[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời
[0:22]đại chúng ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thì cứ theo thông lệ, cứ đầu năm là chúng ta có một cái bài nói chuyện gọi là đón năm mới. Thì năm nay là năm Nhâm Ngọ, tức là năm ngựa, nên thầy có vài cái ý kiến nói về cái con ngựa mà liên quan đến đời sống tu hành, cũng giống như cái văn hóa hay triết học. Nói về ngựa nhiều lắm, mình không nói hết đâu, mình chỉ rút ra một ít thôi. Có ai tuổi Ngọ không? Chùa mình có ai tuổi Ngọ không? Còn Phật tử có ai tuổi Ngọ không?
[1:06]Trong 12 con giáp á thì có con giáp mà tội nghiệp nhất là con heo, mà thầy trúng cái con đó. Mà thầy đúng là tuổi con heo. Phải ba thầy không canh, đẻ thầy nhằm năm con heo, thử thầy cũng hơi buồn một chút. Bây
[1:23]giờ mình nói về cái con ngựa trước ha. Trước hết là thầy dẫn một cái đoạn trong Tăng Chi Bộ Kinh, Phật nói về đạo lý liên quan đến con ngựa. Thì cái tựa bài là Cái Gậy Thúc Ngựa. Phật nói có bốn loài ngựa: một loài ngựa đó là thấy cái bóng cái roi, thật ra nó không phải cái roi mềm mà quất, mà cái gậy thúc ngựa nó có cái đinh á. Mình kêu là cái cây, cái đót, mình kêu là cái cây đót. Nó đâm vô lủng vậy đó để mà thúc cái con con ngựa phải chạy tới. Mà theo như ở Việt Nam á thì thầy biết là chỉ có người ta đánh bò đó người ta mới dùng cái gậy đó, phải không? Có cái đót. Chứ còn ngựa thì mình không nghe nói.
[2:07]Nhưng mà ngày xưa bên Ấn Độ người ta lại dùng cái cây đót đó để mà thúc ngựa. Thì Phật nói là có cái hạng ngựa đó, chỉ thấy cái cây gậy đó là là bắt đầu là phấn chấn lên và lo gọi là dao động, là lo bắt đầu tung vó ngựa mà chạy. Mà có cái loại á là phải nghĩa là khều khều mấy cái lông rồi bắt đầu nó mới phấn chấn lên nó tung vó ngựa nó chạy. Và có loại là phải đâm vào thịt, nó đau lên nó mới bắt đầu tung vó nó chạy. Còn có loại phải đâm sâu tới xương thì mới tung vó chạy. Phật nói có bốn cái loài ngựa như vậy. Thì trong việc tu cũng vậy, cũng có bốn cái căn cơ nơi con người mà để có thể tu hành và và ngộ đạo.
[2:52]Thì hạng người thứ nhất là hạng người mà thấy cái bóng cái gậy thúc ngựa là lo tu, là nghĩa là sao? Nghĩa là thấy trên thế gian này thấy người ta bệnh hoạn, người ta đau khổ, cái là hiểu rằng cái cuộc đời bản chất là vậy, cái cuộc đời này không có bền và nó không phải là cái chỗ hạnh phúc bền lâu, là cứ thấy thiên hạ vậy là đã hiểu đạo rồi lo tu, và tìm đến đạo liền. Đây là hạng người mà thứ nhất, căn cơ rất là nhạy bén. À quên, cái hạng người thứ nhất mà thầy nói là chỉ nghe chứ không có thấy, tức là nghe đâu bên xóm kia bên làng kia có người đau khổ, chết chóc gì đó là lo tu, là giống như là cái gậy thúc ngựa đó phất lên cái là con ngựa nó chạy.
[3:37]Hạng người nghe thôi, chứ không thấy. Hạng người thứ hai là thấy, thấy tận mắt mình, thấy người ta gào khóc, thấy nhà người ta cháy, thấy người ta bệnh người ta chết, nghĩa là mắt mình thấy thì biết rằng cuộc đời là vô thường, là đau khổ, rồi lật đật lo tu. Đó là cái người thứ hai có cái ý thức cao vậy. Cái hạng người thứ ba á là khi nào mà thấy người thân của mình á mà gặp đau khổ, chết chóc, bệnh hoạn gì đó thì lúc đó mới bị đánh động vào tâm mình, mới hiểu rằng cái cuộc đời này nó thật là đau khổ, tạm bợ như vậy mà thôi ráng lo tu. Còn cái hạng người thứ tư á là căn cơ thấp hơn, là phải chính bản thân mình á gặp những chuyện
[4:17]đau đớn, buồn khổ rồi á, bắt đầu mới thấy: "Ôi cuộc đời này sao nó buồn nó chán quá", rồi mới lật đật vô chùa tu. Đó là cái người mà đi tu là vì... vì cái gì? Thất... Ai ham ai ham thất tình chứ thầy nói là thất bại nha, thầy không nói thất tình đâu. Thầy nói thất bại, thất nghiệp gì đó thôi, chứ thầy không nói thất tình. Ai ham ai bị ám ảnh thì cứ đòi thất tình. Tức là cũng chia làm bốn hạng người như vậy, nghĩa là cái căn bản trong đạo lý đạo Phật là Tứ Diệu Đế, là hiểu được bản chất cuộc đời là đau khổ. Đó là cái trí tuệ căn bản, mà trí tuệ này không dễ thấy. Bây giờ ví dụ mình gặp một người bình thường mà
[4:58]mình nói cuộc đời đau khổ, người ta không tin. Họ nói đời có gì đâu đau khổ, tôi vẫn được ăn học, lớn lên tôi cũng đi làm thành tài, có vợ, có con, rồi cũng sắm xe, sắm nhà, lần lần phát đạt, rồi lâu lâu có vài cơn bệnh, lâu lâu có cái chuyện gì xui xẻo không đáng kể, không đáng để gọi là cuộc đời đau khổ lắm. Đó, thành thử ra cái việc mà nói rằng cuộc đời đau khổ là không phải là điều dễ thấy. Phải là một người có trí tuệ sâu sắc mới thấy được cái bản chất đau khổ này. Cái điều này thầy có giảng trong Tứ Diệu Đế, đây là một cái trí tuệ khi một người đắc đạo phải thấy, phải thấy, mà đây là điểm mà dễ làm hiểu lầm,
[5:39]cứ nói rằng đạo Phật là bi quan á, nói sao chưa chi là Đức Phật kết luận cuộc đời là đau khổ. Nhưng mà thật sự là cái mà thấy được cái đau khổ là cả một vấn đề trí tuệ không đơn giản. Bình thường mình đem ra mình nói người ta chê cười liền, mà không ngờ đó là một chân lý, chân lý tối hậu, chân lý cao nhất, mà Phật gọi là Tứ Diệu Đế đó. Bốn cái điều chân lý cao cả nhất là phải thấy cho được bản chất cuộc đời đau khổ. Cho nên cái người nào mà nghiệm được cuộc đời đau khổ thì người này bắt đầu có cái trí tuệ gần với đạo để có thể đến được với sự giác ngộ. Ở đây thì hôm nay thầy không có phân tích,
[6:19]không có chứng minh tại sao đau khổ, thầy không có chứng minh, vì đây là thầy nói trong Tứ Diệu Đế bài giảng lâu lắm rồi. Có điều là thầy không biết là cái băng nó còn tốt để nghe hay không, cái băng Tứ Diệu Đế? Bị nhỏ hả? Thì hồi xưa lâu quá rồi không có máy thu tốt, để chắc mai mốt từ từ thầy giảng lại. Tứ Diệu Đế để hiểu cuộc đời là đau khổ. Thì ở đây đó, khi mà mình đang sống bình thường mà mình chợt mình nghe có cái người kia về kể lại, nói: "Trời, tội nghiệp bên hàng xóm có cái ông đó, đang sống bình thường tự nhiên nhà ổng cháy hết trơn, bây giờ không gạo, không tiền, không quần, không áo hết, khổ thiệt khổ."
[6:59]Chỉ nghe thôi, không thấy, nhưng mà chợt mình ý thức rằng đời sống này thật mong manh, không có gì bền bỉ. Mình thấy mình có nhà có cửa yên ổn đó, mọi chuyện đang sống rất bình thường á, chỉ một cái tai họa bất ngờ không lường trước được, không thể đề phòng được, cuộc đời mình bước sang một cái ngõ khác liền, biến thành một cuộc đời khác liền. Thầy mà thầy nể nhất là cái đoạn mà trong kinh Bát Đại Nhân Giác á là có cái câu nói là: "Cõi đất giòn bở", nghĩa là: "Đại địa nguy thúy, cõi đất giòn bở". Tại vì đây là một cái điều mà thầy không hiểu tại sao ngày xưa nghĩa là Phật biết được á. Vì phải là đợi cái văn minh con người tiến rất là xa,
[7:41]tiến rất là xa rồi mới thấy được cái trái đất mình đúng là giòn bở. Là lúc các nhà khoa học hiện nay đó mới phân tích được là cái lớp mặt đất ở trên cái bề mặt của mặt đất mình đang ở nè, rồi ở bên trong nó là những lớp nham thạch lỏng, và sâu trong nữa nó mới có cái lõi. Thì trong đó những cái quá trình nhiệt hạch nó có xảy ra, nó làm nung nóng cái cái ruột trái đất lên do áp lực mạnh quá. Và trong cái quá trình nhiệt hạch đó nó tạo nên thành những cái chất cứng, những chất sắt, chất vàng, kim cương, đá đất này kia nọ là từ trong lòng đất á nó tạo nên do cái phản ứng hóa học, phản ứng nhiệt hạch trong.
[8:17]Nhưng mà còn cái mặt đất mà mình đang ở đây nè, thì các nhà khoa học mới so sánh là nó mỏng hơn cái vỏ trứng gà. Nếu mà so sánh với toàn trái đất nó mỏng hơn vỏ trứng gà. Cho nên nó thường hay nứt, thường hay rung, thường hay vỡ, xì cái nham thạch trong ra. Ở đây mình không thấy sự thật là dưới lòng biển á hay có những cơn động đất, hay có những cái nham thạch nó trào dưới lòng biển. Có khi nó trào chấn động mạnh, nó tạo thành những cơn sóng thần, nó tạo thành những cái sự thay đổi thời tiết từ dưới lòng biển ảnh hưởng lên tới trên trời, tạo thành dông bão, vân vân, hạn hán hay là bão lụt đủ thứ hết.
[8:54]Mà người xưa đó, với con mắt bình thường nhìn thì thấy đất này là sao? Cứng vô cùng, phải không? Đào hoài đào hoài cứ đất đá, càng đào sâu thì càng gặp đất đá, cho nên nghĩ lớp đất này nó dày, nó cứng, nó chắc, là cái gì có thể tan vỡ, rung rung rung rinh lung lay, mà cái đất mình ở lên trên này thì phải thật là bền, phải thật là chắc. Vậy mà không biết tại sao ngày xưa Đức Phật đã nhìn thấy cái cõi đất này giòn bở. Đây là điều rất là lạ. Nên chúng ta mới nể cái trí tuệ của Phật. Đúng là cái thấy bằng cái thần thông, cái nhìn vượt xa khỏi cái khoa học thời bấy giờ, mà khoa học bây giờ tiến bộ thì cái nhìn của Phật rất là thích hợp.
[9:35]Giống như trong kinh mà Đức Phật từ cái thời nguyên thủy Đức Phật đã nói vô số thế giới trong vũ trụ này, không phải cái trái đất này là duy nhất. Có nhiều cái trái đất giống như vậy, con người sống vậy và cũng có những Đức Phật ở những nơi đó. Thật là đặc biệt á. Mà đến ngày nay thì khoa học nghi ngờ có mà chưa tìm thấy. Nghĩa là cũng rọi kính thiên văn quan sát vũ trụ mà vẫn chưa phát hiện thêm được hành tinh nào có sự sống như mình, mà ngày xưa Đức Phật đã khẳng định điều đó có, trong vũ trụ này có nhiều hành tinh có sự sống. Rất là lạ. Mà cái nói cõi đất giòn bở thiệt là đặc biệt. Là điều mà nói á trên đời không có gì bền.
[10:12]Mình nói cái nhỏ á mình thấy à mọi chuyện tốt đẹp vậy chứ một ngày nào đó gãy ngang mà không biết chừng được. Cái mạng sống con người cũng vậy, mình thấy đang sống sồng sổng vậy chứ lát trúng gió chết cũng không ai hay. Nhưng mà đó là cái sự thật phải đón nhận. Nên khi mà con người có trí Thấy có một cái người bên kia tự nhiên bị tai nạn, cái nghe thoáng cái giác ngộ, biết cuộc đời là vậy không bền không chắc, thôi mình lo tu liền. Để đi tìm một cái giá trị gì nó vĩnh cửu hơn, một cái giá trị gì nó tuyệt đối nó tồn tại hơn hơn là chạy đua trong cái cuộc đời tạm bợ này. Thì người đó là một cái người thượng căn.
[10:52]Nhưng mà người như vậy hiếm, người như vậy hiếm. Ít có nghe. Còn cái người mà tận mắt mình thấy nó mới đánh động vào tâm tư mình được. Thấy người ta chết, đi ngang con đường cái thấy người ta bị tông xe máu đổ cả vũng đó rồi chiếu đắp đó. Công an đứng đó rồi coi như lập biên bản, điều tra hiện trường, vân vân. Thấy cuộc đời sao mong manh, thấy mới đang sống sổng chạy xe còn khỏe mạnh đó, chỉ trong một thoáng giây, trong tích tắc tông một cái ngã xuống là đã thành ra một cái cái xác không hồn. Tận mắt mình thấy cái tâm hồn bị đánh động, rồi tu. Mà người như vậy có không? Hiếm. Đi ngang đường thấy tông xe chết hoài, phải không?
[11:34]Đi đường thấy tông xe chết hoài, nhưng mà có ai thấy tông xe chết rồi đi tu không? Không. Không thấy, chưa hề nghe nói là trên con đường quốc lộ 51 nghĩa là có khi người ta đi ngang thấy cái xác chết vì tông xe, rồi toàn bộ hết một trăm người đó đi vô chùa tu hết, không có, không nghe nói. Người ta vẫn cứ hít hà đi luôn. Không hề thấy ai. Như vậy cái người này cũng không phải là căn cơ thứ hai như Phật nói, phải không? Thấy người ta chết chết chứ không tu. Chỉ sợ sợ xe tông mình rồi đi cẩn thận chậm chậm chút, rồi về nhà quên rồi cũng lo vui chơi trở lại. Đó nên cái căn cơ thứ hai mà đã không có rồi, giờ tới căn cơ thứ ba.
[12:12]Là phải chính cái người thân mình trong gia đình mình, cha mẹ, anh chị em, vợ chồng, con cái gì của mình á bị đau khổ, bị tai nạn, chết chóc. Lúc đó mới đánh động vào tâm tư mình, sát mình quá mới thấy cuộc đời này thật là đau khổ, thật là tạm bợ. Hiểu được giống như điều Phật nói về Tứ Diệu Đế rồi mới bắt đầu thôi lật đật lo tu, bắt đầu tập ăn chay, đi quy y rồi làm phước, bố thí rồi để đi tìm một cái quả lành lâu dài cho những kiếp về sau. Thì đây là trường hợp cái người thứ ba, người thứ ba. Ở đây ai được người thứ ba? Có ai không? Thấy người thứ ba, thôi không có thứ ba tôi thứ tư. Thứ tư là hết rồi đó nghe, cuối cùng.
[12:57]Tức là khi bản thân mình gặp đau khổ, người yêu bỏ, thí dụ hồi nãy ai nói đó, đó thí dụ vậy. Rồi cái thất bại, bệnh hoạn vân vân gì đó, rồi cái đi tu. Không biết sao giống thầy quá không biết nữa. Thì đây là cái căn cơ thứ tư là chính bản thân mình phải chịu nhiều cái đau khổ rồi mình mới thấm thía được cuộc đời này là là đau khổ. Để mà không có nắm níu, không mê đắm cuộc đời, vì biết cái cuộc đời bây giờ mình có tiền muôn bạc vạn, rồi ngày nào cái chết cũng phải tới, rồi cũng bỏ hết, xuôi buông cái bàn tay trắng mà ra đi. Mà đi về một nơi vô định, không biết đi đâu. Mà dĩ nhiên không phải chết là hết.
[13:39]Ai mà nói chết là hết là một cách nói võ đoán, vội vã, nông cạn. Chỉ vì mình không thấy được sau khi chết là gì mà bèn kết luận chết là hết thì đó là một người không có tinh thần khoa học. Vì sao vậy? Vì tinh thần khoa học là thế này: Cái không thấy chưa chắc nó không có. Mà cuộc đời nó vậy đó, nhiều cái mình không thấy mà nó có, dễ sợ lắm. Ví dụ là có những cái tia sáng hoặc là sóng điện từ. Sóng điện từ len trong không gian này không ai thấy, nhưng mà nó hiện hữu. Nó làm cho mình coi được ti vi, nghe được ra-dô, rồi nói chuyện điện thoại di động là bằng cái sóng mà không thấy mà nó có. Thì cũng vậy, cái linh hồn sau khi chết là cái
[14:25]không thấy, nhưng đừng nói nó không có. Cho nên cái người mà nghĩ rằng chết là hết, vì không thấy gì sau khi chết bèn nói không có, đó là một người không có tinh thần khoa học. Cho nên những nhà khoa học chân chính không bao giờ dám nói chết là hết. Không bao giờ. Nên có một khi thì nghe một vài người nông nổi, không tin Phật pháp, không tin nhân quả luân hồi, không tin tội phước, sống làm ăn lo làm giàu thoải mái, rồi ai hỏi tới gì không biết tu, nói: "Ôi, chết là hết." Cho nên đó là người rất đáng thương, rất đáng thương vì người này nói đơn giản nhất là không có tinh thần khoa học. Bởi vì cái tinh thần khoa học là cái không thấy coi chừng nó có.
[15:16]Nhưng mà cái nguy hiểm hơn á là khi mà nghĩ rằng chết là hết á cho nên sống vội, sống cuồng, rồi sống bừa bãi lúc mình chưa chết để mang lấy tội nặng và đến khi chết thì cái thần thức, cái linh hồn của mình bị đày đọa trong cái thế giới siêu nhiên đó mà thật là không biết như thế nào. Có những cái linh hồn chịu đói, chịu khổ vì lúc sống đã không có bố thí cho người khác, hoặc vì lúc sống mình đã phung phí bừa bãi, đổ cơm đổ gạo ăn nửa bỏ nửa thì lúc chết bị đói, bị khổ. Hoặc có những linh hồn mà khi chết rồi xuống dưới bị cột, bị trói, bị đánh, bị đập bởi vì lúc sống ở thế gian này đã hà hiếp, hành hạ chúng sinh quá đáng.
[16:06]Có những linh hồn khi chết rồi rồi bị người ta đánh đập, cắt lưỡi ví dụ vậy, bởi vì lúc sống đã nói những điều bậy bạ. Như vậy. Cho nên cái người mà hiểu á mới thấy thấy lo sợ, mới thấy lo sợ rằng cái đời sống này thật là không đơn giản. Nếu mình không biết tu tập, ngày nào đó mình buông cái này xuống rồi ra đi không biết đi về đâu. Thì cái người cái căn cơ thứ tư á, tự bản thân mình gặp cái chuyện bất hạnh rồi mới ý thức tu hành, người này hơi chậm. Ở đây đó khi mà thầy kể bốn cái hạng này thì mình thuộc hạng nào? Giơ tay lên thầy biết. Hạng thứ tư, giơ tay lên. Được một người. Hạng thứ ba? Hai người.
[16:55]Hạng thứ hai? Thứ hai là thấy người ta đau khổ rồi mình đi tu. Hạng thứ nhất? Chỉ nghe cuộc đời đau khổ đi tu. Có những người không thuộc hạng nào, không biết người này siêu đẳng không biết sao. Cái này là ngoài bốn hạng của Phật không biết người này siêu, siêu không biết làm sao, thầy cũng hết biết tính. Nhưng mà sự thật có một cái hạng, thầy nói nghe nè có một cái hạng, có cái hạng là thực ra là không phải là vì chiêm nghiệm cái sự đau khổ mà đi tu, mà vì có duyên nợ với Phật pháp đâu từ đời nào á đi tu. Thật ra cuộc đời mình cũng có khi đau khổ, cũng có khi thấy người thân đau khổ, cũng có khi nghe chuyện khổ của người này người kia mà mình cũng không để ý tới đạo.
[17:41]Nhưng mà do một cái duyên tu hành nào đó đến lúc tự nhiên gặp Phật pháp, gặp giáo lý, gặp thầy tổ, cái như duyên xưa vậy đó, cái thôi xuất gia đi tu. Có ai thuộc hạng này giơ tay lên? Cũng không luôn! Rồi vậy là thầy thua rồi, vậy là thầy thua. Nghĩa là ngoài bốn hạng của Phật mà thầy bói thêm một hạng nữa không có nữa, thầy thua, hết ý kiến rồi.
[18:06]Nè, ai thuộc cái hạng thứ năm mà thầy nói nè, tức là không phải vì mình chiêm nghiệm đau khổ lắm mà vì có cái duyên gì với Phật pháp á, cho nên đến lúc gặp giáo lý, gặp thầy tổ thì phát tâm đi tu. Ai thuộc hạng này giơ tay lên coi.
[18:22]Thầy nghĩ là nhiều đó, mà tại sao không ai giơ tay? Không lẽ đợi cái hạng thứ sáu? Thôi bây giờ thầy thầy cho hạng thứ sáu nữa. Hạng thứ sáu bây giờ thầy thầy bói thêm hạng thứ sáu, tức là mình đang đi ngoài đường vậy á, có người nắm cổ lôi vô chùa bắt tu. Có ai hạng thứ sáu này không? Không. Không luôn, bây giờ hạng thứ bảy.
[18:44]Tới sáu hạng, bốn hạng thầy thêm hai hạng nữa không có thôi thầy chịu thua rồi đó. Nhưng mà thôi thế này, có một cái bài kinh nữa, bài kinh nữa mà vì lâu quá rồi thầy không có tìm ra được cái gốc. Thì có một lần mà Phật nói chuyện với một cái người mà họ dạy ngựa, chuyên về huấn luyện ngựa. Phật mới hỏi là: "Ông thấy ngựa có mấy hạng?" Dạ, nói: "Dạ thưa bốn hạng." Là hạng thứ nhất là cái hạng mà thấy bóng roi là chạy liền. Cho nên sau này có cái trường hợp mà một cái người được khi mà một ông thiền sư nói một câu ngộ đạo thì có một người khác mới hỏi về cái trường hợp người đó, nói: "Bạch hòa thượng, cái người đó như thế nào?" Thì ông thiền sư trả lời là:
[19:23]"Như ngựa hay ở thế, thấy bóng roi liền đi." Tức là người căn cơ nhạy đó, nghĩa là người kỵ mã chỉ phất con roi lên nghe tiếng gió vút một cái là bốn chân chạy liền chứ không đợi đánh vào mông. Đó là cái người căn cơ nhậm lẹ, chứ chỉ nghe lại gặp ông thiền sư ổng nói một câu là nghe bừng ngộ liền. Đó là một cái người mà đại căn đại cơ. Thì giống như cái con ngựa vậy, là nói: "Bạch Thế Tôn, có một loại ngựa chỉ cần phất cái roi lên, vút lên cái là cất vó liền." Cái ngựa thứ hai, loại ngựa thứ hai là loại ngựa mà phải phải đánh, bắt đầu nó mới nghe lời. Đánh nó đau nó mới nghe lời. Nghĩa là mình phải chiêm nghiệm cái đau khổ theo như bốn loại
[20:05]mà nãy Phật nói vậy, phải đau là sống cuộc đời quất vào mặt cho đau, đánh vào mông cho đau rồi mới thấm thía. Đó, phải qua nhiều cái cần khổ tu hành rồi mới có thể ngộ đạo, đó là hạng người thứ hai. Là có khi là phải rầy phải la rồi mới tu được, mới biết tu. Hạng người thứ ba đó là hạng người mà có khi là phải như con ngựa đó có khi phải vỗ về, dỗ ngọt, có khi phải đánh, phải pha cả hai như vậy thì nó mới chịu nghe lời. Và hạng thứ tư là hạng làm cách gì cũng không nghe lời, đánh cũng không nghe, dỗ ngọt cũng không nghe. Thì hạng ngựa đó giết thịt để giết lấy thịt, lấy da lấy thịt chứ không có xài, thứ đó không có rèn luyện được.
[20:49]Thì cái Đức Phật mới nói: "Đệ tử ta cũng có bốn hạng như vậy." Cái hạng thứ nhất á là hạng là chỉ cần Đức Phật nhìn một cái biết lỗi mình lo tu liền. Chỉ bằng cái đôi mắt Đức Phật nhìn là hiểu rằng Đức Phật bằng lòng hay không bằng lòng mình cái điều đó mà lo sửa liền. Đó là hạng người thứ nhất. Chùa mình có hạng người thứ nhất này không? Không biết có không mà có khi thầy lườm, thầy trừng, thầy nhăn, thầy dịt trơn cũng tỉnh queo không có.
[21:23]Rồi cái hạng người thứ hai á là gì? Đức Phật nói là Như Lai phải quở, phải trách, rồi mới biết lỗi mà thúc liễm lo tu, đó. Hạng người thứ ba á là hạng người mà có khi Như Lai phải khen ngợi và có khi Như Lai phải quở trách, rồi đó, rồi mới ráng lo tu. Và có hạng người thứ tư cũng là hạng người không dạy được là cũng giết. Mọi người nói: "Trời, sao giáo lý Đức Phật đâu có cái chuyện giết người mà Thế Tôn nói giết?" Phật nói: "Nói ta giết tức là hạng không nói tới nữa, không nói tới nữa. Là cái người đó đợi hết duyên rồi thôi đi ra, chứ người không thể dạy." Mình nhớ hồi xưa Đức Phật á mà có những hạng người Phật không dạy được chứ không phải dễ.
[22:04]Ngay như Đề Bà Đạt Đa, mới ban đầu cũng xuất gia với Phật ngon lành, về sau chống Phật, chống kịch liệt luôn, chống đủ thứ điều hết, mà tới âm mưu giết Phật luôn. Nên chúng ta thấy, thời Đức Phật bước ra giáo hóa cũng gặp nhiều oan trái lắm chứ không phải đơn giản. Mà Đề Bà Đạt Đa là người thân, ruột thịt đó. Nên ở đây vậy, thì có bốn cái hạng người, là có những người mà nhạy bén, nghĩa là điều gì đó thầy chỉ không bằng lòng, hoặc thầy bằng lòng, là nhanh chóng biết cái ý thầy để tu tập, để sửa chữa. Đây là điều người gọi là căn cơ lanh lợi, lanh lợi. Thầy nói câu này làm thầy cũng nhớ Liễu Nghiêm,
[22:45]Liễu Nghiêm cũng thuộc hạng người này. Rồi cái hạng người mà có khi thầy phải rầy, phải quở, phải trách rồi mới biết lỗi mà tu. Hạng người này hơi đông, phải không? Có không? Có không? Hạng người thứ ba là có người có khi thầy phải năn nỉ, ỉ ôi, rồi có khi thầy phải làm mặt ngầu rồi đó thì mới từ từ mới tu được. Ai hạng người thứ ba này giơ tay lên thầy coi.
[23:11]Ai hạng người thứ ba? Có khi thầy phải xuống nước năn nỉ, như đó. Nhiều khi thầy kêu: "Ăn cơm đi", nói: "Thôi không ăn." Phải năn nỉ: "Mà, đi ăn đi mà." Đó, có người như vậy nữa, khổ vậy. Rồi có khi mà nói hoài không được cái thầy cầm roi thì bắt đầu mới nghe lời, là người thứ ba. Còn có hạng người thứ tư là hạng người thầy nói ngọt, thầy cưng chìu không được, rồi thấy cũng không sửa, có khi thầy la, thầy rầy, thầy mắng thì cũng không sửa. Thôi, thầy không nói tới nữa. Thầy chờ lặng lẽ hết duyên rồi ra đi, chớ nói nhiều nó thành oán, nói nhiều thành oán. Thì vậy thôi. Giai đoạn đầu thì còn la, còn rầy, nhưng giai đoạn sau thì thôi không nói nữa.
[23:55]Để người đó tự hết phước phải ra đi. Thì cũng bốn hạng người như vậy, thì ở đây mình nhớ mình tu tập dĩ nhiên là tránh cái hạng thứ tư đi, cái thứ tư là quá tệ. Cái hạng thứ ba là cái hạng mà cái tâm mình có duyên với đạo nhưng cũng còn rất là tầm thường. Có những cái nghĩa là hễ làm được chút tốt thầy phải khen, đợi thầy khen mới duy trì cái điều tốt đó. Thì mình cũng hơi dở. Là tự mình phải biết điều dở, điều hay mà biết duy trì, chớ phải đợi thầy khen. À, nói bữa tiếp khách nói chuyện là lưu loát ha, khiêm hạ, tử tế với khách lên cái thầy khen. Mai mốt đợi đợi có khách lên làm nữa để khen nữa,
[24:38]tối ngày cứ ngồi dòm cửa hoài, tội nghiệp thầy. Không phải. Nghĩa là phải biết là đúng đạo lý, không đúng đạo lý thôi, chứ đừng đợi thầy khen. Chấp cái lời khen đó thế nào cũng bậy, nói vậy. Rồi có khi thầy phải rầy, đó, thì không nên. Làm sao mình được cái hạng thứ nhất á, nghĩa là không đợi thầy bày tỏ thái độ nhiều, mà chỉ làm cái nhìn nhìn thầy cái thấy thầy hơi nghiêm nghiêm cái là biết không ổn là sửa liền, là sửa liền. Ví dụ như là khi thầy xuống bếp, cái thầy thấy đang thò tay bốc cái gì bỏ vô miệng, quay lại thấy thầy, thầy nhìn thì hơi nghiêm nghiêm, thầy không la. Nhưng mà biết là sao? Thầy có bằng lòng không?
[25:21]Không bằng lòng, thì thôi buồn bã rồi bỏ vô lại, cất vô tủ lại và đi ra, phải hiểu như vậy, không đợi nói nhiều. Có ai vậy không? Thầy nhớ thì có gặp mấy người đó, không biết ai, thầy quên tên. Vì Tết nhất rồi thầy không nói tên ra, kỳ, xui cả năm. Hình như có, hình như có.
[25:41]Giờ có vài cái câu nói của dân gian mà liên quan tới ngựa. Cái câu mà mình nghe hay quen nhất là là: "Quân tử nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy". Là cái người quân tử á, người quân tử tức là cái người mà biết tu dưỡng cái cái bản thân của mình, để đang đi đến cái con đường của bậc thánh theo cái đạo Nho đó. Cái chữ quân tử là hàm cái ý người tốt, cái người biết tu dưỡng, người có tư cách, người sống một đời sống cao thượng, là cố gắng vượt qua các lỗi lầm, người quân tử. "Nhất ngôn ký xuất" tức là một lời đã nói ra, "ký" là đã đó, "nhất ngôn" là một lời, "ký" là đã, "xuất" là ra. "Nhất ngôn ký xuất" là một lời đã phát ra thì "tứ mã nan truy".
[26:28]"Tứ" là gì? "Tứ" là gì? Không phải. Hầu hết người ta bị lộn cái chữ này lắm. Hầu hết là người ta cứ nói là bốn ngựa khó theo, không phải. Bởi thầy có một lần thầy may cái thầy mới đọc nguyên cái bản chữ Nho, thầy mới thấy cái chữ "tứ" này nó không phải là bốn, mà chữ "tứ" này là cỡi. Nó trùng cái âm với cái chữ tứ là bốn, nhưng mà viết khác, chữ viết nó khác, mà cái nghĩa của nó nghĩa là cỡi ngựa. Cho nên "tứ mã nan truy" nghĩa là cỡi ngựa khó đuổi theo được, khó đuổi theo nắm lời đó kéo lại được. Bởi vì ngày xưa đó người ta không có cái phương tiện để đo đạc cái vận tốc của âm thanh. Mình bây giờ biết một giây nó đi bao nhiêu mét, Bảo Nghiêm?
[27:13]Một giây âm thanh đi được bao nhiêu mét? Khoảng 160m, khoảng đó phải không? Âm thanh á, nghĩa là trong tích tắc là âm thanh mình đi được 160m. Thì người xưa họ tưởng là đi chậm hơn, cho nên họ nghĩ rằng cỡi ngựa cho nhanh thì có thể chụp cái lời nói kéo lại, không nói nữa. Ví dụ như có lần á mình trong cái cơn vui, mình mới hứa là cho cái người bạn của mình là một cái quần Tây ăn Tết, ví dụ vậy, mình có cái quần Tây ăn Tết, nói ra rồi mình mới sực nhớ là là mình còn có một cái à. Thấy cho cái không được, cái bắt đầu mới lật đật mình cỡi ngựa mình rượt theo, mình nắm cái lời đó mình kéo lại không cho nữa, coi như người kia không nghe.
[28:00]Ý người xưa nói như vậy đó, nghĩa là lời nói phát ra rồi rượt, cỡi ngựa rượt chụp kéo lời nói lại, ý như vậy. Nhưng mà cái người quân tử thì không vậy. Cái lời của người quân tử nói là tới, nói là tới liền. Nói là tới và giữ cái lời đó, đó là đã nói một lời là làm, chứ không có rút cái lời đó lại. Mà trước khi nói là đã chín chắn, đã suy nghĩ, mà đã nói rồi thì quyết tâm giữ mà làm. Nên dùng cái hình ảnh là cỡi con ngựa rượt phi nước đại thiệt lẹ cũng không chụp cái lời nói kéo lại, vì lời nói người quân tử nó nhanh hơn cái lời nói của người tiểu nhân. Cái lời nói của người tiểu nhân á, nói trong cái ngập ngừng,
[28:37]cái do dự, nên nó đi chậm, cỡi ngựa cái mình chụp cái lời nói mình kéo lại bỏ túi lại không nói nữa. Hứa cho ai cái gì, không nói nữa. Ví dụ như nói trời mà cho tôi trúng số độc đắc tôi đi tu liền, đó cái người tiểu nhân có lần nói như vậy. Nhưng mà cái người này nói ngập ngừng, chứ nói xong rồi đó bắt đầu cái nghe tin mình trúng số độc đắc cái lật đật cỡi ngựa chụp cái lời nói kéo lại, không đi tu nữa, là vậy. Nhưng mà người quân tử không có, người quân tử hễ nói rồi tiếng Việt Nam mình có là chắc như là chắc như gì? Đinh đóng cột, đúng rồi. Đinh đóng cột rồi lấy không ra, nó cứng, nó chắc như vậy.
[29:15]Nhưng mà hồi xưa chắc chưa có xà beng mới nói câu đó, chứ nếu biết có xà beng chắc không nói là chắc như đinh đóng cột, xà beng cạy ra được. Hồi xưa chắc chưa có, đóng rồi chịu thua. Nhưng mà chỉ nói là rượt không theo, đó cũng là một cái câu, câu nói liên quan tới hình ảnh con ngựa mà ở đây là nhắc nhở chúng ta một cái điều là chúng ta cũng phải là người quân tử, mà lời nói đã phát ra thì người ta có cỡi ngựa rượt không nắm lại được. Phải chắc như vậy, nó nhanh như vậy, dứt khoát như vậy. Do đó mà chúng ta thận trọng lời nói của mình, thận trọng với cái lời hứa của mình. Trước khi mình hứa, mình nói một lời,
[29:52]mình phải xét tới xét lui kỹ rồi hãy nói, mà nói là phải làm. Có trường hợp nhiều khi mình nói mà mình xét không kỹ, cho nên khi mà mình hứa rồi, mình biết nếu mình làm nó khó khăn, không phải dễ, nhưng cũng phải làm. Nếu mà cái sự thiệt thòi cho bản thân mình chứ không ảnh hưởng nhiều người thì cũng phải làm, chấp nhận thiệt thòi. Chỉ có trường hợp mình lỡ mình hứa một điều gì đó mà nếu mà thực hiện thì nó hại nhiều người thì lúc đó mình mới rút lời nói lại. Mình phải báo với người ta là mình không thể giữ được lời hứa, xin người ta thông cảm, vì nó ảnh hưởng tới nhiều người quá, ảnh hưởng tới nhiều người quá, đó.
[30:32]Thí dụ như mình nói mình hứa ví dụ một cái chùa to vậy mình hứa mình mở một con đường cho người ta đi, nhưng mà sau đó mình biết nếu con đường mà đi như vậy á nó phá động đại chúng, cho nên thôi mình phải rút cái lời đó lại. Hồi xưa cũng vậy, hồi xưa thầy cũng tính cất cái chánh điện phía trên nhà Ni á. Đó cũng là một lời nói ra đó. Nhưng mà sau đó thầy đã rút lại vì thầy biết nếu chánh điện cất trên đó những người Phật tử họ đến họ phải thọc vào sâu trong chùa quá, ồn chúng, nên thôi thầy cất phía ngoài. Để Phật tử đến thăm viếng ở phía ngoài thôi, còn khu lui phía sau là để cho chúng ở tu. Đó cũng là cái mà nói rồi mà phải lấy lại đó,
[31:10]là vì biết nó ảnh hưởng tới nhiều người. Còn nếu bản thân một cá nhân thầy thiệt thòi thì lỡ hứa rồi phải làm. Đó, đây là cái điều mà người xưa nói: "Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy" như vậy. Hoặc là người xưa cũng có một cái câu là: "Trường đồ tri mã lực" nghĩa là làm sao?
[31:33]"Trường đồ" là gì? "Đường dài". "Đồ" là đường, đường dài. "Tri" là? "Biết". "Mã" là? "Lực" là? Vì đây học chữ Nho giỏi quá nên thầy phải nói từng chữ. Chứ người ta chỉ nói một câu ra là hiểu nghĩa rồi. "Trường đồ tri mã lực" là đường dài mới biết được cái sức con ngựa. Tiếng Việt Nam mình nó có thêm mấy chữ "mới" rồi này kia nọ đó, còn cái chứ người chữ Nho nói gọn lắm. Đó là đường dài mới biết cái sức con ngựa này là giỏi hay là dở, là trên đường dài. Cũng như vậy, là trên cuộc sống này có nhiều người nhiều khi cũng nghĩ rằng mình giỏi, nhiều khi cũng nói rằng mình giỏi, nhưng mà cái người họ biết
[32:16]họ cảnh giác nói "khoan", "trường đồ tri mã lực", đường dài mới biết sức ngựa. Bởi vì ban đầu những con ngựa đều hí vang giống nhau hết. Ở đầu cái cuộc đua đó, ngựa nào cũng thích quá lên hí vang trời, chuẩn bị cho một cuộc nghĩa là một chuyến du hành xa, hoặc là một cuộc chinh chiến dài. Nhưng mà khi dong ruổi trên đường bao nhiêu dặm đường rồi có những con ngựa đuối sức mệt mỏi đi chậm lại. Nhưng mà có những con ngựa, những con chiến mã, những con tuấn mã nghĩa là vẫn tiếp tục nghĩa là bền sức mà dong ruổi đi mãi. Cho nên người ta mới nói rằng "trường đồ tri mã lực". Thì đây cái việc tu hành cũng giống như vậy.
[32:54]Nghĩa là một hai năm đầu mình còn phát tâm rất là mạnh. Mình thấy cái ngày thành Phật như là năm hai năm tới. Nó như vậy. Cho nên nhiều khi mình nói những câu ngất trời xanh, mình nói là không ta không người phải không, cái gì cũng phớt lờ hết, gọi là nói như là thánh. Nhưng mà ba năm sau mỏi mệt rồi, bắt đầu mình làm toàn chuyện phàm. Thì đó là cái sức không bền, sức không bền. Nên ở đây là nói "trường đồ tri mã lực". Mà phải biết giữ lời, đừng có vội vàng nói vì chưa chắc mình làm được. Nó nói vậy. Thầy nhớ hồi ở trong chúng cũng vậy, có một lần một ông sư huynh thầy hỏi thầy về một cái đạo lý gì đó thì thầy cũng lanh miệng thầy trả lời.
[33:35]Thầy trả lời thì cũng lưu loát. Thì có một ông sư huynh khác ổng nghe, ổng nói: "Trường đồ tri mã lực". Là ổng cảnh giác thầy đó. Ổng nói đường dài mới biết sức ngựa, tức là nghe nói vậy cũng chưa chắc là bền. Đó đó. Thì thầy cũng cám ơn cái câu đó và thầy ráng giữ mình. Vì thầy nghĩ là đường còn xa, còn dài. Một ông sư huynh thì ổng hỏi đạo lý thì thầy trả lời, nhưng một ông sư huynh khác thì nhắc thầy cảnh giác. Đừng có tự hào, tự mãn vì những cái hiểu biết đó, vì đó chỉ là mới cái hiểu. Giống như con ngựa đứng trước đoạn đường dài, bao nhiêu cái người kỵ sĩ ngồi trên lưng nó, những chiến sĩ ngồi trên lưng nó chuẩn bị xông
[34:11]trận thì nó đều cất tiếng hí vang, phấn khởi. Nhưng mà về lâu về dài thì con nào mới dừng lại, mới ngã quỵ thì đó là điều tính sau. Nên vì trong việc tu hành cũng vậy, cái quan trọng là chúng ta phải biết cái sức bền, đi lâu đi dài. Mà Lão Tử có nói vậy, là: "Muốn đi xa phải đi chậm". Lão Tử có cảnh giác mình đó, muốn đi xa phải đi chậm. Tức là cái người mà bước vào trong đạo ban đầu hăng hái quá coi chừng mỏi mệt sớm. Cho nên mình muốn đi nghĩa là hết cuộc đời này trong sự tu hành thì những bước đầu mình đi chắc, kỹ, chậm, vững từng bước. Sức còn á nhưng mà đừng có dồn hết sức ở buổi ban đầu.
[34:55]Đi chậm rãi thì mới có thể đi lâu được để mới được cái đường dài. Mà chính cái đường dài mới là cái quan trọng. Còn nếu mình dồn cái tinh tấn, cái phấn chấn hoặc sự bày tỏ trong một hai năm đầu thì có khi 5, 10 năm sau, 20 năm sau mình ngã gục. Mà nhất là cái mà phấn chấn, cái phấn khởi, cái hăng hái buổi đầu nó dễ kéo theo cái tự hào, cái kiêu mạn. Và chính cái kiêu mạn, tự hào này nó phá vỡ cái công đức tu hành của mình. Ha, đây là điều mà chúng ta phải cảnh giác. Cho nên mình khiêm tốn, nhẹ nhàng, chậm rãi thì giống như con ngựa mà nó chạy nước kiệu, gọi là nước bền á. Cho nên ngựa có hai cái nước đi của nó,
[35:36]một là chạy nước kiệu, chạy róc rách róc rách đi từ từ từ từ gọi là nước đi kiệu. Nước đại tức là dồn sức rượt cho lẹ, phóng bay ào ào gọi là phi nước đại, phi nước kiệu. Thì mình khôn ngoan mình phi nước kiệu. Nó là bền, chắc, kỹ, tinh tấn nhưng mà chậm rãi. Trong lòng thì quyết tâm ngất trời tu hành, nhưng mà cái ở bên ngoài mình đi chậm rãi, kỹ từng bước. Còn nếu trong lòng mình quyết tâm ngất trời rồi cái hành động mình cũng vậy cũng quyết liệt, coi chừng mình đang phi nước đại. Mà phi nước đại không lâu, không xa. Giống như người ta chạy đua cũng vậy, nó có hai loại: là chạy nước rút và chạy nước nước bền, nước bền là marathon đó.
[36:21]Nghĩa là người mà chạy marathon có khi người ta chạy hai chục cây số, mà không có chạy nhanh. Tức là những người mà thi chạy marathon không bao giờ họ chạy nhanh, họ chạy bền bền, tàn tàn tàn tàn mà nhắm coi nó bền. Thì người nào bền gần tới đích bắt đầu mới dồn sức đó họ đi tới. Chứ không có chạy nhanh. Đó là người đi bền. Còn mà thi chạy nước rút thì chỉ chừng trăm mét, hai trăm mét thôi, cắm đầu chạy thiệt lẹ coi tới. Thì chúng ta nhớ cuộc thi nước rút nào luôn luôn là khoảng cách ngắn. Bởi vì chạy nhanh không thể chạy xa. Bởi vì chân lý đó Lão Tử đã nói, là muốn đi xa phải đi chậm, cho nên chạy mà hai chục cây số thì đi vận tốc phải chậm, chạy vận tốc chậm.
[37:00]Thì đời tu hành của mình cũng vậy, "trường đồ tri mã lực". Đó cũng là một câu châm ngôn liên quan tới con ngựa. Có một câu nói của Việt Nam mình nữa là: "Ngựa quen đường cũ". Nghĩa là làm sao? Ngựa quen đường cũ.
[37:18]Nguyên cái nghĩa của nó đó là một cái câu khen. Câu khen nghĩa là con ngựa nó đi chứ nó nhớ đường, nó có cái trí nhớ, cái đường đi qua rồi, tự bỗng nhiên sao nó nó vẽ vào trong cái trí nó đó, lát đi về đúng đường. Nên có một lần khi mà Quản Trọng với Tề Hoặc Công, Hoàng Công mà đi đánh trận á, sau bị bao vây rồi thoát vòng vây cái nó lạc đường. Thì Quản Trọng mới cố vấn là hãy cho những con ngựa già đi trước thì con ngựa non đi theo. Thì đúng là ngựa già nó có cái ký ức đặc biệt về cái cái nhớ đường. Thế là con ngựa già tự nó tìm đường rồi nguyên một đoàn chiến binh với những con ngựa trẻ đi theo sau trở về được với nước Tề.
[37:57]Đó là ngựa quen đường cũ. Nhưng mà khi nói ám chỉ cho con người thì nghĩa nó lại là nghĩa xấu, không phải nghĩa tốt. Tức là con người ta khi mà có cái tật xấu gì đó thường là mình hay lặp lại. Ví dụ cái người mà nhất là hay nói cái người phụ nữ, cái chữ mà "ngựa quen đường cũ" là hay ám chỉ người phụ nữ. Ví dụ cái người phụ nữ mà không đoan chính, à không đoan chính thì thí như vượt qua mối tình rồi, mai mốt là có người đàn ông nào tán tỉnh thì lại vấp ngã lại, mềm lòng lại. Người ta hay ám chỉ nhất là cái nghĩa này. Hoặc là nói như là khi một người đàn ông lấy một người phụ nữ, mà cái người phụ nữ này trước kia có cái thành tích về cái chuyện
[38:42]tình ái lăng nhăng không tốt thì những người lớn mới cảnh giác: "Nó ngựa quen đường cũ". Tức là cái người vợ đó về cũng sẽ không có trung trinh với chồng, cũng sẽ lăng nhăng trở lại. Đó người ta nghĩa hiểu qua nghĩa xấu. Hoặc là người ta nói qua những cái tật xấu khác không liên quan tới vấn đề tình cảm, ví dụ như người có tật đánh bài rồi mai mốt thế nào cũng đánh bài trở lại, nên gọi là những cái tật xấu mình dễ lặp lại. Đánh bài thì hình như người nam người nữ gì cũng dễ bị, dễ bị ghiền, mà nhất là người nam hay bị ghiền. Thì đó, thì ở đây cái chữ mà "ngựa quen đường cũ" nói cái tập khí con người đó nó khó bỏ, lặp đi lặp lại.
[39:22]Và đó là kinh nghiệm dân gian. Trong đạo Phật mình cũng vậy, là chúng ta có một cái tật xấu gì đó nó hay lặp đi lặp lại và vượt qua nó là một điều khó khăn. Nên muốn vượt qua được cái tánh xấu của mình, một cái tập khí xấu, mình phải phải sám hối, phải lạy Phật, phát nguyện rất nhiều. Mà nhiều ngày, nhiều tháng như vậy thì mới có thể là chấm dứt được. Mà có khi trong kiếp này không có chấm dứt được hẳn mà gây cái nhân lành đó qua kiếp sau mới chấm dứt được. Nên phải để tránh cái gọi là "ngựa quen đường cũ" này. Có một cái câu nói cũng liên quan tới hình ảnh con ngựa trong cái cách ngôn của dân gian đó là:
[40:02]"Thời gian như bóng câu qua cửa sổ". Bóng câu là gì? Bóng câu là gì? Cũng là bóng ngựa, bóng ngựa chạy đó. Bóng ngựa chạy gọi là vó câu đó. Cái vó câu là vó ngựa, bước của ngựa gọi là vó câu. Thời gian giống như vó câu qua cửa sổ. Hồi xưa là không có cái xe xe Dream. Chứ nếu mà như bây giờ thì ông bà mình sẽ nói thời gian giống như chiếc xe Dream chạy qua cửa sổ. Đúng không? Thì hồi xưa chưa có cho nên chỉ có ngựa. Cho nên nói thời gian nó nhanh như là con ngựa mà chạy qua cửa sổ. Vì lúc đó người ta để cửa sổ là người thiếu nữ, người phụ nữ trong gia đình họ mới ngồi họ dệt vải gần nơi khung cửi vì để lấy ánh sáng từ cửa sổ lúc đó không có đèn điện.
[40:48]Ban đêm thắp đèn dầu khi dệt nó không có kỹ lắm. Mà cũng không có dầu nhiều để thắp nên lợi dụng ban ngày để dệt vải thì mới để cái khung cửi ngay cái cửa sổ lấy ánh sáng. Thì ngồi đó mới đẩy dệt thoi đưa. Con thoi nó chạy tới chạy lui, chạy tới chạy lui thoăn thoắt. Thì đang dệt vải như vậy thì nghe cóc cách tróc rách tróc rách thấy bóng ngựa thoáng qua là mất liền, không thấy. Ngẩng đầu lên là chỉ còn thấy bụi con ngựa. À như vậy thì nó đi rất là nhanh. Thì cái là thời gian nó cũng đi nhanh như vậy. Người xưa họ ý thức điều đó. Mà sự thực á, cái mà thấy được cái thời gian nó trôi qua nhanh á là ở tuổi nào mình mới thấy?
[41:26]Tuổi nào mới thấy? Tuổi lớn mới thấy, tuổi nhỏ không thấy. Thầy thấy cái điều đó nơi bản thân thầy á. Thầy nhớ hồi nhỏ một năm trôi qua rất là lâu. Từ cái Tết này mà trông đằng đẵng tới cái Tết khác lâu thăm thẳm. Nhưng mà khi lớn lên như ở chừng tuổi này thì thầy thấy mới Tết đây tự nhiên Tết nữa. Cái cảm giác thời gian nó thật là nhanh. Và thầy nghĩ những người mà già thì nhiều khi cảm nhận cái đó còn nhanh hơn thầy nữa, không biết đúng không? Phải không thầy? Sư Vĩnh không biết? Phải không? Cái Tết nó đến nhìn nó quá lẹ. Còn trong chúng làm sao? Thấy Tết đến lẹ hay chậm? Mấy người trẻ trẻ á?
[42:06]Lẹ vậy là tụi con cũng già rồi đó. Thấy lẹ là già lắm rồi. Hay là bây giờ cái thời gian nó quay nhanh hơn hồi xưa? Thì vậy, ví dụ như là mình thấy mình cũng là con người này, nhưng mới ngày nào mình còn cắp sách đến trường, bây giờ nhớ lại thì nó đã trở thành chuyện dĩ vãng, mà đếm thời gian thì nó đã là 20 năm trước, 30 năm trước. Mình mới thấy ờ sao nó nhanh. Rồi những người già cũng vậy, tóc bạc hết rồi, mới nhớ lại cái thời thanh xuân 20, 30 tuổi là mình còn làm việc đó, làm việc kia. Bây giờ thoáng chốc 40 năm trôi qua, chuyện đó đã trở thành dĩ vãng, nên họ ý thức được cái thời gian đi qua thật là lẹ.
[42:51]Mà ở đây cũng vậy, khi mà cái thời gian đi qua nhanh như vậy thì nhắc nhở chúng ta điều gì? Điều gì? Hử? Là là mình phải biết, biết quý thời gian, biết quý thời gian. Cho nên trong từng cái giây phút hiện tại đang trôi qua á, mình đừng có bỏ phí. Vì bỏ phí rồi nó sẽ đi qua như mất, nó là một cái tài sản mà nó qua là mất, qua là mất. Cho nên người mà lớn tuổi họ hay dùng cái chữ là quỹ thời gian. Quỹ thời gian. Ví dụ, con người mình tạm cho mình sống được 70 năm, thì cái 70 năm đó là một cái quỹ thời gian, cái vốn liếng của mình. Và mình đã sống được 30 năm rồi thì cái quỹ thời gian còn lại là là 40 năm.
[43:37]Mà có những người già năm mươi mấy tuổi thì họ hay nói là: "Dạ, quỹ thời gian của tôi không còn nhiều nữa." Cho nên phải tranh thủ, phải ráng, chứ không giống như thời trẻ mà mình nghĩ mình còn sống lâu mà tu tàn tàn, học tàn tàn. Không phải. Nên ở đây, thời gian nó thoáng qua nhanh như vậy nên mình phải tận dụng từng giây từng phút. Nghĩa là trong một giây một phút đó mà mình lãng đãng trôi theo vọng tưởng, không có chuyện gì để làm, tức là mình đang phí cái tài sản thời gian của mình. Ở đây cũng vậy, mình tu đến cái mức độ mà không được phút giây nào ở không. Vì có những lúc mà mình không làm việc gì,
[44:13]ngồi yên một chỗ thì lúc đó đang làm cái gì? Đang làm cái gì? Kiểm soát nội tâm mình, thúc liễm nội tâm mình, nhiếp tâm mình trong thanh tịnh, không để mất một giây một phút nào hết. Đó, đó là mình biết quý cái quỹ thời gian. Còn khi có chuyện làm thì siêng năng làm việc cho Phật pháp, siêng năng học hỏi, siêng năng học giáo lý, à siêng năng lạy Phật, vân vân. Đó. Đừng để thời gian trôi qua mà không có cái giá trị gì hết thì mình sẽ uổng. Mà nếu mà mình không quý thời gian thì mình sẽ mất thời gian. Nghĩa là làm sao, ai hiểu? Nếu mình không quý thời gian thì mình sẽ mất thời gian. Nghĩa là làm sao?
[44:59]Nghĩa là mình không được phép sống lâu nữa. Cái người biết quý thời gian người đó sẽ sống thọ. Đó là nhân quả. Mình quý cái gì, mình sử dụng hợp lý cái gì, mình sẽ sống lâu, còn nếu mình không quý thời gian mình sẽ chết sớm. Đó là một trong những nguyên nhân để chết yểu. Chết yểu thì nhiều nguyên nhân lắm chứ không phải là do không quý thời gian. Là ví dụ như mình sát sanh nhiều quá mình sẽ chết yểu, à vân vân nhiều cái, nhưng mà có những người sống tàn tàn, sống không có mục đích, sống không làm gì hết, người đó cũng chết yểu. Đó, hễ không biết quý thời gian thì sẽ mất thời gian của cuộc đời của mình.
[45:36]Nên nói rằng thời gian như bóng câu qua cửa sổ để cảnh giác mình, mình đang có một tài sản quý đừng có phí phạm. Có một cái câu nói nữa là: "Ngựa non háu đá", nghĩa là gì?
[45:53]Tức là cái con ngựa còn nhỏ nó thích, thích đá bậy đá lộn, nghĩa là làm sao? Khi mà ám chỉ qua con người mình nghĩa là cái gì? Cái người mà non dạ hoặc là người trẻ tuổi bồng bột thì thì hiếu thắng, lúc nào cũng thích chứng tỏ mình là hay, chứng tỏ mình là hơn người trước mọi người, cái hiếu thắng. Mà cái người trẻ thì hay bị, mà tại sao cái người trẻ thì hay bị hiếu thắng, mà người già thì không bị? Vì sao? Bởi vì người trẻ không có tiếp xúc, đối diện với nhiều tình huống trên cuộc đời. Ví dụ mình có thông minh, trong một cái môi trường nào đó vài chục người chung quanh mình, mình thấy mình giỏi hơn người ta,
[46:45]cái mình cứ có cái ảo tưởng rằng mình giỏi lắm, khó ai bằng mình. Cho nên gặp ai mình cũng muốn bày tỏ cái hay cái giỏi của mình hơn người, thành ra mắc cái bệnh hiếu thắng là muốn hơn người ta. Nhưng mà cái người lớn tuổi á thì họ đã tiếp xúc với nhiều tình huống, đối diện với nhiều con người thì họ biết rằng trên cuộc đời này có nhiều người giỏi, người dở mặt này nhưng họ sẽ hay mặt khác, và có nhiều cái hay của họ mình không bằng được. Cho nên vì vậy, cái người lớn tuổi họ trầm tĩnh lại, không hiếu thắng là vì biết rằng mình không phải là giỏi lắm đâu trong cuộc đời này. Hễ có hay thì cũng hay mặt nào đó chút đỉnh thôi,
[47:27]chứ còn nhiều người siêu việt trên cuộc sống này lắm, không có đơn giản như vậy. Đó, nên cái chữ mà nói: "Ngựa non háu đá" là cái phê bình của một người chưa có kinh nghiệm sống, chưa có từng trải, chưa tiếp xúc nhiều nên muốn hơn thua, hiếu thắng, cứ tưởng mình giỏi lắm. Đây là một câu cảnh giác để chúng ta biết rằng là nếu bây giờ trong tâm mình mà cứ nghĩ mình giỏi là biết mình còn là ngựa non. Ngựa non, không phải người già. Để làm con người già là biết rằng mình mình dở, trên đời này còn nhiều người hay lắm, không phải không. Đó cũng là một cái câu nói triết học, văn hóa liên quan đến đạo lý đó mà cũng có hình ảnh con ngựa ở trong.
[48:11]Rồi trong đó thường thường là bây giờ nói qua cái vui chút là có những cái câu mà ta hay ghi trên cái tường nhà hay treo ở cửa là: "Mã đáo thành công", nghĩa là gì?
[48:26]Mã đáo thành công là gì? Mã là? Mã là ngựa. Đáo là? Chữ "đáo" á nó không nghĩa là tới. Tại cái chữ tới Việt Nam mình á, nó nghĩa là từ cái chỗ mình mình đi tới chỗ khác, còn chữ "đáo" trong chữ Nho á, nó là về đến. Chữ "đáo" là về đến. Là mã đáo là con ngựa về đến. Đi đâu á, tới nhưng mà về đến đây thì thành công. Đó là cái câu chúc. Cái câu chúc nghĩa là một con người mình có khởi sự một cái công việc gì đó, phải đi ra. Đây là con ngựa mà đi ra ngoài là tượng trưng cho mình phải làm việc, hành động, một cái chương trình, một kế hoạch nào đó, một cái dự án nào đó rồi mình phải bôn ba đi ra ngoài,
[49:14]nhưng khi mà về đến nhà trở lại chỗ xuất phát thì việc đó đã đã thành công. Đó là cái câu chúc mà người ta hay mong mỏi, nên người ta hay vẽ cái hình con ngựa chạy, đề cái chữ "mã đáo thành công" người ta tặng nhau. Đó là một lời chúc lành. Thầy có giảng về ý nghĩa lời chúc chưa ta? Có năm nào thầy giảng chưa kìa? Có, phải không? Ờ, vậy thôi năm nay không giảng nữa. Thì cái lời chúc là chúc cho nhau sau khi mình bôn ba trên công việc rồi phải được thành công, đây là một cái cái điều hay. Mà cái người mà hay chúc tốt đẹp cho người khác thì tâm mình cũng sẽ tốt từ từ, mình muốn người khác tốt thì tâm mình là đang tốt.
[49:56]Cho nên vì vậy, chúng ta đừng có hà tiện lời chúc, lúc nào cũng lời chúc tức là mơ ước cầu nguyện cho nhau đó, mình phải siêng chúc cho nhau như vậy. Khi viết bưu thư, cuối thư mình cũng phải chúc cho nhau, gặp nhau ngày dù là không là ngày Tết, khi chia tay mình cũng chúc lành cho nhau, là mong cho nhau những điều tốt đẹp, nha. Là mã đáo thành công. Có cái đặc biệt là những họa sĩ, nhất là họa sĩ Đông phương á, thì không biết họ có cái cảm hứng gì với ngựa đó, vì ngày xưa ngựa thân thiết trong đời sống, mà cái hình ảnh con ngựa tung vó bay trong buổi chiều lộng gió như vậy, là hình ảnh như làm cho các họa sĩ cảm xúc,
[50:36]nên trong cái hội họa của Đông phương người ta thường hay vẽ ngựa. Có khi vẽ một con ngựa đang tung vó, có khi vẽ cả bầy ngựa đang đi hàng đàn, chạy hàng đàn trên đường mà làm tung cái bụi lên trên đường đầy hết. Nghĩa là vẽ về ngựa rất là nhiều. Có một cái tu sĩ Dòng Tên của Thiên Chúa khi ông qua Trung Hoa, giống như ông sống ở đó để truyền đạo, thì ông cũng bị ảnh hưởng bởi cái cảm hứng về vẽ ngựa của người Trung Hoa, và ông cũng vẽ về ngựa, nhưng mà vẽ bằng cái cách vẽ của người Tây phương. Tức là màu đi rất là kỹ. Còn cái cách vẽ ngựa của người Đông phương thì biểu tượng nhiều hơn, đi cái mực trắng đen hoặc màu, biểu tượng nhiều.
[51:16]Còn của Tây phương họ vẽ thực hơn, từng cái bóng, từng cái nét thiệt là kỹ, mà cũng là vẽ ngựa rất là đẹp. Mà nổi tiếng Trung Hoa là có họa sĩ Từ Bi Hồng chuyên về vẽ ngựa. Đó, cái con ngựa cái hình ảnh nó tung vó có cái gì nó đẹp, nó dũng mãnh, nó uy nghi, nó hào hùng gì đó, làm cho các họa sĩ luôn luôn họ thích. Còn nói trong cái nhân quả thì cái ngựa là cái nhân quả gì? Nhân quả gì? Có chữ: "Làm thân trâu ngựa", nhớ không? Tức là nhân quả gì? Là người này đời trước là là sao?
[52:00]Phải làm sao đời này mới làm ngựa? Mắc nợ. Chứ không phải là người này đời trước ngựa quá mà mắc làm ngựa, mà người này đời trước là mắc nợ. Mắc nợ cái người mà làm chủ mình đó, tức là phải cho người ta cỡi, người ta đánh, người ta này nọ. Gọi là làm thân trâu ngựa để đền trả cái nợ trước. Hồi xưa vậy, có những cái người mà họ đi cầu xin cái người khác giúp đỡ. Ví dụ như họ đến cái người nhà giàu, lúc nhà họ đang gặp nguy khốn, con cái bị bệnh hoạn, họ đến họ lạy lục cái người nhà giàu là xin giúp cho họ để chữa bệnh được cái người con, là kiếp sau là: "Tôi nguyện làm thân trâu ngựa để đền trả", dám thề độc như vậy.
[52:43]Dám thề độc vậy, để cho cái người nhà giàu mủi lòng mà phải xuất tiền ra cho người ta, mà dám thề tới cái nước làm thân trâu ngựa để đền trả là như vậy. Là nếu mà mình mắc nợ ai nhiều quá thì mình phải làm thân trâu ngựa để người ta cỡi mà trả. Thì hồi xưa đó người ta nuôi ngựa để làm phương tiện đi, mà ngựa nhiều có nghĩa là cái người mắc nợ nhiều, có người đòi nợ. Nhưng mà ngày nay thì người ta không đi bằng ngựa nữa, thì như vậy cái người mắc nợ phải làm sao để trả? Làm sao mới trả?
[53:20]Giờ không đọa làm ngựa, bây giờ làm ngựa không ai cỡi nữa hết, giờ làm sao phải trả cái nợ mà người mình đã mắc nợ?
[53:28]Ư, mà không thể đầu thai làm chiếc xe Dream được, khổ vậy! Không thể đầu thai được nghe. Phải làm sao đầu thai làm cái gì để trả nợ? Sao cái đầu óc làm sao khoái làm vợ chồng để trả nợ không? Trời ơi, trả nợ gì khôn vậy? Trả nợ làm vợ chồng khôn vậy! Có nhiều khi mình là làm cái người ở, có người làm người giúp việc để trả nợ. Mà cái người giúp việc á ngộ cái là phải là người hiền lành, chân thật người ta mới thuê, phải không? Đó, người rất là tốt, lương thiện người ta mới thuê, nhưng mà phải trả nợ. Dù mình là người tốt mà không được làm người giàu, phải đi làm công cho cái gia đình đó là biết đời
[54:13]trước mình có mắc nợ cái gì đó, mắc nợ. Bây giờ cũng có ngựa, mà ngựa thường để làm gì? Để làm gì? Để đua. Thì đua cũng là hình thức trả nợ đó. Phải luyện, phải tập, phải ráng chạy trên đường để đem về cái món lợi cho chủ, nó cũng là vậy. Ngày nay thì mình ít thấy chiếc xe ngựa. Xe ngựa làm... đằng sau có kéo cái xe hai bánh phải không? Có xe hai bánh rồi có cái người cưỡi rồi có khách, tức là bốn năm người chất lên đi. Hồi Thầy còn nhỏ thì xe ngựa ở trong xóm Thầy chạy từ Sài Gòn về Hóc Môn thường lắm, cứ đi lốc cốc lốc cốc trên đường vui lắm, nghe cái tiếng ngựa lốc cốc. Vì con ngựa chạy đường nhựa đó nên họ phải đóng cái
[54:52]móng, nó đập trên đường nghe lốc cốc lốc cốc. Nên có nhà thơ mới làm đó, làm:
[54:59]"Đời buồn tênh sao người không đi xe ngựa, cho tôi nghe tiếng lốc cốc trên đường?". Đó vậy, có bài thơ cũng dễ thương. Tức là cái tiếng vó ngựa khua lốc cốc lốc cốc cũng làm cho cuộc đời này nó đỡ buồn tẻ vậy. Vì đó là cái hình ảnh về ngựa. Thì bây giờ, bắt đầu mình phải tu như ngựa.
[55:20]Có cần bài Ngựa hồng không? Thầy cho đi tìm cái bài Ngựa hồng của Phạm Duy mà tìm không ra. Cái bài Ngựa hồng ở trong cái tập Rong ca thì bài đó nói thế này: là có một cái con ngựa ban đầu nó là một con chiến mã, nó cho đi nó xông pha chiến trận với một danh tướng. Cho nên cuộc đời nó rất là hào hùng, rất là uy dũng vì nó được một danh tướng cưỡi và nó rất là dũng mãnh. Rồi sau này do nó bị thất sủng, tức là danh tướng đó chết hay sao đó thì người ta đem cái con tuấn mã nó về, người ta cho nó đi kéo xe, kéo xe ngựa. Thì sau đó cái thân phận đó thật là coi như nhục nhã, đi làm cái kiếp vong nô.
[56:07]Cho đến khi một ngày nọ nó gặp con ngựa rừng. Cái con ngựa rừng mới hí lên, hãy kêu nó thoát cái kiếp vong nô đó.
[56:16]Ở trong cái lầu son gác tía đó, được mang cái lục lạc, đó, trang trí đẹp nhưng cũng chỉ là cái thân phận nô lệ. Cho nên hãy bỏ đi, hãy theo con ngựa rừng mà sống một đời thênh thang, tự do, giải thoát. Đó là cái bài Ngựa hồng của Phạm Duy, bài rất là hay. Mà Thầy cho đi tìm mà không tìm được, chứ đáng lẽ tìm xong Thầy cho phát ra sau cái bài giảng này. Cái bài đó thiệt là hay về nhạc, về ý, về lời thật là chuẩn. Nếu sau này có tìm, mọi người nghe bài đó đi thì biết. Bây giờ, năm mới trước mắt của chúng ta, tức là một năm sắp tới là có nhiều cái hứa hẹn và cũng có nhiều cái thử thách. Chúng ta sẽ không biết trước được những điều gì sẽ xảy đến cho mình,
[56:59]cho đời mình, cho chùa mình hay là cho cuộc sống của mình, không có biết được. Nhưng mà mình nguyện những điều như thế này: Thứ nhất là, là gì? Phải vững lòng tu tập, dù chuyện gì xảy ra, phải không? Có thể là thuận cảnh nó đến, tự nhiên mình được nhiều cái may mắn, sung sướng thì phải vững lòng tu tập, không vì cái sự sung sướng đó mà dừng cái lý tưởng giải thoát lại. Vì biết rằng dù có sung sướng tạm bợ cũng chỉ là tạm bợ, bản chất nó vẫn là đau khổ, cho nên phải tiếp tục tinh tấn vững lòng tu tập. Hoặc là trong năm tới chúng ta phải đối diện với nghịch cảnh thì cũng không sờn lòng. Dù có khó khăn, dù người ta có nói nặng nói nhẹ nói
[57:48]xấu, vân vân, thì cũng nguyện là sẽ vững lòng tu tập, không có thối chí, không có nản lòng như vậy. Tức là trong cái đó thì dù hoàn cảnh gì xảy ra thì mình phải nguyện là, như hôm qua Thầy nói là: tu sửa cái đức hạnh, tinh tấn thiền định và học hỏi giáo lý, tức là có ba cái điều mà chúng ta phải làm. Ngoài ra, những cái môn học khác là như mà Thầy đã dặn ở trong buổi họp chúng là vẫn phải thực hiện. Lúc nào phải học hỏi giáo lý, phải tinh tấn thiền định, phải tu sửa cái đức hạnh của mình. Và một năm mới là chúng ta cùng chúc cho là mọi người biết chung tay đắp xây cái nền đạo Pháp được hưng thịnh khắp nơi trên thế giới này,
[58:35]Tăng Ni được đồng lòng, đoàn kết, hòa hợp, thương yêu nhau và cùng chung xây dựng Phật pháp, đừng để cái tình trạng là Phật pháp bị chia rẽ. Là có thể khắp nơi khác nhau về Thầy Tổ, khác nhau về tông phái nhưng vì chúng ta chung một Đức Phật, chúng ta chung một cái Chánh pháp mà chúng ta phải đoàn kết, bổ sung cho nhau, giúp đỡ cho nhau để cùng xây dựng Phật pháp. Vì sao vậy? Vì Phật pháp là ánh sáng, là chân lý để soi rọi cuộc đời này, làm cho thế gian này vơi đi đau khổ. Cho nên chúng ta xây dựng Phật pháp, bảo vệ Phật pháp có nghĩa là chúng ta bảo vệ cái nền đạo đức, cũng là bảo vệ cái hạnh phúc cho thế gian này.
[59:25]Chúng ta cầu chúc như vậy. Chúng ta cũng mong rằng mỗi người Phật tử là một sứ giả của Phật để đem cái giáo pháp đến với những người chưa biết. Tăng Ni thì có cái nhiệm vụ hướng dẫn Phật tử, mà Phật tử thì có bổn phận là thay mặt cho Tăng Ni, là sứ giả của Tăng Ni, là sứ giả của Phật, đem Phật pháp đến cho những người chưa biết, đó là quan trọng. Những người biết rồi thì mình bổ sung thêm, nhưng mà lúc nào mình cũng quan tâm đến những người chưa biết đạo, tức là trong xóm, trong làng của mình, họ hàng, bà con, láng giềng mình, người nào chưa biết Phật pháp thì mình phải nhanh chóng tiếp cận, gần gũi để đem Phật pháp đến cho họ
[1:00:12]và xem đó là một bổn phận thiêng liêng, một cái lý tưởng cao đẹp trong cuộc đời của mình khi mình còn là cư sĩ, khi mình chưa có xuất gia thì đó là như vậy. Như vậy nói chung lại là một năm ngựa đi đến, chúng ta sẽ mình làm cái loại ngựa thứ nhất như Phật nói là như ngựa hay ở trên đời thấy bóng roi liền liền chạy. Tức là như vậy, tức là thoáng thấy lời dạy của Phật là tu hành, hiểu ngay, nhận thức được hiểu rõ là tu hành. Cũng giống như là một người đệ tử giỏi, thoáng nhìn nét mặt của Thầy là mình biết ngay sai hay đúng để mà sửa cho kịp thời. Nguyện tu như vậy. Và mình cũng nguyện là mình tu như một con ngựa phi nước kiệu,
[1:01:00]tức là chậm rãi, chắc nhưng mà sẽ đi rất bền, sẽ đi rất xa. Mình cũng như một cái người quân tử là một lời đã nói thì cưỡi ngựa không có rượt lại được nữa, tức là nói lời nào chắc cái lời đó, bởi vì trước đó mình đã suy tính kỹ. Mình cũng tránh cái chuyện mà ngựa quen đường cũ, tức là những cái tập khí nào mình biết là sai, mình sám hối lạy Phật để vượt qua. Mình cũng ý thức được rằng thời gian như bóng câu qua cửa sổ, để biết quý cái thời gian mà trong từng phút giây mình luôn luôn tỉnh giác, nguyện đem cả đời mình hiến dâng cho tất cả, phải không? Và mình cũng tránh cái tệ của một con ngựa non háu đá,
[1:01:41]tức là hiếu thắng vì nông nổi, vì bồng bột, mà phải biết khiêm nhu, biết rằng ngoài bầu trời này còn có bầu trời khác, tức là người giỏi này còn sẽ có nhiều người giỏi hơn để biết sống một đời khiêm tốn. Rồi mình cũng chúc cho mọi người là mã đáo thành thành công. Và mình cũng vậy, sống trên đời này mình biết là mình không có nên mà để sống một cách là hưởng thụ quá đáng để trở thành mắc nợ mà đời sau phải làm thân trâu ngựa để đền trả. Tức là lúc nào mình cũng phải biết sống chừng mực, tiết kiệm và hay làm phước giúp người, chứ đừng có hưởng thụ cái sự giúp đỡ người khác ỷ y mà mắc cái nợ để làm thân trâu ngựa.
[1:02:26]Và cuối cùng, chúng ta cũng chúc cho Phật pháp khắp nơi được hưng thịnh và thế giới được hòa bình, chúng sinh an lạc, tất cả đều tìm thấy được một cái chân lý chung, một tình thương chung để thế gian này như là một cõi thiên đường thánh thiện. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nguyện đem công đức này
[1:02:58]hướng về khắp tất cả,
[1:03:06]đệ tử và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo.
[1:03:39]Hò ơ, hò ơ.
[1:03:50]Áo em đẹp quá một màu lam, gìn giữ thanh cao giữa dòng đời.
[1:04:01]Tôi về gom lại muôn ngàn sắc thắm, vẽ đến trọn đời nét hồn nhiên.
[1:04:13]Áo em thơm ngát khói trầm hương, ngược gió bay trên khắp nẻo đường, đem đến cho đời
[1:04:27]tình yêu, tỏa sáng nơi em hương sắc nhân từ. Lam ơi Lam hiền, là hạnh phúc cho ta, một niềm thiết tha đưa ta đến chân trời yêu thương.
[1:04:51]Lam ơi Lam hiền, một màu lam thanh khiết, như ánh trăng rằm dịu mát cho quê hương.
[1:05:03]Lam ơi Lam hiền, là dòng suối thanh lương, ngọt ngào lắng trong luôn tưới mát cho đời xanh tươi.
[1:05:19]Lam ơi Lam hiền, một trời lam yêu dấu, vang tiếng chuông chùa trầm ấm trên non sông.
[1:05:51]Hò ơ, hò ơ.
[1:06:02]Áo em đẹp quá một màu lam, gìn giữ thanh cao giữa dòng đời.
[1:06:13]Tôi về gom lại muôn ngàn sắc thắm, vẽ đến trọn đời nét hồn nhiên.
[1:06:25]Áo em thơm ngát khói trầm hương, ngược gió bay trên khắp nẻo đường, đem đến cho đời
[1:06:39]tình yêu, tỏa sáng nơi em hương sắc nhân từ. Lam ơi Lam hiền, là hạnh phúc cho ta, một niềm thiết tha đưa ta đến chân trời yêu thương.
[1:07:03]Lam ơi Lam hiền, một màu lam thanh khiết, như ánh trăng rằm dịu mát cho quê hương.
[1:07:15]Lam ơi Lam hiền, là dòng suối thanh lương, ngọt ngào lắng trong luôn tưới mát cho đời xanh tươi. Lam ơi Lam hiền, một trời lam yêu dấu, vang tiếng chuông chùa trầm
[1:07:47]ấm trên non
[1:08:12]sông. Áo
[1:08:22]em đẹp quá, đẹp quá một màu lam. Hò ơ, hò
[1:08:47]Đây tiếng từ bi thiêng liêng đạo vàng. Đây tiếng từ bi chuông vang gọi ta. Mau lo hoằng pháp giác mê cho đời, bớt tranh ganh hờn diệt
[1:09:09]hết oán khiên, trong ánh đạo thiêng của Phật lưu truyền.
[1:09:18]Chuông réo gọi ta đi xây niềm tin, noi gương lành Đức Thế
[1:09:28]Tôn quên mình, cứu vớt chúng sinh cùng đến nơi yên bình. Tham, sân, si quyến luyến thân danh, nghiệp đa mang xót xa đời đời.
[1:09:49]Khuyên nhau bền lòng tu tuệ trí, thoát luân hồi về chân như.
[1:10:01]Đây tiếng từ bi thiêng liêng đạo vàng. Đây tiếng từ bi chuông vang gọi ta. Noi gương Phật Tổ xóa tan mê lầm,
[1:10:24]chánh pháp sáng soi hạnh phúc cho muôn người.
[1:10:52]Hò ơ, hò ơ, hò ơ, hò ơ.
[1:11:04]Đây tiếng từ bi thiêng liêng đạo vàng. Đây tiếng từ bi chuông vang gọi ta. Mau lo hoằng pháp giác mê cho đời, bớt tranh ganh hờn diệt
[1:11:25]hết oán khiên, trong ánh đạo thiêng của Phật lưu truyền.
[1:11:34]Chuông réo gọi ta đi xây niềm tin, noi gương lành Đức Thế
[1:11:44]Tôn quên mình, cứu vớt chúng sinh cùng đến nơi yên bình.
[1:11:53]Tham, sân, si quyến luyến thân danh, nghiệp đa mang xót xa đời đời.
[1:12:05]Khuyên nhau bền lòng tu tuệ trí, thoát luân hồi về chân như.
[1:12:17]Đây tiếng từ bi thiêng liêng đạo vàng. Đây tiếng từ bi chuông vang gọi ta. Noi gương Phật Tổ xóa tan mê lầm, chánh pháp sáng soi hạnh phúc cho muôn người.
[1:12:55]Hò ơ, hò ơ, hò ơ, hò ơ.