[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:23]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:37]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời quý Phật tử cùng ngồi xuống.
[0:49]Hôm nay chúng ta nghe tiếp cái bài à các pháp Ba La Mật.
[1:10]Hôm
[1:15]trước mình đang nói lỡ dở nửa chừng cái bố thí Ba La Mật. Thì à giờ mình so sánh hai cái hình ảnh bố thí này để mình xem xem cái nào là Ba La Mật. Ví dụ như là quý Phật tử có nghe cái chuyện mà Đức Phật thí thân mình cho cọp đói chưa? Dạ rồi. Vậy thôi khỏi kể ha. Là từ xưa trong vô lượng kiếp thì Đức Phật nghĩa là luôn luôn là giúp đỡ cho chúng sinh, có khi đem cả cái thân mình mà bố thí cho người khác, kể cả cho cọp đói, cho chúng sinh. Thì như vậy ở đây mình thấy cái hành động á như vậy là trong một lần bố thí như vậy là hết luôn, không còn làm được gì nữa, không còn cái sinh mạng để có thể làm được những việc lợi ích khác cho người khác.
[2:16]Đây vẫn là một cái bố thí Ba La Mật, vì bố thí tận hết cái gì quý nhất của mình trong một đời người bố thí sạch luôn không giữ gì nữa hết. Ở trong trường hợp thứ hai là ví dụ như ông Cấp Cô Độc, hay là tín nữ Visakha thời Đức Phật á, thì hai vị này là hai vị thí chủ rất là tốt, rất là lớn, giàu có, và sống một cuộc đời bố thí rất bền bỉ. Chúng ta thấy hai hình ảnh nó khác nhau. Thì ông Cấp Cô Độc thì ông không có bố thí mạng sống, nhưng ông rất là giàu. Thì ông cứ bố thí dần dần. Ông cúng dường chư Tăng, Đức Phật và những người nghèo khổ khác. Bên cạnh đó ông vẫn làm ăn, mà tài sản ông lớn lắm,
[3:03]cho nên cái lợi nhuận thu hằng năm lại bù đắp trở lại, rồi ông lại tiếp tục dùng những cái lợi nhuận đó để làm việc công đức. Tín nữ Visakha cũng vậy, là người mà sống trong gia đình giàu, không có giàu bằng ông Cấp Cô Độc nhưng cũng khá giàu có, và suốt một đời bà cũng vậy, tận tụy làm những việc công đức thừa sự Đức Phật, thừa sự chư Tăng, à giúp đỡ bố thí cho những người nghèo chung quanh, những người nghèo ở xa, bà tận tụy bà làm. Vì bà cai quản cái tài sản của gia đình chồng và bà sử dụng cái số tiền đó hết sức là hợp lý. Nghĩa là quản lý để cho nó sinh lời, rồi lại dùng nó để giúp đỡ người khác.
[3:54]Thì ở đây quý Phật tử nghĩ xem là một bên á là bố thí như Đức Phật là chỉ một lần đem cả cái thân mạng cho con cọp đói ăn luôn. Và một bên là giữ tài sản, giữ thân mạng mình để làm cái việc bố thí đó suốt đời. Thì trong hai cái đó, cái nào có thể xem là bố thí Ba La Mật?
[4:23]Cái nào?
[4:33]Ai đồng ý cả hai thì giơ tay lên. Một, hai người, sao bộ yếu quá vậy? Phe này hơi yếu. Rồi ai đồng ý là bố thí thân giơ tay lên?
[4:47]Ai đồng ý bố thí dài dài giơ tay lên? Bên nào cũng ít ha. Còn có những người còn lại là là thuộc phe nào hè?
[5:00]Ở đây đúng cái nghĩa là cả hai. Cả hai. Nghĩa là cả hai đều được gọi là bố thí Ba La Mật. Vì Đức Phật khi đụng cái chuyện mà không còn cách giải quyết thứ hai thì Ngài lấy luôn cả thân mạng Ngài, Ngài bố thí luôn trong trường hợp mà không thể dùng cách thứ hai được, thì Ngài làm luôn không cần tiếc nữa. Ở đây là cái độc đáo mà lúc đó thân phận của Ngài là một hoàng tử chứ không phải là người dân thường. Như bản thân tôi thì không có cái giá trị gì hết, ký thịt thì tính ra được mấy chục ngàn thì mình liều mạng mình bố thí thì cũng không có gì để nói. Còn như Ngài là cái thân phận danh giá, lúc đó là một hoàng tử mà dám đem ra tính dâng là bố thí luôn.
[5:46]Đây cũng gọi là Ba La Mật. Rồi trong trường hợp mà mình còn có thể giải quyết bằng một cách khác, không cần phải liều mạng như vậy, nhưng mà tâm mình vẫn vị tha, vẫn giúp đỡ khi người cần, và mình sử dụng cái thân của mình, mình sử dụng khéo léo bền bỉ suốt đời, thì cũng gọi là Ba La Mật, miễn là cả một đời sống mình không bao giờ xẻn tiếc với ai, khi mà giúp đỡ ai được điều gì thì không bao giờ từ chối, ha, vẫn là Ba La Mật. Cũng có khi không phải mình giàu nữa, cũng nghèo lắm nhưng mà vẫn có thể làm hạnh Ba La Mật được nếu mình sống hết sức là vị tha, lát nữa mình nói tới. Rồi một cái ý nghĩa khác của bố thí Ba La Mật:
[6:30]nguyên cái nghĩa bố thí mình mà hiểu chỉ là cho không thì nó rất là cạn, mình phải hiểu nghĩa là giúp đỡ, giúp đỡ người khác. Nghĩa là trong cái tầm tay của mình, mình giúp ai được điều gì thì đều ráng hết sức mình giúp đỡ chứ không phải chỉ là đem cái tài sản ra mình hiến tặng, mà đôi khi mình giúp đỡ, ví dụ như làm công việc làm thì thấy hàng xóm, anh em mình tới lúc họ xây nhà thì mình cũng trích ra được bao nhiêu ngày công, mình canh lúc mình rảnh mình lại phụ, phụ làm này làm kia. Ví dụ có nhà thầu họ thầu rồi thì mình cũng lại phụ coi ngó chút đỉnh chuyện này đi phụ đi, chút đỉnh cũng là cái công lao.
[7:15]Còn ở những nhà quê thì dễ lắm, mỗi lần cất nhà thì cả xóm lại phụ, đó cũng là cái bố thí, cũng gọi là giúp đỡ. Hoặc là người nào đó họ cần một lời khuyên về vấn đề gì mình có thể hiểu được thì mình cũng chịu khó nghiên cứu để mà khuyên lơn giúp đỡ họ, thì đó cũng gọi là cái bố thí. Chứ không phải chỉ là tiền bạc, là tận tụy vì người ta. Rồi có những lúc mà người ta trong cơn buồn khổ hoặc là
[7:48]người ta ưu tư gì đó mà mình khuyên bảo được, mình an ủi được thì bằng cái lời nói mình giúp đỡ cũng gọi là bố thí. Cho nên cái chữ bố thí ở đây có nghĩa là giúp đỡ, hoặc bằng tiền bạc, hoặc bằng việc làm, bằng lời nói, bằng ý kiến của mình, đó cũng là cái bố thí. Rồi có một trường hợp là vô úy thí. Trong đạo Phật có một cái khái niệm gọi là vô úy thí. Nghĩa là ban cho cái điều không sợ hãi. Ban cho điều không sợ hãi nghĩa là trong cuộc sống có những lúc người ta rơi vào cái tình cảnh ngặt nghèo, nguy hiểm, bi thảm, rất là đáng sợ thì trong lúc đó mà mình ra tay cứu giúp được thì gọi là mình thực hành cái vô úy thí.
[8:45]Cái hạnh này vị Bồ Tát nào nổi tiếng?
[8:50]Bồ Tát Quan Âm, hay nói Quan Thế Âm, là Ngài thường hay giúp đỡ mình trong lúc mà nguy cấp nhất, gọi là hành cái hạnh thí vô úy. Ở đây không biết là quý Phật tử có từng có kinh nghiệm như vậy hay không, chứ như bản thân tôi cũng như nhiều người cũng đều có cái kinh nghiệm là trong những lúc nguy hiểm, sợ hãi, niệm danh hiệu Ngài đã có cái linh ứng, Ngài cứu cho mình qua những cái tai nạn trước mắt, thấy rồi nó qua nhẹ nhàng. Ở đây quý Phật tử có những kinh nghiệm đó chưa? Có không? - Có. Vậy đúng ắt là linh. Thì không phải là Ngài, tất cả chúng ta đều cũng phải cố gắng thực hành cái hạnh thí vô úy đó.
[9:38]Nghĩa là trong lúc mà gặp người trong cái nguy khốn, mình phải giúp họ, mà giúp lúc đó không có dễ. Trong lúc người ta bình thường á, mình còn bình tâm, mình suy nghĩ, mình chọn giải pháp để giúp người ta, cái đó nó dễ. Còn lúc mà người ta trong cơn cấp bách, mình không có thời giờ để suy nghĩ, quyết định liền và làm liền, liều liền. Cái đó rất khó. Như có những cái trường hợp, cái câu chuyện này, như một người họ đi trên đường, họ thấy một đứa bé nó lững thững không người lớn trông coi đi băng qua đường, xe bên kia cái ông tài xế trông bóng mờ mờ buổi chiều không thấy, ổng lại chạy ào ào tới.
[10:27]Thì người này mới liều mạng, liều mạng mà lao vào đứa bé rồi xô đứa bé ra khỏi cái tầm xe, thì lúc đó không có thời giờ suy tính thì giờ, mà việc làm như vậy có khi rất nguy hiểm cho bản thân mình. Nếu xô đứa bé rồi mà mình cũng không tránh kịp thì đứa bé thoát mình chết. Cho nên phải vừa xô thoát đứa bé rồi phải giải cứu cái thân mình để tránh khỏi cái tầm xe. Thì những lúc đó người đó gọi là hành cái hạnh thí vô úy trong lúc cấp bách, sẽ không có thì giờ để cân nhắc, mà cái người như vậy cái lòng vị tha của họ lớn lắm. Trong lúc không có thì giờ suy nghĩ nhiều thì nó nó bộc lộ bản chất của mình liền.
[11:11]Hễ lúc đó mình sợ chết thì đứng la thôi, đứng la chỉ chỉ trỏ trỏ, thay vì nhào vô sợ mình chết. Còn lúc đó quyết định nhào vô cứu đứa bé liền thì phải biết rằng cái tư tưởng của người này bao nhiêu năm trong cuộc sống là con người rất sẵn sàng vị tha vì người khác. Tôi nghe kể lại cái câu chuyện này, chuyện này thì lâu rồi trong cái thời kỳ chiến tranh, thì có một anh quân nhân hay bộ đội gì đó, anh đang ngồi chơi với những em học sinh trên cái hố, đang ngồi chơi thì đánh đàn, thì lúc đó không biết từ đâu, từ một bên chiến tuyến khác quăng cho một trái lựu đạn vào trong cái nhóm mà học sinh đang ngồi chơi
[11:59]đùa với các anh em đó, thì anh này ảnh vừa thấy cái trái lựu đạn bay vào, ảnh quăng cái đàn, chụp cái lựu đạn ôm vào người nhảy xuống hố liền, ảnh nhảy nằm im á, thì trái lựu đạn nó nổ, anh tan xác, những đứa bé ở trên thoát được, thoát được, có bị xây xát chút đỉnh nhưng mà anh chịu đựng hết. Cái chuyện như vậy, thì nghe câu chuyện đó tôi tôi thấy đó là những cái Bồ Tát trong cuộc đời này, những lúc đó không có thời giờ suy nghĩ, không có thời giờ suy nghĩ, trong tích tắc là phải Hình như trái lựu đạn nó rớt xuống cái hố rồi, ảnh nhảy xuống luôn cái hố chứ không có lượm quăng đi kịp. Nhảy xuống là lấy mình đè lên trái lựu đạn,
[12:39]nổ một mình ảnh chịu, rồi những em mà ngồi quanh quanh cái miệng hố đó là thoát được. Nghe đó những câu chuyện nó để lại trong lòng mình cái dấu ấn đọng một nỗi thương cảm sâu sắc. Vì con người như vậy họ tích lũy cái tư tưởng vị tha hy sinh từ bao giờ mình không biết, nhưng trong lúc đó thì không có thì giờ suy nghĩ. Như cái câu chuyện mà Đức Phật cứu cọp đói á thì mình không biết, nhưng mà nếu mà tính theo góc độ thời gian á, nó vẫn không bằng cái người trong tích tắc nhảy xuống đè lên trái lựu đạn, vì Ngài vẫn còn thời gian để suy nghĩ, thời gian mà lừa cái ông anh mình đi về rồi quay trở lại, rồi đem thân cứu cọp đói,
[13:22]còn ở đây trong tích tắc, phải quyết định liền, để trễ một chút là nổ liền. Những cái tấm gương như vậy đó cũng gọi là thí vô úy á mà phải hy sinh luôn thân mạng của mình, giúp người ta trong lúc cấp bách. Cái việc mà giúp người như vậy nó sáng ngời, những người như vậy chết thì lên cõi trời mất tiêu liền, vì cái tâm họ nó không phải là lúc đó mà người này phải tích lũy cái tâm vị tha từ quá lâu, quá sâu dày rồi mới quyết định được. Mình nhìn những tấm gương đó như Đức Phật đem thân cho cọp đói, cái người bộ đội mà nhảy xuống đè mình lên trên trái lựu đạn, thì cái đó mình nhìn cái đó mà mình hiểu từ đây về sau mình nên sống như thế nào.
[14:06]Cái cuộc sống này nó không có quá quý, quá đáng quý để cho mình phải bám víu, mà chúng ta thấy nó còn có những điều nó cao thượng hơn. Cái chữ bố thí ba-la-mật nó còn có nghĩa là sống hoàn toàn vị tha, sống hoàn toàn vị tha. Nó không phải là cái vấn đề mà đem tiền ra bố thí nữa, mà nghĩa là cuộc sống hoàn toàn vị tha. Ngày mai thầy mới giảng cho ở quý cô về cái đề tài Cuộc sống vị tha, nó là nguyên một cái chuyên đề. Ở đây thì nói sơ sơ cho quý Phật tử nghe, nghĩa là người mà thực hành gọi là bố thí ba-la-mật thì cái người này không có sống cho mình nữa, không sống cho mình. Lúc trước á, khi mình chưa biết Phật pháp,
[15:02]chưa thực hành các pháp ba-la-mật, thì mình chỉ lặng lẽ làm cái gì cũng vì mình trước: ăn cũng vì mình đang đói, cất nhà cũng để cho mình với gia đình mình ở, ráng đi học hành cũng để cho sau này mình được thành tài, tất cả đều vì mình. Còn cái người mà phát nguyện thực hành các pháp ba-la-mật, mà thực hành cái bố thí ba-la-mật á thì không sống cho mình nữa. Hễ làm cái gì thì phải nghĩ rằng vì chúng sinh, vì chúng sinh. Đây là chỗ rõ rệt giữa phàm phu và Bồ Tát. Cũng ăn nhưng mà mình nghĩ ăn cho mình no thì mình là phàm phu, còn cũng ăn mà mình nghĩ ăn để có sức khỏe làm lợi ích cho cuộc đời, để tu hành để làm lợi ích
[15:52]cho Phật pháp thì cái việc đó trở thành cái ba-la-mật của Bồ Tát. Chỉ thay đổi cái ý nghĩ thôi mà mình thành phàm phu hay mình đi về con đường của Bồ Tát. Hoặc khi mình lễ Phật cũng vậy, thì khi mình lễ Phật mình cầu nguyện cho sau này mình sẽ thành tựu được công đức lành, về được cõi Phật, tu hành được đắc đạo, vân vân, thì mình đang đi theo con đường phàm phu. Còn khi mình lễ Phật mà mình luôn lúc nào cũng đem cái công đức này cho chúng sinh, cũng mong cho thế giới này biết được đạo đức, được hòa bình, chúng sinh biết tu hành, hướng về sự giác ngộ giải thoát, tất cả mọi người biết thương yêu nhau, thì cái lễ Phật đó là cái công hạnh của Bồ Tát.
[16:46]Hoặc khi chúng ta ngồi thiền cũng vậy, khi ngồi thiền thì mình cố gắng nhiếp được tâm vào ở trong thanh tịnh thì mình mong mình được thanh tịnh để mình phát trí tuệ, để mình đắc cái gì đó, thì đó mình tuy ngồi thiền mà đi trên con đường của phàm phu. Còn nếu lúc đó mình ngồi thiền, mình cũng cố gắng dụng công nhiếp tâm cho thanh tịnh và nghĩ lấy cái kinh nghiệm này để sau này hướng dẫn người khác, mong cho thế giới này được thăng tiến được tâm linh thì mình đang thực hành cái hạnh của Bồ Tát. Nghĩa là cái hành động thì giống nhau, mà cái tâm tình, cái ý nghĩ, cái mục đích thì khác nhau. Nên chúng ta thấy cái con đường mà tu tập ba-la-mật
[17:36]nó không khó nếu mình khéo biết suy nghĩ một chút. Ở bên ngoài mình vẫn sống cuộc đời rất bình thường, nhìn vào không ai biết gì hết, nhưng mà trong tâm mình là mình từng chút, từng cái ý nghĩ, từng cái việc làm đều vì chúng sinh hết. Thì cái người mà luôn luôn như vậy, lâu ngày chầy tháng, mình thấy họ thay đổi hết trơn. Như bây giờ quý Phật tử cố gắng thực hành cái điều này chừng 3 năm rồi đi, mình không còn thành con người tầm thường. Ngay từ đây, bây giờ bắt đầu từ bây giờ, mình nghe pháp để làm gì?
[18:16]Nghe pháp làm gì? Ai trả lời?
[18:23]Ráng trả lời cho đúng một, trả lời á mình biết trả lời cái thành phàm phu, biết trả lời cách khác cái thành Bồ Tát, cũng vấn đề nghe pháp. Giờ nghe sao thành phàm phu, nghe sao thành Bồ Tát? Ai trả lời đi? Chứ cái này là tôi cũng không rành lắm á, ai trả lời cho mọi người nghe đi. Mình đi nghe giảng như vậy thì nghe sao mới thành phàm phu, nghe sao thành Bồ Tát?
[18:55]Dạ đó, đúng là con đường của phàm phu, rất là hay.
[19:01]Nói thì không sai, là mình biết pháp làm theo lời Phật dạy, nhưng mà chưa đủ để thành cái Bồ Tát. Tư tưởng rất là tốt nhưng mà chưa đủ mạnh hơn chút nữa. Có ai mạnh hơn chút nữa không? - Nghe pháp... - Dạ mời anh. - Nghe pháp để bớt vị tha. Thấy nói thì kỳ quá. Anh anh anh Tấn Nguyên sao? - Dạ nghe pháp để... Ừ đúng, cảm ơn anh.
[19:34]Ý là mình vì chúng sinh mà thầy không hiểu vì chúng sinh là sao ta? Thì đúng vì chúng sinh thì nghe pháp đang thành Bồ Tát, mà không biết vì sao thì chưa hiểu. Nói làm sao rõ rõ hơn được không? Nghe làm sao mà vì chúng sinh hay vậy ta?
[20:00]... chúng ta ý thức được chung quanh, tất cả các pháp này làm sao mà làm sao cho mọi người cùng hiểu? Đúng, đúng, cái chỗ nằm ngay đó đó. Cái chỗ nằm ngay chỗ đó đó. Nghĩa là mình hiểu được Phật pháp rồi để làm cho người khác hiểu, chứ không phải một mình mình hiểu rồi dừng lại, không phải một mình mình hiểu rồi mình cứ lặng lẽ lo thực hành cho đúng pháp. Thì cái chỗ đó tuy cũng không sai, nhưng mà nó chưa mang được ý nghĩa của Bồ Tát ngay từ đầu. Ngay từ đầu khi mình ngồi nghe pháp mình đã nghĩ đến: học lỏm coi có cái gì hay mình về mình nói lại người khác. Nói lại mấy người chung quanh mình trước,
[20:50]rồi bắt đầu mình từ từ mình dụ qua tới hàng xóm, rồi từ từ mình dụ tới bạn bè. Đó là tư tưởng của Bồ Tát. Cho nên trong khi hiểu, thực hành đã bắt đầu mình làm lợi ích khi mà mới cái pháp mình nhận được. Nghĩa là từng chút, bất cứ điều gì cũng nghĩ đến cái lợi của người khác hết. Mỗi lần mà giảng mà nhớ lại kinh nghiệm bản thân thì tôi như muốn kể ra. Ví dụ khi tôi làm gì tôi cũng nghĩ tới người khác, nhưng mà kể ra hoài có người thấy chê. Thì tôi cũng vô tư thôi, mà vừa rồi có người dám ăn chê: "Sao thầy giảng thầy cứ khoe chuyện thầy hoài?". Thôi nay giận rồi không thèm khoe.
[21:30]Vì bố thí Ba-la-mật có nghĩa là hạnh của Bồ Tát, cho nên luôn luôn nó được cái trí tuệ soi sáng. Nghĩa là mình làm cái gì cũng vậy, mình cân nhắc, khôn ngoan không có làm bừa bãi, không có bừa bãi, không có làm liều.
[21:46]Rồi từ từ mình nhờ cái duyên mà mình giúp đỡ chúng sinh đó, mình mới tìm cách đưa người ta về với đạo đức, giác ngộ. Đó là Bồ Tát. Cái khôn của Bồ Tát là vậy, chứ không có giúp rồi ngừng lại ngay chỗ đó. Nghĩa là con đường của bố thí Ba-la-mật đó là tất cả sống vì mọi người. Mình giúp đỡ người ta, khuyên người ta một lời, rồi trong cái ý nghĩ mình cũng vì mọi người nhưng mà không dừng lại ngang đó. Mình lợi dụng cái việc mà mình giúp đỡ chúng sinh rồi dụ họ về với cái đạo đức, giác ngộ. Đó là Bồ Tát vậy. Nhưng mà phải giúp đỡ người ta rồi mới nói người ta nghe, chứ không có khi không mà nói khơi khơi.
[22:30]Đây là quy luật, đây là quy luật tuyệt đối đúng, tất yếu. Chứ không có dễ. Có những người mà, những chúng sinh mà có trí tuệ đó thì không cần họ mắc nợ mình, mà mình nói điều đúng họ cũng lắng nghe. Thì cái người đó là dễ độ là, gọi là chúng sinh người ta gọi là căn cơ tốt. Như ví dụ như dưới đây có đông đạo hữu, từ nào giờ với tôi cũng không hề có cái duyên gì tiền kiếp. Trong kiếp trước cũng chưa từng là thầy trò hay là anh em gì hết, cũng chưa từng mắc nợ một ly nước, một bát cơm nào hết. Nhưng vì là người này là người chuộng lẽ phải, có tinh thần cầu học, thì hôm nay đến ngồi nghe pháp thì nhìn tôi cũng như người xa lạ thôi,
[23:17]nhưng mà nếu nghe trong cái lời của tôi có cái gì hay thì chấp nhận liền, chấp nhận liền để áp dụng, thì đó gọi là những chúng sinh mà có căn cơ cao. Những người đó tự họ biết tìm vào lẽ phải. Còn có nhiều hạng chúng sinh thì ví dụ cái người nói mà nếu không có duyên với họ, họ không nghe. Ví dụ như ở trong đây cũng vậy, có những người mà trình độ đang còn thấp, nhưng mà nếu kiếp trước cũng không có duyên gì với tôi, nghĩa là tôi chưa từng mời miếng cơm, miếng nước nào, không từng là anh em, bà con gì thì tôi nói cái không thích nghe. Còn cái người nào mà mình mắc nợ, bây giờ nhìn cái tự nhiên có cảm tình.
[23:57]Thì nói cái nghe. Thành thử trong đây là không biết bao nhiêu người là quyến thuộc với tôi kiếp trước hay là có những người thì là bàng quan. Nhìn đôi mắt ai mà nhìn tôi lạnh lùng, băng giá thì biết người này đời trước ít duyên. Thành thử nói thì phải nói cho hợp lý mới nghe, nói không hợp lý không nghe, là vì người này có lý trí chuộng lẽ phải. Nơi Bồ Tát á thì không có lo với cái hạng người thứ nhất, vì người này tự họ biết, hễ nói đúng là họ nghe chứ không cần mắc nợ. Nhưng mà Bồ Tát thường hay lo cho hạng người thứ hai, là người mà hễ có duyên thì mới dụ được. Có duyên mới dụ được. Cho nên Bồ Tát hay giúp đỡ là vậy, giúp đỡ rất là rộng rãi.
[24:38]Rồi những chúng sinh đó mắc nợ mình á thì ngay hoặc kiếp này hoặc kiếp sau họ mới nghe lời mình. Nhưng mà Bồ Tát á thì luôn luôn đem chánh pháp. Ở đây chúng ta thấy thế này nha: Có những người tại sao họ phải đi nghĩa là làm thuộc hạ cho một cái tên du đãng, một tên trùm du đãng? Rồi có người tại sao lại đi làm nhân viên cho một ông giám đốc đạo đức, tốt bụng? Mà chúng ta thấy á, làm thuộc hạ cho một tên trùm du đãng thì cả một quãng đời chỉ là gây nghiệp thôi, phải không? Vì cái tên đó nó sai toàn mình làm chuyện trộm cướp, đâm chém tầm bậy tầm bạ, đi làm đòi nợ thuê hay là dằn mặt, phá quấy tùm lum à.
[25:25]Đó. Thì làm thuộc hạ mấy tên trùm du đãng thì rõ ràng là chỉ gây nghiệp. Còn cái người mà làm nhân viên cho một ông giám đốc đạo đức, thế nào cũng được ảnh hưởng đạo đức. Thế nào thì ổng cũng đi chùa, thế nào ổng cũng đi ủy lạo, giúp đỡ đồ này đồ kia, cũng sai mình đi phụ. Thấy là ổng phụ bưng giùm cái mớ gọi là cái lương thực, gạo nếp lên xe thì mình cũng có được chút phước, chưa nói tới những việc khác, nói vậy. Nhưng mà tại sao cái nhân duyên gì khiến một người lại lọt vào làm thuộc hạ tên trùm du đãng? Cái nhân duyên gì khiến mình lọt vào làm nhân viên ông giám đốc tốt bụng? Nhân duyên gì?
[26:04]Cái nhân duyên là mắc nợ. Cái đời xưa đó, cái tay đó nó là một cái tay không phải người tốt.
[26:14]Nó hơi ác, tự kiêu. Nhưng mà có những lúc nào đó mình cần tiền gì đó, khó khăn cái nó giúp đỡ. Mà mình hễ thấy giúp đỡ mà thấy người ta ác, xấu kệ người ta, miễn người ta giúp mình là mình nhận. Thì cái nhân quả đó, về sau làm thuộc hạ để trả nợ cho nó, và nó sai mình đi làm những chuyện bậy bạ. Và cũng do chính mình từ ban đầu đã chấp nhận mắc nợ một cái người xấu thì có nghĩa là mình chấp nhận sau này sẽ bị nó sai khiến làm những việc xấu. Còn cái người mà hễ cái người xấu giúp không nhận, nhận hễ cái người đó có đạo đức giúp mình mình mới nhận, cái người xấu giúp mình không nhận, thì đời sau sẽ làm những nhân viên cho một ông giám đốc tốt bụng.
[27:02]Nghĩa là biết lựa người mà chịu mắc nợ nữa. Nên ở đây quý Phật tử cũng phải cẩn thận trong cuộc sống của mình. Khi mà có những người giúp đỡ mình mà mình thấy người ta không phải là người tốt đừng có nhận, vì kiếp sau họ sai mình làm chuyện tầm bậy tầm bạ để trả nợ rồi mình gây nghiệp. Nên cái người mà tốt á, họ giúp mình bao nhiêu cũng được hết trơn. Nhưng cũng chịu á, vì mình biết mắc nợ người tốt nữa họ sai mình làm chuyện lành. Bây giờ mà kẹt thì nhận sự giúp đỡ mà chỉ nên nhận của người tốt thôi, chứ đừng có nhận của người xấu. Còn nếu mình không mắc nợ thì tốt, không mắc nợ ai hết thì vẫn tốt hơn.
[27:49]Như tôi là người mắc nợ đầy khắp thiên hạ. Không biết nữa, mỗi người sai tôi làm một chuyện. Thì kiếp sau quý Phật tử nhớ có sai tôi gì á, sai làm chuyện lành. Chứ giờ tôi mắc nợ đầy hết mọi người ở đây. Thì đầu tiên á là Bồ Tát giúp đỡ người ta để gieo nhân, rồi sau đó nói pháp, khuyên người ta làm việc lành. Rồi còn với người mà đã hướng về thiện pháp rồi, nghĩa là mình thấy cái người đó họ đã có căn cơ, biết Phật pháp, tu tập, có đạo đức rồi thì trợ giúp thêm, trợ giúp người ta đi cho nó mạnh thêm. Đó. Còn với những người mà họ chưa phân biệt được, nghĩa là chưa có cái đạo lý để sống, chưa có lý tưởng sống thì mình hướng dẫn.
[28:35]Thì người này thấy mắc nợ rồi, hướng dẫn. Còn với cái người mà họ khó bảo thì phải bố thí cho nhiều một chút. Nên mình mà gặp Bồ Tát, mình cứ giả bộ khó bảo, giả bộ lì để cho họ giúp mình nhiều một chút. Thì mấy vị Bồ Tát là vậy đó, họ tùy theo tâm tình mà, tùy theo người mà gieo nhân. Cái người lì quá thì nói không được, cứ giúp, giúp, giúp, giúp. Mấy người đó mới nghe lời. Cho nên mình gặp những cái người mà họ bố thí bừa bãi là mình coi chừng, coi chừng đó là Bồ Tát á. Tại vì mình thấy cái thằng đó nó khó ưa, nó lì lợm, nó ngang bướng, mình không muốn nhìn tới mặt nó, không muốn giúp vì đó tâm mình là phàm phu.
[29:15]Còn Bồ Tát thì mấy người đó cứ giúp, giúp nhiều hơn người thường nữa. Còn cái người bình thường mà tốt rồi đó thì lại không có giúp mà lại bắt mình phải móc tiền ra làm phước. Bắt mình móc tiền ra làm phước. Mình vừa mới để dành được ít tiền cái không biết cái vị đó tự nhiên dòm túi mình biết cái lại dụ mình: "Bây giờ có đằng kia nghèo, làm phiền giúp người ta". Thế là mình khổ vậy đó, mình mà biết đạo rồi mà gặp Bồ Tát là tốn tiền. Còn mà mình chưa biết đạo gặp Bồ Tát là ổng cho tiền. Cho nên mình mà gặp Bồ Tát khi nào mình giả bộ mình không biết đạo, mình giả bộ mình lì lì để cho ổng giúp hoài.
[29:49]Mấy vị Bồ Tát kỳ cục vậy đó. Như hôm trước mà tôi kể chuyện có cái cô đó đó, cái cô mà gặp ai cũng cho, cho tầm bậy tầm bạ, cho thằng hút xì ke tới lên cơn ghiền cũng cho luôn. Cho nó đi hút cho hết cơn ghiền rồi bắt nó lại nói chuyện. Khi mà nó hết bị ghiền rồi bắt đầu bắt lại chuyện khuyên nó cai, vậy mà nó cai được. Nên tôi nghe tôi hết hồn, tôi nói: "Người này không phải người thường, người này là thầy của mình chứ không phải là trò". Thì cô là Phật tử, gặp tôi thì cứ xưng con, mà tôi sợ lắm. Mỗi lần mà ngồi nói chuyện với cô đó tôi cẩn thận lắm, tại tôi biết người này không phải là phàm phu.
[30:24]Họ mang hình thức phàm phu chứ trong tâm là một vị Bồ Tát. Bồ Tát mới dám làm chuyện đó chứ người thường không dám làm. Nên trong thế gian này có những người kỳ lạ như vậy. Mình học hỏi không hết nổi.
[30:41]Thì có những trường hợp mà mình thấy cái người khổ họ đang trong cái cảnh khổ, mình cứu giúp một cách vô tư. Đó, người hành hạnh bố thí Ba-la-mật là vậy. Tại thấy lúc đó là họ nghèo túng quá thì thôi ráng kiếm tiền mà cho thôi. Cũng không mong cầu phước báu gì cho mình. Nó khác nha, nó khác với cái người mà mình giúp người ta rồi cái mong cầu phước thì không phải Ba-la-mật à. Còn đây giúp người ta nghĩa là trong cảnh người ta cần giúp liền, không nghĩ gì cho mình hết. Nhưng thật ra đó cũng là gieo duyên để giáo hóa về sau. Bố thí Ba-la-mật là thế này nè: Theo cái nhân quả thì bố thí có phước không? Có không?
[31:23]Có phước rất nhiều mà nó là cái phước căn bản nữa. Tu gì tu mà không biết bố thí là không có xài được, người này không có tin được. Thí dụ cái người đó họ nói pháp trên mây mà trong đời sống của họ mình thấy họ bỏn xẻn thì không tin. Không tin. Người này chưa thật sự hiểu Phật pháp. Vì người mà hiểu Phật pháp đúng nghĩa rồi thì không bao giờ là cái người bỏn xẻn được hết, nghèo cỡ nào nghèo cũng tìm chuyện giúp người khác. Không giúp người ta được cái này cũng giúp người ta bằng cách khác, đó là người hiểu Phật pháp thực sự, không bao giờ bỏn xẻn được nữa. Thì trong nhân quả biết điều đó là có phước,
[32:01]nhưng mà hễ mà lỡ mà mang cái chữ Ba-la-mật thì từ chối không hưởng phước, không nghĩ đến mình sẽ hưởng phước, không nghĩ đến. Mặc dù trên nhân quả là biết điều đó có phước. Đây là chỗ mình cẩn thận mình thanh lọc tâm mình một chút để cho nó thành một cái Ba-la-mật. Ví dụ có những Phật tử đến cái mùa dâng y, cúng dường trai tăng thì cũng rất siêng năng làm, nhưng mà trong tâm vẫn thoáng thoáng cái tư tưởng là làm điều này có phước lớn. Thì vẫn thoáng thoáng hy vọng cái phước đời sau thì vẫn chưa thành Ba-la-mật. Còn mà nếu mà làm mà mà không nghĩ tới phước thì đó là Ba-la-mật. Nhưng mà thường cái người mà Ba-la-mật họ kỵ lắm,
[32:49]họ ít có làm theo nghi lễ, ít có làm theo nghi thức. Thấy bữa đó là cái lễ cúng dường dâng y tổ chức rình rang, đình đám thì coi chừng nó lại không có Bồ-tát Ba-la-mật ở trỏng. Thường mấy người Ba-la-mật họ lén lén họ cho không ai hay á, lén cho không ai hay, hễ cần cho chứ không có làm theo nghi lễ, không có hình thức. Ví dụ như thấy chùa đó cần vải thiếu thì không kể cái ngày nào trong năm, đem vải tới cúng dường. Hay là thấy cái người học sinh đó mặc đồ có vẻ rách rưới thì móc vô cho vải, cho tiền mua quần áo đi học, chứ không cần hình thức, không cần ai biết. Vì vậy cái đại lễ dâng y thì nó cũng hay, nó cũng làm cho chúng ta nhắc
[33:34]nhở được cái ngày Vu Lan, ngày báo hiếu, nhắc chúng ta cái công đức là cúng dường, hộ trì Tam Bảo, nó cũng hay chứ không phải là không. Tuy nhiên trong những ngày lễ đó cũng ít có gặp Bồ-tát lắm, ít có gặp được Bồ-tát Ba-la-mật vì những vị Bồ-tát làm lặng lẽ, âm thầm, kín đáo hơn. Nhưng mà thôi kệ, mình là phàm phu thì mình tham gia mấy lễ dâng y cũng được, không có sao. Bây giờ bố thí với tam luân không tịch, là tối qua. Quý Phật tử có nghe cái bố thí với tam luân không tịch chưa? Hử?
[34:11]Bố thí tam luân không tịch là trong cái việc bố thí nó sẽ có ba thành phần: Một là người thí, phải không? Hai là người được thí, và ba là vật đem ra thí. Đó là ba cái, luôn luôn có ba cái. Nhưng mà trong đạo Phật dạy chúng ta là tam luân không tịch, phải xem ba cái đó đều là hư ảo. Khi mình đem cho ai điều gì thì hãy nhớ tam luân không tịch. Không là rỗng, tịch là lặng lẽ. Rỗng và lặng lẽ là hư ảo. Khi mình cho ai điều gì, mình hãy nhớ cái người cho không có thật, người nhận không có thật, và cái của bố thí này không có thật, và cái phước báo sau này cũng không có thật. Cho nên đúng ra nó tới tứ luân không tịch nữa.
[35:05]Nói tam luân là nói trong hiện tại, mà nếu mình có trí tuệ nhìn suốt luôn vị lai thì thành ra cái tứ luân không tịch. Nghĩa là người đem vải cho, người nhận vải và cái khúc vải đó đều hư ảo, và sau này cái phước báo sau này của mình cũng là hư ảo luôn, không có chấp gì hết. Đó là bố thí mà tam luân hay là tứ luân không tịch. Đây là điều mà chúng ta nhắc, chúng ta quán. Gọi là làm mà không chấp công á, cái này khó làm lắm mà rất là hay. Quý Phật tử có nghe cái câu nói, câu nói thế này nè: Cả trong kinh của nguyên thủy Nikaya cũng giống như trong kinh Đại Thừa đều nói. Hỏi Phật về vấn đề thuyết pháp, Đức Phật nói:
[35:52]\"Trong 45 năm ta chưa hề nói một lời pháp.\" Quý Phật tử nghe rồi chưa? Nghe rồi. Tại sao vậy? Ai giải thích được câu này?
[36:06]Ngài nói pháp cả 45 năm một đời vất vả, cái thời đó chưa xe cấp, chưa xe hơi, chưa máy bay, chưa xe lửa, chưa xe buýt. Ngài đi bộ, đi từ nơi này sang nơi kia để thuyết pháp. Cả một đời cực khổ mà khi gần tịch lại nói là: \"45 năm ta chưa hề nói một lời.\" Tại sao vậy? Ai hiểu được điều này? Mô Phật,
[36:38]kính thưa Thầy, kính thưa quý cô, kính thưa các Phật tử. Theo con, Đức Phật là đấng Bồ-tát khi nói ra suốt 45 năm ta chưa hề nói một lời pháp nào là vì cái công đức nói pháp của Đức Phật là một công đức vô lượng, một công đức rất là lớn, nhưng mà Đức Phật nói không nói là Đức Phật thể thị cái cái cái tinh thần là tam luân không tịch như là Thầy vừa nói. Tức là Đức Phật từ chối không nhận cái công đức đó cho mình trong suốt 45 năm. Và Ngài là coi như không có làm mặc dù cái công đức đó là vô lượng, là rất lớn. Mô Phật. À, Thầy cảm ơn. Thì nói vậy cũng hay, hiểu được một phần, nhưng mà chưa hiểu được hết tâm của Đức Phật.
[37:30]Thường thường thì mình hiểu là như vậy á, nhưng mà ở chỗ này có một cái thực hành vi diệu lắm. Đây để Thầy nói cho nghe cái này. Đi ví dụ, hình như Thầy có giảng này một lần. Ví dụ như bây giờ một Phật tử đến chùa công quả, hôm đó không biết có lễ gì đó mà đến làm công quả từ sáng tới chiều, lễ lộc vừa xong về. Nhưng mà trong lúc mình làm á cái mình lo tu không à. Lúc nào cũng lo giữ tâm thanh tịnh. Mà tâm mình cũng đã thanh tịnh được rồi, chứ không phải không. Nên tuy làm đủ chuyện, lăng xăng chuyện này xuống bếp xách nước, rồi tiếp khách, rồi khiêng bàn, khiêng ghế, rửa chén, mượn loa, mở máy rồi, làm đủ chuyện hết mà lúc nào cũng giữ tâm thanh tịnh.
[38:13]Cái đến chiều người ta hỏi: \"Nãy nay huynh làm chuyện gì?\" Cái mình ngẫm lại: \"Ủa, có làm gì đâu?\" Thấy như ủa, đâu có làm gì đâu. Thì cái người mà lúc làm việc mà tâm giữ thanh tịnh thì tự nhiên không có chấp công, không có thấy mình làm gì hết trơn á. Cái cảnh giới của người trong thiền định là vậy á. Mà đó là mình mới cái mức độ thấp thấp á, chứ còn Đức Phật thì cái thiền định Ngài còn cao siêu nữa, nên Ngài cực khổ đủ điều hết á, nói pháp chỗ này, giải quyết việc chỗ kia đủ thứ. Nhưng qua 45 năm, ai hỏi Ngài nói: \"Ủa, Ngài có làm cái gì đâu?\" Thì làm mà không hề chấp công vì tâm luôn luôn ở trong thanh tịnh.
[38:53]Đó, cái chỗ nó vi diệu như vậy. Thì đây là cái chỗ mà mình phải bắt chước mà học hỏi. Mình phải bắt chước mà học hỏi: làm mà không chấp công. Khi mình bố thí cũng vậy. Với lại nó còn có một cái tâm lý này nữa, khi mình đem tiền cho ai, mình đều có cảm giác mình cao hơn cái người đó.
[39:15]Đúng không? Bây giờ như có người đó họ họ nghèo, mình giàu, mình lấy tiền cho họ.
[39:25]Thì trong thâm sâu mình, mình vẫn nghĩ là mình hơn người đó một bậc, mình thuộc giai cấp cao hơn. Hoặc là người bạn mình trong hoàn cảnh khốn khó, bạn là ngang hàng với nhau rồi đó, nhưng mà lúc đó họ đang trong hoàn cảnh khó khăn, mình giúp đỡ họ thì trong thâm tâm mình vẫn nghĩ mình hơn người này một bậc. Đó. Như vậy cái việc bố thí... cái việc bố thí là một công đức, nhưng mà nếu mình chấp một chút xíu thì cái ngã mạn xuất hiện liền. Và chính cái ngã mạn này là cái phá tan công đức về sau. Đây là chỗ phải cẩn thận lắm, rất là cẩn thận. Mà điều này dễ xuất hiện lắm, rất khó chống. Đi, mình đi ngang cái người ăn xin bên đường,
[40:09]họ xoè tay họ năn nỉ, họ hạ mình xuống. Mà mình phải móc một hai ngàn mình cho đại cho rồi, nhưng mà lúc đó mình vẫn cảm thấy họ thuộc giai cấp nào rất thấp kém so với mình, mình vẫn cảm thấy mình cao. Cho nên một hai đồng bỏ ra được một chút phước gì, nhưng mà cũng làm tăng lên một chút ngã mạn của mình. Đây là chỗ mà làm cho mình không đạt được cái bố thí ba-la-mật, công đức mình không có vô biên, vô lượng được. Trong khi cái mà hạnh ba-la-mật là mình phải làm cho cái công đức đó, cái hạnh đó nó đạt đến vô biên, vô lượng, không còn giới hạn nữa. Nhưng mà mỗi khi mình làm một chút, ngã mạn xuất hiện một chút,
[40:49]làm chút nữa, ngã mạn xuất hiện chút nữa thì từ từ nó đóng lại, từ từ đóng lại, mà nó không thành được cái vô biên, vô lượng, nó bị cái giới hạn. Do đó từ ngày hôm nay, khi Phật tử mình học về các pháp Ba-la-mật mà đang học về cái bố thí Ba-la-mật thì kiểm soát lại mình, lúc mình bố thí, lúc mình giúp đỡ người khác. Giúp đỡ mà làm sao vẫn thấy mình vẫn tôn trọng được cái người mình giúp đỡ, chứ đừng có để thấy mình hơn cái người mình giúp đỡ, mà điều này nó sâu sắc ở trong tâm á, nếu mình không có tinh tế, mình không nhìn ra được, không nhìn ra được. Chỗ này phải có trí tuệ ghê lắm mới nhìn thấy được,
[41:30]vì nó nó thầm kín, lặng lẽ trong tâm mình. Như bây giờ quý Phật tử đem ít tiền mình cúng dường cho quý thầy, quý cô thì lúc lấy cái tâm mình thì không có thấy là mình hơn quý thầy, quý cô, phải không? Mà vẫn thấy rằng quý thầy, quý cô hơn mình và mình cúng dường. Thì cái này là không bị cái tâm ngã mạn, nhưng coi chừng bị cái tâm cầu phước, thế là cũng không ba-la-mật được, khổ ghê gớm vậy. Rồi mình gặp cái người nghèo hơn mình, mình cho họ thì coi chừng bị cả hai: vừa có phước mà vừa coi thường người ta, coi thường cái người thọ thí thì vẫn không thành Ba-la-mật, nó khổ vậy á. Cho nên cái hành động thì thấy tốt, nhưng mà trong tâm nó xuất hiện vài
[42:14]ba cái điều xấu ở trỏng, nó làm giới hạn lại cái công đức của mình. Mà cái chỗ này vẫn phải tu tiếp. Nãy giờ mình nói chuyện mình thấy vấn đề Ba-la-mật thuộc về tâm không à. Cái hành động thì đúng là phải bố thí, giúp đỡ, cố gắng hết sức kia nọ. Nhưng mà trong tâm nhúc nhích cái là thành Ba-la-mật, mà nhúc nhích cái là không thành Ba-la-mật. Đó đó, và hôm nay chúng ta học Ba-la-mật thì cứ đặt vấn đề coi chừng cái tâm của mình để làm sao cho hành động của mình nó thành Ba-la-mật mới được. Đây là chỗ phải để ý. Và khi mình tu tập cái hạnh bố thí Ba-la-mật thì ban đầu mình làm đúng và ít, tại vì mình chưa có phước nhiều.
[42:52]Chưa có phước nhiều nên mình làm đúng và ít. Đúng là sao? Ít là tại vì mình đang nghèo nên làm ít ít thôi, chưa có làm bạo tay được, chưa có gặp ai cũng cho, gặp ai cũng cho được hết vì mình đang còn nghèo, nhưng phải làm đúng trước. Đúng là sao? Đúng là mình lựa người, mình biết rằng cái người đó dùng đồng tiền của mình vào cái chuyện gì đúng, thiện. Ví dụ như vì mình cúng dường cho quý thầy, quý cô cũng phải lựa người chân tu. Nó có lựa chọn và có phân biệt ở trỏng. Rồi mình giúp đỡ cho người nghèo vậy, mình cũng phải biết chắc rằng cái người này không có xách tiền này đi nhậu, tại vì... Để nhưng mà biết rằng họ dùng tiền đó họ nuôi sống gia
[43:36]đình họ, tiền một bữa ăn, hai bữa ăn hay mình giúp họ qua năm, ba ngày thì cũng phải họ sống được năm, ba ngày, chứ cái người này không thể là xách tiền đi nhậu hết, nên mình làm vậy là sai, mình không bố thí. Nên giai đoạn đầu bố thí đúng. Rồi có những trường hợp những người đi ăn xin mà mình nhìn mặt qua thấy xin mà người khổ thiệt thì cho, chứ nghi nghi nó xin làm cái nghề để về xách tiền chiều nay đi cho vay thì không cho. Cho nên cái tệ ăn xin nó cũng không hay lắm, không phải gặp cái người ăn xin mình cho là đúng đâu. Có nhiều người ăn xin tệ lắm. Thì người ta điều tra á, có những người họ lặng lẽ
[44:13]họ đi theo điều tra, họ thấy đó là một cái nghề. Có người đi ăn xin một ngày về tới bắt đầu bày rượu ra nhậu, họ cũng có một vài cái tật, có người cũng què tay, lọi chân vậy, nhưng về là chiều rủ nhau nhậu, rồi tiền để dành bắt đầu cho vay. Ở ngoài Bắc có một cái làng đó là chuyên môn làm nghề đi xin, là tới mùa tức là bỏ làng hết, đi xin tùm lum, sau đó gom hết tiền về tới làng mình cất nhà ngói, nhà lầu, rất là giàu có vậy. Thì người đó họ không phải là trong cảnh khốn khổ để đi xin mà làm cái nghề, cái nghề để lợi dụng cái cái cái lòng tốt của người khác. Nên ở đây mình cũng phải biết lựa chọn một chút.
[44:53]Là cái người mà mình tập hạnh bố thí ban đầu mình làm đúng, ít cái phước mình bắt đầu nó tăng, nó tăng lên từ từ qua nhiều kiếp rồi bắt đầu làm bạo từ từ. Lúc đó mình dễ dãi hơn, mình không còn phân biệt nữa, không phân biệt là cái người này dùng đồng tiền mình để làm gì nữa, miễn sao họ xài tiền mình họ mắc nợ là là được, là đạt yêu cầu. Mục đích của Bồ-tát mà tu hạnh bố thí Ba-la-mật là làm sao cho chúng sinh mắc nợ mình và lúc đó mình khuyên họ tu hành. Cái điều này nó giống hệt mấy cái tôn giáo mà chuyên môn lấy tiền, lấy gạo để dụ người ta. Kìa, lúc này có một cái đạo họ đang dụ mọi người theo đạo.
[45:36]Nếu ai khổ là cho ba triệu, cho ba triệu, trong lúc cấp bách đó và yêu cầu đi vào để rửa tội. Mà nhiều người theo, nhiều người cũng theo vì để được ba triệu. Theo một thời gian họ thấy khó chịu, họ thấy cái đạo không hợp cái họ lại bỏ. Cái đó chắc phải đem thêm ba triệu nữa mới được chứ. Thì cái cách làm đó nó cũng nó rất giống với cái kiểu mà Bồ-tát tu hạnh bố thí Ba-la-mật là cũng cho tiền, giúp đỡ người ta để người ta mắc nợ rồi dụ người ta tu. Hai cái đó giống hệt nhau. Nhưng mà nó có cái điều là ở đây cái vị Bồ-tát đó dụ người ta tu là không phải là để mở mang cái thanh thế của cái đạo mình, tại lúc đó các vị không
[46:19]thị hiện mình có cái đạo gì đâu, mà chỉ mong là mình khuyên người ta tin được nhân quả, tự người ta biết làm phước để cuộc đời người ta được an vui, được bớt khổ. Cho nên Bồ-tát dụ nhưng mà dụ cho người ta đứng vững trên được đôi chân người ta bởi đạo đức của người ta, chứ không phải dụ người ta để theo mình mà thành một cái lực lượng, thành một cái thanh thế, thành một cái tôn giáo, một cái đạo. Đó là chỗ khác nhau, mà ở ban đầu thì đúng là hai bên đều dụ hết, hai bên đều dụ. Cho nên sau này quý Phật tử nghe chỗ này để hiểu kỹ, mai mốt có ai hỏi nói: Ủa, làm vậy giống y chang bên mấy đạo đó cũng dụ người ta à? Nói:
[46:57]Không, khác một chút. Khác chút mình dụ người ta để cho người ta đứng vững trên đôi chân đạo đức của họ và cuộc đời họ vĩnh viễn được thoát khổ, được an vui. Chứ không phải dụ người ta để theo mình thành cái lực lượng. Bồ-tát mà không có lực lượng gì hết trơn á, không cần. Cũng không làm chính trị, không có sợ bởi nhà nước, yên tâm lắm, nhà nước yên tâm với mấy vị Bồ-tát lắm. Nhà nước mình thì sợ sợ tạo thành lực lượng này, lực lượng kia. Nhưng Bồ-tát thì không có làm mấy chuyện đó. Tức là mong giúp người ta tu, người ta hiểu biết, tự người ta có đạo đức. Ừ, chứ không có cần kéo người ta về phe mình cho đông, việc nọ việc. Không cần.
[47:37]Và đây mình nhớ tới cái ngài Hải Thượng, Hải Thượng Lãn Ông mà nhà nước mình coi như chọn làm ông tổ của nghề thuốc đó, thầy thuốc đông y đó. Ai mà có nghiên cứu về thuốc, đọc cái cuốn là Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh, phải nói thật là kính phục, ngưỡng mộ ngài. Vì ông học về nghề thuốc mà cái đạo đức nó vô biên vậy đó, cả một đời tận tụy vì người bệnh. Ngài để lại trong đó những lời dạy người thầy thuốc phải có cái tâm như thế nào, cứu người là vì cứu người, không vì tiền, không được dùng thuốc để mà kiếm duyên làm giàu thế này thế kia. Ngài dạy những cái cảm động ghê lắm. Và trong cái mấy cuốn sách đó ngài ghi lại những cái kinh nghiệm
[48:22]chữa bệnh của ngài từng ly từng tí để người sau học, không có giấu nghề, không có cái gì mà che giấu để mà gia truyền để cho mình mình biết hay con mình biết, không có. Ngài viết hết từng chi tiết, chi tiết để ai học thuốc đọc cuốn ngài rồi có kinh nghiệm để chữa bệnh. Mà ngài nói cái câu này: Quên mình để cứu chữa cho người, còn mọi việc chỉ là bóng mây. Rất là hay, mọi việc chỉ là bóng mây. Mọi việc là việc nào, ai biết? Quên mình để cứu chữa cho người, còn mọi việc chỉ là bóng mây.
[48:59]Mọi việc là cái gì? Ai biết là cái mọi việc mà ngài nói là bóng mây là cái gì? Thứ nhất là quả báo, phải không? Nói theo nhân quả là sẽ có phước, nhưng mà cái quả báo chỉ là bóng mây. Cái gì nữa? Mình cứu chữa cho người ta mà có uy tín, được lành bệnh, người ta đồn lên, được nhiều người nể nang là có danh vọng thì danh vọng chỉ là bóng mây. Gì nữa? Tiền bạc, nghĩa là không có cầu tiền bạc, giàu có gì hết, tiền bạc chỉ là bóng mây. Gì nữa? Tình cảm, mình chữa bệnh cho người ta hết bệnh, người ta thương mình, rồi mọi người quý mến mình thì cái ơn nghĩa, cái tình cảm đó chỉ là bóng mây. Cái gì nữa?
[49:53]Sự ganh tị của những người khác. Khi mình chữa lành, người khác chữa không lành, người ta ganh tị thì cái sự ganh tị của mọi người cũng chỉ là bóng mây. Cái gì nữa? Có những kẻ thù. Nhiều khi mình giựt cái bát cơm của họ. Khi mình chữa lành được liền, họ bỏ mấy ông thầy đó họ qua mình hết thì không phải là ganh tị nữa mà nó thành một cái cái tranh giành quyền lợi gay gắt nữa, sẽ tự nhiên có những kẻ thù. Nhưng mà không cần, kẻ thù cũng chỉ là bóng mây.
[50:27]Thì sau này quý Phật tử cũng vậy, khi mà làm mọi điều tốt đẹp cho mọi người, rồi mình cũng thấy vậy, mình cũng phải hiểu những điều đó. Mọi việc cũng chỉ là bóng mây. Như quý cô đây cũng vậy, sau này tu tập thời gian lớn lên đi giảng pháp cũng vậy, mình cũng đem pháp lợi ích cho mọi người. Rồi nếu mà mình có phước hơn, mình giảng hay được mọi người quý mến, thì cũng sẽ có người thương kẻ ghét. Thì mọi việc cũng chỉ là bóng mây. Trước cái sự ưu ái của người khác, người ta gặp mình đâu cái người ta xưng tụng là sư cô này, sư cô kia, thì mình cũng trân trọng cái tình cảm của mọi người như vậy, nhưng bên trong thì cũng xem chỉ là bóng mây.
[51:09]Rồi có những người không ưa mình, ganh tị mình, nói ra nói vào thế này thế kia, cũng là bóng mây thôi. Không sao. Thường á, cái đời này mà mình dễ bố thí cúng dường là do đời trước mình cũng đã từng phát nguyện, cũng đã từng bố thí, bây giờ nó lặp lại. Cho nên chúng ta cứ xem cái hành động đời này biết à. Cái người mà đời này hay giúp đỡ, hay bố thí, hay cúng dường thì đời trước đã có làm rồi, nó thành một thói quen. Nên đời này vừa hưởng phước mà vừa bố thí tiếp. Thì chúng ta cũng vậy, chúng ta cũng vậy. Cho nên ráng đời này nếu mình thấy mình chưa có thói quen mà bố thí giúp đỡ ai thì phải ráng phát nguyện
[51:52]cho mạnh nha, phát nguyện cho mạnh, chứ phát nguyện yếu đuối không thành, yếu đuối không thành đâu. Những cái công hạnh phải tích lũy qua nhiều kiếp, mà cái tâm người nào mà dõng mãnh chừng nào thì nó mau thành tựu chừng nấy. Như thí như là cũng quý Phật tử ngồi đây như vậy, cũng bao nhiêu người ngồi nghe pháp nói về bố thí ba-la-mật, nhưng có người nghe xong á cái lòng xúc động, day dứt và quyết tâm. Quyết tâm là nguyện: Con nguyện với Phật đời này và tất cả đời sau, cả cuộc sống con đều vì mọi người, vì chúng sinh, vì Phật pháp. Mà xúc động thổn thức và quyết tâm như vậy. Có người nghe: Ông thầy ổng nói cũng vui ha, hay ha, rồi chiều nay đi về đi ăn
[52:38]hủ tiếu tiếp, quên không cần biết chuyện gì, không có lưu lại trong tâm mình để thành một cái hành động gì cho mãnh liệt hết. Thì cái người đó có thể 10 kiếp sau vẫn chưa thực hành được cái hạnh bố thí ba-la-mật. Còn cái người mà ngồi đây nghe, quyết định một cái thì từ đây tới cuối đời bắt đầu họ đã làm được, thì những đời sau rất là thù thắng, sinh ra là giàu sang mà lại rất là tốt bụng. Đó, chúng ta phải định hướng chúng ta từ cái tâm niệm ngay trong buổi giảng này luôn, ngay trong buổi giảng này. Như vậy. Rồi một điều nữa để gọi là Ba-la-mật nữa là phải có cái tâm hướng về giải thoát thì mới thành tựu được Ba-la-mật, chứ không có cái tâm cầu phước để hưởng.
[53:28]Cái người mà làm phước mà để mong hưởng về sau thì mình sẽ hết phước rớt xuống lại, như là những chư thiên tử ở cõi Trời à. Có nhiều cái tôn giáo cũng khuyến khích làm việc từ thiện. Và những cái tín đồ họ cũng làm từ thiện lớn lao lắm, mở những hội này, những hội kia, làm nhiều việc lớn lao, lớn dữ lắm chứ không phải không. Nhưng mà không hề biết được cái mục tiêu giải thoát, cho nên tuy làm phước nhiều mà vẫn không thành cái bố thí Ba-la-mật. Rồi khi chết họ được sinh lên cõi Trời, hưởng phước rất là sung sướng. Hết phước rồi rớt xuống lại. Ngày hôm qua đó, tôi có giảng về cái vãng sinh Tịnh độ,
[54:14]có nói tới cõi Trời nhiều, hôm nay không có lặp lại. Còn cái người Phật tử chúng ta đó, may mắn là chúng ta là đệ tử Phật nên mình có cái mục tiêu, có cái khái niệm, có cái lý tưởng về giải thoát. Và đây là cái chỗ mà mình phải hướng về, nên tuy làm phước rất nhiều mà cái mục đích của mình vẫn đi về cái giải thoát, vượt khỏi luân hồi, không bám không chấp vào cõi người cõi Trời gì cả. Thì như vậy, cái bố thí giúp đỡ của mình nó mang cái ý nghĩa Ba-la-mật.
[54:52]Nhưng mình nói cái chữ giải thoát là khó hấp dẫn. Vì sao? Vì con người ta do cái tham vi tế, ai cũng muốn được một cái gì đó.
[55:05]Đây là cái chỗ khó chứ không phải đơn giản. Mình do mình tham, bây giờ mình
[55:14]vào chùa mình tu là để chi vậy? Là để mình thêm được một cái gì đó. Thêm được cái gì? Chứ ở nhà mình chưa biết chùa thì mình có gia đình, có tài sản, có danh vọng, ít nhiều gì đó cũng có mà không đủ, mà bây giờ tìm thêm nữa coi bộ hơi khó tại mình không có phước nhiều. Vô chùa mình tu, tu để mình thêm được cái gì bỏ túi? Thêm được cái gì?
[55:51]Được phước nè, rồi được kêu là đắc đạo nè, rồi được chứng ngộ nè, được chứng Thánh nè. Nói chung là những cái từ nó rất là hay. Nếu mà phân tích ra thì cũng không có gì sai, nhưng mà nó vẫn là một cái tham, vẫn là cái tham, nghĩa là mình muốn bỏ túi thêm một cái gì đó, vẫn có thêm cho mình cái gì đó.
[56:21]Còn bây giờ mình nói: "À, tôi đến với Phật pháp tôi tu để tôi bớt đi, bớt đi, không còn gì nữa, bớt đi. Bỏ đi cái danh vọng, bỏ đi cái tài sản, bỏ đi cái danh dự, bỏ cả những người thân yêu", như những người xuất gia thì bỏ đi những người thân yêu của mình, bỏ hết bỏ hết, bỏ cho tới tận cùng, bỏ luôn chính mình luôn, không còn chính mình nữa. Thì chỗ này mình nghe mình thấy khó chịu, khó chấp nhận. Nên ở đây để phân tích lại hai cái, quý Phật tử nhìn lại tâm mình sẽ thấy mình thuộc loại căn cơ nào. Cái người mà căn cơ thấp á thì khi vào đến với Phật pháp tu, muốn mình thêm được một cái gì đó, một cái gì đó, mang được một cái danh hiệu gì đó.
[57:16]À nói: "Tôi đã được ngộ đạo,
[57:21]tôi được Phật ấn chứng rồi, tôi được sư phụ khen, tôi được công đức nhiều." Chữ được tức là thêm vào, đó là mình vẫn hiểu đạo dựa vào cái tâm tham của chính mình. Còn bây giờ một người Phật tử đến chùa nghe pháp hiểu, hỏi tu để làm gì, đến chùa làm gì? Nói: "Tôi đến chùa để bớt đi, để bỏ. Bỏ đi những cái gì từ trước mà tôi đã tích lũy, danh vọng, tài sản, cả cái công đức, à cái lòng tham, cái sự hơn thua và tôi đang tìm cách bỏ luôn chính mình, mình không còn là chính mình nữa." Thì nghe hai cái trường hợp như vậy, cái người nào mà nghe cái trường hợp thứ nhất mà thấy thích, nghe trường hợp thứ hai thấy khó chịu thì người này căn cơ thấp.
[58:11]Còn người nào mà nghe cái trường hợp thứ hai, tu bỏ đi, bỏ hết, bỏ luôn cả chính mình, mà nghe mà cảm thấy thích thú, hân hoan thì người này căn cơ cao. Ở đây chúng ta thích cái trước hay cái sau? Nói thiệt bụng đi!
[58:33]Nói cho thiệt bụng coi! Thích cái thêm hay cái bớt? Thích thêm hay bớt?
[58:42]Nên cái người mà nghe nói tu mà mình từ từ không còn gì nữa mà nghe mà thích, thì người này có căn lành nhiều đời, đã nhiều đời tu tập lắm rồi, mới nghe mà thích chứ không. Chứ còn thường là tu nghe thêm không à. Tu được cái này, được kia, được này, được kia. Thôi bây giờ mình cũng khó nói thiệt ha, về từ từ mình suy nghĩ lại, suy nghĩ lại.
[59:08]Do đó ví dụ như quý Phật tử đi đây đi kia mà nghe giảng, quý Phật tử phải cẩn thận. Tại nhiều khi quý thầy cũng đưa ra những danh từ dựa vào cái tham của mình để dụ mình vô chùa tu. Nói tu cái này là đắc được cái quả vị, tu cái kia là được Phật ấn chứng, à tu cái nọ tu cái pháp đó là công đức về sau vô lượng vô biên. Nếu mà quý Phật tử đi mà nghe giảng cái kiểu đó thì biết rằng ông thầy ổng dựa vào cái lòng tham của mình để dụ mình tu, thì ổng cũng tốt đó. Nhưng mà nếu mình chấp vào những danh từ đó, mình thuộc loại căn cơ thấp, mình đang bị cái lòng tham nó phát triển.
[59:56]Mà cái vụ giảng kiểu này nhiều lắm á, nhiều lắm á. Nghe thích mới tu, chứ không thôi là bỏ chùa nghe tu riết còn ai chơi. Trong túi còn có mấy đồng kêu bỏ hết, khó chịu. Hồi nãy con thấy thầy cho hỏi coi coi có đúng không nha?
[1:00:27]Dạ. Hỏi là... Dạ dạ, mời cụ nói. Ví dụ như là 49 ngày Phật thuyết pháp mà không,
[1:00:44]rồi Phật nói ừ Phật không có nói một lời. Thì quý vị nghĩ là Phật thuyết pháp 49 ngày... Năm, năm lận cụ. 49 năm lận cụ. Đó, 49 năm. Chứ 49 ngày trên trời, 49 năm ở dưới này. Cụ cũng khôn á, lanh ghê. Nhiếp pháp đối với chúng sanh nghe. Tám vạn sáu nghìn bốn cái cõi này sanh nở, bị lão. Nhưng mà khi mà hoại thân rồi, thân đó là không có tiếp pháp một phần nào. Là vì ở đây nó có ba giới. Một giới là Dục giới, và Sắc giới, ở ở trên Vô sắc giới, thân đó
[1:01:37]như sắc tướng diệt không mà sanh hóa tới tri giác. Nghĩa là thân không cần cởi sắc, nếu cái sắc mà phải diệt không là không buộc. Cảm ơn sự nhiệt tình của cụ, nhưng ở đây cụ có hơi hiểu lầm. Vì trong ba cõi đó là Phật bỏ hết luôn, kể cả cái cõi Vô sắc. Trong cái tâm Vô sắc nó là cái thế này, nó là cái người được cái định, định sâu mà lúc đó người họ bỏ thân thì họ không còn thân nữa. Không thân, còn cái tướng thân, còn cái tánh cuối cùng. Cái tánh ra khỏi cái cõi Vô sắc giới là ra khỏi Niết Bàn. À thôi được rồi, hiểu ý cụ rồi, cũng giải thích sơ sơ cho mọi người chút. Cái Vô sắc nghĩa là cái người mà được định sâu á,
[1:02:20]khi mà họ chết, họ vẫn chưa giải thoát, nhưng mà họ không còn cái thân, chỉ còn một cái tâm. Cái tâm này nó vô tướng, không có hình tướng mà nó phủ trùm. Rất giống với Niết Bàn mà chưa phải Niết Bàn. Nên đây gọi là cái định Vô sắc. Nhiều người ngoại đạo đạt được chỗ này mà an trụ ở đó mấy triệu năm luôn. Khi mà hết cái phước, hết cái định thì thân nó xuất hiện trở lại ở cõi người, đầu thai trở lại. Còn ý cụ nói là cụ nói cái gì mà nó ra hết á, đại khái ra hết á, nhưng mà nãy cụ dùng lầm cái từ là Vô sắc, chứ ý cụ cũng muốn nói là ra luôn khỏi cái cõi Vô sắc, nghĩa là ra thoát luôn Tam giới thấy không?
[1:03:07]Khỏi luôn Tam giới, à. Vì cái người ra khỏi Tam giới nên không có chấp cái việc làm của mình thì cũng đúng như vậy, đúng như vậy. Là cái người mà tâm họ tự tại thì làm mà không có thấy mình làm, thì cũng giống như vậy thôi, ý đó không sai.
[1:03:26]Chúng ta nói về cái bố thí Ba-la-mật thì nó là vậy đó. Trước khi mà đi qua cái trì giới Ba-la-mật, không biết Phật tử có hỏi gì về bố thí Ba-la-mật không? Thôi giảng luôn đi, lát hết giờ rồi hỏi.
[1:03:43]Trì giới, à giới tức là giữ những cái giới răn, giới cấm. Mỗi một người tùy theo cái trình độ của mình mà giữ cái mức độ giới khác nhau. Cái này là chưa nói Ba-la-mật nha, nói giới bình thường. Ví dụ như người cư sĩ thì giữ năm giới cấm ha. Rồi cái người thọ Bát quan trai thì giữ tám giới, cái người Sa-di thì giữ mười giới, cái người Tỳ-kheo thì giữ mấy trăm giới.
[1:04:20]Thì nhưng mà tóm tụ chung lại hai điều thôi, giữ giới tức là giữ hai điều: một á là không làm cái điều bất thiện
[1:04:31]hay gọi là điều ác, không làm điều bất thiện. Hai là không làm cái điều ô nhiễm. Là ý nghĩa của cái trì giới là như vậy. Thì với cái người cư sĩ tại gia nên chưa thể hoàn toàn thoát ly cái đời sống gia đình nên vấn đề mà gọi là không làm điều ô nhiễm không có cấm ngặt lắm, không có ngặt lắm. Nó chỉ hạn chế cho đúng pháp để không có rơi vào cái lỗi ngoại tình, vân vân. Cái người cư sĩ là không có được sống phóng đãng, chứ không có tuyệt hoàn toàn. Còn người xuất gia thì phải giữ hoàn toàn. Cái điều đó như vậy. Thì lần lần mình tiến tới điều này, là những cái việc mà bất thiện, những cái điều ác, dù nhỏ mình cũng không có làm. Từ từ tiến tới như vậy.
[1:05:31]Nghĩa là chưa gọi là Ba-la-mật đâu, nhưng mà ý nghĩa của trì giới là vậy. Những cái việc bất thiện như bây giờ nói trộm cắp là một cái tội lớn. Nhưng mà ở việc nhỏ hơn, nhỏ hơn là đại khái là cái gì của người khác mình cũng không có lạm dụng, dùng một chút xíu. Như đó bây giờ thời buổi này hay có điện thoại, mình muốn gọi điện thoại thì mình cũng hỏi ý người ta, chứ không có dùng mà có gì nó hơi lén lén, biết người ta không đồng ý thì không dùng. Chừng nào cái người đó họ chấp nhận, tại vì sử dụng điện thoại phải trả tiền, đó là dùng chút xíu nhỏ nhỏ như vậy cũng cẩn thận không có làm.
[1:06:17]Bên tôi hay gọi điện thoại Ni sư lắm, không biết là sao bây giờ. Vì khi mà mình dám làm cái điều bất thiện mà mình biết nó là sai, biết nó sai mà vẫn làm thì cái ác pháp kết ở trong tâm lại, từ từ nó che cái tâm, nó che cái tâm, nó ngăn trở mình làm cho mình không đi vào thiền định được. Đó là cái ý nghĩa của cái giới. Mình làm một điều sai, cái điều sai đó nó tổn hại cho người khác thì nó tạo thành cái quả báo rớt ở trong tâm mình. Thì sau này nó che tâm, đó là một điều. Mình làm một điều sai, mình biết là sai mà vẫn làm thì nó chồng thêm một cái lớp nữa, nó là nó tạo thành cái kết, nó giăng lại nó che lại
[1:07:06]gọi là kiết sử, trong đạo Phật gọi là kiết sử, nó che tâm lại. Nên người này khó tiến tu thiền định, khó đạt được cái giải thoát. Và do đó mình phải ráng mà trì giới.
[1:07:22]Tuy nhiên đó là cái khái niệm, chưa phải gọi là Ba-la-mật. Ba-la-mật có nghĩa là triệt để. Bây giờ chúng ta nói ý nghĩa về trì giới sơ sơ ha. Có những hành động mà ác và thiện đều cùng hiện diện nên mình không biết có nên làm hay không. Hễ làm thì nó tốt mặt này mà nó xấu mặt kia, làm cho mình phân vân lắm. Mà mình không thể chấp một chiều được, không thể nhìn một chiều. Như bây giờ, ví dụ như cái người Phật tử mình, mình trồng rau đem bán, mình phải xịt thuốc sâu trên rau. Thì cái xịt thuốc sâu như vậy đó, nó có cái lợi là không bị sâu cắn, có được sản lượng đem bán nuôi gia đình. Nhưng mình vẫn biết cái hại nó là cái độc chất ngấm vào
[1:08:18]trong đó, tuy rằng họ nói trên giấy tờ là năm ngày là thuốc biến mất, mà không phải đơn giản như vậy. Cái độc tố vẫn còn tồn tại mà người ăn dần dần sẽ bị ảnh hưởng. Thì đây là chỗ làm mình phân vân. Hoặc là cái thời gian vừa rồi mình nghe nói chuột nó phá đồng lúa quá chừng ha. Và nhà nước phải phát động cái phong trào diệt chuột. Bây giờ giết đã lên tới được mấy triệu con chuột rồi. Hiện nay là báo có nói như vậy, giết được mấy triệu con chuột. Thì như vậy cái việc giết chuột đó là việc việc lợi hay hại, thiện hay bất thiện? Mình dám kết luận? Thiện hay bất thiện? Bây giờ mà nói là bất thiện,
[1:09:06]ác thì bây giờ nếu mà không giết thì thì con người sẽ bị đói. Nó cắn phá, có những nơi nó cắn phá trắng những cánh đồng người ta khóc luôn vậy á. Thì nếu nói là giết chuột là ác thì vậy cái lúa gạo để cho con người sống dựa vào đâu, phải không? Bây giờ nếu nói giết chuột là thiện vì có gạo cho con người thì về cái hành động sát sanh đó nó rõ ràng là hành động ác. Giờ mình nói sao đây? Nên trong cuộc sống nó không đơn giản mọi người. Nó không đơn giản là có những việc là chỉ thuần là thiện, có những việc chỉ thuần là ác, mà có nhiều việc cả hai nó cùng tồn tại song song, cùng tồn tại song song, rồi lúc đó mình rất khó quyết định được.
[1:09:51]Bây giờ mình là người Phật tử, mình trì giới, mình chỉ chọn cái điều thiện mình làm. Nhưng mà có những hành động lấn cấn đó không biết tính sao, không biết tính sao. Nhiều khi nó ngang ngửa nhau rồi. Ở đây thì mình đưa ra cái nguyên tắc thế này, đưa ra nguyên tắc là: một hành động vậy thì mình cân nhắc coi thiện nhiều hay là ít. Nếu mà thiện nó bằng với ác, thôi làm cũng vậy, không làm thì kể cũng vậy. Nếu mà thiện ít hơn ác thì không làm, dứt khoát không làm. Mà nếu thiện nhiều hơn ác rất nhiều thì mình mới làm, mình mới làm.
[1:10:32]Bây giờ, chúng ta ví dụ một số điều để mình nhìn thấy,
[1:10:39]như cái việc mà bố thí cho người ăn mày.
[1:10:45]Thiện hay bất thiện?
[1:10:49]Thiện hay bất thiện?
[1:10:53]Thì ai nói gặp người ăn xin cho là thiện chứ gì nữa, phải không? Thì ai cũng nghĩ vậy đó, nhưng mà mình suy ra một lát cái lòi ra cũng có khía cạnh bất thiện trong đó. Là mình gặp ai cũng cho một cách rộng rãi, thế là nhiều người ỷ lại và thành nghề ăn xin. Họ sẽ xúm nhau, kéo nhau bỏ nhà bỏ nghề đi ăn xin cho nó khỏe. Và cái đường phố, một quốc gia mà toàn người ăn xin không, rồi coi có được không? Nó thành một cái tệ nạn xã hội. Mà cái tệ nạn đó xuất hiện từ đâu? Từ cái lòng tốt của mình. Từ cái mình hễ gặp người ăn xin mình cho rất rộng rãi. Bây giờ mình đi tới cái ngày lễ lớn, mình vào một cái chùa to, mình thấy ăn xin ngồi đầy hai bên đường hết.
[1:11:38]Thế là hễ cho được một người thì ba mươi người khác xúm lại thành người ăn xin. Một ngày đó thu nhập rất cao, rồi xem đó là một cái nghề. Rồi chính vì cái hành động mình cho rất rộng rãi, nó tạo thành cái tệ này xuất hiện và tồn tại mãi. Nên cho là cái thiện, nhưng rồi để làm cho cái tệ nạn nó tồn tại mãi là một cái bất thiện. Vậy bây giờ nên cho nữa không? Không cho cũng coi chừng, kết luận nó cũng không được, khổ vậy chứ. Đó. Cho nên từ đây về sau, khi mà quý Phật tử gặp người ăn xin đó, thì phải nhớ thế này: mình cũng thò tay vào túi tính lấy tiền, nhưng mà phải suy nghĩ lại, nói với họ: "Chờ tôi suy nghĩ lại,
[1:12:20]mai tôi trở lại nếu gặp tôi sẽ cho." Nhưng cũng khó tính vụ này quá. Bây giờ ví dụ như là phóng sinh đi, Phật tử mình hay có cái tục lệ là thấy rằm tháng bảy, rằm tháng tư, mua chim mua cá mình phóng sinh. Thì điều đó thiện hay bất thiện? Thì nghe là thiện chứ gì nữa, phải không? Quá thiện á! Nhưng mà rồi xét một lát cái bắt đầu cũng lòi ra cái bất thiện. Là rồi sẽ có những người chuyên hành nghề đi bắt chim bán cho mấy người phóng sinh. Nó khổ vậy đó! Thế mình đừng có phóng sinh cái chim nó bình yên. Tại mình phóng sinh cái rồi họ đặt bẫy đặt rập lum tung hết trơn, để bán cho những người phóng sinh.
[1:13:01]Như vậy là tại mình mà tạo thành cái nghề rồi làm gây khổ cho những con chim. Rồi bây giờ, ví dụ mình giết ruồi, giết muỗi... Á chu choa vàng, cào cào! Như vừa rồi dịch cào cào quá chừng, cắn phá không biết bao nhiêu là hecta lúa. Rồi ruồi thì ruồi, muỗi nè. Bây giờ diệt ruồi, diệt muỗi là ác hay thiện? Ác không? Thôi không nói, nói mất lòng, thôi cho quý Phật tử tự suy xét đi, tự suy xét.
[1:13:36]Thấy có những điều quý vị thấy khổ không? Bây giờ một cái người công an đấu tranh chống tội phạm, thì phải rình, rập, bắt bớ, còng tay. Có khi cần phải đánh, quật ngã. Mà có những tay bướng bỉnh là phải hạ gục luôn, bắn rớt chết tại chỗ luôn, có những trường hợp. Hoặc là bắt giam, ở tù. Rồi công an cũng dữ lắm, ngầu. Hì hì. Hễ khi phải làm mặt ngầu, đập bàn, la hét, chỉ trỏ. Cũng có đôi khi cũng dùng nhục hình để mà lấy cung, vân vân. Có những trường hợp mình thấy dữ như vậy, thì cái đó là thiện hay bất thiện? Thiện hay bất thiện? Đó, khó nói lắm. Mình mà cứ nhìn trên cạn, theo đạo Phật thì nói hễ đánh người ta là ác, phải không?
[1:14:25]Nhưng bây giờ mà nếu không cứng rắn như vậy thì tội phạm nó đầy dẫy hết. Như cái vụ mà ma túy mà đem coi là khắp nơi nó bán tràn lan hết. Hôm giờ công an đấu tranh vất vả lắm mà vẫn chưa được bao nhiêu. Mà nếu mà còn buông tay xìu xìu nữa thì thôi, thế hệ trẻ bây giờ băng hoại, tiêu tan hết. Vì một người đã nghiện rồi tiền đâu mà hút hoài, phải dụ những người khác nghiện để nó bán lấy tiền lời nó hút. Và cứ một người nghiện thì trở thành một con người bán ma túy đi dụ những người khác. Thì mình thấy cái mức độ nó tăng theo cấp số nhân, sợ cấp số lũy thừa nữa, thì không mấy chốc thì hầu hết cái đất nước này thành người nghiện ma túy hết.
[1:15:08]Hầu hết như vậy. Mà bây giờ như vậy rất nhiều người nghiện. Cho nên phải cần có những người cứng rắn. Nên cái hành động mà cứng rắn của người công an như vậy thấy thì dữ thiệt nhưng nó lại cần thiết cho xã hội, gọi là thiện. Chúng ta vẫn thờ những vị thần mà lúc sống họ rất là dữ. Họ là những người anh hùng của dân tộc. Lúc sống họ chỉ huy những trận đánh này, những trận đánh kia rất là dữ dội. Chém không biết bao nhiêu đầu của quân thù mà khi chết mình thờ và họ rất linh. Tại những đền thờ họ rất linh, họ không hề bị đọa địa ngục súc sinh gì hết á. Họ vẫn là anh hùng, vẫn có công với đất nước và vẫn được hưởng cái phước của họ.
[1:15:52]Ta gọi là người cõi thần Asura, những thần linh mà mình xếp vào hàng Asura. Đó, họ vẫn có công, vẫn được hưởng cái phước của họ. Đấy. Nên những cái chiến sĩ mà bảo vệ cái tuyến đầu Tổ quốc, mình vẫn nghĩ họ là những ân nhân của đất nước này. Mặc dầu là ra ngoài chiến trường thì bắn giết dữ dội, nếu mình nhìn cạn mình nói như vậy là hành động sát sinh. Lát mình nói sát sinh, nhưng mà mình nhìn kỹ mình sẽ thấy nếu không có những người đó thì mình không có bình yên ngồi đây để mà tu hành, ngồi thiền, nghe pháp đâu. Như có lần tôi nói chuyện với những cái anh mà ảnh chiến đấu bên Campuchia, thì cái lịch sử đất nước mình có một thời gian
[1:16:36]mà sang Campuchia để mà chiến đấu gọi là giúp bạn đó. Mà thực sự nó như thế này, là cái đám Khmer Đỏ, cái này mình nói hơi lây qua chiến tranh, chính trị chút, hi hi, là cái thời gian mà Khmer Đỏ nó diệt chủng cái đất nước của nó và nó đánh lấn qua cái những biên giới Tây Nam của mình. Thì Nhà nước mình, Đảng mình không thể để cái tình trạng mà họ đánh vô tới Sài Gòn được. Buộc lòng mình phải gọi là giải phóng, đem quân qua giải phóng họ. Mình chiếm được thủ đô Nông Pênh, mình chiếm hết thì cái lực lượng rút vào rừng, họ đánh trả. Thì mình dựng chính quyền Campuchia mới lên và mình phải hỗ trợ.
[1:17:17]Thì khi mà cái cuộc chiến đó đó, ở thế giới họ lên án Nhà nước mình là xâm lăng Campuchia. Mà nhiều khi mình cũng không muốn nhắc tới, nhưng mà sau này, riêng cá nhân tôi, tôi tin rằng đến lúc nào đó, mọi người, thế giới phải biết ơn Việt Nam về điều này. Chính Việt Nam đã làm cho cái việc diệt chủng dừng lại, chứ không là dân Campuchia chết sạch hết á. Những nhà sư không còn. Sau khi mà giải phóng xong Campuchia rồi, dựng lại chính quyền rồi, là những nhà sư Phật giáo bên Việt Nam mình phải sang đó truyền giới lại cho những nhà sư Campuchia. Vì theo cái luật trong đạo Phật, mất y mất áo, phải bắt vô nông trường lao động,
[1:17:59]bắt làm đủ thứ chuyện hết thì quý vị sư đó coi như mất giới Tỳ-kheo. Nhưng mà mấy vị đó cái lý tưởng tu hành vẫn còn. Cho đến khi mà giải phóng được Campuchia, tập hợp những vị đó trở lại làm nhà sư lại thì mấy vị đó coi như mất giới rồi và yêu cầu đủ tam sư thất chứng truyền giới lại, thì phải thỉnh bên Việt Nam mình sang. Thế là những vị hòa thượng bên mình sang Campuchia truyền giới lại cho họ, xây dựng lại Phật giáo của Campuchia. Nên những việc đó là những cái công lao rất lớn, mà cái hành động mình nhìn thì không biết, cứ nói mình là xâm lăng, nhưng mà đó là sự cứu vớt. Và những chiến sĩ, tức là người Việt Nam mình,
[1:18:36]bỏ xác bên đó, bỏ người, bỏ cái tay bên đó, người bỏ cái chân bên đó, người bỏ cả mạng sống bên đó nhiều lắm. Và để giữ cho những năm đó ở Việt Nam mình, mình sống một đời rất là bình yên, rất bình yên. Đó là một cái ơn. Tôi nghe những người đó họ kể chuyện chiến đấu bên đó, nhiều khi nghe muốn khóc được luôn á. Những cái cơ cực, khổ, khổ khủng khiếp lắm! Mình ở đây mình cứ lơ ngơ đi chơi ở Sài Gòn đường phố mình đâu có biết được cái khổ của người chiến sĩ trong rừng trong núi, đấu tranh với cái chết. Cho nên cái thiện, cái ác là vậy, không phê phán được. Mình đang nói về trì giới Ba-la-mật, mình nói về thiện ác một chút như vậy để
[1:19:12]chúng ta thấy cuộc đời nó không đơn giản mà mình kết luận một chiều được. Và do đó người Phật tử mình phải hiểu như vậy để mình quyết định như thế nào, chứ không có nhìn sơ sơ: "À, không sát sanh là không giết người, không giết thú vật, cứ như vậy là đủ", không đủ được, không đủ. Vì ngoài cái giới nó còn cái đạo đức nữa. Thì từ từ mình nói tới cuối bài nói về đạo đức, bữa nay chắc không có nói hết được cái trì giới Ba-la-mật. Rồi cái việc giống như là mình làm thầy giáo mình rầy la học trò, cha mẹ la rầy con cái, thì cái la đó là cái dữ nhưng mà nó cần thiết phải không? Cần thiết và là cái thiện.
[1:19:49]Chỗ này không thể còn có những người mà buông xuôi, dễ dãi, thì đúng là hại người con cái và hại học trò luôn. Vì những đứa trẻ nó đâu tự biết nó đi, đâu tự biết đứng lên. Nên trong cái buổi mà Phật Đản vừa rồi đó, chúng ta vẫn nói rằng là việc mà giáo dục trẻ phải cưỡng bách, cũng như là việc mà đưa trẻ đến chùa phải cưỡng bách chứ không có chuyện mà nói mà để cho lớn nó tự giác, là một quan niệm sai lầm. Đứa trẻ nó đâu biết cái gì đúng sai, thì mình là người lớn mình biết cái gì đúng, buộc nó làm rồi nó thành cái thói quen. Giống như mình đã buộc nó đi học vậy, chứ bây giờ con nít mà nó mới 6 tuổi, nói:
[1:20:30]"Con đi học nghe con, chịu không?", thì có đứa nào chịu không? Dứt khoát không! Biết bao nhiêu đứa trẻ mà bồng tới trường là khóc ròng, khóc thét đòi về không, mà phải bắt, phải đánh, phải la, đủ thứ hết. Vì mình biết đây là điều có lợi cho nó, thì cũng vậy, mình là đã tin Phật pháp, những ngày rằm ngày nọ mình đi chùa, mình thường đến với thầy với cô học hỏi vì mình tin đây là điều có lợi. Đây là con đường sáng, đây là lẽ phải, đây là chân lý, thì tại sao mình không buộc con mình nó tu, nương theo Phật khi mà nó chưa đủ sức phân biệt, phải không? Cho nên phải cưỡng bách. Con nít từ nhỏ là phải cưỡng bách đi chùa,
[1:21:11]tập lạy Phật, tụng kinh, cung kính quý thầy, quý cô, tập biết làm phước, cưỡng bách chứ không có nói chuyện mà để lớn lên tự giác. Mà đa số là chúng ta sai lầm về điều đó.
[1:21:25]Ví dụ như có những cái thí nghiệm khoa học người ta phải giết chuột, nuôi không biết bao nhiêu con chuột, rồi cái mổ từng con ra mà làm thí nghiệm. Thì gọi là ác hay thiện? Cũng ác lắm chứ, nhưng mà cũng có lợi ích cho loài người để tìm ra những phương thuốc chữa bệnh, nó nó cũng thành cái thiện. Chúng ta dẫn một vài điều. Bây giờ phá rừng lấy gỗ là thiện hay ác? Thiện hay ác? Như mình ngồi trên bàn, trên ghế toàn là gỗ không đó. Nếu không có người xẻ mình đâu có ghế bàn ngồi. Nhưng mà cái việc phá rừng nó có cái ác khủng khiếp là nó tiêu diệt cái sự sống trên trái đất này. Coi nó đơn giản vậy chớ nó là việc lớn, việc lớn.
[1:22:09]Nếu mà hết rừng thì sự sống trên trái đất này chấm dứt luôn. Mà rừng còn ít thì sự sống trên này rất là bất ổn. Khi mà ít rừng, trái đất nóng lên, mưa bão nhiều, lụt lội nhiều, hạn hán nhiều, đó là rừng ít đó. Còn nếu rừng nhiều thì nó điều hòa lại, bớt bão, bớt lụt lội, bớt hạn hán và khí hậu thời tiết nó mát mẻ, nó êm dịu hơn. Đó, do đó chỗ này là chỗ phải xét lại. Nếu mà mình cần cái sản phẩm từ gỗ để rồi mình phải tiêu diệt cái sự sống của mình, vì cái phục vụ tiện nghi cho đời sống mà lại tiêu diệt sự sống, đây là một điều mâu thuẫn phải cẩn thận. Và chúng ta phải đấu tranh thế nào để bảo vệ rừng lại.
[1:22:54]Có những điều như vậy.
[1:22:59]Chính vì cái cuộc sống này nó phức tạp giữa tội và phước, cho nên có nhiều vị họ tu xong rồi họ thích vào Niết bàn luôn là vậy đó. Vì các ngài có trí tuệ, các ngài thấy một việc làm nó lẫn tội lẫn phước như vậy thì khó giải quyết. Thôi thà vô Niết bàn cho nó gọn để khỏi phải phân vân nữa. Còn còn sống ở trên đời nó khổ. Cho nên chúng ta thấy giữa cái hạnh của A La Hán và hạnh Bồ Tát khác nhau ở chỗ này. Cái vị Bồ Tát là chịu cực, chịu tư duy, chịu suy xét. Vì việc gì cũng có thiện có ác nó lẫn như vậy, nên khi làm việc đó, biết thiện với ác nó lẫn, phải có tính toán, phải sắp xếp, phải suy xét, phải do dự.
[1:23:47]Thử nó bận tâm, nó cực tâm lắm, nhưng mà vẫn chịu cực để làm, thì đó là Bồ Tát. Còn mà mình sợ cực tâm thì cái mình tu để mong giải thoát cho mình, đó đó là cái hạnh của A La Hán. Có những vị mà tu mà nói: Thôi chỉ chẳng cầu công đức, chỉ cầu không có lỗi thôi. Tu giữ mình trong sạch, cầu mình không làm gì có lỗi mà không có dám làm việc công đức, tại vì biết hễ làm công đức thế nào lẫn cái tội ở trỏng à. Bồ Tát Bồ Tát mà tu vô lượng kiếp là vì vậy á. Hễ làm được việc phước thì cũng lẫn mớ tội, làm được việc phước lẫn mớ tội, thì nửa tội phước mới cùng đòi mình, rồi cứ luân hồi hoài à, Bồ Tát là vậy á.
[1:24:27]Nhưng mà Bồ Tát họ chấp nhận, tâm họ mạnh, họ chấp nhận. Chịu cực, chịu khổ, chịu đi trong luân hồi để mà giáo hóa chúng sinh. Nhiều khi mấy Phật tử ngồi đây chắc có người đang tu hạnh Bồ Tát cũng đang chịu cực. Lăn trôi như vậy mà vẫn dám trôi lăn là giỏi.
[1:24:47]Ở đây chúng ta để ý lại hồi nãy chúng ta nói giới trên hai ý nghĩa là tránh làm điều bất thiện và tránh làm điều ô nhiễm. Thì cái bất thiện thường là nó làm tổn hại chúng sinh thì gọi là bất thiện. Làm tổn hại chúng sinh về cái gì? Ví dụ như mình làm nhục nhục hình nè. Nhục nhục hình mình đánh họ, giết họ gọi là tổn hại chúng sinh. Hoặc là mình xúc phạm họ về danh dự, mình chửi mắng, hạ nhục, vu khống, nói xấu, công kích, chỉ trích thì cũng là điều bất thiện vì làm tổn tới danh dự của họ. Hoặc là mình xâm phạm tài sản của họ. Xâm phạm tài sản mình cướp đoạt, lừa đảo họ, giật nợ họ, giật hụi họ.
[1:25:31]Ở đây có không? Ai biết. Chắc vụ đó bộ báo đăng cũng nhiều lắm đó nha. Thì những điều đó gọi là những điều bất thiện vì nó làm tổn hại đến chúng sinh. Đó. Còn cái ô nhiễm, cái ô nhiễm thì thường là ở nơi chính mình. Ô nhiễm thì nó là những điều này: một là mình đắm vào trong những cái lạc thú của ma túy nè, rượu nè, ái dục. Thì cái lạc thú này thì người đệ tử Phật mà xuất gia hay tại gia đều phải tránh. Ở đây quý ông mình có hay uống rượu chút chút không? Quý ông mình? Nếu mà không là tốt, tại vì nhiều người Phật tử khi thọ giới rồi vẫn không bỏ được rượu. Ma túy thì nó là một loại tội phạm nặng rồi,
[1:26:21]sự sa đọa nặng nên phải dứt khoát tránh. Nhưng mà nếu mình có lý tưởng, có tin Phật pháp thì hy vọng là mình thoát được. Đó là cái gọi là ô nhiễm. Còn cái ái dục, ái dục thì cái người cư sĩ á hạn chế sống vui với vợ chồng mình chứ không được đi lang thang, đi lang thang.
[1:26:45]Rồi cái ô nhiễm nữa gọi là nóng giận. Khi mà mình nóng giận cũng gọi là ô nhiễm, vì mình nóng giận là cái động tâm mình mà coi chừng mình làm tổn hại chúng sinh, mình làm điều bất thiện. Một cái ô nhiễm nữa gọi là tà kiến cũng gọi là ô nhiễm. Tà kiến ví dụ như mình hiểu nhân quả sai hoặc không tin về luật nhân quả, hiểu nhân quả sai, cũng gọi là tà kiến. Hoặc là không tin có cõi trời, hoặc không tin có Niết bàn tuyệt đối, không tin có chư Phật, những vị Thánh chứng ngộ, những cái đó gọi là tà kiến. Thì trong cái đó, Bồ Tát mà dấn thân nhiều khi được việc này lại phải chấp nhận phạm những cái lỗi khác.
[1:27:31]Nhưng cái hạnh của Bồ Tát mình không có lường được. Các ngài đi trong luân hồi là có những lúc mà do phát nguyện, do đại nguyện, thì không phải lúc nào Bồ Tát cũng tránh được ô nhiễm. Có những vị Bồ Tát xuất hiện xuống rồi phải sống đời vợ chồng, rồi sau đó lại đi tu, vân vân, giống như vậy. Rồi có những cái vị mà họ thị hiện vào những nơi mà người thường làm không nổi. Ví dụ như những cái nhóm người mà tội phạm, có nhiều vị thị hiện vào trong đó luôn để mà độ họ. Có nhiều vị thị hiện vào trong tù luôn, chấp nhận vào tù để mà dạy cái đám tù, tội phạm đó. Thường thường mình độ tội phạm mà bình thường á,
[1:28:11]mình chỉ xin phép cái trại giam tới nơi mình giảng pháp thôi, đó là vừa chừng. Nhưng mà có những vị Bồ Tát họ ngầu lắm, cái hạnh của vị Bồ Tát mình không lường được. Ổng sinh ra đời xong ổng sinh ra ổng phát nguyện biết cái nguyện gì đời trước ổng, ổng sinh ra dòm mặt là mình thấy mình xanh lè liền, mắt trợn đồ râu ria rồm chồm xoàm, ổng ra ổng phạm vài ba cái tội cái công an tống ổng giam vô trong tù. Vô tù rồi là cái phòng giam nó chết de hết, ổng cai trị hết, lần lần cai trị qua cả cái trại giam đó luôn, cả cái tù đó luôn, nhưng mà cai trị rồi thì từ từ uốn nắn người ta lại. Nghĩa là cái hạnh Bồ Tát mình không lường nổi.
[1:28:48]Những vị đóng kịch hay lắm, mấy vị Bồ Tát đóng kịch không lường nổi. Tâm từ bi vô lượng mà cần mà dùng nghịch hạnh một cái là mình sợ xanh mặt vậy đó. Giống như mình thờ Bồ Tát Quan Âm á, hình một người mẹ hiền phải không? Thương yêu đàn con. Nhưng mà Ông Tiêu cũng là Ngài đó. Ông Tiêu mà lưỡi lè mà cầm cây, cầm dao, ghê nanh vuốt tùm lum cũng là Ngài. Đó những cái Bồ Tát đa hạnh mà các Ngài tự tại, làm gì cũng được hết. Giống như một thiền sư vậy, một thiền sư bình thường mình thấy nói năng nhỏ nhẹ, từ tốn, mà khi cần hét lên một tiếng trời muốn bể cái nhà. Nên các Ngài tự tại trong cái hành vi của mình mà làm chủ rất là kỹ.
[1:29:27]Khi một vị Bồ Tát đi trong luân hồi thì các Ngài cũng là những người đang tu các pháp Ba La Mật là trì giới Ba La Mật. Nãy giờ mình nói trì giới thôi chứ mình chưa nói Ba La Mật nha. Tại vì cái Ba La Mật là cái triệt để, cái giữ hoàn toàn, giữ trọn vẹn. Nhưng mà mình thấy ngay từ đầu mà đặt về khái niệm trì giới là đã rắc rối rồi. Vì có cái nào nó thuần thiện cho mình giữ đâu. Hễ làm được cái thiện đầu này nó ác ở chỗ khác, rất là khó. Này mình chưa nói tới Ba La Mật. Ví dụ như bây giờ mình nói sống một đời vị tha nó dễ, coi vậy chớ dễ. Mình cứ lo cho người khác á, mà càng nhiều thì nó càng thành Ba La Mật.
[1:30:05]Nhưng mà còn trì giới, mình khi mình giữ một cái điều thiện triệt để, nó vẫn lẫn bất thiện ở trỏng, nên rất là khó xử sự chớ không phải không. Thực ra cái gọi là trì giới mà trì giới tới chỗ hoàn hảo á, tức là trì trong cái tâm của mình, tránh được cái sai từ ở trong tâm mình, từ ở trong tâm. Và cũng tránh trên hai điều: cả cái bất thiện và cả cái ô nhiễm. Tận ở trong tâm mình giữ được cái điều đó luôn mà giữ rất là sạch, thì gọi là Ba La Mật. Chứ còn trên cái hành vi bên ngoài thì rất là khó vì thiện và ác nó lẫn nhau. Bây giờ mình nói tới cái bất thiện trong cái lòng mình. Ví dụ người ta có làm gì hại mình,
[1:30:54]mình giữ tâm mình không giận, không hề muốn trả đũa lại, thì đó gọi là trì giới Ba La Mật, tận trong tâm mình luôn. Còn hễ mình giận lên, nói lại được một vài câu tuy không làm hại người ta, tuy mình chưa đánh người ta, thì đánh người ta là phạm giới rồi, nhưng mình giận lên, mình ý muốn trả đũa thì cái ý muốn đó là làm cho mình không đạt được cái trì giới Ba La Mật. Nên đây cũng là cái sâu trong tâm mới gọi là trì giới Ba La Mật. Hoặc là cái người mà giữ cái hạnh không ô nhiễm cũng vậy. Thường thì chúng ta sinh ra trên cõi đời này, chúng ta bị cái bản năng của tâm sinh lý nó cấu tạo trong cái sâu thẳm từng hệ thống thần
[1:31:35]kinh, từng cái nội tiết tố, nó làm cho người nam và người nữ thích tìm đến nhau, thích tìm đến nhau. Mà đây là trong cái y văn của tài liệu về y khoa họ ghi rõ, ghi như thế nào? Ghi là cái nội tiết tố testosterone của người nam làm cho người nam luôn luôn thích người nữ đã phát triển giới tính.