi tự nhiên họ hết thương.
[30:34]Mà cái khổ nhất là mình không vực dậy nổi, cứ phải lệ thuộc những người thân chung quanh mình, mà cái tình thương thì họ cạn dần cạn cạn dần theo cái cái thời gian mà họ chăm sóc mình. Nên sống trên đời sợ nhất là để người khác chăm sóc mình, vì họ chăm sóc mình mãi rồi họ sẽ bắt đầu chán mình. Nên sống trên đời khôn là sao? Đủ sức khỏe để chăm sóc người khác, ta nhớ như vậy. Nên khi ta bước vào một môi trường cộng đồng, tập thể thế này mà ta thấy người nào cứ lăng xăng lăng xăng đi lo cho người khác thì ta biết rằng người này rất là khôn. Còn cái người nào cứ ngồi một chỗ cho người khác phục vụ mình, người đó rất là
[31:23]Mình khôn là mình phải chăm sóc người khác, mà muốn chăm sóc người khác thì phải có có sức khỏe như vậy. Cho nên là lúc ta còn trẻ là phải chuẩn bị đến lúc ta già, ta phải chuẩn bị một cái sức khỏe làm sao cho đến già vẫn không không mệt, không bệnh, không yếu tim. Còn bây giờ đã già rồi thì sao? Phải có cái cách tập của người già để cho sức khỏe phục hồi, không có yếu ớt, bệnh tật mà phải lệ thuộc người khác nhiều quá. Biết rằng mình đã một đời nuôi dưỡng con cháu đó, biết là con cháu yêu kính mình đó, nhưng cũng đừng có lệ thuộc vào cái lòng hiếu kính đó, mà mình hết phước. Con cái hiếu kính mình, cứ để cho nó hiếu kính, còn đừng có lệ thuộc nhiều.
[32:10]Bất đắc dĩ thôi, chứ vẫn phải tự chủ để mà giữ cái phước của mình. Ai cũng vậy, để người khác lo cho mình mãi cũng hết phước. Mà muốn đứng vững được cuộc đời này phải có sức sức khỏe, đó là điều thực, đó là điều thực tế nha. Rồi ta phải có cái gì? Sống giữa đời này có kiến kiến thức, đó là một điều thực tế. Vì làm con người mà không có kiến thức thì tự nhiên cái đẳng cấp của ta bị bị thấp xuống, nhớ như vậy. Mình xuất hiện giữa mọi người mình không biết gì hết, cái điện thoại nó reo không biết cách bắt, là người ta nhìn mình người ta thương, thương nhưng mà cũng hơi coi coi thường một chút rồi. Đó.
[32:53]Cho nên ta phải có kiến thức, phải trau dồi kiến thức. Mà ta không có đam mê kiến thức đến nỗi mà nó thành cái nghiện, tại vì nhiều khi nó cũng không phải cần lắm, không phải lĩnh vực của mình cũng không cần. Nhưng mà tương đối trong cuộc sống này, mình cũng phải có chừng mực kiến thức nào đó. Vì cái tương quan của con người ngày nay đối với xã hội rất là phức tạp. Ví dụ người ta nói về tới cái gen sinh học, mình phải hiểu gen sinh học là cái gì, bởi vì vấn đề đó bây giờ thường được nói tới. À đây thực phẩm biến đổi gen, rồi biến đổi gen là cái gì. Ờ thằng đó cái mặt nó vậy, cái gen của thằng này coi
[33:27]bộ không phải của bố nó, tức là ý nói cái gì? Ý nói của ông hàng xóm, thí dụ như vậy. Những cái điều mình phải hiểu, ví dụ nói tới gen. Ừ. Hoặc là bây giờ nói đi tới chỗ đó là trọng lực nó hết rồi, mình phải hiểu trọng lực là cái gì, mà tại sao trọng lực nó hết? Đó những kiến thức cơ bản về khoa học. Hoặc là kiến thức cơ bản về xã hội học, như vậy. Nên nói là à cái passport này cái hộ chiếu này đi được bao nhiêu nước mà không cần phải visa, những cái cơ bản về luật pháp mình phải biết sơ sơ. Rồi đi ra đường, dòm cái lane nào cũng phải biết, phải không? Nói: "Giờ không có lane đi bộ." Không lane đi bộ tại mấy người buôn bán lề đường cả.
[34:06]Nhưng mình phải biết như vậy và mình đi sẽ đúng cái lane của mình thì đỡ vất vả mình, đỡ vất vả mọi người đi và cũng đỡ vất vả cho anh công an giao thông phải xử lý, vân vân. Nên những kiến thức trên cuộc sống này rất là nhiều. Hoặc là bây giờ nói: Này ngày vui quá cái mình mở nhạc to, nhưng bên cạnh mình hàng xóm người ta làm sao? Có người bị bệnh tim, cái tiếng bass, cái tiếng nhạc mà bass nó dọng ầm ầm làm người ta trầm trọng cái bệnh của người ta thêm, tại cái tiếng bass nó đánh vô trái tim người ta. Thì mấy cái kiến thức phải biết về môi trường. Mà cái tiếng ồn là một cái loại ô nhiễm môi trường.
[34:42]Đó thế nào là là ô nhiễm môi trường, thế nào là bảo vệ môi trường, những kiến thức cơ bản ngày nay ta phải biết, vì sao vậy? Bởi vì cái ô nhiễm môi trường đã tới mức báo động trên toàn thế giới. Và có những thế những cái nước người ta bảo vệ môi trường cực kỳ quyết liệt và văn minh, thì ta không thể để cái đất nước của mình bị lạc hậu, để cho người nước ngoài họ bước vào cái nước mình, họ xem thường. Cái xem thường vì nói: Người Việt Nam ở bẩn. Ở bẩn là vì sao? Vì không biết bảo vệ môi trường. Cái đó là cái nhục của cả một quốc gia. Nhiều khi chỉ cần một người thôi, chỉ cần một người đứng ngay đường phun một bãi nước bọt cái bẹt,
[35:24]thò tay ra nơi ô tô quăng ra cái rác, cả cái đất nước này mang nhục. Nếu đằng sau lưng mình là một người nước ngoài, thì cả cái đất nước này mang nhục, ta nhớ điều đó giùm nha. Ta quăng cái rác, chỉ một mình mình quăng, nhưng cả đất nước này bị đánh giá thấp xuống liền. Những cái kiến thức đó ta phải biết. Đó, đó là điều thực tế của cuộc sống này. Chứ đừng nói: "Dạ cái cõi này tôi không cần, vì sao? Vì tôi chết tôi vãng sinh về cõi Phật, trên đó không có rác, không có môi trường môi triếc gì hết trơn á." Cái điều đó là sao? Ảo vọng, ảo tưởng, không thực tế. Sau khi chết về cõi nào chuyện đó tính sau,
[36:04]nhưng mà ta đang sống ở cõi này thì phải xây dựng cái cõi này, mà ta đang sống ở đất nước này thì ta phải phải xây dựng đất nước này, phải yêu cái đất nước này cái đã. Những điều đó là gì? Là thực tế. Ví dụ như là nói lời Phật dạy là ta phải yêu tất cả chúng chúng sinh, cái gì con nhện cũng yêu, con dế cũng yêu nữa, con tắc kè cũng yêu nữa, mà chúng sinh không phải ở cõi Trái Đất này, nếu lỡ phát hiện trên Sao Hỏa có con giun, mình cũng phải yêu con giun trên Sao Hỏa luôn nữa. Thực tế không? Không, không thực tế gì hết trơn. Hoặc nói nghe nói có một cái bản sao Trái Đất cách đây tức là 15 năm ánh sáng,
[36:44]mà vì trên đó có thể là bản sao giống hệt địa cầu nên trên đó sẽ có sinh vật và theo lời Phật dạy, dạ con cũng yêu sinh vật ở trên đó luôn. Thực tế không? Không, không thực tế. Cái cao siêu đến cái lý tưởng tột cùng của của Phật thực sự dành cho những bậc thánh đắc đạo. Những điều mà các vị đó họ cảm nhận tới, tâm họ với tới, thì tâm họ với tới đâu thì họ phải yêu thương tới đó. Còn chúng ta ở đây, tâm ta với tới đâu? Tâm ta với tới đâu? Tâm ta với tới đâu thì ta phải yêu thương tới đó, đó là thực tế. Đầu tiên là tâm mình với tới đâu? Đầu tiên mình chỉ với trong gia đình mình thôi, luẩn quẩn gia đình thì phải yêu thương gia đình mình.
[37:28]Rồi bắt đầu mình mở mắt nhìn ra, mở tâm ra thì thấy có nhà trường, có hàng xóm, có láng giềng. Lớn hơn chút xíu mở tâm mình ra, mình thấy có một cái đất nước này, thì mình phải yêu thương đất nước này. Rồi khi tâm mình bắt đầu mình băn khoăn về chuyện của thế giới nha, à thì ra nước Việt Nam mình không phải là một nước duy nhất, trên thế giới còn nhiều quốc gia, thì mình phải phải yêu thương cả cái nhân loại này. Hễ tâm mình tới đâu thì yêu thương tới đó. Rồi bắt đầu tới tới gì? Có những người tâm họ tới gì? Tới con cá dưới biển, cá voi dưới biển, ừ tới những loài gì? Tới những loài mà chim chóc vào trong cái Sách Đỏ trên rừng
[38:04]họ cũng yêu thương, nghĩa là tâm họ tới mức độ đó. Nhiều khi mình không bằng được, nên họ yêu thương được nhiều giống loài như vừa rồi vậy. Ở biển Phan Thiết có cái con hải cẩu, không biết nó đi lạc đâu nó trôi vào đây, nó cứ lên thân thiện nó lên nó chơi đùa với con người, ai cũng thương nó, cho đến ngày hôm phát hiện nó bị đánh chảy máu chết luôn. Tất cả mọi người đều lên án và không biết kẻ nào tàn nhẫn như vậy. Đánh giết chết một con vật hết sức là thân thiện, mà trong những ngày nó còn sống nó cứ lên nó chơi với con người và nó được những người dân ở đó yêu thương, thì những cái người dân mà yêu thương được con hải cẩu là cái tâm họ cũng đã làm sao?
[38:41]Cũng đã với tới loài vật rồi, chứ không phải chỉ là con người không, mà cái tâm đã với tới loài vật, mà tâm với tới đâu thì yêu thương tới đó, thì đó là cái đạo đức. Còn tâm mình với tới mà mình không yêu thương thì đó là ác. Còn đạo lý là gì? Tâm mình với tới đâu thì mình yêu thương tới đó, đó là điều thực tế. Cái tâm mình tới đâu, cuộc sống mình tới đâu, đó cái ảnh hưởng cộng đồng mình tới đâu thì mình yêu thương tới đó, đó là thực tế và đó cũng là gì? Đó là cái kiến thức. Cho nên ta cần có kiến thức trong cuộc sống này, đừng để lạc hậu, đừng để thiếu hiểu biết. Thì cũng may mắn là trong cái thời đại kỹ thuật khoa học này
[39:23]ta có cái ti vi, mỗi ngày trên đó nha, đài phát hết tin này tin kia. Ví dụ ta không có đọc sách nhiều thì chỉ xem đài chút xíu, ta biết chuyện này chuyện kia, mà có hiểu biết nhiều thì ta cũng đỡ sai lầm nhiều, đó là một cái thực tế để làm một con người. Rồi những kiến thức về kỹ thuật khoa học rồi phải biết chút chút như vậy, đó là thực tế cả. Nói đi nói lại thực tế là gì? Tức là bây giờ ta xây dựng cái cuộc sống này, ta phải thực tế. Ta muốn tu tập, ta cũng phải thực thực tế. Ta muốn làm những điều đạo đức, ta cũng phải bắt đầu từ thực tế, đúng không ạ? Tức là phải thực tế cái đã, rồi mới làm gì thì làm gì thì làm.
[40:08]Ai có thể tóm tắt cho thầy một chữ một mà gom lại hết cái chữ thực tế lại không? Một chữ thôi, một từ một.
[40:19]Nãy giờ thầy nói mênh mông thiên địa vậy, bây giờ ai gom lại giùm một chữ một coi. Thầy nói một chữ một thôi, nhưng mà thầy nói xong đừng chửi thầy: Tiền.
[40:36]Đừng nghĩ thầy tham, nhưng nó là một sự thật. Tuy nhiên mà ta sử dụng nó như thế nào thôi, thì lệ thuộc vào kiến thức, đạo đức của ta. Nhưng mà không có nó thì không có chuyện gì xảy ra. Tiền, tiền trước cái đã. Thực tế là như vậy. Đó, nói một câu một. Tuy nó không phải là mọi khía cạnh, nhưng nó đều liên quan với cái chữ đó hết. Nhưng mà ta sử dụng thế nào, không phải là ta tham, nhưng nó đấy, dấu hiệu của sự thực tế là là nó đấy. Bây giờ mình qua tới cái chữ thứ hai là chữ "tử tế". Tử tế là cái gì? Tử tế là bắt đầu biết nghĩ tới tới cái người chung quanh mình, phải không ạ? Tử tế bắt đầu biết nghĩ tới người chung quanh,
[41:23]nghĩa là cuộc sống ta không còn vị vị kỷ mà bắt đầu mở lòng để vị vị tha. Đó là người tử tế. Nhưng cái chữ tử tế nó hay hơn cái chữ, nó nó nó nó thực tế hơn cái chữ vị tha, nó nó cụ thể hơn cái chữ vị tha. Vị tha nghĩa là vì tha nhân, là nói một cách rất tổng quát. Nhưng chữ tử tế, nó là cái gì cụ thể, chi tiết, tẳn mẳn, tỉ mỉ, là những cái sự đối xử cụ thể của ta để bày tỏ cái lòng tốt của ta, cái tình yêu thương của ta với với người khác. Đó gọi là tử tế. Nên cái chữ tử tế nó có tính gì? Cụ thể, chi tiết hơn. Còn cái chữ vị tha thì nói tổng quan, tổng quát. Còn cái chữ tử tế thì là chuyện thực tế,
[42:13]chuyện cụ thể, cái cách đối xử cụ thể của ta. Mà cái tâm lý của cái người mà có cái tâm tử tế là như thế này: là cái tâm sợ, sợ những điều thế này: sợ người khác buồn, sợ người khác vất vả, sợ người khác khổ sở. Đó là người có tâm tử tế. Còn nếu mình chưa có cái sợ đó thì mình chưa phải là người tử tế. Ví dụ khi ta nói chuyện với ai ta muốn nói gì đó nói, họ buồn phiền kệ họ, thì ta là loại người gì? Không tử tế. Còn khi ta nói chuyện với người khác, ta có cái nhân nhượng, ta có dè chừng, ta cẩn thận, ừ ta lễ độ để cho người khác đừng buồn, thì đó là dấu hiệu của sự tử tử tế. Rồi ví dụ như gặp nhau, nói chuyện vài ba câu, rồi tự nhiên trong tâm mình khởi lên:
[43:09]"Không biết người này có khổ không, có cực không, có nhọc không? Người có cần cái gì hay không?" Thì đó là tâm tử tâm tử tế. Ta tự nhiên ta khởi lên cái câu đó liền: "Người kia có cần gì không?" Ví dụ có một người khách họ đến thăm mình, họ đến thăm mình thì trong tâm ta tự nhiên nghĩ liền: "Phải có cái chuyện gì họ mới đến thăm mình." Thì tại sao người ta đến thăm mình? Kinh nghiệm của chúng ta sống trên đời bao nhiêu năm, tại sao người khác đến thăm mình? Đúng, mượn tiền. Hay, cái người này rất kinh nghiệm.
[43:50]Nhờ vả, phải không ạ? Thường là như vậy. Mà đó là một sự thật và ta đừng có khinh chê điều này, đừng bao giờ có cái tâm mà mà coi thường điều này khi người ta đến thăm mình với một cái ý nhờ vả. Và hãy biết rằng chuyện đó là chuyện rất bình thường của cuộc đời này nha. Ví dụ như thầy cũng vậy, tự nhiên có cái ông thầy ổng ổng gọi điện: "Hôm nay là Thượng tọa khỏe không?" là mình biết câu vài câu nữa sẽ tới có cái chuyện gì đó mà tới cái sự nhờ vả liền. Và mình chuẩn bị cái lòng mình sẵn, chuẩn bị mở lòng ra, không có phản kháng. Chờ nói qua nói lại một lát thế nào cũng tới câu đó, và mình cũng liệu xem cái khả năng mình giúp được bao nhiêu.
[44:32]Vừa nghe vừa gọi lên hỏi thăm là đã biết ngay cái chuyện sẽ xảy ra. Đấy, đó và mình phải mở lòng chờ đợi điều đó, đừng từ chối trước. Chắc chắn chuyện hoặc là nói: "Thưa sư phụ, có cái chùa đó có sư đó tới thăm sư phụ." thì đầu tiên phải mở là: "Chắc thế nào cũng có chuyện nhờ gì đây." Và mình phải vui vẻ đón nhận điều đó, vì sống trên đời là làm sao? Là người ta phải nhờ vả nhau, đây là chuyện hết sức là bình thường. Vì nếu khi ta khổ, ta làm sao? Ta cũng phải phải đi nhờ vả người khác. Cho nên khi thấy người khác nhờ vả mình thì hãy vui mừng. Chỉ có một cái điều ta lo là nhiều khi ta không đủ
[45:07]sức giúp thôi, chứ còn thấy người khác đến nhờ vả, họ dù họ chưa mở miệng, mình đoán thôi, là đã phải vui vui mừng vì người ta còn nghĩ đến mình, nghĩ rằng mình còn có thể giúp người ta được, thì mình còn giá trị trong cuộc sống này. Nên phải vui mừng khi mà được người khác nhờ vả. Giúp hay không giúp là một chuyện khác, nhưng đừng bao giờ coi thường cái người mà họ tới nhờ vả mình. Mà có những trường hợp là vì người ta mở miệng nhờ, nên mình tìm cách giúp. Có những trường hợp mình tử tế đến cái mức độ là người ta không mở miệng mà mình đoán được, cũng tìm cách giúp người ta luôn. Thì đây là người mà tử tế tới mức độ tinh tế.
[45:50]Cái tinh tế một lát nữa thầy nói sau. Đó là mình sâu sắc đến như vậy. Người ta chỉ đến ngồi chơi nhưng mình nhìn người ta, mình hiểu là người ta đang cần một cái gì, đang thiếu một cái gì, đang khổ sở một cái điều gì. Mình khơi ra, khơi cho tới khi tìm ra được cái nhu cầu thật sự để mà mình đề nghị mình được giúp đỡ người ta. Thì cái người mà tử tế đến mức độ như vậy là đã đến tinh tế rồi. Đó là người sống rất là tốt, sống rất là đẹp. Mình phải tu làm sao cho đến cái mức độ đó. Nên nhớ vậy, cái người tử tế là người có mấy cái sợ?
[46:25]Sợ gì? Sợ người khác buồn nha, sợ người khác cực, sợ người khác đau khổ. Mà muốn mình sợ những điều đó thì mình có cái gì? Tâm mình phải thương người, đó. Phải có cái tâm thương người thì mới có cái tâm sợ đó, mà thương người đủ cái sức trở thành sự tử tế. Thương, thương người, vị tha chưa gọi là tử tế nha. Nhớ như vậy, chưa gọi là tử tế, tại vì tử tế là nó bắt đầu đi vào cái việc làm cụ thể. Nó đi vào cái tâm lý sâu sắc rồi mới có sự tử tế. Còn ví dụ nói nói thế này, nói: "Trước đây con chưa biết thương ai, cho đến khi gặp Phật pháp cái con tu tập, ngày nào con cũng nguyện lòng thương yêu mọi người,
[47:17]cho nên qua 5 năm con cảm thấy là trong tâm con đã thương được mọi người." Nói câu đó là thực đó, đúng đó, nhưng mà chưa đạt được cái mức độ tử tế. Vì mình cứ thương khơi khơi thôi. Đúng là tình thương đã xuất hiện trong lòng rồi đó, nhưng mà cứ thương khơi khơi thôi, thương trên mây, chưa đi vào công việc cụ thể, chưa khi mà ta gặp từng người, ta đoán được cái nhu cầu họ cần cái gì. Ta chưa có thể thò tay ra giúp họ được cái việc gì cụ thể thì chưa có thành sự tử tế, mà có khi phải đợi họ nói ra. Nhiều khi họ phải nói đi nói lại nhiều lần rồi ta mới bắt đầu tìm cách giúp, thì cái cái tình thương
[47:58]đó nó chưa đạt thành cái sự tử tế sâu sắc. Còn ta tu theo Phật pháp mà cái tình thương ta nó lớn dần lớn dần, bắt đầu nó nó mạnh dần mạnh dần cho đến khi nó đạt được sự tử tế. Đạt được sự tử tế rồi thì sao? Thì mình tinh ý lắm. Những người đến chung quanh mình, mình đều cứ lo cho người ta trước á. Lúc nào cũng lo sợ ờ không biết người ta đi giờ này người ta đói không, mà người ta cái giờ này như vậy người ta đã khát không, gia đình đã cần cái gì, không biết quần áo người ta đã đủ mặc chưa. Ở trong tâm cứ hỏi những điều đó suốt như vậy thì đó gọi là người tử tế. Và giữa cái tử tế và cái thực tế thì nó làm sao?
[48:38]Nó hơi ngược nhau, ngược nhau.
[48:44]Vì cái người mà tử tế hay thương người, hay lo cho người nó sẽ nhiều khi không thực tế, đôi khi nó vượt quá cái khả năng của mình. Lòng thì mình cứ thương muốn giúp, mà khả năng không đủ. Nên cái khả năng là điều thực tế, mà cái tâm tử tế muốn giúp người nó là một cái đạo đức ở tầm cao. Hai cái điều đó nhiều khi nó ngược nhau, nó mâu thuẫn với nhau. Và thường thì cái nào thắng? Cái thực tế với cái tử tế thì cái nào thắng? Chắc không? Thường thì thực tế thắng. Ví dụ đến: "Bây giờ lúc này tôi khó khăn quá, bạn cho vay 5 triệu." Thì mình ngồi mình ngẫm nghĩ cái số tiền mình có, mình không đáp ứng được, mà cái người kia cũng cần thật,
[49:33]mình cũng không biết chừng nào họ trả, thôi mình đành phải từ chối. Mặc dầu mình cũng hơi hơi muốn giúp, thì cái hơi hơi muốn giúp đó là tử tế đó, nhưng mà cái thực tế là tiền mình không đủ. Cho nên trong thực tế ta không giúp được, tức là cái thực tế đã thắng cái cái tử tế. Trường hợp nào thì cái tử tế nó thắng cái thực tế? Trường hợp nào thì cái tử tế nó thắng cái thực tế? Ta có một cái ví dụ rất là lớn.
[50:04]Cái ngày mà ta đứng lên để chiến đấu giành độc lập cho đất nước này, lúc đó cái ngân sách của mình có không? Không có đồng nào hết trơn. Nước ta nghèo đến như vậy. Nếu mà nói thực tế thì ta không đủ sức để tiến hành một cuộc chiến tranh giành độc lập, hoàn toàn không đủ. Nhưng mà rồi cuối cùng thì sao? Ta đã chiến thắng. Có những con người mà bất khuất, kiên cường trong đói khát, trong gian khổ, trong thiếu thốn vẫn ha vẫn chấp nhận dấn thân, hy sinh để đi theo ngọn cờ của Đảng mà giành độc lập cho đất nước này. Cái tình yêu nước đó gọi là gì? Tử tử tế. Còn cái thực tế là gì? Nghèo, không có cơm ăn, không có cây súng để bắn.
[50:55]Nhưng mà rồi cuối cùng thì cái gì đã chiến thắng? Tử tế đã đã chiến thắng cái thực tế và ta có một đất nước hòa bình, thống nhất ngày hôm nay. Cho nên nếu mà nói những trường hợp nào mà cái dân tộc nào mà cái sự tử tế có thể chiến thắng được cái thực tế, thì phải nói ngay là người Việt Nam ta.
[51:20]Có một câu chuyện nhỏ hơn, đời thường hơn: anh đó ảnh yêu cô đó. Ừ, nữa cũng yêu nữa, khổ ghê vậy đó. Nhưng mà tại câu chuyện nó như vậy. Thì cứ lâu lâu mà hẹn hò đi chơi thì ảnh chở cổ đi ăn ở cái quán cóc, nước bên đường như vậy. Và có đôi lúc ảnh cũng kẹt tiền, thì cổ lại loay hoay để dành tiền để cho ảnh, vậy. Cái tình yêu rất là vui. Thì sau một năm mà yêu nhau trong cái nghèo khổ như vậy, thì anh mới ngỏ lời xin cưới. Thì cô này thôi yêu rồi cưới cho rồi, chứ không lẽ treo hoài nó cũng kỳ, thôi cưới. Tới ngày mà bắt đầu tiến hành dắt về cha mẹ làm đám cưới thì mới phát hiện ra cái ông này ổng giàu kinh hồn.
[52:10]Nhưng mà ổng thử cái lòng tử tế của cô này, coi cái tử tế với cái thực tế của cô này lớn hay hay nhỏ, cái nào lớn. Không ngờ cô này cái tử tế lớn hơn. Tức là ảnh không phải là con người người nghèo đến nỗi mà nó tàn mạt, cùng đường mà mà thất cơ lỡ nghiệp. Cũng sống được, nhưng mà không phải là người khá giả, khi có khi không, khi thiếu khi đủ khi thiếu khi đủ. Cô này chấp nhận đi qua cái giai đoạn tình yêu cũng khi thiếu khi đủ như vậy một cách yêu thương mà thấy rằng cô ổn định, đàng hoàng. Đến khi về thì mới phát hiện ông này ổng giàu quá chừng, coi như trúng mánh bây giờ muốn gì cũng có hết.
[52:44]Nhưng mà trong giai đoạn đó thì ổng đi tìm cái con người mà cái tử tế nó chiến thắng cái cái thực tế, và ổng chọn được người vợ tốt, đại khái là như vậy. Đó là cái câu chuyện thứ hai, nhỏ hơn. Có câu chuyện thứ ba là có người đến xin đi tu, ông thầy ổng nói: "Chùa thì không có cơm ăn con ơi." Chùa không có cơm ăn. Nói: "Dạ, miễn là là là là thầy ăn dư rồi con ăn của thầy. Thầy ăn không hết thì con ăn, miễn như con được tu với thầy." Rồi ông thầy ổng cứ từ chối mãi không được, cái người kia cứ kiên trì xin. Rồi thôi ông thầy mới chấp nhận. Thì cái đó là gì? Cái tử tế đã thắng cái cái thực tế. Mà cái con người đó sau này mới thành một bậc đạo sư của cuộc đời này.
[53:36]Con người người này mới đem cái điều tốt đẹp mà rao giảng cho mọi người nghe được. Vì họ đã vượt qua được cái tầm thường của cuộc sống thực tế này. Vì ta sống cần thực tế, nhưng mà cái thực tế đó nó cũng phũ phàng lắm, nó cũng trắng trợn lắm, nó cũng cay đắng lắm. Cứ lệ thuộc vào cái thực tế, ta không bay lên được, chân mình cứ đi dưới đất mãi. Mặc dầu sống trên đời là phải đi dưới đất cái đã rồi hãy bay, nhưng mà nếu cứ đi mãi thì ta không không bay được. Ta cần những con người dám bay. Có những lúc ta không thực tế. Có những lúc ta không thực tế, có những lúc ta như ảo tưởng, nhưng đó chính là sự tử tế cần thiết
[54:21]để ta vượt khỏi thân phận con người mà làm một bậc Thánh. Có những lúc phải như vậy. Nên cái cân đối trong cái cuộc sống này giữa cái thực tế và sự tử tế là phải làm sao? Phải được chiếu soi bởi trí trí tuệ.
[54:40]Chiếu soi bởi trí tuệ đó là gì? Ví dụ như thế này: ví dụ như có ông thầy ổng dạy võ. Ba bốn cậu tới xin học. Ổng mới nói là muốn học võ thì người phải gan dạ. Tại vì những đòn thế đánh ra rất là nguy hiểm, lỡ người ta đánh trúng mặt mình cái sưng mặt cái mình sợ thì làm sao học nổi, bỏ. Cho nên phải gan dạ. Và ổng nói ổng phải thử thách lòng gan dạ, ổng chỉ cái vực: "Cứ nhảy xuống đi. Đứa nào dám nhảy xuống thì ổng dạy." Thì hai cậu thấy rút lui, là vì hai cậu này thực tế, nhảy xuống chưa học võ được là chết ngay rồi. Còn một cậu thì cứ ngồi không biết ổng ngẫm nghĩ cái gì đó, ổng nhảy đại. Cho nên được ông thầy dạy võ.
[55:24]Thì ra ông thầy ổng thực tế hơn, ổng nói một cái điều rất là liều lĩnh nhưng dưới ổng giăng cái lưới dưới á. Nhìn không thấy, nhảy xuống có cái lưới nó hứng. Không sao hết, thì ổng nói cái thằng này biết nghe lời và gan, con người này sau này mới trở thành một võ sư giỏi được. Và ổng đem lên ổng dạy. Thì cái câu chuyện nó như vậy. Đó là cái ông thầy đó vừa là thực tế, phải không, mà vừa là cái gì? Cái sự thử thách rất là vượt khỏi cái thực tế của cuộc đời. Ổng đem cái điều phi thực tế ra ổng thử thì hai người kia chịu không nổi. Cho nên không trở thành cao đồ được. Nếu sau này có tới để học, ổng chỉ dạy những điều tầm thường.
[56:04]Còn cái người mà dám nghe lời, dám nhảy xuống luôn thì ổng sẽ dạy những cái bí quyết, vì con người gan dạ, đủ tố chất. Nhưng mà cái thực tế của ổng là ổng giăng cái lưới chứ không phải nhảy đại. Rất là thực tế. Có những cái thử thách tinh thần, nhưng mà ta phải thực tế cái đã. Nên sống ở cuộc đời này, cái tử tế với cái thực tế ta phải cân đối trong trong tâm mình, trong cái trí tuệ của mình. Ví dụ cái gì cũng tử tế, coi chừng là gì? Là phi thực tế rồi không thành được cái gì cả. Còn mà nếu sống cái gì cũng thực tế hết thì ta không bay được. Ta cuối cùng chỉ là những người người phàm phu tầm thường mãi.
[56:41]Nói cái gì cũng phải có ăn, có mặc, nói gì phải tính ra tiền. Nói gì cũng phải tính ra tiền thì ta không làm được những điều tốt đẹp trên cuộc đời này. Ta ví dụ bây giờ bây giờ nói cái vùng miền Trung của ta đang bị lũ, người ta muốn cứu trợ. Muốn cứu trợ thì phải đi kêu gọi. Đi kêu gọi thì ta tính thêm cái chi phí của việc đi kêu gọi, việc chuyên chở, tính tính xong cấn qua cấn lại rồi cái việc kêu gọi rồi không còn bao nhiêu mà đem đi cứu trợ được. Vì cái chi phí gì nó cũng đội lên hết, cũng thành cái người đi kêu gọi cũng phải tính tiền, việc chuyên chở tính tiền, rồi đủ thứ chi phí trên cái đường đi đó gọi là cứu trợ đồng bào lũ lụt.
[57:25]Nói là cứu trợ rồi không còn bao nhiêu. Vì khi mình tính toán thực tế trên cái đồng tiền rồi nó không còn bao nhiêu hết. Nhưng mà nếu chính vì cái điều đó mà ta không dám làm thì không bao giờ ta làm được một chuyến đi từ thiện có ý nghĩa. Cho nên cứ liều mà làm, hà tiện mà làm, tiết kiệm mà làm, làm sao để đem được nhiều cái vật phẩm mà cứu trợ cho đồng bào cái vùng bị lũ lụt. Thì ta liều ta làm, ta ráng nhịn ăn, nhịn mặc, chịu giảm hết tất cả mọi chi phí để làm thì cuối cùng ta làm được một chuyến từ thiện. Mà trong đời này ta thực hiện được một chuyến từ thiện thì cũng xem như ta có một cái cơ hội
[58:04]làm phước lớn trong cuộc đời của mình, mà phải liều. Chứ nếu tính ra đồng tiền thẳng băng, sòng phẳng, nhiều khi ta không làm được những điều tốt đẹp. Có những lúc phải liều là là như vậy. Có những lúc phải liều là như vậy. Hoặc là nói bây giờ ta muốn tổ chức một cái khóa tu ở chùa, nói dự định là nếu mà mình kêu gọi tổ chức khóa tu khoảng 300 người đến tu. Nhưng mà lỡ 500 người đến tu thì sao, ăn làm sao? Ta tính à mỗi suất ăn mỗi buổi, ngày ăn ba buổi, mỗi buổi vậy là mỗi người mấy chục nghìn, tính ra mấy trăm người con số lên bao nhiêu, tính rồi chi phí để bảo vệ trật tự chung quanh, chi phí lo nhà vệ sinh, rồi một số chi phí xong tính ta không đủ tiền để làm.
[58:46]Cái thôi bỏ. Còn nếu ta hơi liều một chút, ta hơi tử tế một chút, tại cái tử tế nó hơi có cái máu liều ở trong mới tử tế được. Ta cứ tổ chức để đem cho mọi người cái đạo lý, đem cho người một cái khoảng thời gian có cơ hội để họ được tu tập thiền định. Mà thấy giống như là mình thiếu, tại cái số tiền vận động không bao giờ đủ. Tính ra từng người, chi phí từng người ăn, mấy trăm người ăn trong một tuần lễ tu tập hay trong 3 ngày tu tập, mình tính ra mình chạy không nổi. Trước mắt không ai cho, không vận động được. Nhưng mà lúc đó mình cũng mong cho mọi người có một cơ hội để tu tập, dự một khóa tu tập thiền định, cái liều tổ chức. Rồi sao?
[59:26]Rồi cũng thành công vì Phật sẽ gia hộ cho ta. Khi ta có cái tâm tử tế rồi thì trời đất, thần thánh không bỏ ta. Phật gia hộ cho ta. Nên có những lúc cũng cái liều vậy mà ta làm được những điều tử tế trên cuộc đời này. Nên sống trên đời vậy, mặc dầu ta phải thực tế, tính chuyện gì cũng phải thực tế, nhưng ta cũng cần phải tử tử tế. Mà giữa cái thực tế và tử tế thì nó làm sao? Nó đôi khi nó ngược nhau. Mà trong khi nó ngược nhau như vậy, ta cũng phải cân nhắc. Ta phải cân nhắc là lúc đó ta nên thực tế hay nên nên tử tế. Ví dụ thế nào, có những lúc ta phải đành phải thực tế, đành phải thực tế. À ví dụ thế này:
[1:00:12]hôm đó bất ngờ có một cái người họ bị thương, họ thiếu máu. Lúc đó cái máu mà hợp với họ là ta. Chỉ có một mình ta lúc đó mới có thể là tiếp máu cho họ để cứu họ sống. Mà lúc đó thì ta đã nhịn đói một tháng trời chưa có miếng cơm trong bụng. Máu ta cũng đang hết luôn. Thì bây giờ làm sao? Thế là ta rút ra 10 cc mình chết liền, trụy tim chết liền.
[1:00:43]Mà nếu ta không rút ra thì người kia chết, mà rút thì ta chết. Vậy thực tế hay tử tế? Ai trả lời được câu này khen hay lắm.
[1:00:54]Ở trên đời ta có những bài toán khó như vậy thấy không? Giữa sự tử tế và thực tế ta phải cân nhắc như vậy, hai cái đó nó ngược nhau. Mà sống trên đời không tử tế thì đúng từ từ ta thành con vật, mà không thực tế mình chưa kịp làm thánh mình chết mất rồi. Nó ngược nhau, bây giờ Thầy vừa mới ra bài toán á ha, mình không hiến máu để tiếp cho người đó người đó chết, nhưng mà tiếp máu thì mình chết liền. Thì trong trường hợp này ta nên làm gì? Cưa đôi ra cho họ một chút, rồi mình một chút. Đó, khó không à? Khó, cho nên lúc này phải tính lại thế này: mình với người đó sống ai có lợi cho cuộc đời hơn?
[1:01:35]Và mình đừng xem mình quan trọng, mình cũng xem như mình là một người bình đẳng như người đó, và đem hai người đó cân nhau. Mà trong đầu mình không có thiên vị mình này nha, mình trong đầu mình không có thiên vị mình. Trong trường hợp phải tính cho nhanh, tại vì trễ người kia chết liền. Tính cho nhanh là giữa mình với người đó sống ai có lợi cho đời? Nếu thấy rằng mình sống có lợi thì thôi đành "goodbye, see you next life".
[1:02:01]Hẹn gặp anh ở kiếp sau, chứ giờ thôi anh đành phải ra đi, bởi vì anh sống anh chỉ nhậu không à, anh làm khổ vợ con, còn tôi sống thì tôi còn đi giảng được, ví dụ vậy. Lúc đó mình không thiên vị, nhưng mà nếu trong trường hợp ngược lại, ha, trong trường hợp ngược lại, mình sống mình thấy mình chả làm được ích cho ai cả, chỉ còn có giọt máu cuối cùng, trong khi cái người kia là một nhà khoa học, ổng mới bị tai nạn mà nếu ổng chết liền ổng sẽ bỏ dở cái công trình, mà công trình đó có lợi cho quốc gia thì sao? Thì chấp nhận là rút máu cho ổng liền, và cũng nói câu y hệt "see you next life" rồi mình đi luôn, như vậy.
[1:02:38]Cho nên, đó, cái bài toán giữa tử tế và thực tế khó thấy không à? Nó lệ thuộc cái trí tuệ và cái đạo đức của ta nữa. Nên khi Thầy chưa nói hết rồi mọi người rất là khó giải, nhưng mình nói thêm phần sau ai sống có lợi thì ta mới hy sinh. Thì đây là một bài toán nhỏ, một bài toán trong bao nhiêu bài toán, và trong cuộc sống này nó có nhiều cái bài toán cái loại đó như vậy lắm á. Lúc đó ta mới thử thách ta, bây giờ ta cần phải thực tế và tử tế nè. Lúc cái đạo đức và trí tuệ ta đến mức độ nào là ta chọn cái nào để mà để mà xử lý, thực tế và tử tế như vậy, ừm. Rồi bây giờ thế này nữa, mình đang đi chiếc xe trên đường
[1:03:20]vắng, khuya, đường rất vắng, rất khuya, rất tối, mình đi chiếc xe rồi có người vẫy giữa đường nhờ đi xe nhờ.
[1:03:31]Giờ các con tính làm sao? Trong cái bài toán này nó có một cái điều kiện nữa, là rõ ràng người này có hai chân đứng dính đất, là không phải ma, là người đó, người thật đó. Như vậy bây giờ đó, trong đêm khuya thanh vắng mình đi có một mình, mình có dám cho họ quá giang không? Thấy không? Thầy hỏi câu này là đúng là không biết xử lý. Vì nếu thật sự họ là cái người mà họ lạc lõng giữa đêm trường thì ta chở họ đi thì rất là đỡ cho họ. Nhưng lỡ đó là một tên cướp đang đóng kịch thì cuộc đời ta coi như xong, 7 ngày sau mới tìm thấy xác ta. Thấy sợ không à? Đó, bây giờ đó, giữa thực tế và tử tế mình quyết định cái nào trong cuộc sống này?
[1:04:21]Nếu thực tế mà lỡ người đó khổ thật thì mình day dứt. Vì có câu chuyện thật như thế này, cách đây là khoảng gần 40 năm ở Huế có một cái gia đình đó một người vợ mất thì ông chồng ổng lấy thêm vợ khác, không ngờ cái bà vợ kế này bả ác độc quá. Cho nên bả đày đọa hai đứa con của người vợ trước khổ sở. Mà hai đứa đó nó không còn đường, hai anh em nó phải trốn nhà nó bỏ đi. Mà nó đi nó không biết đi đâu, nó cứ dắt nhau nó đi vô định, đi và nó đói, nó rớt xuống cái vực phía dưới đường đèo. Thì trong cái đêm vắng đó có một cái ông ổng đi xe đi ngang, ổng nghe tiếng kêu ổng dừng lại ổng nhìn xuống ổng thấy hai anh em.
[1:05:03]Hai anh em nó kêu thảm thiết, kêu nhờ cứu. Ổng đứng ổng phân vân giống như mình nãy giờ đang phân vân vậy đó, không biết thực tế hay tử tế, không biết lỡ lên nó giết mình thì sao? Và cuối cùng ổng chọn thực tế ổng chạy đi luôn. Thì 3 ngày sau công an phát hiện cái xác hai anh em nằm dưới đó chết luôn. Không leo lên được và đói, rồi lạnh, trời Huế rất là lạnh, chết luôn. Và ông đó cả một đời ân hận à. Còn nếu cứu thì đúng gặp cướp thiệt thì gia đình mình 7 ngày sau sẽ tìm được xác mình. Rồi bài toán đó ta giải làm sao? Thấy không? Không phải dễ, không phải lúc nào ta cũng giải được. Bây giờ Thầy cũng không có cách giải.
[1:05:42]Cái bài toán hồi nãy Thầy còn đưa ra bài đưa ra cái cách giải, còn riêng bài toán này Thầy không đưa được ra cách giải. Rồi bây giờ cũng vậy, ví dụ như như Thầy, vì bản thân Thầy gặp rất là nhiều sự chống đối, mưu hại. Gặp đầy, giăng đầy hết. Những người đến với Thầy với cái nụ cười thân ái trên môi đến khi đủ điều kiện quay lại hiện ra là một con ác quỷ, chống phá nói bậy nói bạ đủ thứ, Thầy bị nhiều. Thì với cái tình trạng như vậy, cái thái độ của Thầy đối với mọi người đến với Thầy thì sao? Thầy nhìn ai cũng nghĩ chắc ác quỷ quá à. Như vậy Thầy còn đủ lòng từ bi để mà yêu thương giáo hóa không? Không.
[1:06:28]Nhưng mà ai đến với Thầy Thầy cũng tin hết thì sao? Thì cũng tiêu. Người ta sẽ lừa mình, người ta phá đạo tràng. Những người mà nói bậy nói bạ làm cho mất đạo tâm của bao nhiêu người khác. Họ cứ dựng lên những câu chuyện họ nói bậy nói bạ. Người kia nghe không biết gì cứ tin rồi mất niềm tin với Thầy rồi họ không tu nữa, họ nói: "Ông đó ổng giảng hay chứ ổng bậy bạ thấy mồ", rồi người ta không tu nữa. Đó, mà họ sẵn sàng nói nha, nói tràn ngập. Rỉ tai nói, lên mạng nói, nói đủ thứ á. Và như Thầy thì thôi Thầy chấp nhận, nhưng mà những Phật tử đây nè, những Phật tử mình với nhau nè, mình đến nhau trong một đạo tràng,
[1:07:11]mình tin cậy, yêu thương, tử tế, cho đến cái ngày cái người mà họ chiếm cảm tình được mình rồi, mình mến họ rồi, bắt đầu họ nói bậy, bắt đầu họ nói xấu Thầy. Và lúc đó mình sao? Rất dễ nghe lời họ, tại vì họ đã chiếm được cảm tình của mình rồi, chiếm được niềm tin của mình rồi. Họ bỏ mất 2 năm để họ chiếm cảm tình của một số người trong đạo tràng. Sau khi thấy một số người trong đạo tràng mà nhất là những người nòng cốt có vẻ tin họ được rồi, bắt đầu họ nói bậy, họ nói ngược lại hết, quậy cho hết, phá tan hết, rồi là mình mất đạo tâm mình bỏ Thầy luôn. Chuyện nó có không? Đang diễn ra.
[1:07:52]Cho nên giữa cái cái cái thực tế là gì? Có những kẻ xấu xâm nhập. Cái tử tế là gì? Ta phải yêu thương nhau. Thì giải cái bài toán này giữa thực tế và tử tế này ta làm sao? Ta có cái phương châm: ai ta cũng thương, nhưng không phải ai ta cũng tin, nhớ như vậy. Họ bậy bạ kệ họ, mình cũng thương, nhưng mà nói tin không tin. Nói: "Tại sao?". Họ ta sẽ hỏi, mình nói: "Sao sống kỳ vậy? Sao không tin ai hết?". Nói: "Bởi vì Phật dạy cái tâm tôi tôi cũng không tin". Trong Tứ Thập Nhị Chương Kinh Đức Phật dạy: "Đừng bao giờ tin tâm ông khi ông chưa chứng A La Hán". Vì chưa chứng A La Hán rồi tâm ông nghĩ bậy thường xuyên.
[1:08:41]Mình chính mình mình còn không tin mình thì mình còn tin ai được không? Không. Nhưng mà bổn phận ta thì ta phải yêu thương, phải tử tế, đối xử tốt. Nhưng mà tin thì chớ. Hiểu điều này để mà ta sống với nhau trong đạo tràng tu tập. Lúc nào ta cũng tử tế yêu thương, nhưng mà lúc nào cũng phải cảnh cảnh giác, cũng chừa lại một góc của trái tim để tỉnh táo. Dù cho cái người đó họ tốt với ta đến mức độ nào, họ chiếm cảm tình ta, họ săn sóc ta, họ lo lắng cho ta đủ thứ việc gì, nghĩa là ta quý họ cực kỳ luôn: "Sao có con người sống trên đời tốt đến như vậy?". Nhưng xin giấu lại cho Thầy một góc trong trái tim phải có sự cảnh
[1:09:26]cảnh giác, vì không biết ngày nào họ trở mặt, nhớ như vậy nha. Sống trên đời, mà không phải riêng trong lĩnh vực đạo, trong lĩnh vực kinh tế cũng vậy, chính trị cũng vậy. Thương thì thương mà tin thì không. Lúc nào cũng phải làm chủ vấn đề, đừng bao giờ giao cái sinh mạng, giao cái cán cho cho ai. Vì khi họ nắm được cái cán rồi, họ quay cái lưỡi dao họ đâm mình liền. Vì thường con người ta không có làm chủ được cái tâm tham. Như vậy, có những lúc Thầy cũng không có muốn mình phải đứng tên đất đai nhiều, vì Thầy phải đi giảng á, hễ đứng tên đất đai thì phải đi làm giấy tờ rất là mệt, nên nhiều khi Thầy nhờ người này đứng tên, người kia đứng tên.
[1:10:12]Tất cả những người Thầy nhờ đứng tên đều cướp đất Thầy hết. Tất cả. Thầy phát hiện ra là tất cả đều cướp sạch. Khi khi họ thấy miếng đất nó có giá cỡ đó rồi là đạo bỏ liền, đất quan trọng hơn. Mà những người Thầy nhờ đứng tên là những người tốt hay xấu? Họ phải rất là có đạo tâm, rất là tận tụy thì Thầy mới nhờ đứng tên giùm. Nhưng tất cả đều cướp cả. Ta nhớ như vậy. Vì sao? Vì cái đạo đức của họ nó ít hơn cái giá trị miếng miếng đất. Miếng đất ví dụ miếng đất nó ba tỷ thì đạo đức của họ chỉ chịu được tới hai tỷ thôi, tới ba tỷ nó quá cái đạo đức rồi là họ đành phải phải bỏ cái lương tâm đi. Tiền lúc đó nó quan trọng hơn.
[1:10:56]Như vậy thực tế cuộc sống là như vậy. Do đó giữa cái tử tế và cái thực tế ta phải hết sức là cân đối. Nếu sống mà ta không có tử tế thì ta không tu được, mình không trở thành con người tốt, con người cao thượng được, không thành thánh được. Nhưng mà phải thực tế, biết con người là như vậy, con người vốn là ích kỷ, là tham, là sân, là si. Có nghĩa là hôm nay ta nghe cái bài giảng này, mọi người trong đầu đang ngồi đây không ai có một ý nghĩ xấu nào cả, và lòng ta rất là thuần với với đạo, hiện nay. Nhưng mà bước ra khỏi cái bài giảng này, bước ra ngoài sân cái, ai chạy xe tông nhầm mình một cái thì chuyện gì xảy ra?
[1:11:39]Mười ông trời cũng lôi xuống mà chửi. Quên liền, đấy là thực tế, nhớ như vậy. Còn lúc mình đang ngồi với nhau đây đang là tử tử tế, nhưng bước ra ngoài kia cuộc sống thực tế trở lại, tham sân si nó trở lại với ta liền. Phải hiểu điều này như vậy mà nhìn mọi người. Cái tỉ lệ đạo đức trong lòng của mỗi người nó là bao nhiêu. Do đó, mỗi khi trên cuộc sống này mà xuất hiện một bậc Thánh, họ nói những điều đạo lý cao siêu và họ sống đúng những cái đạo lý cao siêu thì ta phải hiểu rằng đó là những điều cực kỳ quý hiếm, những con người cực kỳ quý hiếm. Lâu lâu ở cõi nào họ đầu thai về đây một chút, để mà đem cái đạo lý rao giảng cho mọi người.
[1:12:25]Và đó cũng là lý do mà ta hay ca ngợi những bậc Thánh hết lòng là vậy, vì họ hiếm lắm chứ không phải dễ. Còn đa phần các phàm phu chúng ta, nay tốt mai xấu, nay xấu mai tốt, nó cứ bị thay đổi bất chừng như vậy. Ta không có đủ kiên trì, không đủ lập trường mà giữ cái đạo đức mãi mãi trong mọi tình huống. Thường như vậy, tình huống này ta có vẻ tốt, qua tình huống khác ta thay đổi, ta lại xấu lại. Chỉ những bậc hiền thánh thì bất cứ tình huống nào họ cũng giữ được đạo đức cả. Và những bậc như vậy ở giữa cuộc đời này cũng hiếm lắm chứ không phải là dễ, hiếm. Nên nếu mà ta tu tập thì cái điều ta phải phấn đấu chính là cái điều
[1:13:13]đó đó, trong mọi tình huống giữ được cái đạo đức của mình cho kỹ. Bây giờ ta nói qua phần thứ ba là phần tinh tế nha. Tinh tế này nó khó hơn. Thế thì những điều mà ta nhìn thấy những điều mà người khác không nhìn thấy, những điều mà người khác không nhìn thấy mà nó có thực, đầu tiên là gì? Là luật nhân quả. Phải hiểu luật nhân quả thì ta mới bắt đầu bước vào thế giới của sự tinh tế. Mỗi khi lý giải một điều gì, ta lấy nhân quả ra lý giải trước ha. Ví dụ như mình đang giảng, bỗng nhiên cái điện thoại reo lên thì mình biết ngay cái nhân quả là gì liền.
[1:14:02]Có một cái anh Phật tử thuần thành đến gặp thầy, nói, "Con có một chuyện riêng xin được hỏi." Hỏi, "Chuyện gì?" Nói, "Giờ con gái con nó lấy chồng." Tức là ảnh có một người con gái một thôi. Hai anh chị thì tu hành, lo cho đạo tràng. Người con gái cũng phụ với bố mẹ, cũng lo cho chùa, lo cho đạo. Nhưng không dấu hiệu gì, bỗng nhiên đùng một cái là ngày mai đi làm đám cưới, nên con phải về sớm, dự lễ rồi phải về sớm. Thì cái chuyện mà người ta lớn lên, người ta yêu nhau, người ta làm đám cưới là chuyện bình thường phải không ạ? Nhưng mà ảnh có một cái day dứt. Cái day dứt của ảnh là tại sao con ảnh cũng hiểu đạo,
[1:14:47]đi theo ảnh như vậy mà vẫn phải phải đi lấy chồng, chứ trong lòng ảnh cũng muốn là là thôi nó đi tu. Ừ, nó đi tu, nhưng mà hôm nay vì nó yêu thì cha mẹ không cản được. Luật pháp cũng không cản được, mà trên cái hiền lành của bố mẹ cũng không nỡ cản khi mà con mình đã đã lỡ yêu. Đó, mặc dầu biết rằng cái con đường hôn nhân thật là vất vả, đúng không ạ? Ở đây có ai lấy chồng, lấy vợ rồi nói sung sướng không kìa? Nhiều người còn mơ mộng tình yêu hôn nhân lắm. Nhưng mà đó là con đường cực kỳ vất vả, gian nan. Thì trong lòng ảnh có cái day dứt day dứt. Ảnh ngồi nói chuyện với thầy mà ảnh cũng có vẻ hổ thẹn.
[1:15:31]Ảnh hiểu đạo đến mức độ như vậy, cuộc đời ảnh dấn thân cho đạo đến mức độ như vậy, mà đứa con của ảnh lại bất ngờ cái nó yêu cái và hôm nay nó cưới, làm ảnh cái nhìn nét mặt ảnh day dứt. Nhưng mà trong cái day dứt thì nhìn thấy ảnh cũng có cái hài lòng, có cái bằng lòng. Trên bề mặt ý thức, ảnh có cái suy nghĩ là lẽ ra con ảnh nó nên tu hơn là lập gia đình, tại vì lập gia đình khổ quá, biết. Ảnh nhìn thấy bao nhiêu gia đình và chính cái ảnh cũng vậy, khổ quá. Nhưng mà trong bản năng sâu thẳm, ảnh cũng bằng lòng cái việc con mình đi lấy chồng. Là vì sao vậy? Vì đó là bản năng của cha mẹ. Tự nhiên rất thích con mình lập gia đình.
[1:16:17]Đó là bản năng tự nhiên, đúng không ạ? Nhiều người nói, "Dạ, để con lo cho con của nó xong vợ, xong chồng, yên bề gia thất rồi con sẽ theo thầy tu." Nhưng mà chính cái tâm mình muốn cho con mình lấy vợ, lấy chồng thì cái nhân quả chính mình ở đời sau làm sao? Cũng phải rơi vào hôn nhân trở lại. Đó là nhân quả. Mà đó gì? Đó là sự tinh tế. Ta phải hiểu mọi điều trên cuộc đời này trên nhân quả, và cái luật của nhân quả nó chi phối sâu sắc, chi phối những góc cạnh rất là bí mật ta không ngờ được. Và cái người hiểu đạo là phải hiểu cho tới những nhân quả sâu xa này, ta gọi là tinh tinh tế. Thì bây giờ, ta giải quyết bài toán trên đời là ta nên phải thực tế hay nên phải tử
[1:17:05]tế thì cũng cần phải cái tinh tế về nhân quả này rồi hãy giải cái bài toán đó. Vì nếu ta giải sai, nhân quả tới với ta liền, còn ta giải đúng, phước báo đến với ta liền. Như nay trở lại việc ta cho máu hay không, thì biết trên nhân quả liền. Ai sống trên đời có lợi hơn thì người đó phải sống. Mình xem mình như một cái người khách quan bên ngoài. Đó, nếu mà mình sống có lợi thì thôi mình đành để cho ông kia chết, vì suốt cuộc đời còn lại mình sẽ nhớ tới cái chết của ổng mà mình tiếp tục cống hiến, hy sinh, phụng sự vì mình đã để cho ổng chết. Và cái để tránh cái day dứt đó là mình phải hy sinh,
[1:17:50]cống hiến nhiều hơn nữa để bù lại cái mà mình đã để cho ổng chết trước mắt mình thì mới không bị tội. Mà khi mình chọn lựa mình sống để cho ổng chết vì mình cũng đã chọn lựa con đường cống hiến, hy sinh, phụng sự cho đời thì mới không bị lỗi, không bị nhân quả kiếp sau. Còn trường hợp ngược lại, ổng sống tốt hơn mình, mình rút máu cho liền thì mình chết, ông kia sống. Ổng sẽ sống được, ổng sẽ làm được nhiều điều tốt cho đời thì cái chết của mình là cái gì? Cái phước cực kỳ lớn. Mình hy sinh một cuộc đời này để cho một cuộc đời khác được tiếp tục mà cống hiến cho cho đời, phước rất là lớn. Cho nên giải quyết cái bài toán giữa thực tế và tử tế,
[1:18:32]ta cần sự tinh tế của luật nhân nhân quả là như vậy.
[1:18:43]Những tiêu chí của cái sự tinh tế là thế này: đó là lúc nào cũng cân đối nhìn, xét giữa tử tế và thực tế, đó là tiêu chí thứ nhất. Tiêu chí thứ hai là nhìn được những chi tiết nhỏ. Tiêu chí thứ ba là nhìn được toàn bộ cái tổng thể lớn. Gọi là tinh tế. Tinh tế là nhìn được những cái rất nhỏ và nhìn được những cái rất lớn. Đó gọi là tinh tế. Ta nói ví dụ, ví dụ bây giờ cái việc mà bỗng nhiên có cái chợ tự phát ở bên lề đường, người ta bày ra người ta bán và cũng nhiều người tới đó mua
[1:19:24]thì chuyện gì cái đó cái hệ quả là như thế nào? Nhiều khi cái chính quyền địa phương ngại không dám đụng tới vì nghĩ rằng đó là gì, cuộc sống của những người nghèo, phải không ạ? Họ đem mớ rau, đem con gà ra đó họ bán, lại mà xua đuổi họ coi nó ác quá, mà toàn dân của xã mình không, dòm mặt thấy nhau cả. Bữa nay lại đuổi người ta đi rồi còn mặt mũi nào, vì mình cũng là con cháu mấy người đó cả, trong làng xóm với nhau. Cho nên là cái chợ tự phát vì cái dễ tính của những người chính quyền, cũng cái nể, cả nể của người chính quyền, ta để cho cái chợ tự phát nó phát. Vì nghĩ rằng thế nào họ bán được mớ rau,
[1:19:59]bán được con gà, con cá thì họ cũng nghèo mà. Nhưng mà cái mặt khác là gì? Thường cái chợ tự phát họ ngồi bán ở đâu? Ở lề đường, phải không ạ? Mà muốn mua được trên lề đường thì cái người đứng mua phải đứng ở đâu? Đứng lòng đường. Mà nếu đứng ở lòng đường thì làm sao? Tắc đường. Đó, cái nhân quả nằm ở chỗ này. Cái tử tế là cái không nỡ đuổi để cho người ta bán, người ta kiếm được ít đồng, nhưng cái thực tế là làm tắc đường. Giữa hai cái này sao?
[1:20:34]Bây giờ ta nhìn cái chi tiết nhỏ vậy đó, cái việc mà
[1:20:40]Cái người mà suy xét cho tới sâu, cái người mà bán chợ tự phát toàn là bà con của mấy ông chính quyền nên không đuổi được, không cứng nữa. Nhưng mà nhìn trên cái tổng thể thì sao? Tắc đường nó lại ảnh hưởng tới kinh tế, có thể có tai nạn, có thể có xô xát mà làm cho cái bộ mặt văn minh của cái phường, cái xã mình nó bị giảm đi. Đó là nhìn cái tổng thể, phải không ạ? Đó. Tinh tế là gì? Nhìn được những điều rất nhỏ và nhìn được những điều rất rất lớn. Còn cái người không tinh tế là gì? Là cái người không nhìn được cái điều chi tiết nhỏ mà cũng không nhìn được cái tổng thể. Nhớ nha! Cái tinh tế là người đủ cái tâm nhìn được cái toàn bộ
[1:21:22]tổng thể và đủ sức nhìn tới những cái chi tiết. Còn đa phần con người ta không đủ thông minh để thấy được hai điều này. Đa phần ta không thông minh nên không nhìn thấy được những điều nhỏ nhất và những điều toàn bộ tổng thể lớn nhất. Đó là người không tinh tế. Còn người tinh tế là nhìn thấy nhỏ nhất và cái lớn nhất. Ví dụ, khi một người đến với ta, ta nhìn người đó một cách tinh tế nghĩa là nhìn cái gì? Nhìn những điều nhỏ nhất của người đó. Ví dụ cái gì nhỏ nhất? Cái nhếch mép cười của người đó, cái giọng nói người đó, cái âm vang của người đó, cái cách đi đứng có lết xết hay là đàng hoàng, quần áo người đó mặc, cách người đó để tay để chân.
[1:22:05]Đó là những chi tiết nhỏ để ta hiểu về cái con người. Nhưng mà cái tổng thể là gì? Cái tổng thể là người đó đang là cha, là chồng, cái trách nhiệm người đó đang lo là một cái gì, họ đến từ một cái địa phương nào. Chớ không phải ta chỉ xét nét một con người đó. Ví dụ con người đó khổ, họ có vẻ bần hàn, ít học, nhưng mà ta hiểu trên cái tổng thể là gì? Vì cái gia đình họ không may mắn, họ phải bươn chải sớm, phải nghỉ học sớm. Đó là cái tổng thể. Nhưng mà trong cái khổ đó, trong cái bươn chải, cái ít học đó, ta nhìn cái chi tiết nhỏ, người này họ vẫn có cái phẩm giá của họ, họ vẫn có cái tự trọng, có cái phẩm giá.
[1:22:44]Đó là những cái chi tiết nhỏ. Đó, nên khi mà nhìn một con người, ta phải nhìn một bối cảnh lớn của con người đó, từ đâu con người đó đến, bối cảnh từ đâu con người đó đi ra, nhưng mà chi tiết nhỏ là cái bản sắc cá nhân của người đó ta phải đánh giá cho được. Đó là cái tinh tế. Tức là cái người tinh tế là nhìn được những chi tiết nhỏ và nhìn được cái tổng thể lớn. Rồi bây giờ ví dụ như là một cái người nói muốn mở một cái trường học. Nói: "Thưa thầy, con muốn mở một cái trường dạy nghề." Thì cái chi tiết nhỏ là gì và cái tổng thể lớn là gì? Cái chi tiết nhỏ là trường này nhận được bao nhiêu học viên,
[1:23:21]dạy cái nghề gì, ai, giáo viên nào dạy, cơ sở trường lớp vật dụng đủ không? Và cái tổng thể lớn là gì? Xã hội hiện nay có cần cái người có nghề đó hay không? Dạy ra rồi không ai thuê hết, không biết, không đi làm đâu được hết là cũng chết, phải không ạ? Cho nên, nhìn cái người, cái khả năng dạy nghề cũng vậy, tới chi tiết luôn, mình nhìn tới từng chi tiết, nhưng mà phải nhìn ở cái lớn, toàn xã hội có cần cái nghề anh muốn đào tạo hay không? Cho nên, cái tinh tế là vậy, nhìn được cái nhỏ và nhìn được cái cái tổng thể, và quan trọng là nhìn được cái nhân quả, nhìn được cái nhân quả. Cái trường nó có thành công hay không,
[1:23:59]nhìn cái tướng của ông thầy giáo, ông hiệu trưởng này, ông giám đốc này, cái tướng này có làm nên việc, có thành công hay không. Đó, cái nhân quả là như vậy. Mà khi dạy người ta thành nghề rồi người ta có thất nghiệp hay không, muốn người ta đừng thất nghiệp thì phải làm sao? Thì trong trường phải dạy đạo đức. Trong trường phải có những lúc bắt các em nó đi gì? Đi làm phước, đi đắp đường, đi thăm người nghèo, cất nhà giùm cho người nghèo, tức là làm những việc từ thiện song song với cái việc tạo nghề thì ra trường nó mới có việc nó làm. Giống như là bây giờ nói, nhà nước mình phải có chủ trương là xóa đói giảm nghèo.
[1:24:31]Đó là một chủ trương hết sức đúng của những người mà cầm quyền, ha. Một chính quyền, một nhà nước lo cho dân thì sợ là dân đói, dân dân nghèo nên phải phải xóa đói giảm giảm nghèo. Nhưng mà mình đứng trên cái góc nhìn của đạo học, muốn mà hết nghèo hết đói thì phải làm sao? Phải có phải có phước. Muốn có phước thì phải làm phước. Cho nên, khi nhà nước đưa ra bao nhiêu chính sách xóa đói giảm nghèo thì bên cạnh đó cũng có một cái những con người đi kêu gọi mọi người, nhất là những người nghèo, phải biết làm làm phước. Thì khi mà họ làm phước rồi, thì cái chính sách xóa đói giảm nghèo của nhà nước sẽ thành công.
[1:25:08]Chứ còn nếu mà họ không tự biết làm phước, thì nhà nước có rót vào một đợt nào đó, qua một đợt rồi họ nghèo trở lại liền vì họ không có phước. Nên khi ta nhìn một vấn đề vậy, là phải nhìn cho tới cái nhân quả của nó mới gọi là tinh tinh tế. Ta nhìn vấn đề là phải nhìn tới góc rất là nhỏ và phải nhìn vấn đề đó với cái cái tổng thể mà nó gắn vào. Đó, những cái yếu tố đó, những tiêu chí đó ta gọi là tinh tinh tế. Hiểu như vậy ta mới giải được những bài toán về thực tế và tử tế trên trên cuộc đời này. Khi nhìn một điều gì, ta phải hiểu cái nguyên nhân từ quá khứ sâu xa. Nhìn một điều gì, ta sẽ đoán được cái diễn biến tương lai nó đi về đâu.
[1:25:53]Đó là tinh tế. Ta phải đủ cái nhìn về quá khứ và đủ cái nhìn tới tương lai. Mà ví dụ, ví dụ có người nói: "Giờ muốn mở nhà in, muốn mở nhà in." Thấy nhà in ăn nên làm ra, bây giờ mới hỏi là: Mình phải nhìn cái người đó trong quá khứ họ thành thạo tay nghề chưa? Họ có giỏi về nghiệp vụ nhà in không? Có vốn liếng chưa? Xuất thân từ đâu? Và có phước hay không? Trước giờ có hay bố thí kinh chưa, có ấn tống kinh chưa? Tại vì cái nhân quả để việc làm nhà in thành công là anh từng ấn tống kinh đem cho người ta, tặng sách biếu người ta. Đó mới là nhân quả để làm nghề in thành công. Đó. Đó là quá khứ. Bây giờ đủ điều kiện rồi, bây giờ tương lai,
[1:26:35]tương lai liệu cái ngành in có cạnh tranh nổi với cái gì, cái internet hay không, phải không? Người ta lên mạng người ta coi hết, người ta không cần lật cuốn sách đó nữa thì sao? Đó, phải nhìn tới cái tương lai. Nên cái tinh tế là gì? Những cái tiêu chí của sự tinh tế trong cuộc sống này là gì? Thứ nhất là, á quên rồi, thứ nhất là quên rồi.
[1:26:57]Thứ nhất là nghiệp, nhân quả. Thứ hai là gì? Nhìn được những góc rất nhỏ. Thứ ba là gì? Nhìn được cái tổng thể rất rất lớn. Thứ tư là gì? Nhìn được quá quá khứ. Thứ năm là gì? Nhìn tới tương lai. Đó là tinh tế. Vậy mình đã tinh tế chưa? Chưa. Đó, đây là điều khó này nha. Và khi ta tinh tế như vậy, ta cân đối giữa thực tế và tử tế như vậy, ta sẽ biết quân bình giữa cuộc sống tâm linh và cái đời sống vật chất này. Ta cũng cần ăn, nhưng ta cũng cần phải tu, đúng không ạ? Ta cần phải bảo vệ cái tài sản gia đình, nhưng ta cũng cần biết làm phước, làm từ thiện. Đó, ta biết cân đối khi mà ta có cái tinh tế như vậy nha.
[1:27:48]Trong cuộc sống là những điều thực tế, nhưng cũng cần tử tế để thương nhau. Ai cũng qua những nỗi khổ niềm đau, nên hiểu lắm chỗ thẳm sâu tinh tế. Sống chân chính chưa bao giờ là dễ, có những điều ta không thể nhận ra. Đúng và sai chỉ cách một nhành hoa, nên khiêm tốn nương ngôi nhà Phật pháp.
[1:28:21]Thôi chúc quý Phật tử ăn Tết vui nha! Một cái Tết yêu thương, một cái Tết tử tế nha! Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.