[0:08]Nam Mô Đại Hạnh Phổ Hiền Bồ
[0:19]Tát.
[0:24]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư tôn Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức tăng và ni. Kính thưa quý Phật tử, hôm nay nhân lễ húy kỵ tiểu tường của Hòa thượng
[0:43]Thượng Thiện Hạ Nhu, để bày tỏ cái tấm lòng biết ơn với những vị tôn sư đi trước đã giữ gìn giềng mối của đạo đến ngày hôm nay cho chúng ta được thừa hưởng, thì chúng tôi được sự dạy bảo của chư tăng ừm có vài lời đạo lý để trao đổi.
[1:11]Thứ nhất, như là một sự cúng dường lên chư Phật. Thứ hai, như là một sự cúng dường đối với Hòa thượng. Và thứ ba, cũng như là một món quà đối với quý Phật tử ở xa gần về đây mà cùng với quý thầy quý cô để tưởng nhớ Hòa thượng ân tôn sư. Thì trong cái không khí thiêng liêng, ấm cúng này, chúng tôi xin trình bày cái đề tài là Chân Lý Chỉ Là Một.
[1:49]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thật ra, chúng ta sống trên đời
[1:57]ai cũng cố gắng là sống cho đúng,
[2:01]vì suốt cái cuộc sống này, nếu chúng ta phạm những sai lầm thì chưa cần nói đến luật nhân quả sẽ đưa chúng ta về nơi khổ cảnh, mà trước hết là chúng ta bị người đời khinh rẻ, hoặc nặng nề hơn, chúng ta bị luật pháp phải xử phạt, vân vân.
[2:29]Còn nếu nói xa xôi hơn theo cái tín ngưỡng thì chúng ta sẽ chịu cái quả báo đau khổ ở nhiều kiếp về sau. Và vì vậy, trên đời này không ai muốn mình bị khinh rẻ, không ai muốn mình bị luật pháp phải khiển trách, và xa xôi hơn, chẳng ai muốn mình sau khi chết phải đi về nơi cái đọa xứ. Do đó, chúng ta đều muốn sống đúng. Thì cái chữ đúng đã hàm ý một cái lẽ phải nào đó cho cái cuộc đời này, và thế là từ ngàn xưa cho đến hôm nay, người ta cứ miệt mài, mệt mỏi, vất vả, cố gắng đi tìm cái chữ đúng đó để để sống cho đúng. Thì cái chữ đúng để mọi người được sống cho đúng đó, chúng ta gọi một cách hoa mỹ là chân lý.
[3:34]Hoặc là gần gũi với tôn giáo, chúng ta gọi là đạo lý, vân vân. Còn nói bình dân hơn, chúng ta gọi là cái sự thật, là lẽ thật, là lẽ phải sống trên đời này. Tuy nhiên, rồi suốt mấy nghìn năm qua, từ khi nhân loại bắt đầu có cái nền văn minh thì chân lý vẫn là cái gì thật là xa xôi, diệu vợi, khó nắm bắt được.
[4:08]Theo sự nghiên cứu của các nhà khoa học, thì chúng ta không biết đã chính xác hay không, thì con người có thể có mặt trên Trái Đất này khoảng hơn triệu năm. Nhưng mà trong suốt thời gian đằng đẵng cả hơn triệu năm đó, à con người sống rất là đơn sơ, là sơ khai. À con người lúc đó tuy có trí thông minh, tuy nhiên là trong suốt cả triệu năm đó, con người không có nhiều cái tiến bộ vượt bực, nghĩa là chỉ quấn khố, săn bắn, hái trái, sống đơn giản. Đó là theo sự nghiên cứu của các nhà khoa học. Còn đối với đạo Phật thì Đức Phật lại nói ngược lại, Đức Phật lại cho rằng là từ khi con người xuất hiện thì
[4:59]Trái Đất này đã đi qua rất nhiều lần văn minh. Có những lúc người ta rất là văn minh, người ta xây được những đền đài rất lớn, rồi lại bị tiêu hủy, bị sụp đổ, lại biến mất, rồi nền văn minh khác nổi lên, rồi lại tiêu hủy, lại sụp đổ, lại biến mất. Mà cho đến thời điểm chúng ta đang ngồi đây thì chúng ta chỉ nắm bắt được cái văn minh của nhân loại cách đây khoảng 5.000 năm, là lúc đó khi mà những cái kim tự tháp của Ai Cập được xây lên trên sa mạc. Thì tính toán thời gian thì cách đây khoảng hơn 5.000 năm, và như vậy người ta cho rằng là trước đó thì không biết, nhưng mà cái nền văn minh xưa cũ nhất của Trái Đất là
[5:44]có mặt ở Ai Cập, khi mà người ta xây được những cái kim tự tháp. Kim tự tháp thì có nhiều điểm đặc biệt, mà cái chu vi của kim tự tháp nếu mình chia cho cái chiều cao mà nhân đôi là giống như đường kính thì mình ra con số pi, con số mà đúng với cái chu vi vòng tròn chia đường kính, nên những cái bí mật như vậy làm ở thế giới ngạc nhiên. Và đến ngày hôm nay vậy, khi mà chúng ta đã có phi thuyền bay lên không gian, chúng ta có tàu ngầm chìm sâu dưới đại dương, chúng ta có hệ thống máy móc kỹ thuật hiện đại tiên tiến, là con người vẫn trên cái lộ trình đi tìm chân lý, đi tìm cái lẽ phải, đi tìm cái cách sống,
[6:27]nhưng mà chỉ có tiếc một điều là khi người ta tìm ra được cái kỹ thuật nhiều quá, người ta bị choáng ngợp và người ta quên cái đạo lý sống ở đời. Do vậy, khi kỹ thuật tiến lên cao thì con người ta sống với nhau có vẻ à
[6:46]nhiều khi cạn cợt hơn, khô cằn hơn hơn là ngày xưa khi mà cái kỹ thuật chưa hiện đại, con người ta sống với nhau có cái tình, có cái nghĩa hơn, là mình phỏng đoán như vậy. À chúng ta hôm nay vậy, khi chúng ta nêu ra cái đề tài Chân Lý Chỉ Là Một thì điều đó có nghĩa là có rất nhiều điều được gọi là chân lý trên cuộc đời này, và có rất nhiều cái cách sống, nhiều đạo lý sống, nhiều cái lý luận để sống, nhiều lý thuyết, và phân chia thế giới ra làm nhiều mảnh, và mỗi người có một cái quan điểm khác nhau. Ví dụ như đạo Phật chúng ta thì chủ trương là ăn chay, hiền lành, không sát sinh, không trộm cắp.
[7:32]Nhưng ở một cái tôn giáo khác, người ta lại cho rằng cái lẽ phải là phải giết được cái người khác, cái người ngoại đạo, vân vân. Tức là người ta đã chọn cho mình một cái mà người ta gọi là chân lý. Đó, chân lý. Và chúng ta nhìn lại, chúng ta thấy cái chân lý đó, cái gọi là chân lý đó của mỗi người, mỗi quốc gia khác nhau nhiều quá, và chính cái khác nhau của chân lý đó làm cho loài người cực kỳ chia rẽ. Đó, trong khi chúng ta hiểu một điều rằng có một cái chân lý vĩnh viễn không bao giờ sai là con người phải thương yêu nhau. Đó là một cái chân lý không bao giờ sai. Bây giờ nếu chúng ta đem cái chân lý đó ra hỏi khắp mọi người trên thế giới thì
[8:18]không ai dám chống lại chân lý đó, tức là con người phải thương yêu nhau. Đó là chân lý bất diệt, chân lý vĩnh cửu. Nhưng mà lại có nhiều cái gọi là chân lý khác đã làm cho con người chia rẽ với nhau, bớt thương nhau, thậm chí hận thù nhau. Cho nên là có nhiều chân lý mà những chân lý đó đã không phù hợp với một cái chân lý tối cao là con người phải thương yêu nhau. Nên chính vì điều đó, hôm nay là nhân dịp húy kỵ của Hòa thượng tôn sư, à chúng ta bàn qua với nhau một chút để chúng ta có cái thấm thía, có một chút bùi ngùi, có một chút băn khoăn là trước cái muôn điều lý luận, lý thuyết, đạo lý trên đời này và chúng ta bới ra
[9:09]trong đó, chúng ta tìm trong đó, chắt lọc trong đó cái điều đúng nhất, hợp lý nhất, à và chúng ta sống và chúng ta đoàn kết mọi người chung với nhau trong cái đạo lý đó để cuộc đời đẹp hơn, để là luôn luôn không bao giờ chúng ta mất cái đạo lý tối cao, bất diệt là con người phải thương yêu nhau như vậy ha. Bây giờ chúng ta định nghĩa chân lý là gì? Thì chân lý là những sự thật, những cái lẽ thật, những cái nguyên lý mà chi phối con người và chi phối thế giới. Tức là những cái quy luật nào đó chi phối đời sống chúng ta. Chúng ta sống, chúng ta bị cái lẽ phải đó chi phối. Thế giới tiến triển như vậy cũng bị những cái nguyên lý đó chi phối.
[10:01]Và nếu chúng ta tìm ra được những nguyên lý đó, chúng ta sống phù hợp với nguyên lý đó, tự nhiên cuộc đời chúng ta an ổn, hạnh phúc, tâm hồn chúng ta thanh thản và sáng suốt. Đó, cái mục tiêu của chúng ta là như vậy. Ví dụ cái nguyên lý đó cũng là những cái đạo lý để sống ở đời. À chúng ta đi tìm suốt từ trong cái lẽ phải của dân gian cho đến trong kinh điển và trong đến những cái học thuật cao, chúng ta sẽ bắt gặp nhiều cái đạo lý, nhiều cái nguyên lý như vậy. Ví dụ chúng ta biết một cái nguyên lý thế này: khi mà chúng ta thương ai thì chúng ta có cái biểu hiện gì với người đó?
[10:54]Thường có một điều là khi chúng ta thương ai chúng ta luôn luôn chiều chuộng người đó, đúng không? Đó là nguyên lý, đồng ý không? Quý cô có thương ai không? Có ha, chiều ha, có thương ai mình chiều người đó. Quý thầy cũng vậy, quý thầy thương hết Phật tử nên quý Phật tử vô đây là được quý thầy cưng là vậy đó. Là thương ai mình chiều người đó, đó là một nguyên lý. Nguyên lý tự nhiên lắm, khỏi cần nói, khỏi cần dạy. Mình thương là mình chiều. Nhưng mà lại có một cái chân lý khác, mình cứ gọi là chân lý hết đi, một cái đạo lý khác là: "Thương cho roi cho vọt", có không? Mình có nghe rồi phải không?
[11:34]À, và điều này đúng không? Đúng không? Hình như cũng đúng luôn. À, vậy vừa thương thì phải chiều mà thương thì phải cho roi cho vọt. Vậy thì cái nào đúng? Hai cái ngược nhau. Thì những cái điều như vậy cũng đều là những cái nguyên lý, những cái đạo lý mà từ cái kinh nghiệm của cuộc sống chúng ta rút ra, chúng ta tìm thấy được và chúng ta áp dụng trở lại. Là chúng ta biết thương thì phải bày tỏ cái tình thương bằng cách làm cho người mình thương được yên vui, được hạnh phúc nên mình phải chiều. Nhưng mà lại có một cái đạo lý là "thương cho roi cho vọt", à. Thì như vậy tùy trường hợp mình thương ai mình cho roi cho vọt? Thương ai?
[12:18]Thương con mình ha. Tức là muốn con mình nên người thì phải phải nghiêm khắc, phải biết dạy dỗ một cách cứng rắn. Chớ không phải, chữ roi vọt là ám chỉ thôi, chớ không phải nghe câu đó rồi cái áp dụng nghĩa đen, mua một bó roi về để ở nhà, mỗi lần con đi đâu về: "Ba thương con quá", bốp bốp hai cái là nói: "Sao kỳ?", nói: "Tại ông bà nói vậy, nói là đạo lý" là không phải. Hoặc là mình với bạn bè, với cái người học trò đi, ví dụ thầy đối với trò cũng vậy, nói: "Thương cho roi cho vọt" là mình phải nghiêm khắc. Mình thương người đó, muốn cho người đó tốt lên, chớ không phải là luôn luôn chiều. Luôn luôn chiều chỉ là một vế thôi, chứ còn một cái đạo lý nữa là phải
[13:03]làm cho cái người mình thương càng ngày càng trở nên tốt lên. Và để cho người đó tốt lên thì phải cứng rắn một chút, đó cũng là một đạo lý ở đời thì tùy lúc, tùy nơi mà chúng ta áp dụng. Ví dụ có một cái đạo lý ông bà mình nói nữa là: "Ở hiền gặp lành", đúng không? Đó, chân lý đó tuyệt đối đúng. Mà thỉnh thoảng, ví dụ chúng ta thấy cái người đó hiền mà cuộc đời họ gặp nghịch cảnh, gặp khó khăn, thì có khi chúng ta mất niềm tin với cái đạo lý mà ông bà mình đã nói không? Là: "Ở hiền thì gặp lành" không? Có mất niềm tin không? Có nhiều người đã dao động, nói Đạo Phật nói nhân quả ở hiền gặp lành, sao tui thấy ông đó ổng dữ quá mà ổng cứ giàu hoài?
[13:53]Có nhiều người đã dao động, nói rằng cuộc đời này dường như không phải là có cái sự công bằng đâu, là mạnh được yếu thua, rồi ai khôn thì sống mống thì chết, ví dụ vậy. Nhưng mà vì chúng ta là người Phật tử nên chúng ta kiên định cái niềm tin đối với luật nhân quả. Nếu người đó có gặp nghịch cảnh thì chẳng qua là một cái quả báo kiếp xưa nào đó đến thôi. Chớ còn cái điều mà người đó sống đức độ, hiền lành, thương người, giúp người bây giờ thì chắc chắn sẽ có một cái quả báo lành, cái niềm vui, hạnh phúc, sự vinh quang gì đó tìm đến, chớ không chạy đi đâu được. Đó, mình tin chắc như vậy, và bây giờ có giết mình
[14:32]mình cũng không không có bỏ cái niềm tin đó. Đó là cái câu nói, vì vậy mình chủ trương là phải luôn luôn sống sống hiền lành. Nhưng lại cũng có một cái câu nói khác mà nhiều người cũng chấp nhận như là một đạo lý, là: "Đi với Bụt thì mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo áo giấy". Nghĩa là, nếu gặp cái người hiền thì mình sẽ đối xử lại tử tế, mà nếu gặp dân quậy thì mình cũng chơi luôn.
[15:02]Tức là như vậy cũng ngược lại cái đạo lý hiền lành, nghĩa là không phải luôn luôn hiền lành. Là cũng một cái đạo lý mà ông bà mình cũng cũng để lại, làm cho chúng ta cũng ngẫm nghĩ. À, ví dụ như lần đó mình gặp một người Phật tử thấy họ có vẻ phản ứng mạnh, là hơi dữ. Mình mới kêu lại, nói: "Sao tôi nghe nói anh đi chùa, anh vô anh quy y với thầy Minh Thiện, hiền lành lắm, anh ăn chay đồ nữa, mà sao hồi nãy tôi thấy anh dữ quá?". Ông kia nói: "Anh không biết chứ tui là đi với Bụt mặc áo cà sa, đi với ma tui phải mặc áo giấy. Tui phải cự nó được, thứ này nó không có vừa", ví dụ vậy. Tức là cũng dẫn cái câu một cái câu đạo lý của ông bà
[15:41]ra để mà biện minh cho cái thái độ hung dữ của mình. Thì chẳng biết đúng hay sai, nhưng cũng là một cái đạo lý mà ông bà để lại, nên làm cho mình có ô, mình có dù che cho nên mình cứ dữ là vậy. Còn nếu mà ông bà mình không nói câu đó, thì người ta nhắc mình cái mình nhột liền. Nói: "Ủa, anh đi tu rồi sao anh dữ?". Mình không có câu nào nói hết, cái mình xìu, thua. Nhưng mà may mình có ô, là có ông bà để lại câu, nhờ vậy cái mình quậy được không sao.
[16:12]À ví dụ như là một cái chân lý của khoa học mà phải nhiều cả triệu năm người ta mới tìm ra được, là trái đất là hình tròn và trái đất quay quanh mặt trời. Chúng ta phải thấy cái điều mà ngày nay hồi nhỏ chúng ta biết liền, nhiều khi chưa vào trường mình đã được cha mẹ, anh chị mình nói rồi: "Ồ, trái đất tròn nha con, coi vậy chứ trái đất quay quanh mặt trời". À, mình đã biết rồi. Vậy mà ông bà mình á, tổ tiên ta mấy nghìn năm trước, mấy triệu năm trước không hề biết điều này. Một điều cực kỳ đơn giản, cứ nghĩ rằng là trái đất thì sao? Thì thẳng băng, phẳng băng, hoài đi hoài là cứ thẳng hoài thẳng hoài như vậy, bằng hoài bằng phẳng.
[16:55]Và mặt trời thì quay quanh, nghĩa là buổi sáng thì mặt trời chui dưới đất lên. Thì cái chỗ mà có cái lỗ dưới mặt đất á để mặt trời chui dưới lên á, chỗ đó mình đi hoài tìm không thấy, xa lắm, thôi. Nhiều khi đi riết ra phía đông để tìm coi cái lỗ mà mỗi buổi sáng mặt trời dưới đất chui lên, thì ra đụng biển, cái thôi đành phải dừng lại, chớ nhiều khi cũng tò mò muốn đi tìm. Phải không? Và buổi chiều thì mặt trời quay qua phía tây và chui xuống một cái lỗ nào dưới núp lại. Cứ nghĩ như vậy, mấy triệu năm như vậy. Nhưng mà đến ngày hôm nay, một điều mà chúng ta đã biết rõ thì ông bà ta không biết, vất vả.
[17:32]Những cái chân lý như vậy, những nguyên lý như vậy cũng là cái sự phấn đấu vất vả của biết bao nhiêu nhà khoa học, phải không? Và chúng ta thấy là từ cái sự quan sát ngôi sao, có nhiều người đã nói điều đó, nhưng phải đợi tới một cái người đầu tiên mà đi thuyền vòng quanh thế giới là ông Magellan. Ổng đi một vòng quanh thế giới, ổng trở về lại được chỗ cũ của ổng. Thì những người của ổng trở về thôi chớ ổng hình như ổng chết nửa đường, thì lúc đó người ta mới biết là trái đất tròn. Lúc đó đi một vòng trở lại, chớ người ta cứ nghĩ nếu trái đất cứ bằng là đi hoài đi hoài, không bao giờ quay lại được chỗ cũ.
[18:11]Nhưng mà ổng đã đi và ổng quay trở lại chỗ cũ, tức là trái đất tròn. Chúng ta thấy không đơn giản, biết bao nhiêu là cực khổ con người mới tìm được điều đó vậy. Hoặc là sự sống trên trái đất này bắt đầu như thế nào? Thì xin thưa, đến ngày hôm nay chúng ta vẫn chưa tìm được câu trả lời. Nhớ như vậy. Có những điều đơn giản và người ta cứ hỏi nhau mãi. Ví dụ như hỏi khoa học thì các nhà khoa học cũng đưa ra những cái lý thuyết không có khẳng định. Rồi người ta đi hỏi các nhà tôn giáo thì các tôn giáo mỗi người trả lời mỗi cách. Mới hỏi một cái đạo mà thờ Thượng đế thì bên đó họ nói rằng Thượng đế
[18:54]đã tạo ra, à tạo ra trái đất, rồi tạo ra con người, tạo ra loài vật. Thế và à con người ta mới hỏi tiếp: "Vậy ông trời ổng tạo ra con người để làm chi?". Cái người kia nói: "Tạo ra để cho cho vui, tại ổng ở một mình buồn". Nói: "Vậy là ừm rồi cái ai, không lẽ ông trời ổng tạo ra cái bệnh tật, ổng tạo ra cúm gà, ổng tạo ra sida cho con người khổ chơi hả?". Chứ chắc chắc vậy quá, chứ sao chứ không có ai tạo. Hễ đổ thừa tất cả đều do ông trời tạo thì bệnh tật con người, đau khổ con người, cái chiến tranh, tội lỗi của con người đều do ông trời tạo ra và đổ thừa hết sạch cho ông trời, con người không có trách nhiệm và con người không cần phải phấn đấu.
[19:37]Nên lý thuyết đó cuối cùng lại không hợp lý, và người ta đi tìm ở một tôn giáo khác. À ví dụ như Đạo Phật, quay qua Đạo Phật hỏi là cuộc sống trên trái đất này bắt đầu từ đâu mà có? Thì Đạo Phật trả lời là do rất nhiều nhân duyên. Thì cái chữ nhiều nhân duyên là câu trả lời đúng nhất, nhưng mà cũng cũng chưa rõ ràng, phải không? Cũng chưa rõ ràng. Bởi vì cái thời Đức Phật nói câu đó, lúc đó khoa học chưa tiến bộ, Đức Phật không thể mà trình bày một cách cặn kẽ chi tiết, người ta sẽ không hiểu. Ví dụ như thời Đức Phật mà nói về cái gen, tế bào, là máu có ba, bốn loại máu, máu A, máu B, máu C, máu D, máu Ơ gì, máu O gì thì người ta không biết, ha.
[20:23]Nghĩa là không thể nói quá nhiều, nên buộc là Đức Phật nói rất là cô đọng là điều gì có cũng do nhiều nhân duyên, nhiều điều kiện. Thì câu nói đó hoàn toàn không sai và vĩnh viễn không sai, chỉ có cái chưa rõ ràng vậy thôi. Và như vậy vẫn làm cho con người đến ngày hôm nay vẫn thắc mắc, vẫn đi tìm, đi tìm. Và chúng ta hy vọng là chúng ta sẽ sớm có cái câu trả lời là sự sống đã bắt đầu từ đâu. Nhưng mà chắc chắn có một điều là có lúc sự sống sẽ chấm dứt. Bắt đầu lúc nào thì chúng ta không biết, nhưng mà chúng ta biết sẽ có lúc chấm dứt. Khi nào?
[21:06]Nó có nhiều, có nhiều trường hợp mà sự sống sẽ chấm dứt. Đây là chúng ta kể ra một số mà chúng ta biết rất là chắc chắn. Thứ nhất á là
[21:18]toàn bộ con người trên Trái Đất này bỗng nhiên phát tâm đi tu sạch sẽ, thọ giới Tỳ-kheo hết, không ai lấy chồng lấy vợ nữa. Rồi chết lên thiên đường hết, bỏ Trái Đất lại. Ngày đó chắc chắn rồi, hết con người. Và con thú lên sống không có con người buồn quá cũng chết hết luôn, rồi xong ngay. Và ngày đó là chắc chắn, có không? Không hả, vậy là không chịu đi tu. Mấy người trả lời không, mấy người không chịu đi tu. Rồi một cái trường hợp nữa là bỗng nhiên là cái kho vũ khí nguyên tử lọt vào tay của những kẻ khủng bố Bin Laden, và tay này nổi khùng lên nhấn nút một cái, Trái Đất nổ tung hết luôn, xong chuyện, hết phim.
[22:02]Rồi, là Trái Đất hết, chấm dứt sự sống. Trường hợp thứ ba nữa là con người thi nhau phá rừng. Khi mà toàn bộ những màu xanh của cây cối bị chặt hết, không còn nữa thì Trái Đất chết liền, sự sống biến mất luôn, tiêu diệt luôn. Chúng ta nhớ, chúng ta nhìn một cái cây dừa, một cái cây cau, một cây xoài, chúng ta đừng nghĩ là những cây đó là đến mùa cho chúng ta trái, đừng nghĩ như vậy, mà hãy hiểu là những cái cây đó góp phần cho chúng ta cả cái sự sống của hành tinh này, chứ không đơn giản như vậy. Nếu hết rừng, sự sống trên Trái Đất biến mất liền, đó là điều chắc chắn như vậy. Còn nếu mà ngoài những cái nguyên nhân đó
[22:48]thì con người sống quá tốt đẹp, nghĩa là vừa không có để cái vũ khí nguy hiểm để tiêu diệt nhau, biết bảo vệ, thương yêu rừng và nghĩa là đi tu ít ít thôi, đừng có đi tu hết ví dụ vậy, thì những cái nguyên nhân đó không có nữa, con người ta cứ sống hoài, sống hoài, sống hoài thì cũng có một lúc là lúc mà Mặt Trời tắt. Mấy tỷ năm nữa, nhiên liệu trên Mặt Trời hết và Mặt Trời tắt, không có chiếu sáng nữa. Nhưng mà trước khi Mặt Trời tắt á thì Mặt Trời bung lớn ra một cái lần cuối cùng là do không đủ khối lượng để thu các chất khí ép lại, cho nên cái nó nhẹ quá cái nó bung chất khí ra và cái hơi nóng nó ra.
[23:32]Cái chất khí nó bung ra và nó bung vượt ra khỏi Trái Đất mình. Khi mà vừa tới Trái Đất thì toàn bộ sự sống trên đây mình chết hết liền, cháy hết liền. Đó cũng là cái ngày tận thế. Và sau đó Trái Đất mới thu lại thành một cái lỗ đen bí mật chìm trong bóng tối, trôi lang thang trong vũ trụ. Thì ngày đó cũng mấy tỷ năm nữa, ngày đó chắc chắn sẽ tới. Cho nên nếu mà chúng ta sống tới cái ngày đó, chúng ta sẽ bị thiêu đốt một lần cuối cùng. Cho nên vì vậy, hay nhất là chúng ta đừng để sống tới ngày đó. Chúng ta canh trước tới ngày đó là phải lo đi tu hết, rủ nhau đi tu hết như vậy nha, như vậy. Hoặc là một cái nguyên lý nữa là luân hồi.
[24:14]Chúng ta sống ở kiếp này không phải là một kiếp duy nhất. Chúng ta từng đã có mặt rất nhiều ở những đời sống trước, rồi sau cái đời sống này chúng ta sẽ tái sinh trở lại còn nhiều đời sống phía sau nữa, đó cũng là một nguyên lý. Thì cái nguyên lý này đó là không phải ai cũng tin, ai cũng biết. Chỉ có cái may mắn là những người đệ tử Phật mới có được cái niềm tin chính xác này. Mặc dù là khắp nơi trên thế giới có nhiều cái hiện tượng để chứng minh cho mọi người thấy rằng thật sự có luân hồi tái sinh, con người ta không phải sống chỉ một kiếp này. Và đối với những vị mà có trí tuệ, nhất là những vị xuất gia mà
[24:55]tu hành trong đạo Phật á, thì các ngài nhìn cái kiếp sống này chúng ta trung bình là cho 70 năm đi, trung bình là đừng có bị
[25:06]tông xe, đừng có bị uống rượu xỉn, đừng có bị tai biến mạch máu não, đừng bị tăng-xông đứt mạch máu rồi ví dụ vậy, đừng có bị gì hết, cứ sống bình thường, trung bình 70 năm chết, thì đối với cái người đời á người ta nhìn 70 năm đó đằng đẵng nha. Nỗi năm nay mà qua sang năm thấy bao nhiêu việc phải làm, rất là cực. Nhưng mà đối với trí tuệ của những vị mà nhất là xuất gia tu hành, họ nhìn 70 năm chỉ là một thoáng nha. Một thoáng, và cái đó là cái nhìn rất là thật nha, từng giờ từng phút á. Nói chuyện với họ trong một kiếp người, họ thấy có một thoáng à. Cho nên là sống thanh thản, sống thanh thản.
[25:43]Những việc gì cần phải làm trong từng giây phút hiện tại họ làm rất là trọn vẹn, làm rất là tận tụy. Nhưng mà bắt họ phải tham đắm cuộc đời, họ không tham. Tại vì 70 năm trôi qua một cái vèo hết liền, trước mắt liền. Nghĩa là ngồi đây, đang còn khỏe mạnh ngồi đây mà họ đã thấy cái chết nó nó sát một bên. Cho nên đừng có bắt họ, buộc họ phải tham đắm một cái điều gì, họ không tham được đâu. Chỉ có một điều là hễ mà cực khổ thì họ lao vào liền. Đó, quý Phật tử hãy nhìn quý thầy quý cô ở đây, mà nhất là quý thầy đang ngồi ở trên đây chúng ta sẽ thấy là quý thầy tất tả, tận tụy, siêng năng, cực khổ suốt bao nhiêu năm qua,
[26:28]lo cho Phật pháp, lo cho Giáo hội, lo cho tăng ni, lo cho Phật tử, lo cho chùa chiền ở vùng thị xã, vùng sâu, vùng xa, vân vân. Chúng ta thấy là quý thầy rất là vất vả, nhưng mà hỏi quý thầy để tìm một cái gì thì quý thầy không hề tìm gì hết. Vì 70 năm trong một đời qua rất là nhanh. Em ơi có bao lâu, 60 năm cuộc đời, 30 năm đầu vui sướng không bao nhiêu, 30 năm sau thì thôi đi tu chứ làm cái gì giờ.
[26:59]Thì trong cái luân hồi đó đó nó có một cái nguyên lý nữa là có một nguyên lý nó chi phối cái luân hồi nữa, nguyên lý gì? Nguyên lý gì?
[27:13]Nhân quả nha, nhân quả. Tức là có một cái luật nhân quả nó chi phối con người qua hết kiếp sống này tới kiếp sống khác. Nghĩa là chúng ta sinh ra ở kiếp này là bỗng nhiên mình đẹp trai, trong cái đẹp trai nụ cười mình có cái má lúm đồng tiền bên trái, mắt to, miệng rộng, chân thon, ví dụ vậy thì do nhân quả hết, chứ không có cái gì là không có nhân quả chi phối hết. Rồi cái người mà giàu sang, sung sướng hay là nghèo khổ đều có luật nhân quả chi phối. Và luật nhân quả này là một cái luật thôi, chứ còn cái mà để tạo ra kết quả là chính mỗi người chúng ta. Nghĩa là chính chúng ta đã đối xử với người khác như
[27:57]thế nào và tạo thành cái quả báo cho ta ở kiếp sau. Chúng ta khen một người, vô tình khen một người, ví dụ gặp ai đó đứng trước đông người, cái mình nhìn mình thấy người đó đẹp, cái mình mới nói: "Ồ! Sao thiệt á em mới thấy á không có ai mà đẹp như chị nha", tức mình khen rất chân thành. Mình cũng là một người phụ nữ cũng có nhan sắc, nhưng gặp một người phụ nữ khác đẹp mình lại mình khen một câu chân tình mà khen trước đông người: "Em chưa thấy ai đẹp như chị nha". Chỉ một câu đó rồi quên bỏ, mình không nhớ nữa. Nhưng không, luật nhân quả ghi câu đó liền. Là ghi câu đó rồi để làm điều gì? Để làm điều gì?
[28:45]Qua kiếp khác thì sẽ có 100 lần chúng ta được khen câu đó. Tại luật nhân quả là 1 thành 100, 1 thành 100. Mình khen người ta chân tình một câu, qua kiếp sau 100 người khen mình, thì như vậy lúc qua kiếp sau mình đẹp hay xấu? Đẹp hay xấu? Phải đẹp, phải không? Đẹp mới được người ta khen, và khen nhiều lần, như vậy mình rất đẹp. Và như vậy là nếu mà chúng ta muốn đẹp ở kiếp sau thì chúng ta phải làm sao?
[29:17]Phải chân tình, phải không? Quý mến cái cái vẻ đẹp của người khác. Đó là một cái nhân quả thôi, chứ còn vô số nhân quả để tạo thành nét đẹp, nhưng đó là một nhân quả. Hoặc là cái hiền lành, mình sống thương người, tử tế cũng làm cho mình trở thành có gương mặt đẹp, ha. Và sẽ có nhiều người thắc mắc nói: "Thưa thầy, tui không khoái kiếp sau, giờ cho tui kiếp này đẹp liền, đỡ tốn tiền đi mỹ viện". Rồi. Thì cái này nó hơi khó, nó hơi khó, cái này hơi khó duyệt. Vì sao vậy? Bởi vì cái nhân quả nó nằm ở kiếp trước á. Bây giờ mình muốn chuyển á thì mình phải gieo cái nhân mới rất nhiều và cần có thời gian một chút, à. Mình gieo rất nhiều là sao?
[30:06]Là bây giờ, thứ nhất, là lúc nào mình cũng thương yêu con người. Vì có một cái nhân quả rất là lạ là người nào mà có cái lòng thương người nhiều, gương mặt người đó từ từ trở nên đẹp. À lạ như vậy. Không tin quý Phật tử về tu thử trong 3 năm. Nghĩa là mình kỳ hạn 3 năm, phải không? Bây giờ mình trong 3 năm đó mình bỏ ống heo, đồng thời 3 năm đó mình tu tập từ bi, mình cả hai. Mình lúc nào cũng thương người, tử tế với con người, yêu quý con người, giúp đỡ con người, khen ngợi trước điều hay của con người, thường xuyên lễ Phật, à cúng dường, bố thí, vân vân, trong 3 năm. Và đồng thời bỏ ống heo 3 năm.
[30:49]Sau khi 3 năm rồi bắt đầu mình đi lượn, mình đi thăm người này thăm người kia coi có ai khen hay không? Hả. Nếu 3 năm tu tập cực khổ mà không ai khen thì về mình đập ống heo mình lấy mình đi mỹ viện. À như vậy là hổng lỗ cái gì hết trơn, hả. Còn nếu mà quả thật là trong sau 3 năm mình đi một vòng mình thăm bà con, mình vô chùa mình lượn qua lượn lại, đi qua chợ mình hết thăm người này thăm người kia mà có người khen mình thiệt thì thôi được là lấy ống heo đi mình làm phước hết luôn. Chịu không? Đó, thấy không? Hay! Giải pháp rất là hay. Và như vậy là có một luật nhân quả nó chi phối như vậy và nếu chúng ta
[31:32]biết cái đường đi của luật nhân quả đó, chúng ta sẽ điều chỉnh cuộc đời của mình. Chúng ta sẽ điều chỉnh được cái hạnh phúc, cái khổ đau của mình lại cũng giống như điều chỉnh nhan sắc của mình luôn, hay như vậy. Điều chỉnh sức khỏe, điều chỉnh nhan sắc. Ví dụ như là hồi cách đây khoảng gần 10 năm, chúng tôi có gặp được thầy thầy là Phó ban Trị sự ở đây thì mà đang ngồi bệ vệ trước mặt chúng ta vậy. Thì xin thông báo là lúc đó thầy chưa đẹp trai như bây giờ, xin chưa thông báo, à. À chú chúng tôi cũng vào chùa Thiên Khánh à lúc đó đi xa lạ lắm, không biết ai là ai. Cái lúc có cái nhà văn phòng đâu đây bên đây nè thì thấy thầy ngồi đó.
[32:14]Bước vô dòm ra ông thầy thấy oải dễ sợ á. Thấy ông thầy đó mà ổng không đẹp trai, ổng gầy, ổng ốm mà thấy chỉ có điều thấy ông thầy quá hiền lành đi. Ông thầy quá đạo đức nên thấy thương vậy thôi. Nhưng mà sau cái bỗng nhiên cái nhân duyên gì cái về đây đi dạy và dạy suốt như vậy là tính ra cũng mấy năm rồi ta? 5 năm chưa ha? 5 năm. Thì hôm nay trước mặt chúng ta là một vị thượng tọa là dung nhan là cực kỳ đẹp đẽ, vô cùng đẹp trai như vậy. Chúng ta thấy. Chúng ta thấy đó chính là cái công đức tu hành mà thầy là là thầy không để ống heo á, không để ống heo, cho nên thầy tin tu chắc rồi đó. Quý Phật tử cứ bắt chước tu hành như thầy rồi sẽ đẹp, không sao hết.
[32:56]Và đó là những cái nguyên lý, những cái chân lý ở cuộc đời này chi phối chúng ta. Nếu chúng ta tìm được cái chân lý đúng, chúng ta điều khiển cuộc đời mình và đi về cái nơi an vui, hạnh phúc như ý mình muốn. Đó, nên quan trọng cái chân lý là như vậy.
[33:18]Người giảng rất là hay như vậy. Nghe vậy là biết người giảng giảng tuyệt vời chứ hổng chơi đâu. Nhưng mà chúng ta muốn tìm cái chân lý á, chúng ta phải tìm từ cái căn bản nhất, à từ cái đơn giản nhất. Ừ, ví dụ như là: một cộng với một là? Hai. Hãy bắt đầu từ cái đơn giản nhất như vậy. Rồi hai cộng với hai là? Bốn. Bốn cộng với bốn thành tám. Cứ như vậy thôi. Và một ngày nào đó chúng ta sẽ tìm cho tới con số lũy thừa, logarit, tích phân, vân vân, vân vân. Tức là hãy bắt đầu từ cái đơn giản, đúng nhất. À ví dụ như nói là: "Ở hiền gặp lành." Căn bản, vậy thôi. Từ đó mình phát triển lên tiếp cho tới cái ngày mình hiểu được luật
[34:06]nhân quả rất là phức tạp, rất là khó khăn chứ không đơn giản. Cũng như ta học toán vậy, đầu tiên cứ 5 cộng 5 là 10 giùm cái đã, khoan tính gì hết. Nhưng mà cứ như vậy cho đến một ngày chúng ta sẽ tính toán những cái phương trình, giải những ẩn số rồi giải những bài toán cực kỳ phức tạp. Nhưng ban đầu là phải cái đúng nhất và đơn giản nhất. Cũng như cứ là ở hiền gặp lành giùm cái cái đã. À là kính Phật, trọng Tăng, bố thí, cúng dường, à thường xuyên lễ Phật, thường xuyên giữ gìn tâm khiêm hạ. Là cứ căn bản như vậy cái đã rồi mọi điều phức tạp sẽ đến sau. Hoặc là cái nguyên lý căn bản như thế này:
[34:47]là cái gì mà làm cho mình khổ thì cái đó cũng có thể làm cho người khác khổ. Cứ đơn giản như vậy cái đã. Ví dụ như là ai mắng mình, mình khổ không? Mình khổ. Ví dụ trước mặt đông người rồi có một cái người họ mắng mình. Họ mới nói là: "Nào giờ tôi thấy mặt chị à tôi tưởng chị khôn, giờ tôi mới biết rằng chị hơi bị ngu." Ví dụ vậy. Thì mình tự ái ghê gớm lắm à và mình biết rằng cái việc mà bị chê như vậy đau khổ. Và do đó nếu một lúc nào đó mà mình đem mình chê người khác như vậy thì người ta cũng cũng đau khổ. Đó là nguyên lý, nguyên lý. Rồi bây giờ ví dụ là cái gì làm cho mình hạnh phúc thì cũng làm cho người khác hạnh phúc.
[35:37]Ví dụ như là một lần đó là ngày sinh nhật của mình, bỗng nhiên mình không nói cho ai biết tại mình nghĩ rằng tu theo đạo Phật cho nên thôi thì cái ngày sinh nhật này cũng bỏ qua, không để ý. Mình chỉ lo ngày sinh nhật của Phật thôi là ngày Phật đản, ngày rằm tháng Tư, chứ còn cái sinh nhật cá nhân thì thôi mình quên, mình cho nó bay theo gió bụi, hổng cần để ý. Thì mình không nói cho ai biết cũng không mời, không làm tiệc gì hết, mình im lặng. Nhưng bất ngờ hôm đó đi làm về đến nhà cái mình thấy có một cái cái cành hoa của ai để trên bàn với một tấm thiệp nhỏ là: "Happy birthday" à "I love you forever", ví dụ vậy.
[36:21]Thì cái là "Happy birthday" là chúc một cái sinh nhật vui vẻ và "I love you forever" là
[36:29]không biết không không biết dịch chữ "I" này, không biết dịch. Hoặc là dịch là "Anh yêu em mãi mãi" hoặc là "Tao thương mày vĩnh viễn" cũng được, không biết, thì không biết, nó tùy cái người họ gởi tặng mình mới dịch chứ dịch không biết được. Thì mình bất ngờ như vậy là mình vui, vui vì mình nghĩ rằng là có một người nào đó đã nhớ ngày sinh nhật của mình, quan tâm đến. Và mình hiểu điều này làm cho mình hạnh phúc thì điều đó cũng làm cho người khác hạnh phúc. Và thế là mình tập, mình sống, mình quan tâm đến người khác. Ví dụ như là mình về nhà, đi làm về mệt về nhà cái chợt có nghe cái đứa con nói:
[37:08]"À ba ơi ba, hồi chiều con đi trên đường con thấy bác Hai ở bên kia đường à bác Hai xỉn ổng bị va quẹt xe, thấy ổng hình như ổng hơi đau." Thì cái chuyện đó thì làng xóm bận làm không ai để ý nhưng mà chợt mình nhớ, mình biết cái nguyên lý, một nguyên lý để sống là người ta sẽ hạnh phúc khi được người khác quan tâm. Và thế là ăn cơm xong cái mình mới sang mình thăm. Mình gõ cửa nói: "Nói anh Hai, à sao nghe nói anh chiều bị xe làm sao, có sao không? Bớt đau chưa? Có cần đi nhà thương không? Có phải đặt hòm gì không?" Vân vân. Mình quan tâm một cách là rất là ân cần như vậy thì mình biết rằng là sao?
[37:51]Người ta sẽ rất là rất là hạnh phúc, như vậy, ừ.
[38:00]Hoặc là một cái nguyên lý nữa là thương yêu là chất liệu của cuộc sống. Nếu không có thương yêu, thế giới này chết liền, không nói gì hết. Chúng ta nói câu đó là ví dụ như người nói chúng ta sống bằng cái gì? Chúng ta nói sống bằng không khí để thở, sống bằng nước để uống, sống bằng cơm để ăn. Và thêm chút nữa là sống bằng quần áo để mặc cho ấm, nhà cửa để che mưa che nắng. Ít ai nói rằng sống bằng tình thương yêu. Nhưng xin thưa, nếu không có tình thương yêu, vừa lọt lòng mẹ 5 phút sau mình chết liền. Đúng không? Nếu không có người mẹ chăm sóc cho mình, nếu có một người nào đó đẻ ra đứa con và không thương đứa
[38:48]con, cắt cái nhau xong là vứt nó vào thùng rác liền, đứa bé làm sao? Chết liền. Chính vì có có người mẹ thương con, người cha thương con, rồi những cái người phụ sản thương yêu con người mà đứa bé đó được giữ gìn sự sống và lớn dần lên. Và suốt cái đời sống của mình, chúng ta luôn luôn sống nhờ vào tình thương yêu. Thứ nhất là của cha mẹ, phải không? Rồi lớn lên là của ai? Của thầy cô giáo, rồi của bạn bè, rồi lớn lên chút nữa là của ai? Của ai? Khai báo đi, nói thiệt đi, của ai? Đó, của cái người nào mà nãy giờ hổng dám nói đó, đó rồi đó.
[39:34]Và chúng ta lại đem cái tình thương yêu đó để giữ gìn sự sống cho cái thế hệ mai sau trên Trái Đất này, đúng không? Cho nên chúng ta nói mới đầu mình chỉ nói vật chất à, nói con ta sống nhờ cái gì cái mình kể ờ không khí, cơm nước, quần áo, nhà cửa. Nhưng quên nếu không có cái yếu tố của tình thương yêu, sự sống tắt liền ngay tức khắc. Nếu cái thế giới này bỗng nhiên có một cái cái vũ khí của người ngoài hành tinh họ bắn vô một cái xèo, từ đó con người không còn ai thương ai nữa thì qua 3 ngày thế giới chết hết liền. Thế giới chết hết, 3 ngày không cần nhiều. Nhưng may là người ngoài hành tinh chưa chế được vũ khí đó.
[40:16]Số người khủng bố cũng chưa chế được vũ khí đó. Và thế là con người vẫn còn thương yêu nhau và sự sống trên Trái Đất vẫn tiếp tục. Nên hiểu như vậy thì chúng ta phải làm sao? Chúng ta phải phải thương yêu nhau nha, để mà sống.
[40:41]Ở trong chùa quý thầy phải thương yêu nhau, quý cô phải thương yêu nhau, như vậy đó, mình tách bạch ra làm hai rõ ràng. Rồi quý Phật tử cũng phải phải thương yêu nhau. Đó. Thì sự sống sẽ tiếp tục được tồn tại, đạo pháp sẽ tiếp tục được phát triển, như vậy nha. Đó là những cái nguyên lý đơn giản. Hoặc là bây giờ mình nói thế này, là: Tâm an tĩnh vắng lặng là đạo lộ chính để đi đến giác ngộ giải thoát. Đó là nguyên lý, nguyên lý độc đáo của đạo Phật. Nghĩa là trong Bát Chánh Đạo mà Đức Phật vạch thì tới cuối cùng là chánh định. Là khi mà thực hiện xong chánh định thì bảo đảm một vị đó sẽ chứng đạo, sẽ được giải thoát giác ngộ.
[41:27]Cho nên ta nói một cái nguyên lý đơn giản là tâm an tĩnh vắng lặng là đạo lộ chính để đi đến giác ngộ. Và thế là Đức Phật đã thực hiện sự giác ngộ bằng thiền định. Và Ngài đã dạy lại những cái phương pháp thiền định tỉ mỉ để muôn đời sau chúng ta đi theo. Và bây giờ cũng vậy, vô số những người con Phật trên khắp thế giới cũng ngày đêm miệt mài, cực khổ, vất vả, bắt chân lên ngồi thiền để đi tìm cái tâm an tĩnh vắng lặng và đi đến cái sự giải thoát giác ngộ như là Đức Phật đã dạy bảo. Cũng là như vậy. Thì đó là những cái nguyên lý đơn giản. Nhưng mà khi phát triển lên thì đi đến vô cùng vô tận.
[42:15]Ví dụ như là chúng ta nói rằng là hồi nãy chúng ta nói câu á là cái gì làm mình khổ thì cũng làm người khác khổ, cái gì làm mình vui thì cái đó cũng làm người khác vui. Và chúng ta rút ra được một nguyên lý cao hơn là: Như vậy, là sống trên đời đừng làm khổ nhau mà hãy đem niềm vui đến cho nhau.
[42:46]Mà để đừng làm khổ nhau, dễ không? Dễ không?
[42:55]Ví dụ thế này, nói dễ có gì đâu, nhà ai nấy ở, cơm ai nấy ăn, tôi không đụng chạm tới ai hết thì tôi không làm khổ ai hết, có không? Mới đầu nghe có lý, nhưng mà không. Cuộc sống này là một sự tương quan cực kỳ phức tạp. Là cái nhà của mình nó liên quan tới cái dòng nước, dòng kinh chung, rồi con chó nhà hàng xóm nó chạy qua, con vịt nhà hàng xóm nó chạy lại, rồi con mình chơi chọi đá nhà người ta. Nghĩa là không bao giờ chúng ta ở riêng một cái ốc đảo được, mà phải luôn luôn có sự tương quan. Và trong cái sự tương quan đó, buộc chúng ta phải bày tỏ một thái độ rõ ràng, chứ không có là cơm ai nấy ăn, nhà ai nấy ở.
[43:34]Buộc chúng ta phải có cái thái độ rõ ràng đối với những người chung quanh mình. Và khi mà có cái thái độ đó đó, lúc này chúng ta mới thấy cái đạo lý mà Phật dạy đừng làm khổ người khác là cực kỳ khó. Ví dụ con mình nó chơi nó đá banh, cái banh nó văng vô nhà người ta bể cái kiếng cửa sổ. Bắt đầu người ta đứng ra người ta chửi, tại người ta bình thường người ta không có biết đi chùa, mình mới biết đi chùa chứ người ta không biết, thì bể kiếng đầu tiên là người ta chửi trước, thay vì là người ta qua nói nhỏ nhẹ và yêu cầu mình đền, đơn giản, thì người ta không nói vậy mà người ta đứng người ta chửi.
[44:07]Chửi mười tám đời tổ tiên nhà bay, phải không? Ba bay không biết dạy bay nên bay không biết dạy con bay nên con bay nó đá trái banh vô nhà tao, ví dụ vậy. Không biết sao tôi chửi hay quá không biết nữa. Cái này đi nghe lỏm nha, chứ không phải là phát minh, xin thông báo là nghe lỏm ở đâu đó. Thì khi mà người ta chửi mình như vậy á, lúc đó mình mới bị giằng xé giữa hai dòng nước. Một á là bữa hôm vô chùa Thiên Khánh nghe cái ông thầy nào đầu trọc trọc ổng dặn đừng làm khổ người khác, cho nên mình không muốn chửi lại. Nhưng một bên là tức, tức thì thằng con mình thì thôi nó bắt đền thôi mà sao chửi từ ông nội ông bố mình tới, nghĩa là muốn chửi lại,
[44:52]mà muốn chửi lại cho đã miệng thì lại nhớ cái ông thầy chùa nào ở Thiên Khánh ổng nhắc đừng có làm khổ người khác, cứ đứng nó dằn qua dằn lại, như vậy dễ không? Không, không dễ. Tức là chúng ta luôn luôn bị những cái kích động của tham, của sân để mà phải làm khổ người khác, để phải giành giật với người khác, để phải hơn thua, chiến thắng, đàn áp, đè bẹp người khác. Không đơn giản, bởi vì cái tham cái sân nằm sẵn trong đây nè, mà muốn cho đừng làm khổ người khác á thì mình phải diệt cho được cái cái tham cái sân trong lòng mình đã. Cho nên việc mà đừng làm khổ người khác nghe đơn giản mà sự thật thì sao?
[45:29]Không dễ tí nào. Đó là một. Và bây giờ phát triển là hãy đem niềm vui đến cho nhau, tức là người ta chọc mình mà mình không có làm phản ứng, không xúc phạm lại là đã quá siêu rồi. Bây giờ cái ông thầy chùa nào ở trong Thiên Khánh ổng còn bắt mình là phải đem niềm vui đến cho ông hàng xóm nữa. Nghĩa là nhà ai nấy ở cơm ai nấy ăn mà đi đến chùa, ông thầy ổng bắt là con phải về, con phải quan tâm đến mọi người trong xóm. Nghĩa là người nào nghèo, neo đơn mình phải có cách giúp đỡ, nghĩa là con cháu hàng xóm mà hư thì mình phải cùng nhau khuyên nhắc. Như vậy thì bắt đầu cái này khó hơn nữa. Là đi làm về, phải không, thay vì bắt đầu mình coi ti vi,
[46:13]đọc báo, chơi vui với gia đình thì đạo đã dạy mình, chùa đã dạy, quý thầy quý cô đã dạy mình là không được sống ích kỷ, thế là phải chịu khó, thôi, bỏ bớt một cái thời coi ti vi, đi sang nghe nói cái bác Ba bên xóm ổng lúc này ổng yếu, con ổng đi làm xa ít về, có hai vợ chồng thui thủi, mình qua mình chăm sóc một chút, coi bữa nay ổng có trái gió trở trời hay không, đem theo một chai dầu gió, một ít trái cam qua thăm hỏi vài tiếng, thì đó là đem niềm vui đến cho người khác. Dễ không? Dễ không? Thú thật trước bình minh đi! Không dễ, phải không, không dễ. Tự nhiên mình phải bỏ cái sở thích riêng của mình để mà bận
[46:57]tâm, mất thời gian, lo cho người khác, đem niềm vui đến cho người khác, hoàn toàn không dễ một chút xíu nào. Nên chúng ta thấy là khi áp dụng được cái nguyên lý, cái đạo lý để sống hoàn toàn không dễ. Đây là điều chúng ta để ý như vậy. Ví dụ như bây giờ mình nói nhân quả là ở hiền gặp lành, trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu, nhưng mà sự thật á, để hiểu cho hết luật nhân quả chỉ có Đức Phật mới hiểu hết, còn chúng ta không ai hiểu hết được. Ví dụ bây giờ có một vị thầy ổng viết năm cuốn sách về luật nhân quả, viết rất hay, rất kỹ, rất sâu sắc thì vẫn chưa là người hiểu được một phần triệu của luật nhân quả. Khủng khiếp như vậy.
[47:43]Vì luật nhân quả là phức tạp cho tới vô tận vô biên mà chỉ có trí tuệ của một vị Phật mới biết hết. Còn chúng ta, tùy theo cái học, tùy theo cái tu và tùy theo cái chứng của mình, chúng ta bắt đầu mới hiểu thêm dần, thêm dần chút chút chút. Không bao giờ mà ai dám vỗ ngực nói rằng mình hiểu hết về luật nhân quả. Nhớ như vậy, đạo lý rất là cao siêu. Hoặc là chúng ta nói câu là: Tâm an tĩnh vắng lặng là cái đạo lộ chính để đi đến giác ngộ giải thoát. Câu nói đó là cái nguyên tắc căn bản thôi, chứ còn để mà tạo cho được cái tâm an tĩnh vắng lặng thì sao? Dễ không? Dễ không? Khó hơn bắc thang lên trời.
[48:30]Khó hơn bắc thang lên trời. Chúng ta phải đi qua rất nhiều giai đoạn tu tập, tạo vô số công đức, miệt mài ngày đêm thì mới bắt đầu bước vào cái cửa ngõ dần dần dần dần, không dễ. Còn người nào mà tu nhanh, có nghĩa là đời trước đã tích lũy được nhiều, vậy thôi. Chứ nói rằng tâm an tĩnh vắng lặng đưa đến giải thoát, câu nói thì dễ nhưng thực hành cực kỳ khó. Và chính vì cái cực kỳ khó đó mà chúng ta mới quỳ xuống trước Đức Phật để lạy hoài mà không bao giờ biết chán. Trong cái mênh mông đạo lý nguyên lý đó, chúng ta sẽ thấy rằng cái điều đúng và điều sai trộn lẫn vào nhau, chứ không phải luôn luôn tất cả đều đúng.
[49:15]Những cái nguyên lý để sống, những đạo lý để sống trên đời này mà chúng ta học được, chúng ta khám phá, chúng ta biết được, không ngờ là trong đó cái đúng và cái sai đã trộn lẫn với nhau, chứ không phải là hoàn toàn đúng hết. Và chính vì cái đúng và cái sai đó nó trộn lẫn đó, thế là người hiểu thế này là đúng, người hiểu thế kia là đúng, và con người chia rẽ nhau. Chúng ta thấy, ví dụ từ cái toán học, từ một cộng một là hai mà dựng thành vô số bài toán phức tạp, rồi làm thành những cái bài toán khó mà con người cũng đã giải sai rất nhiều. Ngay cả như nhà bác học vĩ đại nhất mà chúng ta biết là Einstein,
[49:59]thì ông thú nhận rằng 95% những cái suy nghĩ của ông về toán và lý là sai, chỉ có 5% là đúng, mà 5% đúng đó làm thay đổi thế giới. Như vậy. Thì cũng vậy, ví dụ như là từ cái đạo lý mà chúng ta nghe quý thầy dạy là sống trên đời phải đem niềm vui đến cho nhau, mà ngày đó chúng ta hiểu sai một chút, chúng ta nuông chiều nhau là sai liền. Từ cái đem niềm vui khác mà nuông chiều khác. Vì sao? Vì cái đem niềm vui là một bổn phận giữa con người với nhau rất đúng đạo lý, nhưng mà nuông chiều nhau là làm cho người ta hư hỏng. Kỳ lạ như vậy. Cho nên chúng ta đem niềm vui, đem hạnh phúc nhưng không bao giờ nuông chiều cái sai lầm. Chúng ta nhớ điều đó.
[50:52]Cho nên cái đúng, cái sai nó cứ lẫn, chỉ cần chúng ta hiểu trệch chút xíu, chúng ta đã ứng dụng sai đạo lý, chúng ta hành xử sai, chúng ta đem lại hậu quả xấu và chúng ta mắc quả báo, chúng ta mang tội. Khó chứ không dễ đâu. Hoặc là ví dụ nói rằng: "Thương yêu là chất liệu của cuộc sống", cái nguyên lý đó đúng, chân lý đó đúng, nhưng mà cái tình thương nó dễ gây ra cái sự vị kỷ. Như mình thương ai, mình chỉ muốn người đó là của, của mình thôi. Mình chỉ muốn là ví dụ như có ba người rót ba ly nước, mình chỉ muốn người đó uống cái ly nước mà của mình, của mình rót thôi, vậy. Và từ cái vị kỷ này là người ta giận hờn nhau,
[51:40]ganh tị nhau, ràng buộc nhau và cuối cùng là làm khổ nhau. Như vậy, thương yêu lẽ ra là đem lại cuộc đời này cái sự sống, cái hạnh phúc, niềm vui, nhưng mà không ngờ chỉ trệch chút xíu thì thương yêu cũng đã đem đến đau khổ. Cho nên chúng ta thấy là trong những cái rừng đạo lý đó, cái điều đúng và điều sai đã trộn lẫn lại. Và nếu chúng ta không có sắc bén, không tỉnh táo là chúng ta cũng đã ứng xử sai. Ứng xử sai sẽ đưa đến hậu quả xấu, và khi đã tạo nên hậu quả xấu, chúng ta mang tội. Đó, cuối cùng là mang tội. Ví dụ như là chúng ta suy luận nhân quả mà suy luận sai là cũng không phải tốt. Ví dụ nói thế này, nói là muốn đẹp
[52:30]thì thường chúng ta hiểu là phải làm gì để được gương mặt đẹp? Nào giờ? Đem hoa cúng Phật, phải không? Rõ ràng, chúng ta thường được nghe câu đó: "Ai mà hay đem hoa cúng Phật, người đó sẽ được gương mặt đẹp". Xin thưa, nhân quả nó không chính xác. Không chính xác, báo tin buồn.
[52:55]Vì sao vậy? Bởi vì trong kinh Đức Phật không hề nói điều đó, trong toàn bộ kinh điển. Ừ. Mà chỉ có kinh nghiệm của quý thầy thôi. À, quý thầy nghĩ rằng khi mình trang trí cho bệ Phật đẹp, mình làm đẹp cho Phật thì mình sẽ được cái quả báo là đẹp. Quý thầy nói vậy đúng hay sai? Hoàn toàn đúng. Hoàn toàn đúng. Nhưng mà nó chưa tới tận cùng cái chân lý mà Phật muốn nói. Hoặc là như nãy chúng ta nói, mình khen ai một tiếng chân thành, mình sẽ được đẹp. Điều đó cũng rất là đúng, không sai, cũng là một nhân quả để tạo thành sắc đẹp, nhưng mà nó chưa phải là cái chân lý tận cùng mà Đức Phật dạy. Đức Phật dạy điều gì đem đến sắc đẹp?
[53:47]Đức Phật dạy lòng thương yêu. Người nào mà có lòng từ bi thì dung nhan người đó sẽ sẽ tươi đẹp. Bằng chứng là các thiên nữ trên cõi trời đều tuyệt đẹp. Mà vì sao vị đó sinh lên được cõi trời? Bởi vì người đó rất là rất là từ bi. Mà chúng ta thấy thế này, ở trên cuộc đời này ví dụ như là giữa người đẹp và người xấu thì người nào được ưu ái hơn? Luôn luôn người đẹp được ưu ái hơn, được quý mến hơn. Rõ ràng như vậy, đó là. Cho nên là khi mà thi hoa hậu là họ lựa cái người gì nhất? Đẹp nhất. Chứ có ai lựa người xấu nhất không? Không, phải không? Đó. Nếu mà lựa cái người xấu nhất thì sẽ chấm được rất nhiều, nhưng mà lựa người đẹp nhất thì rất là hiếm hoi. Vì sao vậy?
[54:46]Vì cái lòng từ bi luôn luôn là ít, nên chúng ta thấy cái người mà được cái phước có nhan sắc đẹp để đời này họ hay được thương yêu cũng chỉ vì đời trước họ đã họ đã thương yêu, họ đã thương yêu, hãy nhớ điều đó. Còn nếu chúng ta đem hoa cúng Phật mà cầu mong cái quả báo đẹp mà lòng mình đối với con người không thương yêu thì sau này mình sẽ được cái quả báo là mình sinh ở đâu cũng hay có hoa mọc thơm, đẹp, hay có quần áo đẹp để mặc, và gương mặt chưa chắc đẹp. Nhé, chưa chắc đẹp. Nhìn vô thì cũng thấy duyên dáng đấy, à, nhưng mà chưa chắc đẹp. Vì sao? Bởi vì cái đẹp mà để người khác thương mến là phải
[55:36]từ lòng từ bi, phải từ lòng từ bi, nhớ như vậy. Cho nên, chúng ta vẫn tiếp tục chưng hoa cúng Phật, khen ngợi người đẹp, nhưng quan trọng nhất để sửa được cái sắc đẹp này là phải phải từ bi, phải từ bi, nhớ như vậy. Và như vậy, trong suốt ba năm mà chúng ta quyết tu từ bi, chúng ta cũng bỏ ống ống heo nha, để cái này không được là giải qua cái phương án hai liền, phương án hai liền. Hoặc là nói về cái phương pháp mà tu tập để cho tâm được an tĩnh, vắng lặng cũng vậy, là vô số phương pháp thiền mà chúng ta được nghe dạy trên khắp thế giới này, nhưng không phải phương pháp nào cũng đúng đâu. À. Có những người đã chế ra một phương pháp thiền trên cái suy
[56:26]nghĩ cá nhân chứ không dựa vào một cái đạo lý chuẩn. Nên vì vậy là cái phương pháp đó không đưa đến những kết quả tốt đẹp cho nhiều người. Thực sự là như vậy. À, cho nên không phải. Ngày nay cũng vậy, khi chúng ta tìm đến đạo Phật thì chúng ta cũng thấy sao có nhiều thứ quá, nhiều thứ quá, phải không, nhiều pháp môn nữa. Vào đạo Phật là mình gặp là Nam tông nè, gặp Bắc tông nè, hai cái sự tu hành khác nhau mặc dù là cùng thờ Đức Phật. Rồi cái gặp Thiền tông nè, rồi Tịnh độ tông nè, Mật tông nè, mỗi vị, vị nào cũng nói con đường mình hay nhất. À. Và nghi thức khác, sự hành trì khác, mà chúng ta không biết như vậy là cái chân lý thực sự là thuộc về ai. À.
[57:12]Nó làm chúng ta rối rắm. Rồi cái nghi thức cũng sai biệt, như chùa này tụng như thế này, chùa kia tụng như thế kia, mình quen thuộc với kinh chùa này qua chùa khác cái lúng túng, vân vân. Đó là như vậy. Rồi nhiều tu sĩ cũng vậy, các vị có cái phong cách khác nhau và giải thích đạo lý khác nhau. Phong cách khác nhau là làm sao? Ví dụ như có vị vô mình gặp vị đó ổng xề xòa, ổng hiền lành, ổng vui vẻ, à có cái phong cách và ổng giảng đạo lý rất là thoải mái. À vô cái mình nói: "Thưa thầy, con vô con sám hối với thầy con quy y rồi mà bữa con lỡ đánh bài", ví dụ vậy. Vô mình sám hối: "Thầy chứng minh cho con sám hối để từ nay con không đánh bài nữa", vâng.
[57:57]Gặp ông thầy ổng xề xòa thì ổng nói: "Thôi không sao con, à con biết lỗi là tốt rồi, kệ con đánh một lần để cho biết cái cảm giác với người ta, rồi mai mốt rồi con nhắc nhở người khác cho nó nó chính xác". Thế là ổng nói rất là dễ chịu, đó. Rồi nhưng mà cái mình nghe ổng nói dễ quá cái mình không yên tâm, mình gặp ông khác. Gặp ông này ổng ngầu, lúc nào ổng cũng đăm đăm, ổng lần tràng hạt, ổng nghiêm. Vô mình: "Thưa thầy, hôm qua con lỡ đánh bài, giờ con hối hận này con xin cầu xin thầy chứng minh cho con sám hối lần sau con không tái phạm nữa". Ổng nói: "Con vô quỳ nhang đi con, Phật tử rồi mà đi đánh bài hư quá,
[58:31]con làm bôi bác, người ta hỏi ra là đệ tử của chùa Thiên Ánh là chết thầy. Không được, từ đây không được nghe không? Con phải sám hối người là quỳ nhang cho thầy". Cái ổng lại la rất là gay gắt mà ông thầy kia thì lại nói dễ chịu. Chúng ta cũng thấy nghĩa là mỗi thầy có phong cách khác nhau rồi giải thích đạo lý cũng khác nhau rồi mình không biết ai đúng. Và chúng ta thấy là đạo Phật cũng bị chia rẽ từ nhiều cái khuynh hướng tu hành khác nhau như vậy. Ban đầu á, từ ban đầu là mình thờ một Đức Phật, à mình học theo một chân lý Tứ diệu đế, từ một cái niềm tin nhân quả, à rất là đơn giản. Bây giờ thì sao?
[59:11]Ra đủ thứ trường phái sai biệt, đủ thứ trường phái hết trơn. Đạo Phật cũng bị chia rẽ không? Bây giờ đó, cái trách nhiệm chúng ta là sao? Chúng ta đi tìm trong cái rừng giáo lý đó, những cái giáo lý mà có cái giềng mối chung mình tìm lại. À. Như vậy là chúng ta không có chấp nhận hết mọi điều mình đã học mà cũng không bác bỏ hết. Mình gạn lọc lại, đi tìm lại cái gì đúng nhất từ thời Đức Phật, đúng nhất hợp với thời đại để chúng ta đi tìm một chân lý chung, một cái mà chúng ta gọi là chân lý chỉ là một. Ừ, ví dụ như là bây giờ cái người đệ tử Phật đến với Phật thì phải có lòng tôn kính Phật. Bây giờ tông nào thì tông không biết,
[59:55]nhưng mà nếu không tôn kính Phật thì không phải đạo Phật. Đồng ý không? Đồng ý nha. Nhất trí không? Duyệt nha, lát đưa tên ký đàng hoàng. Là phải tôn kính Phật. Tu gì tu không biết, tông gì tông không biết, nhưng phải tôn kính Phật là cái chung. Đó, cái nhất trí. Cái thứ hai là phải từ bi thương yêu chúng sinh. Tu gì tu không biết, tông gì tông không biết. Là ăn chay theo Bắc tông cũng được, mà ăn giàu dinh dưỡng theo Nam tông cũng được, không biết, nhưng mà phải phải thương yêu chúng sinh. Đúng không? Đó là cái chung phải lấy ra, không nói gì trơn á. Hoặc là cái tu mà để được cái đạo đức khiêm hạ,
[1:00:36]vô ngã, không có kiêu mạn thì tu gì tu, tông gì tông không biết, cao gì cao, thấp gì thấp không biết, nhưng phải khiêm hạ. Đồng ý không? Chịu không? Ưa không? Nhất nha, chắc rồi. Rồi ví dụ như là cái thái độ tu đúng là vừa tự tại với cuộc đời, không đắm luyến, ô nhiễm cuộc đời nhưng mà vẫn tận tụy với cuộc đời. Cái trung đạo đó là chân lý đúng nhất. Là tông nào thì tông, tu gì thì tu, nhưng mà người đệ tử Phật phải là một người tự tại, không tham đắm, ô nhiễm cuộc đời nhưng mà phải vẫn tận tụy với cuộc đời. Cái trung đạo đó không thể sai được. Đồng ý không? Chịu không? Nhất trí ha? Nên vì vậy, bây giờ đó ai nói gì nói,
[1:01:29]ai cũng nói là mình đúng với Phật nhất, kệ người ta. À mình không cãi nhưng không tin liền, phải xét lại hết. Cái thời buổi bây giờ là tới lúc chúng ta đi tìm lại một cái chân lý chung nhất mà để nối kết hết toàn lại cái đạo lý trên thế giới này lại. Và chúng ta có cái tham vọng là không phải chỉ đi tìm một cái đạo lý trong đạo Phật để tìm lại một đạo Phật thống nhất, mà chúng ta đi tìm lại một cái chân lý nào đó buộc cả thế giới này phải thống nhất trên một cái đạo lý chung, cho loài người phải đoàn kết lại vì loài người đã chia rẽ quá nhiều. Mà chúng ta bắt đầu từ đạo Phật. Tại vì sao? Tại vì đạo Phật dù gì thì dù vẫn là nguồn chân lý
[1:02:13]trên thế giới này, không có nơi nào bằng được. Chúng ta không chê tôn giáo bạn, chúng ta tôn trọng cái điều tín ngưỡng của họ. Nhưng bây giờ mà có đem ra cãi cho tới sang năm, cuối cùng đạo Phật vẫn là suối nguồn chân lý tuyệt vời nhất của thế giới. Và chúng ta đi tìm cái chân lý số một, chân lý chung, cái chân lý chỉ là một cho thế giới, chúng ta cũng bắt đầu từ đạo Phật. Chúng ta bắt đầu từ đạo Phật. Thì khi mà trên con đường mà đi tìm lại cái điều đúng nhất, chúng ta sẽ đụng đến một điều khủng khiếp. Đụng đến một điều khủng khiếp, tức là đụng với cái niềm tin của chính mình. Nào giờ chúng ta theo vị thầy đó đã dạy như thế,
[1:02:58]mấy chục năm tu hành mình đã hành trì như thế. Ngày hôm nay tỉnh táo xét lại phát hiện ra điều mình tu sai. Đau vô cùng. Đau ghê lắm chứ không phải không. Nhưng mà phải chấp nhận sửa. Nếu mà phát hiện ra điều đó sai thì bây giờ phải phải sửa. Cho nên cái việc mà chúng ta từ bỏ một cái điều sai lầm cũ để đi tìm một cái đạo lý đúng trở lại, chung trở lại thì không dễ vì nó chạm tới cái tình cảm của chúng ta đối với cái đường đi chúng ta, nó đụng chạm tới cái tự ái của chúng ta, cái tính bảo thủ của chúng ta đụng chạm, nên không dễ gì bỏ. Và chúng ta cần sự can đảm, cần cái tỉnh táo và cần cái can đảm.
[1:03:42]Dù đau gì đau, tổn thương gì tổn thương cũng phải thay đổi, cũng phải sửa để đi tìm một cái lẽ phải đúng nhất mà áp dụng cho cuộc đời tu của mình, rồi sau này mình còn dìu dắt cho bao nhiêu người trên cuộc đời này nữa, chứ không phải là một mình mình. Ví dụ như là chúng ta đến chùa thì nào giờ suốt mười mấy năm nay đi chùa, chúng ta luôn luôn cầu nguyện một cái điều gì đó cho cá nhân mình. Tức là cúng Phật một cái ít trái cây, bó bông rồi là nhiêu tiền ta? Một dĩa trái cây tính ra trung bình nhiêu tiền? Hai chục nghìn không? Hơn ha, thôi cho cao đi, ba chục nghìn. Bó bông mấy nghìn? Mười nghìn, bốn chục nghìn.
[1:04:31]Rồi sau đó bắt đầu mình cầu Phật rồi nha, rồi mở cái list ra, mở tờ giấy ra đọc. Là xin ngày mai cho số đề đi rớt đúng cái số con ghi một cái thì trúng một cái là cũng được hai triệu, lời. Rồi xin cho con á là ai bị cúm gà thì cúm con không bị, dù có ăn gà không cúm, tại vì cúm gà tốn tiền lắm. Ừ. À xin cho con là giàu hơn nhà hàng xóm, nhà hàng xóm con cái thi rớt còn mình con con thi đậu, ví dụ vậy. Rồi vân vân, là xin cho con đi ra đường ai đụng xe ráng chịu, xe con không bao giờ bị đụng. À xin Phật gia hộ cho con là con để xe đâu cũng không bị ăn trộm lấy, à lấy ai lấy đừng lấy của con, ví dụ vậy.
[1:05:12]Là mười mấy năm qua mình cứ cầu nguyện cho mình không à. Nhưng mà ngày hôm nay bắt đầu mới hiểu rằng cái đạo lý chân chính nhất là vị tha, vì người khác. Cho nên bây giờ bắt đầu lật ngược lại mình vái trở lại là xin cho Phật gia hộ lỡ mất xe mất xe con, đừng mất xe người khác. Dám cầu nguyện điều đó không? Không, nó đụng mạnh quá. Nó đụng tới cái sự ích kỷ của mình, cái bảo thủ, cái tình cảm, cái tự ái của mình, không ai dám cầu. Bây giờ ai một lát mà lên Phật mà cầu nguyện mất xe con đừng mất xe ai hết thì thầy thưởng cho... Khoan, cái này thầy xét lại, tại thầy nhớ trong túi thầy không có tiền. Khoan đã.
[1:05:52]Dạ. Không phải dễ, phải không? Hoặc là nói là xin Phật gia hộ cho hàng xóm con cái học sinh nó thi đâu đậu đó, nếu có rớt thì thôi con con rớt cũng được. Dám nguyện không? Không, không bao giờ. Nó đụng tới cái ích kỷ của mình khủng khiếp liền. Cho nên cái việc mà chúng ta thay đổi một cái quan điểm tu hành, cái quan điểm sống từ cái ích kỷ trở thành cái vị tha không dễ chút nào hết, nhưng phải làm cho bằng được. Vì chúng ta đã lỡ làm sao? Đã lỡ dại quy y rồi, đã lỡ dại làm đệ tử Phật rồi, buộc phải sống một đời vị tha. Vị tha từ trong cái ý nghĩ bí mật nhất của mình, tức là từ trong cái ý nghĩ bí mật nhất mình vẫn
[1:06:32]cầu cái điều tốt đẹp cho người khác. Những lúc mà mình cầu nguyện thầm thầm không ai biết thì vẫn là cái lời cầu nguyện vị tha. Đã tới lúc phải như vậy, và thay đổi một cái chiều hướng ngược hẳn 180 độ hoàn toàn không dễ dàng, nhưng phải làm.
[1:06:52]Nếu mà tất cả chúng ta cùng tìm lại được những cái gì mà chân chính nhất, đúng nhất thì đạo Phật sẽ đoàn kết, nhất quán lại, không phân hóa và mạnh lên liền. Nên đạo Phật chúng ta thật sự có bị suy yếu chỉ bởi vì người ta đã xa lìa cái đạo lý chung nhất đó. Ví dụ nói về từ bi, chúng ta xa lìa không từ bi nữa; hoặc là nói đạo lý tôn kính Phật, chúng ta bị giảm lòng tôn kính Phật mà cảm thấy như mình ngon, gần như không thua Phật, bởi vì trong tâm có Phật. Chính những cái điều mà xa lìa cái đạo lý tôn kính Phật cũng làm đạo Phật suy yếu luôn. Nên có những cái chung tuyệt đối không được xa lìa. Ngày nay chúng ta phải tìm lại như vậy.
[1:07:33]Chúng ta bớt tin vào những cái đạo lý mà chúng ta xét thấy nó đưa chúng ta đến cái kiêu mạn, thấy mình ngon lành là sai. Hoặc đưa chúng ta đến cái thái độ thụ động là cứ không làm gì hết, là tối ngày cứ nhơn nhơn tự đắc, là an ổn vì một mình mình mà cho là hay thì cái đó là đưa đến thụ động, phải bỏ đi. Cái đạo lý nào mà làm cho chúng ta vất vả, làm chúng ta tận tụy với đời thì đạo lý đó đúng. Chúng ta nhớ như vậy, phải bỏ. Còn ví dụ như là mình lỡ nhân duyên xuất gia của mình, hoặc là mình theo Thiền tông hoặc theo Tịnh độ tông hoặc theo Mật tông thì chắc chắn ông thầy mình ổng nói cái tông của mình
[1:08:15]là số số một, chắc chắn ông thầy mình nói như vậy. Nhưng ngày hôm nay thì kính thầy mình thì kính thiệt, nhưng câu đó xét lại. Mình rất kính thầy, rất thương thầy đã cho mình cái cảm xúc ban đầu đến với đạo, nhưng mà việc ông thầy ổng tôn vinh cái tông phái mình nhất thì xét lại. Vì sao? Vì hễ tự cho mình là nhất thì bảo đảm đạo Phật lại chia rẽ một lần nữa. Cho nên do đó là chúng ta không bao giờ nói cái tông phái của mình nhất. Chúng ta biết rằng cái nhất là cái thuộc về một đạo Phật chung, còn tông phái chỉ là sự triển khai đi tìm cái nhất thôi, chứ chẳng có tông phái nào nhất hết. Còn ai cứ mở miệng nói tông phái mình nhất là người đó lại làm đạo Phật chia rẽ.
[1:09:03]Nên hôm nay chúng ta cần một cái sự khiêm tốn trở lại. Là các tông phái bớt tự tôn, xích lại gần nhau để tìm ra cái đúng nhất, đừng có nói mình hay hoài. Như vậy là chúng ta phải chấp nhận điều đó. Và các tôn giáo cũng vậy, khi mà các tôn giáo nói những điều trái ngược nhau thì thế nào cũng có tôn giáo sai. À ví dụ chúng ta nói là ơ tại sao con người khổ, con người vui? Thì có tôn giáo trả lời tại có một ông thần ổng bắt người này khổ, bắt người kia vui theo ý thích riêng của ổng. Thì bên đạo Phật thì lại nói rằng: "Người đó khổ, người đó vui bởi vì người đó đã gieo nhân từ quá khứ." Thì hai cái câu trả lời đó ngược nhau.
[1:09:46]Như vậy, hai câu đó chắc chắn có một câu đúng, một câu sai. Bảo đảm. À. Và như vậy, có một tôn giáo đúng, một tôn giáo sai. Và khi mà chúng ta đi tìm cái đúng cho thế giới này, chúng ta đụng cái chỗ này. Chúng ta đụng phải một trở ngại lớn là có nhiều tôn giáo nói những điều khác nhau, nhưng mà luật pháp bảo vệ. Bởi vì Hiến chương Liên Hợp Quốc bảo vệ tự do tín ngưỡng, luật pháp nhà nước Việt Nam cũng bảo vệ tự do tín ngưỡng. Là: Anh có tin sai thây kệ anh, nhà nước không đụng tới. Nhưng mà chừng nào anh phạm luật pháp thì nhà nước bắt đầu mới xử lý, còn anh tin sai thì thôi chuyện riêng đành chịu.
[1:10:28]Mà chúng ta cho rằng đó là một cái còn dở của nền văn minh loài người. Một ngày nào đó nhân loại tiến bộ thì nhân loại sẽ đem các tôn giáo lên trên bàn mổ hết, xem xét lại từng giáo lý của mỗi tôn giáo hết. Chỉ có tôn giáo nào mà nói lên được những đạo lý hợp lý nhất thì mới được phép tồn tại, và luật pháp chỉ bảo vệ một tôn giáo đó thôi. Còn những tôn giáo sai là buộc phải tự thay đổi. Còn ngày hôm nay, bởi vì nể cái thế lực tôn giáo mạnh quá, đông tín đồ quá, nên luật pháp đã phải chiều theo và bảo vệ, tôn trọng tự do tín ngưỡng. Nhưng mà khi tôn trọng tự do tín ngưỡng thì chúng ta biết đã tôn trọng luôn những tín ngưỡng sai lầm.
[1:11:13]Và chúng ta cho rằng đây là một bước gọi là còn lạc hậu, còn kém của văn minh nhân loại. Có thể năm thế kỷ tới, điều này phải thay đổi. Chỉ điều gì đúng thì luật pháp mới bảo vệ, còn một tín ngưỡng mà xét sai, luật pháp sẽ gạt ra. Năm thế kỷ nữa, bây giờ chưa ai dám làm chuyện đó hết. Vì sao vậy? Vì loài người không bao giờ chấp nhận cái sự sai lầm tồn tại mãi. Giờ thì tạm thời nể, tôn trọng tình cảm để cho tin, nhưng sau này không được. Hoặc là chúng ta thấy, cái việc xử lý công việc ở đời cũng vậy. Chúng ta thấy là có nhiều cái ý kiến khác nhau, nhưng chúng ta cố gắng tìm ra cái đúng nhất để mà xử lý cho hợp với đạo.
[1:12:00]Ví dụ như ý kiến mình với người khác nhau. Ví dụ bây giờ mình họp các huynh đệ, bạn đạo lại, mình nói là cái con đường dắt vào chùa nhà nước chưa kịp làm, nhưng mà buổi tối Phật tử đi chùa vất vả quá, thôi vì anh em chúng ta trong xóm mình bàn nhau đắp lại con đường. Ý kiến đó đúng, mọi người tán thành. Bắt đầu, nhưng làm sao? Thì năm người năm ý kiến. Năm người năm ý kiến rồi không ai giống ai hết, cứ bàn cãi hoài không thành công. Thì thì trong cái năm ý kiến đó, chúng ta phải bỏ cái tự ái cá nhân, bỏ cái thành kiến cá nhân mỗi người, rồi khách quan để tìm ra cái đúng nhất. Vì trong khi mà đi tìm cái giải pháp đắp đường đúng nhất
[1:12:44]á, chúng ta còn có một cái nữa là cái tự ái nữa. Cái ý kiến mình đưa ra bị người ta bác mình tức, cứ bảo vệ hoài, thành thử bàn không được. Còn nếu mọi người đều không có tự ái, mình đưa ý kiến ra người khác đưa ý kiến khác, mà thấy họ hay hơn mình bỏ ý kiến mình liền, theo người ta liền, thì đó là thái độ chân chính nhất của người đệ tử Phật. Và chúng ta vậy, dù là đạo lý trong đạo Phật, dù là cái đạo lý trên thế giới, hoặc là nhỏ nhặt nhất như những công việc cư xử ở đời bình thường, chúng ta luôn luôn cố gắng bỏ cái tự ái, cái thành kiến cá nhân để đi tìm cái đúng nhất cho mọi người. Và như vậy, chúng ta đi tìm cái gọi là chân lý chỉ là một.
[1:13:26]Tuy nhiên, nó không đơn giản là chỉ có một cái đúng và cái sai, nó còn có cái sai, cái nửa sai nửa đúng, cái gần đúng và cái đúng. Ha! Nãy giờ chúng ta nói cái sai và đúng, nhưng mà sự thật không phải là chỉ có đúng và sai đâu, có sai, hơi sai một tí, giữa sai giữa đúng, gần đúng rồi mới đúng nhất, phải không? Ví dụ thế này, ví dụ bây giờ
[1:13:54]hiền với dữ, thì hiền là đúng hay sai? Hiền là là đúng. Rồi trong cái hiền đó chúng ta mới chia ra nhiều loại. Ví dụ như là có người mình mới bước vô chùa, mình vô chùa mình lạy Phật, thì gặp một cái người nào mình cũng chưa quen, cái lại đưa cho mình cái chổi: "Quét giùm tui cái chỗ này chút." Thế là mình cầm chổi mình đi quét liền. Như vậy là sao? Hiền hay dữ? Hiền, nhu thuận. Tốt không? Tốt. Trong trường hợp đó, mình vui vẻ cầm cái chổi đi quét chùa liền, mặc dù cái ông bặm trợn nào chẳng quen biết ổng sai mình liền, mà có khi một lát mà đi hỏi cho ra đó thì coi chừng á là mình là ông giám đốc mà cái ông đó là nhân viên đâu cấp
[1:14:39]mấy dưới ổng không biết mình là ai hết đi. Hay là ổng ỷ ổng đi chùa lâu năm, còn mình là giám đốc bận quá mình đi chùa trễ một chút, vô cái ổng bắt nạt ổng bắt. Và mấy tháng sau mà đi họp mới phát hiện ra cái ông mà ổng cầm cái chổi bắt mình quét lại là cái tay bảo vệ của cái xưởng nào đó mà mình là giám đốc, tổng giám đốc của cái xưởng đó. Thì lúc đó cũng cười trừ, nhưng mà cái thái độ hiền đó là đúng. Rồi. Hay ví dụ như là nhẫn nhục. Ví dụ như là trong cái việc làm có cái người đó họ nạt nộ mình, nhưng mình hiền lành mình vẫn năn nỉ, mình nói: "Thôi đừng giận, để tôi nói cho anh nghe, thế này thế kia." Thì cái nhẫn nhục đó là hiền, đúng không? Là đúng.
[1:15:21]Rồi có trường hợp, có trường hợp là khi mình vào chùa chơi, cái lúc đó quý thầy lại sai mình là đi ra đằng sau để gom củi, thì có cái người nào đó họ lại họ đi kêu mình đi gánh đất. Như vậy thì mình mình mới nói là: "Hồi nãy quý thầy có sai tui đi gom củi." Họ nạt: "Thôi không, gom củi không quan trọng, ra đây gánh đất." Thì lúc đó mình im lặng, mình không cãi nhưng mà không làm theo, tại vì lệnh quý thầy vẫn lớn hơn, mình nghe lời quý thầy hơn. Thì cái im lặng đó là bắt đầu mình hơi cứng đầu một chút xíu, thì nó không còn đúng là hiền nữa, phải không? Hơi cứng cứng một chút. Rồi có khi á, ví dụ như thấy: "Sao lì quá vậy?
[1:16:03]Tui nói anh không làm?" Bắt đầu mình giải thích: "Tui nói cho anh nghe, phải không? Dầu tôi cũng thương anh, quý anh lắm, nhưng mà tôi phải nghe lời quý thầy hơn anh." Đó là mình giải thích một chút, bắt đầu hơi cứng lại. Hoặc là họ nói: "Không có quý thầy gì hết trơn á, anh nghe lời tui mới đúng." Lúc đó mình cương quyết, ổng nói gì nói, đi ra đằng sau lấy củi. Thì cái cương quyết đó bắt đầu nó hết hiền rồi. Và cái đó là gì? Bắt đầu mình kiên định lập trường. Thì như vậy chúng ta nói cái hiền, nhưng không phải luôn luôn hễ hiền ai nói gì nghe nấy là đúng đâu. Vậy mà có cái hiền, có khi mình nhu thuận,
[1:16:37]có khi mình nhẫn nhục, có khi mình im lặng không thèm nói, có khi mình giải thích và có khi mình cương quyết không nghe theo. Những cái đó đều đúng hết. Nên chúng ta thấy, cái gọi là đúng không phải đơn giản là hễ đúng và sai, không phải là hiền và dữ đâu, nó còn có thái độ lửng chừng một chút, gần gần mí mí một chút, xíu xíu xém xém một chút, nó vậy, phải không? Trong cuộc sống như vậy, mà cái quan trọng là điều chỉnh cho đúng là chính xác. Cũng giống như luật pháp nhà nước vậy. Vì thấy một người phạm tội thì phải phạt, mà phạt bằng cách gì? Đâu phải ai phạm tội cũng đem ra bắn cái đùng đâu, không có. Phải sao?
[1:17:11]Có người thì đem bắn cái đùng, có người thì bỏ vô tù, rồi có người chỉ làm sao? Cảnh cáo, có người chỉ nhắc nhở, phạt hành chánh gì đó thôi. Tức là tùy mức độ, chứ không phải chỉ có cái là phạt và thưởng. Nên chúng ta thấy chân lý trên đời cũng vậy, là không phải luôn luôn là chỉ có hai cái, mà có nhiều cái trung gian. Và cái quan trọng chúng ta có trí tuệ để điều chỉnh sao cho nó chính xác, lúc như thế này, lúc như thế kia. Chúng ta nói với nhau về việc đi tìm cái chân lý. À nhưng mà có một điều: có những cái sự thật chúng ta biết ra rồi nó ê chề, nhưng mà phải tha thứ. Ừm. Chúng ta biết trên đời này con người không có hoàn
[1:17:54]hảo, không phải ai cũng là ông thánh hết. Người nào cũng còn lỗi lầm, chính xác không? Chính xác. Chúng ta kiểm điểm lại bản thân mình cũng vậy, mình còn lỗi lầm không? Còn. Rồi cái người mà nãy giờ ngồi giảng đạo còn lỗi lầm không? Nguyên xi, phải không? Tất cả đều còn lỗi lầm, chưa ai hoàn hảo hết. Chỉ có cái vị thầy mà ngồi đây thì hy vọng là không, chứ còn... ai cũng hoàn hảo. Và như vậy, nếu suốt cuộc đời mình cứ bắt bẻ nhau từng li từng tí thì làm sao sống được không? Không, nghẹt thở liền. Cho nên vì vậy, có khi là chúng ta biết một sự thật về cái lỗi lầm người nào đó, nhưng mà mình phải biết hoan hỷ, biết tha thứ, biết thông cảm. Tại vì sao?
[1:18:44]Có ngày mình cũng phạm đúng cái lỗi đó đó. Mà tại sao chúng ta có duyên tìm được chân lý mà tại sao chúng ta không có duyên tìm được chân lý? Tại sao chúng ta tìm được một vị thầy xuất sắc dạy chúng ta đâu đúng đó, mà tại sao chúng ta bị cái nghiệp gì chúng ta gặp ông thầy ổng dạy trật lất, ổng dạy đâu hư đó, mình làm theo mình tu cực thấy mồ không được gì hết mà còn mang tội? Do nhân duyên gì vậy? Là nhân duyên này: là những đời xưa á, thứ nhất là mình sống chân thật không nói dối. Thứ hai là đó, mình dạy ai cái điều gì đó, mình dạy hết nghề, nói cái gì nói cho rõ ràng. Thứ ba đó, mình không bao giờ chấp nhận cái điều sai dù phải thiệt thòi.
[1:19:27]Ví dụ như thế này, ví dụ như người ta đem phát quà người ta cho. Ừ có một kiếp xưa nào đó, có một người họ đem đến cái làng đó à 50 cái phần quà và nói rằng ai là cái người mà nghèo thì đến nhận quà, lựa 50 người. Thì có một người họ thương mình, họ kéo mình vô đứng trong 50 người nghèo đó luôn để mình được nhận phần quà. Nhưng mà mình thấy là mình không đến nỗi nghèo. Mà nếu mình nhận thì mất của một người khác. Cho nên mình thiệt thòi, mình nói: "Không, tôi không phải người nghèo lắm, tôi vẫn còn làm lụng ăn được, sống, tôi biết có người khổ hơn tôi." Nên mình không chấp nhận điều sai dù mình phải thiệt thòi,
[1:20:07]thì những cái nhân như vậy là mình sống chân thật nè, hướng dẫn ai cái gì chính xác tới nơi, chỉ yêu thương sự thật, không chấp nhận điều sai, thì người đó được cái phước là sau này luôn luôn gặp lẽ phải. Hễ gặp ông thầy, chắc chắn gặp ông thầy tốt, gặp chân sư thiện tri thức và dạy mình những đạo lý chuẩn xác là nhân quả. Còn cái người nào á, đôi khi vì cái quyền lợi mình có nói dối một chút, cái chuyện đơn giản thôi, nhưng mà kiếp sau sẽ gặp tà sư đó. Sẽ gặp ông thầy ổng dạy tầm bậy tầm bạ, tu hư cuộc đời luôn, chỉ bởi vì mình có gian dối một chút. Nên vì vậy, chúng ta yêu sự thật là sống vì sự thật.
[1:20:49]Chỉ có cái điều là có những sự thật đau lòng nhưng mà phải biết tha thứ là như vậy. Chúng ta nghe một câu nói rất là nổi tiếng là: "Sự thật giải phóng chúng ta." Một danh nhân đã nói câu này, là những sự thật sẽ làm cho chúng ta thoát khỏi những đau khổ, làm cho tâm hồn chúng ta được an vui. Là vì sao vậy? Là cái gì mình biết đúng á thì mình sẽ xử lý đúng, mình không có mang cái hậu quả xấu. Ví dụ bây giờ, mình biết món ăn, người ta bày món ăn tùm lum món cà, món dưa, món phở, món bún á, nhưng mình biết cái món này ăn tốt cho sức khỏe, món kia ăn hại, món nọ ăn ngon miệng nhưng coi chừng, vân vân.
[1:21:33]À thì mình lựa món ăn thích hợp thì mình không bị bệnh, đó cũng là một cái giải thoát. Hoặc là trong những người mình quen biết, có người xấu người tốt, mình biết chính xác thì cái người tốt á, mình giao nhiều nhiệm vụ hơn, mình tin cậy hơn. À còn cái người xấu thì mình từ từ mình uốn nắn người ta lại, thì khi mình cư xử đúng với cái mình biết chính xác thì cuộc đời mình đỡ gặp rắc rối. Nên sự thật đem lại cái an vui cho mình là như vậy, làm cho tâm mình an ổn. Nên sự thật luôn luôn là tốt. Còn cái sâu xa hơn mà nếu chúng ta biết được cái chân lý Tứ Diệu Đế thì chắc chắn chúng ta một ngày nào đó sẽ giải thoát được khỏi đau khổ luân hồi.
[1:22:16]Và cuối cùng, à chúng ta nói một ý nhỏ là chúng ta hay nghe mọi người nói rằng "đường nào cũng về La Mã". Chúng ta nghe câu nói đó, đường nào cũng về La Mã, nói: "Thôi, ôi tu sao không được, cuối cùng cũng giải thoát." Đúng không? Đúng không? Không! Cái câu mà "đường nào cũng về La Mã" là do thế này: thì ngày xưa á, vua Caesar đại đế ở La Mã đó, ổng đem quân đi đánh khắp nơi, ổng chiếm nhiều vùng trên thế giới và cái vùng nào ổng chiếm được rồi đó, ổng làm con đường từ cái vùng đó chạy về kinh đô La Mã để cho từ La Mã đi về những nơi đó kiểm soát cho dễ. Và do đó, từ kinh đô La Mã nó rẽ nhiều con đường đi
[1:22:54]về khắp nơi đi tới cả Ấn Độ rồi luôn, vân vân. Cho nên cái đường nào mà đi lát cũng về La Mã, nên trở thành câu nói rồi lần lần người ta hiểu qua nghĩa bóng là tu sao rồi cũng cũng tốt, là ai làm gì làm rồi cuối cùng cũng đi tới cái đích giống nhau, nhưng sự thật không phải như vậy, không? Chúng ta đi con đường sai là không có tới La Mã đâu mà tới tới Nông Pênh. Và cũng vậy, trong cái đạo lý sống ở cuộc đời này coi vậy chứ cuối cùng chân lý chỉ là một thôi. Dù là cái chân lý có nhiều nhánh, nhưng mà cái gốc chỉ là một và bổn phận của chúng ta đi tìm cái gốc đó. Là đúng cái gốc đó rồi chúng ta leo lên cây,
[1:23:34]lên cành, lên nhánh, chúng ta hái sẽ đúng được cái quả Bồ Đề. Còn chúng ta thấy cây rừng cây đầy đó, chúng ta lựa trật cái gốc, leo lên hái ra cái quả gì? Quả quả mắt mèo. Ráng chịu á. Cho nên vì vậy là rừng nhiều cây nhưng mà gốc Bồ Đề chỉ có một và chúng ta cố gắng tìm ra được cái chân lý chỉ là một. Mặc dù là cái chân lý đó bung nhánh ra rất là đa dạng, nhưng mà quy về cái gốc chỉ là một. Và trên con đường mà đi tìm chân lý đó, chúng ta chịu khó từ bỏ cái cái tự ái, thành kiến cá nhân. À quan trọng là một cái chân lý
[1:24:16]căn bản đơn sơ mà tôn giáo nào hay là bất cứ ai cũng phải chấp nhận, đó là chúng ta phải thương yêu tất cả mọi người. Và chúng ta chấm dứt cái bài nói chuyện đạo hôm nay bằng một cái lời chúc với nhau là mong rằng tất cả chúng ta đều tìm thấy được cái chân lý chung để con người trên thế giới này gắn bó với nhau, thương yêu với nhau và trần gian này sẽ là một cái thiên đường thực sự. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:24:52]Nam mô Thập phương Thường trụ Tam Bảo tát đại chứng minh. Ngưỡng bạch Giác linh thầy. Kính bạch Thượng tọa giảng sư, kính thưa toàn thể chúng hội đạo tràng.
[1:25:08]Thời pháp thoại tối hôm nay nhắc cho chúng con nhớ trong di chúc của thầy bổn sư có câu rằng: "Tâm giác ngộ Như Lai, hành mê thế gian hiện."
[1:25:26]Những lời di chúc đó, thầy đã viết những năm gần trước khi ngài viên tịch, sau những thời gian ngài biết bệnh phổi của ngài khá nặng, cho nên ngài dụng công tu tập rất nhiều. Và ngài âm thầm viết lại ít dòng di chúc, có hai câu ấy.
[1:25:54]Và đặc biệt là chúng con hỏi thăm ngài về những cái việc mà ngài muốn để lại, cụ thể như ngày tang lễ của ngài, thầy thích là các đệ tử trà tỳ, hỏa táng hay là nhập tháp.
[1:26:15]Đầu tiên thì chúng tôi nghe thầy bổn sư nói rằng: "Nếu sau này thầy có viên tịch, tốt nhất là hỏa thiêu và đem cái di cốt tro than ấy rải vào những gốc cây, bỏ vào những dòng sông cho nó trôi đi.
[1:26:36]Tang lễ thầy làm đơn giản thôi." Và điều thầy mong muốn nhiều nhất đó là làm sao thỉnh được những vị giảng sư để nhân những cái lễ như vậy, Phật tử có thương tưởng thầy về dự lễ thì được nghe pháp mà được phần lợi ích. Dần dần sau khi trở về ở Thiên Khánh, chúng con lại một lần nữa cũng nhân dịp một chiều đi thăm viếng tháp của Cố Hòa thượng Hiệu trưởng ở Thượng Bến Tắm, chúng tôi nói:
[1:27:13]"Ở đây, thầy trụ trì và chúng con định thành lập một cái khu tháp tổ ở tại Vườn Chùa Thiên Khánh để mỗi năm các huynh đệ, nhất là các tăng sinh của trường và những cựu học tăng các khóa về thăm trường có ngày truyền thống về thăm tháp tổ và qua đó lại nhớ nhiều hơn về gương hạnh tu tập của quý vị tiền bối để nhắc nhở mình tiến tu. Con muốn là nửa sau do hòa thượng nhập tháp ở đây." Thì lúc đó thì hòa thượng không có nói là đồng ý hay không đồng ý, nhưng hòa thượng chỉ
[1:27:57]Có một cái thái độ và có một cái tiếng thở cười, và chúng tôi cảm nhận được rằng Thầy nói là tùy duyên thôi.
[1:28:13]Từ một cái quan điểm đầu tiên là làm thế nào để có thể hỏa táng và bón vào cây cỏ, hoa lá và thả theo dòng sông, lần sau thì nghe trình bày cái nguyện vọng của chúng tôi như vậy thì Hòa thượng nói với ý niệm là tùy duyên. Và trên cái cơ sở đó, sau này chúng tôi đọc được cái lòng đại từ của Hòa thượng.
[1:28:40]Cho nên Hòa thượng nghĩ rằng nếu di chúc một cái điều mà như là một chân lý cho mình, nó sẽ khó khăn cho những người hậu tấn sau này. Bởi vì khi Hòa thượng đã được chư tôn đức Giáo phẩm tỉnh nhà đề nghị và suy tôn lên hàng thành viên Chứng minh Hội đồng Trung ương Giáo hội và cố vấn chứng minh của tỉnh hội cũng như của trường, thì việc tang lễ của Hòa thượng không phải chỉ trong môn đồ Pháp quyến thực hiện được, mà vì cái lợi ích chung cho Phật pháp và nêu gương sáng cho hàng hậu tấn thì nó sẽ là phải tùy duyên cho các cấp lãnh đạo ở trên. Lòng đại từ của Hòa thượng Tôn sư chúng con vô cùng cảm kích và cảm nhận được như vậy.
[1:29:31]Hôm nay, vâng lời Thầy dạy, nhân dịp ngày Tiểu tường của Hòa thượng, chúng con thiết tha thỉnh Thượng tọa về đây để bố thí pháp cho quý Phật tử. Trong đạo tràng này, chúng con biết có nhiều huynh đệ trong môn phong Pháp quyến ở các nơi xa như ở Đồng Tháp, hoặc là ở ngoài Long Khánh, rồi cũng có những huynh đệ ở Thành phố Hồ Chí Minh, về ở tỉnh nhà. Phật tử thì cũng có Phật tử Thành phố Hồ Chí Minh, có Phật tử ở huyện Châu Thành, có Phật tử ở huyện Thủ Thừa, có Phật tử ở tỉnh Tiền Giang. Quả thật là một cái sự nhiệt tình đến thăm và hỗ trợ cho pháp thoại hôm nay được đông đủ và đầy ý nghĩa tưởng nhớ Tổ Thầy.
[1:30:23]Với những cái kinh nghiệm tu tập và lòng thiết tha hoằng dương chánh pháp, chúng tôi được biết những năm gần đây, thỉnh thoảng Thượng tọa tổ chức một chuyến đi từ Nam ra tới miền Bắc, xuyên qua các tỉnh miền Trung và miền Bắc, đến nơi nào có đạo tràng, có nhân duyên Thượng tọa cũng nhiệt tình ghé lại và bố thí pháp. Những bài pháp thoại ấy nó đã đi sâu vào lòng người. Những bài pháp thoại ấy cũng đã có một cái sự ấn tượng tốt đẹp để làm thế nào có một sợi chỉ xâu kết lại các tông phái Phật giáo và chắt lọc lại những pháp môn Phật giáo như những tâm huyết mà tối hôm nay Thượng tọa đã trình bày ở trong đạo tràng này.
[1:31:14]Vậy thì chúng con xin được thay lời cho Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Long An, Ban Giám hiệu Trường Trung cấp Phật học Long An, và toàn thể môn đồ Pháp quyến, cũng như Phật tử có mặt trong đạo tràng, xin được thành kính tri ân và ghi nhận những lời pháp thoại tối hôm nay của Thượng tọa. Xin nguyện Tam Bảo sẽ thường gia hộ cho tất cả người nghe đều được lợi ích, và người không được nghe trong pháp thoại hôm nay cũng sẽ đủ nhân duyên để các vị đại diện sẽ nói lại những ý chính trong buổi pháp thoại, để thế gian này bớt khổ thêm vui bằng giáo lý từ bi và trí tuệ của Phật Đà. Nguyện Tam Bảo sẽ gia hộ cho Thượng tọa
[1:32:02]pháp thể khinh an, Phật sự viên thành, và toàn thể đại chúng chùa Phật Quang nương theo đức từ bi và sự dạy dỗ của Thượng tọa cũng sẽ tiếp tục là những ngọn hải đăng tốt đẹp để nối tiếp theo chí nguyện của Thượng tọa. Và chúng tôi nguyện sẽ cùng với nhau để là bà con quyến thuộc trong ánh đạo từ bi. Ngưỡng mong Giác linh Thầy cũng chứng minh cho buổi lễ hôm nay. Nam Mô A Di Đà Phật.