[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:23]Nay chúng ta nói chuyện nhau về đề tài là: "Lý tưởng và sự thực hiện".
[0:30]Và những đề tài này hơi trừu tượng, nó hơi khô khan. Đối với những người mà không có nghiên cứu nhiều hay không có sự thực hành thì nghe có thể hơi chán. Cho nên vì vậy, nhất là quý cô mà có tu hành thì cố gắng nghe. Thường á thì chúng ta đến với Phật pháp thì chúng ta bắt đầu có có lý tưởng để sống. Chứ trước khi mình đến với Phật pháp, có thể là mình một người chưa có một lý tưởng hoặc là có một lý tưởng nào khác. Nhưng thường là đến với Phật pháp rồi, chắc chắn chúng ta có lập cho mình một lý tưởng để đi tới. Và dĩ nhiên là để đạt được cái lý tưởng đó, chúng ta phải có có đi mới đến. Và muốn đi chúng ta phải có, phải có gì?
[1:23]Muốn đi thì phải có, có gì? Có đường. (cười) Không có đường mới đi được chứ, không có đường sao đi. Còn dĩ nhiên mình đi thì phải nhờ đôi chân mình rồi, nhưng phải có con đường mình mới đi tới, tới cái đích của mình. Như vậy nó có ba cái vấn đề. Ba vấn đề liên quan mà hôm nay chúng ta bàn với nhau là: cái mục đích, cái đích mà chúng ta phải đến, cái con đường để mình đi, và thứ ba cuối cùng là cái đi, hành động đi. Đó, ba cái đó là ba điều chúng ta quan tâm. Là để đi đến cái mục tiêu, chúng ta cần có cái hành động đi và có con đường. Nhưng mà cái quan trọng là phải có cái mục tiêu cái đã. Nếu không có mục tiêu, không có lý tưởng thì mình đi lòng vòng
[2:05]lòng vòng rồi về nhà mình lại ngủ, không làm gì hết. Cái lý tưởng của một người đệ tử Phật là gì? Mới vô nói chưa được năm phút mà thấy muốn ngủ rồi ha, cái bài này nghe vậy đó. Nên phải cẩn thận. Hôm nay cái bài này nó trừu tượng và nó khô khan lắm. Lý tưởng chính của người đệ tử Phật là gì? Là? Giải thoát, gì nữa? Giác ngộ, rồi gì nữa?
[2:31]Hạnh phúc nằm trong chữ giải thoát, giác ngộ rồi. An vui nằm trong giải thoát rồi. Không, niềm tin là một phương pháp tu thôi, một phương pháp thôi, không phải lý tưởng. Hóa độ chúng sinh, đúng, phải hóa độ chúng sinh. Chứ nãy giờ toàn an vui, hạnh phúc, giác ngộ, giải thoát toàn chuyện cho mình không à. Phải có cái vị tha là hóa độ chúng sinh. Rồi cái gì nữa? Kiến lập tịnh độ. Kiến lập tịnh độ nghĩa là gì? Nghĩa là mình tạo ra một môi trường Phật pháp cho chúng sinh nương vào đó, ở đó, tập trung vào đó mà tu hành, mà lỡ chúng sinh nào lạc sinh về, lọt vào cái môi trường đó đều trở thành người tốt.
[3:08]Đó gọi là kiến lập tịnh độ. Ví dụ như Đức Phật A Di Đà theo truyền thuyết là Ngài kiến lập một cái tịnh độ để cho chúng sinh nào mà sợ cõi Ta bà quá về đó tu cái đã. Tu không phải là đó là chỗ đến cuối cùng, tu xong đắc đạo rồi đi chỗ khác làm việc. Nhưng mà đó là một cái môi trường để mình dễ tu. Thì cái lý tưởng của mỗi người đệ tử Phật cũng phải như vậy, là kiến lập một cái tịnh độ để cho mọi người có cái môi trường tu hành và ai rớt vào cái môi trường đó đều có thể tu hành. Ví dụ một ngôi chùa cũng là một cái tịnh độ nho nhỏ, là trong đó là môi trường để người ta tu hành cho dễ, và Phật tử lang thang lọt vào đó mình có thể được tu một ngày, một tháng gì đó.
[3:50]Hoặc là nếu xa hơn mình kiến lập cả một cộng đồng nguyên một cái xã mình ai cũng biết đạo, sống với nhau rất là thương yêu, là tốt đẹp. Nó cũng là một tịnh độ. Hoặc là hay hơn nữa như là những cái xứ mà Phật giáo là quốc giáo đó, cả đất nước họ là Phật pháp, Phật pháp cho thật tốt. Vậy là ai bước chân vào đó đều trở thành người tu tập tốt hết. Đó gọi là kiến lập tịnh độ. Như vậy chúng ta có mấy cái lý tưởng? Thứ nhất bản thân mình thì tạm phân ra làm hai: là giải thoát và giác ngộ. Sự thật hai cái đó là một. Nhưng mình cứ nói làm hai đi. Và đối với chúng sinh thì mình có hai cái lý tưởng: một là giáo hóa, một cách nói chung chung tổng quát,
[4:29]và thứ hai là kiến lập một tịnh độ, một cái xứ Phật cho chúng sinh về đó tu tập. Đó, đó là những lý tưởng căn bản mà người đệ tử Phật phải có. Đó là lý tưởng rất là cao, rất là xa, lý tưởng chính đó. Dĩ nhiên cái lý tưởng chính thì quá cao, quá xa, do đó rất là vời vợi, mình khó đi đến. Giống như là mình có nghe nói ở đằng xa kia là một đỉnh núi đẹp, có ánh mặt trời, chỉ nghe nói thôi, mà mình có hướng tâm mà không có thấy. Thì lý tưởng nãy giờ chúng ta nói cũng như vậy. Nên thường chúng ta hay có những lý tưởng phụ. Tức là ngoài bốn cái lý tưởng chính vừa rồi á, chúng ta có những lý tưởng phụ thấp hơn, gần hơn, chúng ta dễ đến hơn.
[5:15]Giống như là chúng ta nói là cái đỉnh núi cao vút có ánh mặt trời hiện màu ngũ sắc ra là mình không thấy, nhưng mà trước mắt mình, mình hãy đến ngọn núi gần hơn, mình nhìn thấy, thấy có mây che, nhưng mà có đường đi lên, gần gũi, cố gắng đi tới được. Chúng ta vẫn có những lý tưởng phụ. Lý tưởng phụ là như thế nào? Thứ nhất là ví dụ như là đạo đức bản thân. Mình sẽ tu dưỡng thế nào để cho bản thân mình có một đạo đức hoàn chỉnh, tốt đẹp, làm người mà không có lỗi lầm, giống như một bậc thánh. Đó là một cái lý tưởng gần. Hoặc là thiền định, là mình cũng có một cái lý tưởng là mình sẽ thực hành thiền
[6:00]định để làm sao đắc được định, nhập được định để bản thân mình được tự tại, được an vui trước khi mình làm cái điều gì đó tốt cho con người bên ngoài. Đó là nói bản thân mình. Hoặc là còn nói ở bên ngoài, ví dụ như là mình mơ ước xây dựng cái đạo đức cho cộng đồng của mình. Ví dụ mình ở trong ngôi chùa, mình sẽ xây dựng cái đạo đức cho ngôi chùa của mình là ai cũng là người thánh thiện hết. Hoặc là trong cái xóm, trong cái làng của mình, mình mơ ước là mình sẽ làm sao cả cái xóm mà mình ở vì đó ai cũng tốt lành hết, ai cũng biết tu, biết tin nhân quả, biết biết sợ tội phước, biết giúp đỡ lẫn nhau.
[6:36]Từ một cái xóm là không có thân như nhau hết, mỗi người sống một đường, ăn chơi, chửi bậy, chửi bạ, mình sẽ xây dựng lần lần, giáo hóa từ từ cho nó thành tốt đẹp lên hết. Đó là một cái lý tưởng mình gần, dễ làm. Rồi ví dụ một cái lý tưởng nữa là Phật hóa gia đình. Là làm sao cả nhà mình: cha mẹ, vợ chồng, con cái là phải theo Phật pháp một cách thuần thành. Rồi họ hàng mình đều phải theo Phật hết. Đó là lý tưởng Phật hóa gia đình. Hoặc mình có một lý tưởng gần hơn nữa là mình sẽ là người uyên bác về giáo lý, là hiểu giáo lý đạo Phật cho cặn kẽ. Là từ những bản kinh cổ cho tới những luận bản mới
[7:15]và cho tới những cái lý luận mà rất là hiện đại mình đều có thể nắm vững được. Thì một người mà học Phật là phải như vậy. Nó có ba cái cái cái giai đoạn của giáo lý: một là những bản kinh cổ, nguyên gốc của Phật giảng, đó là cái kinh điển cổ đó, mình phải học. Nhưng mà rất là khó, sự thật là chỉ Tăng Ni chuyên sâu mới học nổi, chứ còn cư sĩ khó mà mà nghiên cứu sâu về những cái bản kinh điển cổ lắm, bởi vì từ rất là cô đọng, mà cái ngôn ngữ của cách mấy ngàn năm cho nên dễ hiểu sai. Phải là người có thực hành, được dạy dỗ kỹ lưỡng thì mới hiểu nổi, không phải dễ. Đó là cái cái thứ hai là những luận bản trứ tác sau,
[7:55]là có những người, những bậc đại sư về sau họ mới giải thích thêm những bản kinh cổ của Phật, và dùng cái ngôn ngữ của thời đại của họ, nhưng cũng cách đây cũng vài trăm năm. Gọi là mới á nhưng cũng cách đây vài trăm năm. Và cái thứ ba là những cái lý luận của cái thời hiện đại, ví dụ những giảng sư của thời đại mới, những cuốn sách của thời đại mới, nghĩa là họ viết về Phật giáo, họ viết về Phật giáo bằng cái ngôn ngữ hiện đại, kết hợp với kiến thức của thời đại về khoa học, về kỹ thuật. Thì đó là ba bước giáo lý như vậy, mình phải nắm vững hết. Mà mình có cái ước mơ là mình sẽ giỏi như vậy để làm chi vậy?
[8:34]Để mình tự tu cho đúng hướng và có thể giúp đỡ người khác tu. Đó, đó là về giáo lý. Hoặc là mình ước mơ thêm nữa là mình sẽ có khả năng hùng biện. Hùng biện tức là khả năng giảng giải đó. Hay là mình là một người xuất gia thì rất cần cái khả năng hùng biện, tức là phải biết thuyết pháp. Hoặc mình là một người cư sĩ, mình không có cơ hội để đăng đàn thuyết pháp, nhưng mà khi trao đổi, nói chuyện đạo bằng những câu ngắn gọn, mình vẫn thuyết phục được người khác, thuyết phục được người khác tin đạo, không nói nhiều. Nhớ khi nói chuyện thì chớ có nói nhiều, sẽ làm người ta chán. Chỉ khi nào mình nói rất hay, mình đăng đàn thuyết pháp thì được quyền nói dài,
[9:18]một tiếng, hai tiếng được, nhưng mà hai tiếng là đã dài rồi, tiếng rưỡi là vừa. Còn khi nói chuyện trao đổi thì đừng bao giờ mà độc chiếm vũ đài, tức ngồi mình nói hoài bắt người ta nghe không được. Mình nói rồi hỏi để cho người ta trả lời, cho người ta trình bày ý kiến rồi mình lại nói, có đổi qua đổi lại, nhưng mà trong cái cách khéo léo như vậy mình có cái sức thuyết phục cao để làm cho người ta hiểu sâu đạo. Đó là khả năng hùng biện, khả năng thuyết phục đó. Thì đó là những lý tưởng phụ, tức là đối với những lý tưởng chính như giác ngộ, giải thoát, giáo hóa chúng sinh, kiến lập Tịnh độ, những lý tưởng rất là xa,
[9:53]khó đến, nhưng mà trước mắt gần chúng ta có những lý tưởng gần gũi hơn như sự hoàn thiện đạo đức mình cho đến chỗ thánh thiện, hoặc là đắc được thiền định, hoặc là mình thông suốt giáo lý, hoặc là mình có khả năng diễn giảng, vân vân, những mục tiêu gần có thể phấn đấu được, phải không, dễ thấy, có con đường dễ đi như vậy. Như chúng ta nói đó là khi mà có cái mục tiêu rồi thì mình phải có con đường, ừm, nghĩa là phải có cái đường lối, có phương pháp để thực hiện cho được cái lý tưởng của mình, đi đến được lý tưởng. Đây chúng ta biết là cái phương pháp đúng mới làm cho chúng ta đạt được cái mong ước của mình, còn cái phương pháp sai chúng ta sẽ không đạt được.
[10:34]Cũng giống như mình nhìn thấy cái đỉnh núi, à đỉnh núi xa đằng kia, thì đỉnh núi xa xa vậy thôi chứ mình không có thấy chi tiết. Bắt đầu có người mới vạch cái con đường, à anh cứ đi con đường trước mặt của anh đó, rồi phía trước nó dẫn thẳng đến đỉnh núi, anh cứ thẳng vậy anh đi là sẽ tới. Thì mình thấy đúng là con đường nó đang hướng về thẳng đỉnh núi, nên mình đặt chân mình đi, nhưng mình không ngờ mình đi nó quẹo từ từ từ từ từ từ, mình không hay. Cho đến một khi đi một lúc mình nhìn lại thì thấy ngọn núi sau lưng mình. Đây là điều rất là lạ, mà phía trước là vực thẳm. Rất là lạ. Có không? Trong thực tế có đó.
[11:09]Trong thực tế có những con đường mà nhất là ví dụ như thấy đường đang chạy về phía đó mà mình đi theo từ từ cái nó quẹo qua bên kia, cái mục tiêu về nằm bên... mình chạy bên phải, mục tiêu nằm tuốt bên trái. Mà nhất là ở trong rừng cái đó dễ bị lắm. Trong rừng á thấy à nhắm cái có bụi cây xa xa, rồi thấy con đường đi thẳng về đó, đi tới đi lát quẹo chỗ khác. Thường là như vậy. Nên trong cuộc sống này cũng vậy, mà trong việc tu tập cũng vậy. Thấy con đường nhắm thẳng tới mục tiêu, nhưng không ngờ mình đi tới thì càng đi càng xa mục tiêu, càng tiến tới càng xa dần mục tiêu. Rất là lạ như vậy. Như hôm qua chúng tôi đi trên đường vậy,
[11:46]là nhìn thấy à nhìn thấy cái hai cái bảng báo cây số, tức là đi tới đoạn mình thấy cái bảng báo là cái mục tiêu đó, cái tự nhiên cái cái cái Vĩnh Long á, tức là 23 cây số, mà đi thêm một lát nữa cái mình gặp một biển báo là cách Vĩnh Long 27 cây số. Tức là càng tiến tới càng xa từ từ, hì hì, không biết ai gắn biển kỳ quá. Nhưng mà ở đây ta thấy thế này nè, nó có những trường hợp là càng tiến tới càng xa dần lý tưởng của mình, mặc dù mình thấy mình đi thẳng tới hướng, kỳ lạ như vậy. Ví dụ như thế này, ví dụ như nói ngồi thiền thì cái yêu cầu cao của việc ngồi thiền là gì? Là tâm không suy nghĩ, phải không?
[12:29]Tâm không suy nghĩ tức là đắc thiền. Thì mình thấy như vậy ừ mục tiêu như vậy rồi, rõ rồi, thì mình ngồi thiền mình giữ tâm đừng suy nghĩ, phải không? Thì mình thấy con đường nó thẳng tới, đúng là mục tiêu rồi, giữ thân ngồi không suy nghĩ, nhưng mà không ngờ tu 3 năm sau mình phát điên lên luôn, suy nghĩ cuồng loạn luôn, không ngờ như vậy. Thấy con đường dẫn phía trước nhưng mà đi rồi nó xa mất mục tiêu, không phải như vậy. Phải đi con đường khác, phải đi một con đường vòng, một con đường vòng rất xa thì lại mới tới cái đích của mình. Kỳ lạ như thế. Ví dụ như là mình vào chùa Long Hoa cũng vậy,
[13:02]mình thấy chánh điện ngay băng cái cửa ngay đó rồi, cứ đâm thẳng vô nhưng mà hổng không được, đụng cái bụi cây, mà leo vô gặp cái bàn này vô gặp cái bản này hổng thấy Phật đâu hết. Phải đi một đường vòng bên ngoài, vô chào sư bà, chào gặp tri khách đồ đàng hoàng chứ không có người níu áo lại à, rồi đi bọc cầu thang đi lên nó đúng hướng. Thành thử có những trường hợp như vậy. Thì trong việc tu hành cũng như thế đó. À ví dụ như là Phật cho chúng ta một cái phương pháp để đi đến cái đích giải thoát là Bát Chánh Đạo. Mấy cái này phải nắm cho cứng, cái này là căn bản, không được sai, he he, nhất là mấy người xuất gia đó, phải học cho kỹ.
[13:37]Trong Tứ Diệu Đế, phải không? Khổ, Tập, Diệt, Đạo, thì Đạo đế là con đường, là Bát Chánh Đạo. Cứ căn bản ổn định như vậy mà nắm không sợ gì hết, Bát Chánh Đạo. Thì trong Bát Chánh Đạo là nó có tám phần để tu, tám phần để tu: từ chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Sư cô có thuộc đó không? Trời ơi, phải thuộc cho kỹ nha, mấy cái căn bản. Là tu một lúc tám phần đó, vừa cùng một lúc với nhau mà vừa tuần tự. Nghĩa là vừa tuần tự là vừa phải chánh kiến trước rồi mới tới chánh tư duy, đó là tuần tự, nhưng đồng thời là cùng một lúc tám cái
[14:12]đó đều được tu trong đời sống mình hết, thì gọi là tu tám phần như vậy một cách hoàn hảo như vậy, trọn vẹn như vậy. Nhưng mà đôi khi chúng ta gặp một cái pháp môn của một vài bậc đại sư nào đó dựng lên phương pháp mà chỉ lấy một trong đó mà thôi, lấy một trong đó, nghĩa là tu lấy chánh niệm làm quan trọng, hoặc có người lấy chánh định làm quan trọng, hoặc có người lấy chánh tư duy là quan trọng, có người lấy chánh nghiệp là quan trọng, cứ xoáy vào một cái. Thì như vậy so với một cái hình một cái khối tám mặt của Đức Phật thì người đó chỉ tu một mặt. Thì tu có tới không? Không, không tới. Nó có những cái trường hợp ở đây là chúng ta không có tiện
[14:51]để mà mà mình phân biệt phân tích à ở vị đại sư này chỉ dạy một phần này, vị đại sư kia dạy một phần kia. Nhưng mà đây là chúng ta nói với nhau để đề phòng, ví dụ khi chúng ta nghe một vị thầy nào đó dạy tu hành mà so với Bát Chánh Đạo của Phật chỉ triển khai một phần thôi, thì mình biết ngay là cái con đường của người này coi chừng đi không tới á, đi một lát ngoẹo ngoẹo lọt lọt ra tới cái sườn núi hay tới chân núi thôi không leo lên được. Nhưng mà nếu mình gặp một bậc đại sư nào mà khi nghe giảng mình thấy cái người này dạy đủ tám phần, đủ Bát Chánh Đạo hết, hoàn chỉnh hết, thì mình biết là người này đi tới được, con đường này đi tới được.
[15:33]Đi một lúc tám phần như vậy là khổ hay sướng? Khó hay dễ? Khó, phải không? Còn người nào nói một cái khỏe, nói: "Muốn giải thoát á? Rồi, anh cứ ngồi một cục đó cho tôi đừng nghĩ gì hết." Đó. Mình thấy dễ không? Ôi, dễ, bỏ hết sự đời cứ ngồi một cục đó thôi. Và ít bữa sau đem chôn luôn, khỏe quá. Tu một lúc tám cái là mình phải đứng, đi, nằm, ngồi, phải nói chuyện thế nào, phải thương yêu thế nào, phải đạo đức sao, nó cực ghê lắm. Nhưng mà con đường đó tới, giống như con đường dích dắc vậy đó, đi vòng vòng. Ví dụ thay vì đây cứ leo lên đỉnh núi, không, vui lòng quẹo bên trái giùm, quẹo bên trái đi vòng vòng vòng vòng ôm quanh
[16:08]chân núi từ từ từ từ mới có đường xoắn ốc đi lên trên đỉnh núi, đi vòng rất là xa, vậy mà tới. Còn đó con đường thẳng a-lê-hấp, thẳng băng đi, hổng tới. Giống như có cái chuyện phim hài, có ba cái anh khờ anh đi lạc đường, cái anh gặp cái người nông dân, cái mới hỏi: "Chúng tôi là những người lính đi lạc, chỉ giùm cái con đường mà đi về cái doanh trại." Bác nông dân ổng nói: "Ờ, ở phía đó đó." Cái ba anh mới đứng ngắm cái ngón tay của ông ông nông dân thiệt kỹ, nhắm vạch con đường rồi bắt đầu nối hàng một nhau đi đi đi, đụng nhà người ta leo lên nóc nhà leo xuống đi, đụng cây dừa leo tuốt cây dừa leo xuống đi tiếp.
[16:46]Thì thấy thẳng nhưng lại không tới, nhưng mà người biết đi quanh mới tới. Thì đây để ý là chúng ta có cái lý tưởng, nhưng mà cái con đường để đi đến lý tưởng là cả một vấn đề lớn. Vì khi có lý tưởng rồi mà đường đi không đúng, chúng ta không bao giờ đi tới. Như tất cả chúng ta ngồi đây vậy, ít nhiều chúng ta đều có cái lý tưởng giải thoát, giác ngộ, nhưng mà đạt cái cái lý tưởng thì xác lập rồi đó, lý tưởng đó đúng rồi đó, yên tâm rồi đó, nhưng mà con đường để đi đến lý tưởng đó là một vấn đề rất lớn mà không phải ai cũng dạy cho chúng ta con đường đó một cách hoàn chỉnh đâu. Và chúng ta đi học nơi này nơi kia,
[17:26]đừng tưởng là luôn luôn chúng ta học được một con đường đã đúng rồi. Vì sao vậy? Vì chúng ta phải khẳng định một điều không ai bằng Phật, Phật đã nhập Niết-bàn quá xa, những người sau chỉ nhắc lại, nói lại, đôi khi bị phiến diện. Nói câu này đó làm cho chúng ta đôi khi hoang mang nghi ngờ cái bậc thầy của mình, nhưng mà nó là một sự thật. Nếu là một bậc thầy chân chính thì chính vị thầy đó phải tự nhận rằng mình không bằng Phật, cái việc mình dạy dù cố gắng cách mấy vẫn có thiếu sót so với Phật, nên luôn luôn mình để một con đường cho đệ tử mình phát triển hơn, hoàn hảo hơn. Đây là chúng ta nói cái phương pháp nên hôm nay khi chúng ta
[18:06]nói với nhau về đề tài Lý tưởng và sự thực hiện, chúng ta nhấn mạnh nhiều về cái tầm quan trọng của phương pháp đúng. Phương pháp đúng, hoàn chỉnh, có khi thấy đi vòng, cực khổ, vất vả nhưng có thể đi tới, còn nếu một phương pháp sai, khi thấy đi thẳng, thấy đi dễ nhưng không tới, chúng ta cẩn thận điều đó. Nên từ đây về sau ai dạy mình tu cái gì mình phải coi lại, không bao giờ được tin liền. Nói về đường lối thì chúng ta hiểu thế này là đường lối tức là cái lý thuyết, là lý luận hay là chủ thuyết trước khi chúng ta thực hiện. Nãy chúng ta nói nhau cái đề tài là Lý tưởng và sự thực hiện, nhưng cái trung gian giữa lý tưởng và sự thực hiện là
[18:46]Là phương pháp, là đường lối, là lý luận, là chủ thuyết, là lý thuyết. Chúng ta phải có cái lý thuyết trước trước khi chúng ta hành động mà một người chín chắn, một người có trí tuệ luôn luôn dựng ra một cái lý thuyết trước hay là một kế hoạch trước trước khi bắt tay làm việc, cũng giống như người muốn cất một cái nhà vậy. Không bao giờ mà: "Anh cất cho tôi cái nhà lầu ba tầng, cất đi!" Thế là ông thợ bắt đầu lại đào móng làm, không bao giờ xây được. Xây ít bữa đập sửa lại, xây đập sửa lại. Mà khôn ngoan là sao? Phải có phải có bản vẽ, phải có bản thiết kế trước, tức là một kế hoạch trước, một lý luận trước,
[19:23]à một phương pháp trước bắt đầu mới làm. Vậy đó mà trong khi làm, bắt đầu mới điều chỉnh cái bản vẽ mình lại. Đây là chúng ta để ý nà, đây là trong thực tế nà. Thường ví dụ một người kiến trúc sư á là khi mà họ lấy được diện tích miếng đất, họ thiết kế một cái căn nhà, vậy chớ tới chừng làm nửa chừng rồi người kỹ sư phải kêu ông kiến trúc sư lại nói: "Anh thiết kế chỗ này tôi coi không được, chỉnh lại." Rồi hai người bàn bạc nhau phải chỉnh bản vẽ góc đó lại một chút xíu rồi nhà mới đẹp, mới hợp lý về kết cấu để lên tiếp. Nên chúng ta nhớ, trong quá trình thực hiện phương pháp luôn luôn được điều chỉnh là như vậy.
[19:59]Ví dụ chúng ta tu hành cũng vậy, là chúng ta có lý luận rồi, có phương pháp tu rồi, nghe nói hấp dẫn rồi, nhưng mà khi bước vào tu một cách chí cốt, tinh tấn, trọn vẹn rồi mình phát hiện ra có những cái lệch lạc, mình phải điều chỉnh phương pháp lại, chứ không phải là cứ cứ nhắm mắt mà nói sao rồi phải làm y như vậy, không được. Nên đây gọi là trong quá trình là thực hiện cái lý tưởng đó, chúng ta cần có cái lý luận, có cái phương pháp rồi mới hành động. Nhưng mà không ngờ trong khi bắt đầu tu, bắt đầu thực hiện, chúng ta phát hiện ra cái phương pháp, cái lý luận trước đó nó có những cái sai, mình phải điều chỉnh từ từ, từ từ.
[20:38]Nên hôm nay chúng ta nói với nhau về vấn đề đó đó. Vấn đề là trong khi chúng ta tu hành, chúng ta phải biết điều chỉnh phương pháp của mình để cho nó luôn luôn đi đến được cái lý tưởng. Giống như ví nói con đường đi mà cứ nhắm mắt đi đại cái từ từ đi mất cái lý tưởng mình không hay, phải điều chỉnh sửa đường liền, bước qua con đường khác liền, vạt con đường mới liền để quay lại cho đúng với lý tưởng, nó là như vậy. Thấy con đường rồi, nhìn thấy ngọn núi là lý tưởng rồi đó, vạch đường đi là lý thuyết á, bước đi là thực hiện, nhưng mà đi rồi khi phải vạch lại đường khác, điều chỉnh lý thuyết lại.
[21:07]Mình nói ví dụ vài điều thế này. Ví dụ như là nãy chúng ta nói cái lý tưởng của mình là giải thoát. Giải thoát là thoát ra ngoài hết tất cả mọi sự. Nghe như vậy rồi mình nghĩ vậy cái con đường để mà thoát hết tất cả mọi sự thì mình phải bỏ hết mọi sự trên đời, cắt hết mọi duyên với con người. Đó thì giữ tâm cho thanh tịnh, thấy có lý không? Có lý, phải không? Có lý bởi vì giải thoát tức là không còn bị ràng buộc bởi điều gì nữa, thì như vậy mình phải cắt bỏ hết mọi sự ràng buộc với cuộc đời, cắt bỏ cái duyên liên quan với con người. Thì phương pháp đó mình nghe hợp lý, rồi bắt đầu tu. Bắt đầu từ đây mình vào nơi thâm sơn cùng cốc
[21:48]đóng cái cửa thất kín, không liên quan tới ai, không làm gì nữa, không mua bán làm ăn, không tụng kinh gõ mõ, không cần luôn, không cần tiếp xúc, không cần nói chuyện với ai hết, chỉ sống một đời rất đạm bạc, đơn giản, ăn trái rừng, là hái rau rừng rồi vân vân, sống một đời như vậy và nghĩ mình đi đúng con đường giải thoát là cắt bỏ sự đời, tránh hết mọi duyên tương quan với con người. Đó là phương pháp mà bắt đầu thực hiện, nhưng khi thực hiện một thời gian rồi thấy sao? Thấy tâm lại mờ mịt, tâm lại khủng hoảng. Trong đó những cái cô đơn nó gặm nhấm không vượt qua được mà lòng càng lúc càng hụt hẫng, chới với, thấy mờ mịt, tâm này cũng không thanh tịnh.
[22:27]Lúc mới mới biết sao? Như vậy cái con đường mà mình vạch ra để giải thoát á là bỏ sự đời, tránh hết con người đó coi bộ nó trật rồi đó, phải chỉnh lại. Là phải chỉnh sao? Mình mới mình phải lý luận lại theo nhân quả, theo này theo kia mới phát hiện không phải, muốn giải thoát là không ngờ là phải có phước mới nhiếp được tâm, mà cũng phải trả xong bổn phận đối với con người, đối với cuộc đời mới có thể yên tâm mà đi tới được. Giống như một người trả nợ người chủ rồi người chủ mới cho đi về nhà. Giống như người trả hết nợ cuộc đời mới thoát ra khỏi cuộc đời. Cho nên không ngờ rằng muốn giải thoát là mình phải cực khổ hơn trước
[23:07]kia chứ không phải bỏ trốn, mà chính là phải dấn thân, chính là phải sống trong cái cực khổ đó mà làm lợi ích cho con người, đem an vui cho con người thì mình mới có phước để có thể giải thoát. Đó là một cái lý luận mới, một lý thuyết mới, phương pháp mới mà mình điều chỉnh sau khi mình tu theo cái cách kia một thời gian thấy nó trật, thế điều chỉnh lại. Thế bắt đầu quay về nhà, về gõ cửa thăm lại người thân, thăm lại chùa xưa rồi bắt đầu tu lại, dấn thân hơn, hy sinh, thương yêu hơn, tận tụy hơn, cực hơn. Nhưng mà khi ngồi thiền nhiếp tâm thấy yên hơn. À, bắt đầu con đường này coi bộ đúng, con đường đi vòng này thấy coi bộ đúng.
[23:46]Đó, do đó chúng ta thay đổi lại cái hệ thống lý thuyết của mình. Mà muốn mà thay đổi hệ thống lý thuyết của mình, người này phải có cái tốt là không được cố chấp, không được bảo thủ. Còn cái người cố chấp, bảo thủ là sao? Khi tuyên bố một cái phương pháp xong rồi để cho mình tu và người khác tu, thấy nó trục trặc trục trặc không chịu đổi. Vì tự ái, cứ giữ phương pháp đó hoài rồi hại mình hại người, mình tu không chứng mà tôi ta người ta tu cũng không kết quả, mất cả một đời người của người ta. Đó là người ác á, cố chấp, bảo thủ mà nhiều khi thành ác. Nên ở đây mình phải linh hoạt, thấy trật điều chỉnh phương pháp liền.
[24:25]Ví dụ như vấn đề tu thiền cũng vậy. Thường á mình nói tu thiền tức là tâm không có suy nghĩ. Do tâm không suy nghĩ nên mình hay để tâm ở trên đầu á để mình kiểm soát cái vọng tưởng của mình. Coi vọng tưởng nó khởi lên mình biết để mà giữ, mà buông, mà hóa giải nó. Có khi người ta để tâm ở đây, có khi để tâm trên đỉnh, vân vân. Nhưng mà để tâm trên đầu lâu rồi cái bỗng nhiên mình thấy giống như người nó bạc nhược từ từ và đầu nó lại căng thẳng thêm, tăng xông nó tăng lên, vân vân, những dấu hiệu bệnh tật như là suy thận này kia nọ nó dấu hiệu nó xuất hiện. Thì lúc đó mới phải điều chỉnh lại. Mới lại là khi mình để tâm trên đầu nhiều, lực nó thoát nó chạy lên dần dần,
[25:07]nó sai với nguyên lý của Đông y là lực lúc nào phải liễm ở dưới chân, dưới dưới bụng. Lúc đó mình chỉnh phương pháp lại là vừa kiểm soát vọng tưởng nhưng mà vừa lắng tâm nhẹ nhàng ở dưới bụng, dưới chân để giữ tiềm lực cho nó ổn định lâu dài. Đó là khi tu mà mình có lý tưởng, mình biết điều chỉnh cái phương pháp của mình lại. Rồi ví dụ như bây giờ mình mình giúp người, mình có cái mục tiêu tốt đẹp là giúp người, cái phương pháp để mình thực hiện là bố thí, mình đem vật chất, đem tiền bạc, đem cơm gạo cho người ta để giúp người bớt khổ. Mà làm hết năm này năm kia rồi thấy người ta cứ khổ hoài. Hễ về cái vùng quê nghèo đó mình cứ đem cho gạo,
[25:44]cho tiền, lâu lâu phát 100 phần quà, lâu lâu phát 50 phần quà rồi cứ 10 năm cũng tới đó cứ phát hoài và thấy người ta khổ hoài. Như vậy phương pháp mà bố thí kiểu đó đúng không? Đúng không? Trật, phải thay đổi. Thay đổi là sao? Là thay vì cứ lâu lâu đem một một, hai chục phần quà cho người ta thì phải đem đạo lý cho người ta. Vừa đem phần quà mà vừa đem cái đạo lý gì đó để cho người ta biết tu dưỡng, người ta biết tự làm phước. Khi người ta tự làm phước rồi thì người ta có phước, tự người ta gặp may người ta vươn lên luôn. Thì như vậy 5 năm sau mình trở lại mình thấy cái khu đó khác, người ta sống trù phú hơn, êm đẹp hơn.
[26:23]Đó là đây chúng ta nói là khi chúng ta có cái lý tưởng để chúng ta nhắm tới, chúng ta quyết tâm chúng ta đi tới, chúng ta cần con đường. Và có con đường rồi bắt đầu đi, nhưng không ngờ trên đường đi mình phải phát hiện ra cái sai của con đường của mình để điều chỉnh, không được cố chấp. Cái quan trọng là không bao giờ được cố chấp khi chúng ta đi theo một đường lối, một lý thuyết nào đó. Vì nếu mình cố chấp là mình là có khi là mình hại một đời mình mà hại lây những người khác á. Mà cái bệnh này nhiều người bị lắm, nhất là những người làm lớn á. Làm lớn là rất là kẹt. Mình lỡ tuyên bố một con đường nào đó hùng hồn:
[27:06]"Đây là con đường hay nhất để đi đến đích giải thoát giác ngộ." Nhưng mà không ngờ chính mình thì dĩ nhiên mình chưa phải Phật, phải không? Khi mình tuyên bố con đường đó là mình đã chứng đạo chưa? Chưa, chưa có ông nào chứng, chưa ông nào làm Phật hết, cũng đang đi. Rồi bắt đầu mình dạy cho nhiều người cùng đi, bắt đầu kéo nhau lũ lượt đi luôn, đi không ngờ tới lúc bây giờ gặp cái vực. Rồi cái mấy người đệ tử đi sau thầy, bây giờ gặp vực sao? Thầy mới nói: "Con đường này là con đường duy nhất, nhảy xuống vực mà đi tới luôn." Nhảy xuống luôn. Rồi sau đó mình không bao giờ còn ai nghe tin tức gì cái số người đó nữa.
[27:40]Rồi sao vậy? Cá sấu ở dưới nó ăn hết rồi. Nên vì vậy là người đạo sư nhưng không được tự ái, chính mình phải nỗ lực thực hành, thực hiện và kịp thời điều chỉnh để những người đi sau mình đi cho đúng hướng là vậy. Cái bài nói chuyện hôm nay á là chúng ta nhắc nhiều đối với những người làm thầy. Ví dụ sau này quý cô lên làm thầy, hãy nhớ điều này, không bao giờ được cố chấp con đường của mình. Và cũng nhắc các Phật tử khi tu cũng vậy, lúc nào cũng kiểm tra nội tâm mình đối với cái phương pháp đó. Hễ mà thấy nó không ổn là phải hỏi lại, hỏi cho nó ra để nhích. Nghĩa là trong khi đi vừa vừa sửa đường,
[28:17]đi vừa sửa đường, đừng bao giờ cố chấp con đường nào hết. Ví dụ mình theo một ông thầy tu Tịnh độ, niệm Phật thì hay đó, nhưng mà đừng bao giờ cố chấp đây là con đường duy nhất hay, đừng bao giờ vậy. Có khi phải chỉnh, phải sửa, phải kết hợp, phải phối hợp với đường khác nữa. Hoặc là ví dụ như mình nói con đường để đi đến chùa Long Hoa hay nhất là đi bằng bằng bằng xe hơi. Nhưng ví dụ đến gặp khúc sông, xe hơi đi không được, lúc đó phải đi xuống đi xuồng, phải thay đổi liền. Khi qua khỏi xuồng rồi sao? Bắt đầu kêu xe thồ đi nữa. Chứ không lẽ lúc đó lên bờ rồi đi xuồng nữa sao, phải không? Nghĩa là phải thay đổi linh hoạt liền để đi tới cái đích của mình.
[28:58]Chứ còn người nói: "Chỉ có cái xe hơi này mới đi tới chùa Long Hoa thăm thăm sư bà được, dáng thân thương sư bà gì hồi nãy hát á, đó." Mà chỉ có chiếc xe hơi, tới gặp bờ sông rồi nói sao? "Chỉ chiếc xe hơi này, lái cứ tới luôn!" Lủi luôn xuống sông luôn, rồi chấm hết phim. Vì vậy nên cái quan trọng là không được cố chấp. Nên ở đây chúng ta thấy thế này, là cái sự mà thực hiện á có hai cái lợi ích. Nghĩa là khi mà chúng ta bắt tay vào tu thật sự á, chúng ta có hai cái lợi ích. Lợi ích thứ nhất á là chúng ta sẽ hoàn thiện cái phương pháp dần dần, hoàn thiện phương pháp dần dần. Cái thứ hai nữa đó, lợi ích thứ hai nữa là trong khi thực hiện như vậy á,
[29:39]chúng ta cũng củng cố lý tưởng dần dần, củng cố lý tưởng mình dần dần. Là ví dụ thế này: ví dụ bây giờ là cái lý tưởng của mình là giác ngộ, cái đường đi của mình á là Bát Chánh Đạo, sự thực hành của mình á là là tu, tu hành. Thì trong khi mình tu, mình thực hiện Bát Chánh Đạo mình mới phát hiện mình có những cái sai. "Ờ, chỗ này chưa đúng, cái kia chưa đúng", mình chỉnh lại. Mà trong khi cố gắng thực hiện Bát Chánh Đạo như vậy á, cái lý tưởng giác ngộ của mình nó càng lúc nó càng vững chắc lần lần, vững chắc lần lần. Khác với cái người có lý tưởng mà chưa tu ngày nào, hai người khác nhau. Tức là nói về vấn đề lý tưởng giải thoát
[30:22]thì người nào có tu là người có lý tưởng vững chắc, kiên định hơn người chưa tu. Mà người tu lâu thì lý tưởng vững chắc hơn người mới tu. Đó là giá trị của sự thực hành. Đó, có tu lý tưởng mới vững. Nghĩa là chúng ta càng khổ công tu hành đúng hướng thì mình càng có cái lý tưởng thiết tha. Đây là cái dấu hiệu. Cho nên không bao giờ mình tin một cái người mở miệng nói về giải thoát giác ngộ mà họ chưa tu. Vì sao? Vì mình biết hễ chưa thực hành thì lý tưởng của người đó rất yếu. Dù có mở miệng nói cho hùng hồn vậy vẫn là xìu xìu, không có gì hết. Đụng ai vác dao rượt cái chạy mất liền, bỏ chùa liền.
[31:04]Nhưng mà người nào mà có tu, mình thấy người đó có lạy Phật mỗi ngày, có ngồi thiền mỗi ngày, thì biết người này hễ nói về lý tưởng giác ngộ giải thoát, người này nói thiệt, họ cứng thiệt. Nghĩa là cái lý tưởng được vững chắc, được củng cố là chính do có cái sự thực hiện, thực hành. Nghĩa là giống như là chúng ta muốn đi đến ngọn núi đó, ngọn núi có ánh mặt trời ngũ sắc đó vậy. Cái người đứng nhìn thích quá, hai người cùng đứng nhìn thích, nói về cái thích giống nhau, nhưng một người đang đi, cái thích nó mãnh liệt hơn, cái quyết tâm mãnh liệt hơn người đứng ngắm mà không đi bước nào. Cũng thích đó, nhưng mà đứng ngắm thì không quyết tâm đâu.
[31:39]Có gặp chuyện gì, người khác rủ đi karaoke là bỏ ngọn núi đó đi ngay karaoke liền. Còn người đã đi rồi, đi được một phần đường rồi, dù có ai rủ thôi bây giờ đi chơi đi về khu du lịch nghĩa là Suối Tiên, Đầm Sen rồi chơi, không đi. Bởi vì mình đã đi được một phần đường, quyết tâm đi tiếp, như vậy. Nên cái sự thực hiện nó làm chúng ta củng cố được cái lý tưởng của mình. Và cái hay của nó là nó hoàn thiện được cái phương pháp lại trên đường đi. Một điều nữa, nãy chúng ta nói ba phần: một là lý tưởng, hai là hai là phương pháp, ba là sự thực hiện, sự thực hiện. Nhớ nha, bài này mình đang nói về ba vấn đề này:
[32:22]lý tưởng, phương pháp và sự thực hiện, ba phần này. Thì hãy nhớ một điều thế này: là lúc nào chúng ta cũng phải có cái nhìn xuyên suốt cả ba vấn đề cùng một lúc. Nhớ như vậy. Ví dụ, cái lý tưởng mình giải thoát giác ngộ là nó nằm ở đâu trong Bát Chánh Đạo, ai biết? Trong Bát Chánh Đạo thì cái chỗ giác ngộ nằm ở đâu? Không, chánh tư duy mới phần đầu à. Chánh kiến là còn mới nữa. Chánh định chưa chưa thấy chữ giác ngộ trỏng. Phải nhớ thế này, Bát Chánh Đạo chỉ là con đường thôi, không phải kết quả. Nên cái chữ giác ngộ đó là kết quả thì nó nằm ngoài Bát Chánh Đạo rồi. Tức là chánh định là cuối nhưng mà phải bước một bước nữa mới tới cái giác ngộ.
[33:11]Giác ngộ là coi như phần thứ chín vậy đó. Nói Bát Chánh Đạo rồi cái kết quả nằm ở phần thứ chín á. Nhưng mà khi một người mình đang tu Bát Chánh Đạo thì mình phải nhìn luôn tới cái phần thứ chín luôn, là cái nhìn phải xuyên suốt. Ví mình đang tu chánh nghiệp thì mình vẫn luôn luôn hiểu, nắm vững cái chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ trước đó. Và nắm vững luôn cả chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định phía sau. Nghĩa là dù đang thực hiện một cái, nhưng mà phải có cái nhìn xuyên suốt hết toàn bộ con đường của mình và nhìn tới lý tưởng luôn, tới cái lý tưởng giải thoát giác ngộ là gì luôn.
[33:45]Chứ nếu mình quên là mình lạc hướng á. Ví dụ như mình đang đi trên con đường đi về đỉnh núi, mình cứ lấy cái ví dụ về đỉnh núi hoài, là mình phải nhìn suốt cái con đường: quá khứ mình đã đi, tương lai sắp đi và cái đỉnh núi. Tại vì như nãy chúng ta nói đó, mình cứ cắm cúi mình nhìn con đường mình đi đó, tới chừng ngẩng mặt lên thì không thấy đỉnh núi mà đỉnh núi nằm sau lưng rồi. Đó là do nghĩa là trong khi đi không nhìn suốt con đường và mục tiêu. Cũng như vậy, nghĩa là trong khi chúng ta tu hành vậy, chúng ta phải nhìn suốt hết cái con đường và lý tưởng giác ngộ giải thoát. Chứ cứ lui hui lo tu cái con đường mà quên cái mục tiêu lý tưởng
[34:19]á, một lát mình mất cái mục tiêu mình không hay nha. Ví dụ, ví dụ thế này: nói câu niệm Phật làm cho mình được giải thoát giác ngộ, ví dụ như vậy. À ví dụ mình, con đường đi là niệm Phật, mục tiêu đến là giải thoát giác ngộ. Thế bây giờ sau đó cái mình bắt đầu mình lo niệm Phật, mà trong khi niệm Phật cái mình quên mất cái mục tiêu, quên mất cái mục tiêu giải thoát giác ngộ. Mình niệm Phật, thì có một cái người đó họ lại họ mới nhờ vả mình chuyện gì đó, mình mới cự, mình nói: "Tao đang tu mà mày cứ lại phá tao hoài." Cái một lát cái có người lại cái mắng mình một trận: "Tụi bây là đồ ác độc, tụi bây sẽ xuống địa ngục
[34:58]hết, tao đang tu, tao đang tu tao mắc niệm Phật." Xong rồi một lát có người lại hỏi mượn tiền: "Tụi bây là đồ ác độc, tụi bây là quỷ sứ, tụi bây phá hoại người tu, tao đang tu đây không thấy?" Nghĩa là lúc đó cái giải thoát còn không? Không. Thì như vậy khi mình đang thực hiện cái con đường, mình đánh mất cái mục tiêu rồi, phải không? Dòm vô không có thấy giải thoát gì hết trơn á. Thấy một người đang niệm Phật nhưng mà rất là hung dữ, nóng nảy. Đó là cái người mà đang đi trên đường quên nhìn thấy cái mục tiêu giải thoát giác ngộ của mình. Còn nếu mà mình nhìn thấy mục tiêu giải thoát giác ngộ á, ví dụ như mình đang niệm Phật, có người tới:
[35:36]"Ủa, sao hôm qua anh ghé nhà tôi rồi tới chừng anh đi về cái tôi mất hết một triệu?" Rồi lúc đó mình cũng mình nhớ là mình tu giải thoát, và người giải thoát thì sao? Tự tại, bình an, không có giận. Thì tạm ngưng câu niệm Phật chút, nói: "Không, anh xin lỗi tôi không bao giờ tôi lấy, tôi không ăn cắp vì tôi đã quy y. Anh xem coi có nhầm anh bỏ nhầm ở đâu không? Mong anh là anh xét lại giùm, chứ tôi tôi không có cái tật đó đâu. Nha, anh anh vui vẻ anh thông cảm giùm." Tại vì mình nhớ cái mục tiêu mình giải thoát, mình đang đi tới cái đó, nên mình giữ cái thái độ mình lại. Còn nếu mình niệm Phật mình chỉ nhớ con đường thôi,
[36:09]là cái câu niệm Phật thôi, quên mất mục tiêu giải thoát, người ta vừa mới nói: "Anh ghé nhà tôi anh đi ra tôi mất một triệu" cái mình sừng sỏ lên liền: "Tao là người tu hành, mày..." Đó vậy cái đó mình mất cái mục tiêu, mất liền. Cho nên vì vậy là cái người tu hành phải nắm vững, phải nhìn suốt, lúc nào nhìn suốt từ cái đường đi và mục tiêu không bao giờ để lạc. Giống như nhìn đỉnh núi á, vừa đi nhìn con đường mình đi vài bước, ngẩng lên nhìn đỉnh núi còn hay không. Rồi đi xuống dò dẫm vài bước, ngẩng lên nhìn đỉnh núi còn phía trước hay không. Chớ đi cứ lo nhìn con đường tới chừng ngẩng lên cái chỉ thấy vực thẳm.
[36:39]Hay là đi nhầm nhìn con đường ngẩng lên cái nhìn thấy quán cà phê ôm rồi, xong. Vì vậy vì vậy là mình phải cẩn thận. Ví dụ thế này, ví dụ như mình tọa thiền, mình nhập định, thì đó là con đường. Nhưng mà cái mục tiêu cuối cùng á, đó là cái gì? Là vô ngã, không còn có bản ngã nó mới là giải thoát, giải thoát tức là vô ngã đó. Thì trong khi mà mình mình đang ngồi thiền á, tâm mình bắt đầu yên, bắt đầu vào định á, đừng quên mục tiêu vô ngã. Cái đó là quan trọng, phải nhắc cái điều đó. Vì sao vậy? Bởi vì ví dụ khi mình ngồi thiền mà tâm bắt đầu lắng yên rồi mà mình quên cái mục tiêu vô ngã đó, tới chừng mà cái thần thông nó phát ra á, cái mình chạy theo thần thông liền.
[37:26]Lúc đó đang ngồi đây cái tự nhiên mình thấy mình nghe cái tiếng người hàng xóm cách mình nghĩa là một trăm thước, bên kia đồng ruộng họ cãi lộn nhau mình ngồi đây mình nghe. Hai vợ chồng đang cãi nhau bển nói nhẹ nhàng, bên ngồi bên đây mình nghe. Hoặc là nhắm mắt lại mà tự nhiên nhìn xuyên qua vách tuốt đằng kia thấy đang chợ người ta đang họp, có chiếc xe đang đụng, đang ngồi một chỗ thấy. Thì lúc đó tâm vào định rồi cái nó phát thần thông tầm bậy à, mà lúc đó mình quên mất cái mục tiêu vô ngã. Quên mất cái mục tiêu vô ngã cái mình ngồi đó cái mình nhìn quan sát: "Ờ cái xe nó đụng rồi, công an đang lại xử lý nè,
[37:59]cái người đó tên gì tên gì..." Cái lát mình xả thiền ra, mình nói: "Bây, rót tao ly nước trà bây, tao nói cho bây nghe. Hồi nãy ha cái thằng Tèo bên kia nó bị đụng xe, là đã chở đi nằm bệnh viện rồi đó." Nói: "Sao cậu ngồi đây cậu biết?" "Tao thấy hết, tao ngồi tao tu tao đắc đạo tao thấy hết." Lúc đó quên mất mục tiêu vô ngã, phải không? Còn nếu mình mà nhớ cái mục tiêu vô ngã, cái tâm nó định thấy lên cái mình nói cái cái cảnh này nó dẫn tâm mình đi nè. Mình nhớ là mình thấy không có cái ta, tuy tu mà không có người tu, tuy ngồi thiền mà không có người ngồi thiền, tuy nhập định mà không có người nhập định.
[38:33]Là cái ta này hư ảo, mình nhắc như vậy cái cái thần thông nó tắt liền, bỏ nó buông xuống liền. Cho nên đây là cái nghĩa là dù trên đường đi mà vẫn phải luôn luôn nhìn thấy được cái mục tiêu của mình. Nghĩa là dù đi theo một cái lý thuyết mà lý tưởng mình không bao giờ đánh mất, đó phải luôn có cái nhìn xuyên suốt như vậy. Có ai ngủ chưa? Cái bài này trừu tượng, khô khan, khó á. Bài này hơi cao cấp quá nha. Chưa ngủ hả? Rồi, sẽ ngủ. Nè, tiếp, tiếp, nói tiếp một chút là ngủ hết trơn. Khó. Thì trong cái vấn đề này nữa thì chúng ta coi chừng điều này, là cẩn thận khi mà phương pháp ngược với lý tưởng.
[39:13]Là chúng ta coi chừng nghĩa là lý tưởng là một cái gì đẹp, mà cái phương pháp lại là một cái gì xấu. Hãy cẩn thận khi mà mình thấy phương pháp nó ngược với lý tưởng nha. Có một số người họ hay dùng cái câu là cứu cánh biện minh cho phương tiện, nghĩa là tôi có một cái cứu cánh, một lý tưởng rất là đẹp, nhưng mà khi để thực hiện cái lý tưởng đẹp đó, đôi khi tôi rất là ác, rất là xấu, nhưng không sao, vì cuối cùng tôi sẽ thực hiện được cái điều tốt đẹp kia, nó sẽ biện minh cho những điều khi mà tôi đã làm bậy. Đó, nhưng mà câu nói nó không chấp nhận được ở trong Đạo. Coi chừng, bởi vì sao? Vì thế này nè.
[39:51]Bởi vì muốn đạt được cái lý tưởng đẹp, bây giờ chúng ta phải sống tốt từng chút từng chút một. Thì nhiều cái tốt nó cộng lại nó mới thành cái tốt cuối cùng trọn vẹn, tuyệt đối. Chứ còn ví dụ mình à mục tiêu mình cực kỳ tốt, nhưng mà trên đường đi mình tích lũy một chút tốt, một chút xấu, chút xấu, chút tốt rồi, nó quẹo tùm lum không bao giờ tới được cái đẹp tuyệt đối, cái tốt tuyệt đối. Chúng ta phải tích lũy từng cái tốt nhỏ nhỏ nhỏ nhỏ cho đến tuyệt đối. Vì vậy, nếu phương pháp chúng ta mà nó ngược với lý tưởng là mình phải coi lại liền. Ví dụ thế này, có người nói chứ là: "Để tôi xây dựng cái hạnh phúc cho xã hội này,
[40:32]tôi phải giết hết năm triệu con người xấu đi để tôi xây dựng cái xã hội cho nó đẹp." Thì việc giết năm triệu con người đó là đẹp hay xấu? Xấu ác. Cái xã hội đẹp mà mình hứa xây dựng thì không thấy đâu, nhưng mà trước mắt mình giết năm triệu người, làm cho năm triệu gia đình họ đau khổ, ly tán. Đó là cái phương pháp nó ngược với lý tưởng mình nói. Ví dụ như là là bên Cam-pu-chia vào cái thời Pol Pot vậy đó. Khi Pol Pot lãnh đạo Cam-pu-chia thì ổng đưa ra một cái lý thuyết, một cái mục tiêu là xây dựng một cái xã hội cộng sản cực kỳ đẹp và cực kỳ nhanh. Và muốn xây dựng một xã hội cộng sản như vậy
[41:13]thì ổng phải giết đi khoảng 3/4 cái dân của ổng, là cái thứ dân hết xài, dân tư sản, dân trí thức, dân vong bản gì đó, bắt đầu mới xách nhau đập đầu giết quá chừng giết luôn. Nếu mà kỳ đó bộ đội Việt Nam mình không qua kịp là dân Cam-pu-chia chắc chết hết. Cũng nhờ là bộ đội mình qua bển kịp thời chặn lại, lật đổ cái nhóm đuổi đám Pol Pot đó đi. Nói chứ là trong cái lịch sử đất nước mình chứ đã có một lần mình đất nước mình làm được một công đức lớn đối với Cam-pu-chia, chặn cái họa diệt chủng cho họ giùm. Mà bộ đội mình đổ xương đổ máu nhiều lắm á, biết bao nhiêu người chết ở bên Cam-pu-chia.
[41:49]Giờ này vẫn chưa đem hài cốt đem xương về được. Cái đó đó Pol Pot là một loại như vậy, tức là hứa hẹn một lý tưởng đẹp, nhưng mà sự thực hiện là tàn khốc, ác độc cực kỳ. Đây là điều không chấp nhận được, nhất là trong đạo Phật. Bởi vì sao? Bởi vì trong đạo Phật là phương pháp phải ăn khớp với lý tưởng. Nghĩa là cái lý tưởng đẹp thì phương pháp, sự thực hiện là phải đẹp từng chút từng chút. Và tích lũy vô số cái đẹp từng chút đó, nó mới thành một cái đẹp tuyệt đối hoàn hảo cuối cùng. Đó, đây là điều chúng ta để ý như vậy, ừ. Một điều nữa là phương pháp mà chúng ta thực hiện nó thuộc về hiện tại, còn lý tưởng thuộc về tương lai, phải không? Thuộc về tương lai.
[42:36]Thì giữa hiện tại và tương lai có khi chúng ta phải phải cân đối, phải cân đối. Ví dụ thế này, ví dụ như một nhà lãnh đạo quốc gia, một nhà lãnh đạo quốc gia biết cái ngân sách của quốc gia mình chỉ có chừng ấy tiền thôi, nếu mà thấy người dân trong hiện tại muốn họ sướng á thì dùng hết cái số tiền đó để trả tiền lương cho dân, cho công nhân viên chức, để tài trợ cho người nghèo khổ, xài cho hết số tiền đó luôn. Rồi thì sao? Tương lai đất nước có không? Không có. Bởi vì mình đã xài hết cái ngân sách đó cho hiện tại, đã hưởng hết trong hiện tại thì tương lai mờ mịt. Và ngược lại, ngược lại giờ để xây dựng một tương lai tốt đẹp hạnh
[43:18]phúc, cho nên bây giờ phải thắt lưng buộc bụng không ăn, ăn ít, ăn đói lại để lấy hết tiền mà đầu tư cho tương lai, những công trình lớn cho tương lai, hy sinh hiện tại để mà xây dựng tương lai. Nhưng mà ở đây cái lý luận đó nó cũng có một cái làm cho phải suy nghĩ là mình ác với hiện tại, phải không? Trong hiện tại người dân quá khổ mà để hy sinh cho một tương lai. Thì như vậy một cái hạnh phúc mà mình muốn đem cho dân, nhiều khi trong hiện tại đã đánh mất rồi, vì dân quá khổ trong hiện tại, người ta mất luôn niềm tin với tương lai và đói quá cũng không có xây dựng tương lai nổi nữa. Nên đó là cái người lãnh đạo thường phải khôn ngoan là vậy đó.
[43:57]Nói chứ mấy nhà lãnh đạo điên đầu lắm chứ không phải dễ. Với chừng ấy cái số tiền mà đất nước có được thì vừa phải giải quyết cái nhu cầu trong hiện tại, vừa phải dành dụm để đầu tư cho tương lai. Cân đối giữa hai cái đó rất là cực chứ không phải dễ. Vì trong hiện tại mà mình hy sinh quá, dân đứng lên phản đối liền tại họ quá khổ. Nhưng mà hễ cho dân sướng quá thì tương lai đất nước mờ mịt. Thì người tu cũng vậy, chúng ta có một cái tương lai và chúng ta có cái hiện tại. Cái đời sống hiện tại của mình nếu mình hưởng thụ quá đó thì rõ ràng là mình không có công đức trong tương lai, mình khó tu lắm vì hưởng mà hết phước rồi.
[44:33]Mà đời sống dễ dãi quá, khó chứng đạo trong tương lai. Và ngược lại, đời sống cực kỳ khổ hạnh để gọi là để phước cho tương lai, nhiều khi cái khổ hạnh quá nói, người ta nhìn vô nói: "Ủa, tu đâu không an vui hạnh phúc đâu không thấy, thấy ổng khổ như chó." Có khi thấy nghĩa là không cơm ăn áo mặc, quần áo rách rưới, rồi tiều tụy, mặt mày xơ xác, lông tóc rụng hết, cái đó thì nó quá khổ. Chính Đức Phật đã thử nghiệm và Đức Phật phải từ bỏ mà. Đức Phật đã Ngài sống trong hoàng cung là Ngài cực kỳ sung sướng, Ngài nói cái này không đắc đạo được, Ngài bỏ đi. Cái đi tu đã đời Ngài nói phải khổ hạnh,
[45:08]Ngài khổ hạnh đến tận cùng, phải nói khổ hạnh thiệt, nói con thú mà khổ nhất cũng không khổ bằng Đức Phật thời đó. Nghĩa là Ngài hy sinh đến tận cùng, Ngài ăn hột mè hay gì đó. Ngài nói là: "Khi ta rờ cái bụng thì đụng cái xương sống... Tức là nó nó nó dẹp lép nó dính vô nhau như vậy. Nghĩa là cái lông của Ngài rụng hết, lông trên mình Ngài rụng hết, mà cơ thể tiều tụy như vậy. Và Ngài thấy cũng không được, cái cách đó cũng không được. Cho nên vì vậy cái người tu mình mình phải cân đối, cân đối giữa cái điều đó, giữa hiện tại và tương lai, giữa phương pháp và lý tưởng. Bây giờ mình nói tu là để giác ngộ, giải thoát, an vui, tự tại gì đó.
[45:45]Đừng sống sung sướng quá vì sung sướng quá cũng là ràng buộc, mà đừng có quá khổ, quá khổ rồi cũng mất sức mất tinh thần là cũng không tu được. Cho nên giữa hiện tại và tương lai cũng phải có một sự cân đối. Bắt đầu có vài người thấm rồi đó, thấy có vài người ngủ còn ngon à, đúng. Nó nó phải như vậy mới được, nghe bài này là phải vậy mới được mới đúng. Ví dụ thế này, ví dụ như là khi mà chúng ta muốn tu tập thiền định á, thì mình phải tập khí công. Bởi vì khí công á là cái nền để hỗ trợ cho thiền định. Nhưng mà coi chừng là khi tập khí công á là mình dễ bị rơi vào... Cho nên vì vậy là phải cân đối là phải tập khí công mà vừa phải nhớ
[46:24]là cái thân này không thật, thân này chỉ là phương tiện tạm thời. Giống như khi qua sông chúng ta cần một chiếc bè, thì mình cái bè nó, cái bè mà nó rệu quá qua được không? Không, qua nửa chừng nó rã bè mà cái bè nó chìm chết à. Cho nên cái bè nó phải chắc, đủ để đưa mình qua tới bên kia bờ. Bên kia sông là ánh mặt trời, nhớ là đủ chắc. Nhưng mà vì nó chắc quá cái mình o bế nó quá, thấy không? Mình sơn, mình phết, rồi mình tô điểm, mình hun, mình hít, rồi cái nọ o bế nó quá sức, thì qua sông được không? Cũng không luôn. Tại hễ sóng to một chút xíu, cái kéo nó vô bờ, thôi không ra rồi sóng đánh nó tội nghiệp, không dám đương đầu với khó khăn.
[47:01]Bởi vì mình cưng cái thân quá gọi là chấp thân. Cho nên vì vậy là trên cái con đường sử dụng cái thân này để tu hành, để làm những việc công đức, chúng ta cần cho nó cường kiện một chút. Cho nên phải tập khí công. Nhưng mà ở mức độ nào? Đừng để rơi vào bệnh chấp thân. Bởi vì sao? Bởi vì mình luôn luôn nhìn thấy cái lý tưởng của mình là tất cả là hư ảo, không có cái ta. Nó chính vì luôn luôn nhớ cái lý tưởng mà mình luôn luôn điều chỉnh cái phương pháp vừa đủ, vừa phải, thích hợp. Đồng ý không? Đồng ý ha, ngủ không? Ngủ. À ví dụ thế này nữa, ví dụ như mình xây chùa, xây chùa là để làm gì? Xây chùa là để để?
[47:45]Để tu, phải không? Xây chùa là có chỗ để tu. Rồi người xuất gia ở tu, người tại gia tới lui cũng để tu, phải không, tu học? Vậy đó. Thì như vậy cái việc mà để tu đó là sướng hay khổ? Sướng hay khổ? Sướng, phải không? Có một nơi để mình tu an ổn mà, phải không, là rất là sung sướng, hạnh phúc thôi. Nhưng mà cái việc mà mình lạc quyên, kêu gọi đi xây chùa sướng hay khổ? Khổ lắm. Mình cũng cực mà cái người Phật tử móc tiền cũng cực lắm, thấy không? Cho nên vì vậy mình phải cân đối giữa hai bên, thấy không? Cân đối là cái cái chùa mình nó vừa ở mức độ nào mà để cho cái người Phật tử móc tiền họ không rên, họ không thấy khổ, thì cái chùa mình nữa nó dễ tu.
[48:26]Chứ người ta móc tiền nhiều quá thì cái chùa mình khó tu. Mà đây cũng nó tùy thuộc cái phước của đại chúng á, của người trụ trì nữa. Cái người trụ trì mà phước lớn á khiến có nhiều người họ móc tiền những số tiền lớn mà họ không rên, mình nhanh chóng mình có được cái chùa cũng to. Còn ví dụ như cái chùa mình không, mình không đủ phước mà mình muốn cất cái chùa thiệt to, mình muốn mình muốn ganh đua với sư bà của Long Hoa, mình cất cái chùa thiệt bự, phước mình không đủ thế là phải đi lạc đi quyên, đi kêu đi gọi riết, riết rồi người ta thấy mình tới nhà người ta đóng cửa người ta nói người ta đi vắng mất tiêu.
[48:57]Đó như vậy là mất cái mục tiêu tu hành của mình. Cất chùa để tu đâu không thấy, nhưng mà khi cất chùa là hoàn toàn cái cái phong thái tu hành mình đã mất hoàn toàn. Tức là lý tưởng lúc đó mất. Phương pháp thì không biết đúng hay sai nhưng mà lý tưởng đã mất rồi. Cho nên vì vậy gọi là giữa phương pháp và lý tưởng nó ngược nhau, đó là điều mình phải cẩn thận, phải coi lại. Vì vậy người tu trong đạo Phật vậy á, lúc nào cũng nhìn suốt từ con đường cho tới cái đích, từ phương pháp tới lý tưởng. Hễ mà thấy phương pháp nó trật ra khỏi lý tưởng là phải chỉnh lại liền cho kịp. Vì không bao giờ mà cứu cánh biện minh cho phương tiện được trong Phật pháp.
[49:32]Nhớ lại một điều là cái đẹp cái tốt phải được tích lũy từng chút, từng chút cho đến vô lượng vô biên thành tuyệt đối, lúc đó là thành cái kết quả, nhớ như vậy. Ví dụ bây giờ mình nói người thế gian làm ăn kiếm tiền là để làm chi vậy? Ví dụ mình đi làm ăn, mình đi kiếm tiền là để làm chi? Để sống một đời sống hạnh phúc và có ý nghĩa, phải không? Chứ không phải là mình là con người khác với con vật. Con vật chỉ cần nó tồn tại là được rồi. Nó ăn để nó còn tồn tại trên đời là con thú vậy yêu cầu nó xong rồi đó, nhưng con người khác. Con người để sống một cuộc sống hạnh phúc, có ý nghĩa, có giá trị của con người, chứ không phải chỉ tồn tại.
[50:14]Ví dụ như là nói ờ ngày nay tôi đã ăn được ba bữa tôi không đói, không chết là đạt yêu cầu, thì như vậy bằng với con thú. Tôi không cần mặc đồ, tôi lấm bờ bụi gì cũng được, tôi moi củ gì tôi ăn cũng được. Không, con người mình không chấp nhận cái đó. Con người hễ mình còn ngày nào có mặt, quần áo phải tươm tất, phải đọc được cuốn sách, tờ báo, phải xem được một đoạn TV về cái thời sự, khi gặp người khác có chào hỏi, có tôn trọng lẫn nhau, làm được một vài việc có ý nghĩa, có đi chùa. Nghĩa là con người mình hễ có mặt thì cuộc sống đó phải có hạnh phúc và có ý nghĩa. Như vậy chúng ta làm ăn để sống một đời sống hạnh phúc và có ý nghĩa.
[50:54]Cái việc mà sống một đời hạnh phúc ý nghĩa là lý tưởng của cuộc sống, còn cái làm ăn là phương tiện, là phương pháp. Nhưng mà nếu chúng ta phải cân đối giữa hai cái, ví dụ như vì một cuộc sống hạnh phúc ở tương lai mà bây giờ mình làm quần quật khổ như một con bò, thì phải xét lại cái làm ăn của mình, bởi vì cái này phương pháp nó đã ngược với lý tưởng rồi. Cho nên chấp nhận làm ăn cũng phải hơi vất vả một chút, nhưng chừng mức nào đó còn là một con người thì mình làm, chứ không chấp nhận mà hy sinh hết tất cả, mất cả phẩm giá, mất cả sức khỏe, mất cả hạnh phúc của mình để làm kiếm tiền mà hy vọng một
[51:30]tương lai hạnh phúc, điều đó con người mình không chấp nhận, không chấp nhận. Đó nên mình giữa cái phương tiện và giữa cái cứu cánh của mình nó phải ăn khớp với nhau, phải cân đối với nhau. Dĩ nhiên mình không thể quá hưởng thụ trong hiện tại thì không còn cuộc sống tương lai, nhưng mà không quá cực khổ quần quật như một con thú thì không phải là một con người, không phải cách làm ăn của một con người, nhớ như vậy. Đồng ý không? Bài này hơi khó ha? Bài này hơi khó, hơi trừu tượng. Chúng ta nhớ cái điều là, ví dụ như khi chúng ta làm phước cái mục tiêu là gì? Mục tiêu chính của cái việc mà làm phước là gì?
[52:13]Là thương yêu giúp đỡ chúng sinh. Mình thương yêu giúp đỡ chúng sinh nên mình làm cái gọi là làm phước á, tức là mình thương yêu giúp đỡ chúng sinh. Nhưng mà nếu khi mình đang làm á mà cái phương tiện để làm phước thương yêu giúp đỡ chúng sinh là thường là bố thí, phương pháp là bố thí, cái mục tiêu là giúp đỡ chúng sinh. Nhưng mà nếu mình quên, mình quên, khi đang làm mình quên cái cái cái mục tiêu, cái lý tưởng đi, thì mình có thể bị bị mất cái phương hướng, mình lạc qua một cái mục tiêu khác. Giống như mình đi nhìn cái núi mình đi tới mà không nhìn cái núi hoài, thường xuyên. Nhìn đường rồi ngẩng lên nhìn núi, cúi xuống nhìn đường,
[52:50]ngẩng lên nhìn núi, mà mình quên, mình cứ chăm chăm nhìn đường tới chừng ngẩng lên, nói nói đãi đãi, nhìn thấy cái quán cà phê ôm. Cái mục tiêu hoàn toàn đen tối lại, hoàn toàn tối tăm ngược lại cái mục tiêu ban đầu của mình. Là ví dụ như chúng ta bố thí là gọi là làm phước giúp đỡ người á, là muốn cho người khác được hạnh phúc, được sung sướng, đó là cái mục tiêu. Nhưng mà khi mình quên, mình quên là vì lòng thương yêu mình mới làm những điều này, tới chừng mình ngẩng đầu lên mình nhìn thấy cái gì? Thấy cái tâm háo danh và cái tâm cầu phước cho mình: "À, tôi làm này để được nhiều người biết tiếng, nhiều người khen ngợi.
[53:28]À, tôi làm cái này để đời sau tôi có phước, tôi được giàu sang tiếp". Như vậy mất cái mục tiêu là thương yêu giúp đỡ con người mà trở thành mục tiêu cho chính mình: danh đời này và phước đời sau của mình. Đó gọi là quên nhìn lý tưởng. Trong khi mình đang thực hiện mà mình quên đối chiếu, quên nhìn quán suốt cái lý tưởng của mình. Vì vậy cái câu mà nãy giờ chúng ta nhắc nhau là vậy á, là khi đang tu, khi chúng ta đang làm một điều gì vậy, phải nhìn xuyên suốt từ con đường cho đến cái mục tiêu, luôn luôn thống nhất với nhau, cân đối nhau. Thấy trệch chỉnh liền, thấy trệch chỉnh liền. Còn nếu không là mình lạc mục tiêu mình không hay.
[54:05]Cũng con đường đó đi đó, bắt đầu thấy đúng á, nhưng cuối con đường lại là một mục tiêu khác hẳn luôn. Ví dụ như xuất gia, xuất gia để làm cái gì? Không, giải thoát là mục tiêu cuối cùng rồi. Ai cũng là theo Phật là mục tiêu cuối cùng, nhưng mà có người xuất gia, người không xuất gia dù cả hai đều là đệ tử Phật, cả hai đều có lý tưởng giác ngộ, giải thoát như nhau. Nhưng mà có người thì xuất gia là để làm chi? Để dễ tu hơn. Thấy không? Đó, xuất gia là để có điều kiện tu tập dễ dàng hơn. Như vậy, cái phương tiện á cái mục tiêu của mình á là mình dễ tu, mà cái phương tiện mình á là mình sống đời tu sĩ,
[54:47]mình mang cái màu áo này, mình sống trong cái khung cảnh chùa như thế này, với cái hình dáng này, với cái điều kiện sống này, với ngôi chùa này thì mình được cái mục tiêu của mình là dễ tu. Mình dễ tu và hy vọng là mình dễ giải thoát hơn. Vì mình biết đời sống tại gia coi vậy chớ bị ràng buộc nhiều điều, khó giải thoát. Cho nên mình xuất gia ha, mục tiêu là dễ tu. Và cái phương tiện mình nhờ là cái màu áo này, hình hài này, ngôi chùa này, phương tiện. Nhưng mà nếu mình quên, mình quên là mình đi tu là để dễ tu, xuất gia là để dễ tu, mình đi một lát mình quên mất cái mục tiêu, mình có thể sao? Xuất hiện một cái mục tiêu khác là sự kiêu mạn,
[55:26]thấy mình là một giai cấp cao hơn người khác. Mình tu sĩ mình ngon hơn mấy người không xuất gia. Mình quên mất. Nên ở đây mình quên mất cái hạnh khiêm tốn của một người xuất gia. Ví dụ như Phật tử gặp người xuất gia thì phải sao? Phải xá, phải chào, phải đảnh lễ, phải xưng con. Thì cái người như vậy là người tại gia tốt hay xấu? Rất là tốt. Rất là tốt nên người tại gia biết cung kính người xuất gia. Nhưng mà người xuất gia quên cái mục tiêu của mình là để mình chi? Để mình nhờ sự giúp đỡ của người tại gia mà mình dễ tu. Mình dễ tu mình quên, cái mình thấy người ta cung kính mình cái mình thấy mình ngon,
[56:03]mình kiêu mạn, mình đang ở một giai cấp cao hơn cái giai cấp người khác. Thì như vậy mình quên mất cái mục tiêu của mình ha, mục tiêu thật sự là mình mượn cái phương tiện đời sống tu sĩ này để mình tu nhanh hơn, tu dễ hơn để có kết quả sớm hơn mà mình quay lại, mình giúp đỡ, mình hướng dẫn cho người tại gia. Nên đây chúng ta thấy là cái nếu mà trong khi chúng ta đi mà không thường xuyên canh chừng cái mục tiêu, cái chỗ đến, mình có thể lạc hướng, lạc hướng. Đi đến cuối đường, cái mục tiêu nằm ở chỗ khác mất. Nó có cái những trường hợp là mình nghe nói rằng cái mục tiêu đó đẹp, mình đi. Nhưng mà không ngờ mục tiêu đó sai.
[56:50]Nãy giờ chúng ta nói với nhau là cái mục tiêu đúng, nhưng mà đường đi mình phải chỉnh, phải nhắc nhở để cho đi cho tới. Giờ nó cũng có cái trường hợp là cái lý tưởng mình trật, mục tiêu mình sai. Cho nên khi thực hiện bắt đầu mình trở ngại và mình phải thay đổi cái mục tiêu cho tốt hơn, tiêu cho tốt hơn. Là ví dụ mình muốn đi đến một cái đỉnh núi vì mình nghe nói trên đỉnh núi đó có cái hồ nước quanh năm trong vắt, có những cái hoa sen rất là đẹp, có những con cá muôn màu và từ cái hồ nước trên cao đó chảy xuống thành những cái tia nước, những khe nước ừ xuống cho tới tận chân núi và cảnh trí như là một thiên đường, như cảnh tiên mà mình đi về đó.
[57:35]Mình nghĩ như vậy. Nhưng mà một khi mình nghĩ đó là cảnh tiên á, nhưng mà khi mình mình cứ theo cái dấu nước mình đi, mình nghĩ là bởi vì đây là nước từ trên đó đi xuống, theo dấu nước đi. Nhưng mà khi mình càng đi thì mình thấy nước nó càng hôi. Nước nó càng hôi. Là nước sình, nước gì đó, nước ô nhiễm hóa chất á, nước thải ở đâu á chứ không phải là cái nước mà người ta nói nước trong lành của cái hoa sen tươi đẹp ứa ra, không phải. Là mình biết cái mục tiêu mình đúng hay sai? Sai rồi. Cái ngọn núi đó không chứa cái hồ sen đẹp như người ta đã nói, mà nơi đó có thể chỉ là một vũng sình thôi. Mình phải thay đổi liền, không đi tới nữa, quẹo đường khác mà đi.
[58:19]Đó là có những trường hợp mà mục tiêu sai nên khi trên bước đi của mình mình bắt đầu gặp trở ngại. Ví dụ như là người ta nói mình tu cái phương pháp này là sẽ được giải thoát. Tu phương pháp này sẽ được giải. Thí dụ mình nói rằng là à có một người ông thầy ổng dạy mình cái cái phương pháp này: "Con muốn giải thoát phải không?". Người ta nói một cái lý tưởng là là tu là để là đắc thần thông. À nói: "Hãy tu mà là sao tu theo nếu con tu theo ta, con sẽ có phép. Con muốn bay là bay, con muốn chui xuống đất là chui, là con muốn vô nhà người ta người ta không hay, ví dụ vậy. Rồi mo lấy đồ ăn người ta ra người ta không biết,
[58:57]ví dụ muốn ăn vụng nhà người ta người ta không biết. Hãy tu theo ta con sẽ được cái thần thông như vậy". Cái mình bắt đầu mình tu theo. Thì tu theo á, nhớ là một mục tiêu sai thì thế nào trên đường đi mình gặp trở ngại. Gặp trở ngại, ví dụ nói: "Thầy cho con biết cái phương pháp là một ngày con phải ăn được ba cái nồi cơm cháy, ví dụ vậy. Ngày ăn hết ba nồi thì trong ba năm thì con sẽ đắc được thần thông. Nếu con không đắc thần thông thì con ung thư con chết chứ không có gì đâu, cứ vậy". Thật sự ví dụ như mình nghe một cái ông đạo sĩ nào đó ổng dạy tu để đắc thần thông, cái mình ngồi lim dim ngồi thiền mình bắt
[59:30]ấn bắt chú gì ông ngồi niệm những câu gì nhảy cà tưng cà tưng quanh đống lửa rồi luyện để có thần thông, như vậy. Từ từ cái mình thấy sao? Đầu mình muốn điên, tâm mình nó khủng hoảng, gặp ai cũng muốn chửi, nghĩ ai nhìn ai cũng thấy xấu. Là biết là sắp điên rồi. Vì mục tiêu sai. Phải bỏ liền. Nhớ như vậy là mình ví dụ đi đến cái chùa đó gặp sư bà dạy mình cái mục tiêu là phải giải thoát giác ngộ, sống một đời an vui tự tại. Mục tiêu đó coi bộ đúng hơn là cái ông thầy này ổng nói tu để có thần thông mà lén vô nhà người ta lấy đồ ăn vụng không hay. Mục tiêu này coi bộ bậy, thôi bỏ. Tại vì tu mà bắt ấn bắt chú mà đứng la hét,
[1:00:07]rồi cái nọ nhảy tưng tưng quanh đống lửa cái nọ đó cởi trần trùng trục ra dưới ánh trăng nằm lăn qua lăn lại dưới sình để mà mong cho được đắc thần thông coi bộ không bảo đảm thì bỏ, rồi về quy y sư bà chắc ăn. Nên là đi theo cái mục tiêu lý tưởng giải thoát vậy, giác ngộ vậy coi bộ được hơn. Ví dụ bây giờ à đi chùa để cầu tài lộc. Bữa mồng một thắp nhang Phật, lần nào thắp nhang đó là: "Hôm nay con cúng Phật nải chuối, Phật phù hộ cho con may con trúng được số đề, làm ăn buôn may bán đắt, con con thi đậu, nhà con khỏe mạnh, chồng con đừng có vợ bé, mấy người trả nợ thiếu con còn mấy người con
[1:00:41]mượn nợ họ quên mất", vân vân ví dụ vậy. Ngồi cầu một hơi, ngồi cầu một hơi vậy. Thì đó mục tiêu mình đi chùa là để cầu tài lộc. Thì sau khi mình đi một thời gian như vậy rồi bắt đầu mình thấy cái tâm mình nó nó sân si nó nổi lên. Thấy đi chùa nhiều, cầu nhiều mà càng ngày càng dữ, sân si không ai chịu nổi. Như vậy mình biết cái mục tiêu mà đi chùa cầu tài lộc là sai, phải đổi lại. Đổi lại bắt đầu vô chùa cầu lại, đó. Cầu lại: "Thôi, nào giờ mấy năm nay con đi chùa mà con cầu vậy thôi bây giờ Phật đổi qua cho mấy người hàng xóm hết cho con. Thôi con không lấy nữa. Cho mấy người hàng xóm buôn may bán đắt trúng số đề gì đó,
[1:01:16]mượn nợ người ta thì người ta trả à người ta quên, mà người ta mượn nợ mình thì người ta nhớ trả liền, vân vân. Mấy người đó thôi mấy cái đó cầu cho hàng xóm hết không cầu cho con nữa". Cái xong đi về mình thấy lòng mình nhẹ nhàng, cái sân si nó bớt. Ta thấy đúng, à! Như vậy đi chùa mình không cầu cho mình, mà nên cầu cho bá gia bá tánh, thì như vậy tâm mình sẽ nhẹ nhàng. Như vậy là mục tiêu đã đúng, tức là đến chùa phải có cái tâm vị tha. Tu cái tâm vị tha chứ không phải tu cái tâm vị kỷ. Nên nhiều người Phật tử quên điều này, đi chùa toàn cầu cho mình với gia đình mình, con cái mình không. Đi mười năm rồi dữ không ai chịu nổi là do tu cái pháp môn vị kỷ.
[1:01:53]Mục tiêu sai, mục tiêu sai. Ví dụ bây giờ ngồi thiền. Ngồi thiền để làm gì? Ngồi thiền là để đi tới vô ngã, nhập định vô ngã. Nhưng có người ngồi thiền để hy vọng mình mình chứng thánh. Mà khi mình chứng thánh rồi người ta sẽ tới người ta lạy lục, người ta cúng dường dữ lắm, ráng ngồi. Nhưng mục tiêu có đúng không? Sai. Tu ít bữa thì sao? Nhảy nóc nhà cười. Thì khi mình thấy sao mình ngồi mình muốn làm thánh cho người ta chứng đạo mà bắt đầu người ta dòm mình, đi đâu người ta gặp mình người ta dòm lom lom, người ta chỉ chỉ trỏ trỏ, người ta xầm xầm xì xì kỳ quá. Mà trong khi mà tôi tôi ngồi tù ngồi ngồi thiền vầy nè,
[1:02:31]cái tôi ngồi thiền vầy là ít bữa người ta sẽ lạy lục nè. Mà sao bây giờ đi đâu người ta nói thằng đó thằng hai mát không chết rồi, sao kỳ vậy ta? Là biết rồi, cái mục tiêu nó sai rồi. Đó là một tham vọng chứ không phải là một lý tưởng, một tham vọng. Muốn cái gì đó mình hơn thiên hạ, muốn thiên hạ phải quy phục mình, đó là một tham vọng ác độc, phải bỏ đi. Nên mình nhớ thôi bây giờ mình ngồi thiền để vô ngã. Mà khi mình vô ngã như vậy, mình có thể cúi xuống để phụng sự tất cả mọi người. Đó là một mục tiêu đúng. Khi mình tu được như vậy rồi, bỗng nhiên người ta hết kêu thằng hai mát nè. Bắt đầu người ta kêu thằng hai tu.
[1:03:05]À thằng đó lại thấy coi bộ nó tu, bữa nay nó tu coi bộ ngon. Còn hồi trước kia mình tính làm thánh thì người ta kêu mình thằng hai mát, còn giờ mình tu để cúi xuống mà phụng sự cho mọi người thì người ta lại kêu mình thằng hai tu, ngộ vậy. Ví dụ như cái người mà đi học làm bác sĩ là để làm chi? Nếu mình để giúp đời ha, xoa dịu nỗi đau của nhân loại, của trần thế, đó là mục tiêu đúng. Mà nếu là bác sĩ ngon nha, có bằng cấp người ta nể mà có tiền nữa, dễ kiếm tiền, mục tiêu đó là sai. Mà khi mục tiêu sai rồi đó trong khi đang học thì sao? Là đã học là không tới nơi rồi. Do mục tiêu sai, học nó trầy lên trật xuống rồi
[1:03:45]trốn học tới lui, rớt lên rớt xuống hoài. Hoặc là khi lỡ mà ra được làm bác sĩ rồi, cái tài năng nó cũng giảm. Chẩn đâu trật đó, chẩn đâu trật đó, riết người ta phê bình mình quá chịu không nổi. Là do mất cái đức, mất cái đức nên cái tài năng nó sẽ mất theo. Phải nhớ như vậy. Hễ có cái đức thì tài năng nó sẽ lớn lên theo. Ở đây là cái nhân quả rất quan trọng mà những người lãnh đạo quốc gia phải biết. Người lãnh đạo quốc gia phải biết điều này. Là muốn cho cái đất nước mình có nhiều nhân tài là phải dạy đạo đức cho dân thiệt kỹ. Khi mà dân có đạo đức rồi thì trong dân sẽ xuất hiện nhiều nhân tài đặc biệt.
[1:04:21]Nhớ vậy. Bởi vì đạo đức là nhân mà tài năng là quả. Cho nên hễ cái mục tiêu mà tham vọng kiếm tiền cho riêng mình rồi, mất đức là tài năng giảm liền. Thí dụ như một người vậy, có cái phước leo lên được làm cái chức gì đó, cái mơ ước mình sẽ leo từ từ rồi tới làm lãnh tụ đất nước luôn, mình sẽ có uy quyền cả đất nước này trong tay mình. Thì cái tham vọng, đó là một tham vọng chứ không phải là một cái lý tưởng. Bởi vì cái lý tưởng là ví dụ như lỡ mình có lên làm lãnh tụ thì lo cho dân, lo nước, thương dân là giúp dân. Còn người chỉ muốn là mình được cái chức to, có quyền hành lớn để cho nhiều người phải nể phục thì đó là một tham vọng.
[1:05:02]Mà khi có tham vọng rồi thì chắc chắn phải phải dùng tới thủ đoạn. Mà dùng thủ đoạn thì phải phải tạo nghiệp. Mà khi tạo nghiệp thì sao? Thì phải thọ quả báo. Nó vậy thôi. Ở châu Phi có một cái ông tổng thống trẻ nhất thế giới. Ổng làm tổng thống năm mới hai mấy tuổi à, 25-26 tuổi. Tới 29 tuổi bị lật đổ lại. Vì lúc mà ổng lên làm tổng thống là ổng cũng lật đổ một cái ông ông tổng thống khác. Ổng lên mới hai mấy tuổi làm tổng thống, tới năm 29 tuổi bị lật đổ lại. Và bây giờ thì là một thanh niên thất nghiệp không có gì để ăn. Không ai nhận vô đi làm hết trơn. Mà ta đòi truy tố tùm lum. Sống nhờ vào một cái người mẹ,
[1:05:43]người mẹ đi làm nuôi ổng thôi, chứ giờ không làm được gì ra tiền. Vẫn còn sống ở Châu Phi á, à. Năm nay mới ba mấy tuổi hà. Những trường hợp như vậy, đó cũng gọi là tạo nghiệp. Cho nên là cái người biết đạo là mình chỉ nên hạ mình, mình phụng sự cho mọi người, chỉ lo lắng cho cái việc dân việc nước, vậy mà phước lành nó đến từ từ, mình sẽ yên vui. Dù có cái chức cao cũng được yên vui. Thế còn có cái chức cao mà do thủ đoạn, do tham vọng thì đầu óc căng thẳng, mệt mỏi và tạo nghiệp, tội lỗi, đó, do mục tiêu nó sai. Ví dụ bây giờ mình gặp cái người đó mình giúp người ta, à mình tặng cho những món quà, mình giúp đỡ này kia,
[1:06:24]giúp đỡ người này người kia mà có cái mục tiêu là để chiếm cảm tình người ta, lấy lòng người ta. Người ta có cảm tình mình rồi, mình sẽ lợi dụng người ta ở việc khác. Thì như vậy cái giúp người mà với cái mục tiêu là chiếm cảm tình hay lấy lòng á, thì đó là mục tiêu đúng hay sai? Sai. Thì bởi vì nó là giả dối, phải không? Nó giả dối thì chắc chắn sau này cũng sẽ mất lòng hết mọi người thôi. Còn mình giúp người chỉ với cái tâm là mình mình thương thôi, muốn người ta sướng thôi, muốn người ta hạnh phúc thì cái đó rất là bền, đó là mục tiêu đúng. Đó. Cho nên chúng ta nhớ là khi mục tiêu mà nó sai á
[1:07:01]là khi mình thực hiện tự nhiên mình có trở ngại. Mình phải nghi ngờ lại cái mục tiêu của mình liền. Coi chừng mình định hướng sai, định hướng sai. Ví dụ như người tu pháp môn Tịnh độ cũng vậy, thì cái mục tiêu là sinh về cõi Cực Lạc của Phật A Di Đà. Mà khi mình tu thiết tha rồi, sao tu càng lúc càng thấy gắt gỏng, tâm càng bấn loạn, không an vui, phải coi chừng cái mục tiêu đó. Mục tiêu đó coi chừng nó chưa hoàn chỉnh là vì sao vậy? Bởi vì Đức Phật Di Đà khi mà kiến lập cõi Tịnh độ thì cõi Tịnh độ đó đâu phải là cứu cánh mà ngài muốn, mà ngài muốn chúng sinh phải đi tới đâu? Phải? Phải thành Phật, phải giáo hóa chúng sinh,
[1:07:39]chứ không phải là ở trên cái xứ của ngài để sung sướng hoài. Còn mình khi mình nghĩ tới cái mục tiêu Tịnh độ là mình chỉ sinh về đó là hết chuyện, mục tiêu mình sai. Vì vậy trên đường đi mình bắt đầu trục trặc, tâm cứ bấn loạn không yên. Tới khi nào mình nghĩ là phía sau Tịnh độ á là mình phải là một cái vị Bồ Tát cực khổ đi trong ba cõi sáu đường giáo hóa chúng sinh. Khi nào mình bắt đầu xác lập lại được cái mục tiêu đó, bỗng nhiên tâm mình yên liền, hết bấn loạn. Vì lúc đó cái mục tiêu mình đã chỉnh lại được đúng với ý của Phật A Di Đà thì mới mới yên được. Đó, đó là có những cái mà mình là chỉnh cái mục
[1:08:15]tiêu mình lại cho nó đúng đường, đúng hướng. Đó là do mục tiêu sai. Bây giờ có những cái là mục tiêu đúng, nhưng mà lúc mình thực hiện cũng gặp trở ngại. Cái trở ngại trên lúc mình tu là không phải do mục tiêu sai mà do nghiệp chướng. Thì cái này là cứ đi tới, cực khổ, kiên nhẫn vượt qua, bởi vì mục tiêu mình đã đúng rồi. Ví dụ thế này, ví dụ mình ngồi thiền, cái phương tiện là mình phải định tâm, mục tiêu cuối cùng là vô ngã, hoàn toàn đúng. Nhưng mà ngồi hoài tâm cứ loạn, thì như vậy cái này không phải mục tiêu sai mà do nghiệp chướng, do thiếu phước. Vì vậy là mình phải phải ráng vừa ngồi thiền mà vừa vừa làm phước cho nhiều.
[1:08:59]Đó, từ từ sẽ giúp mình tâm yên lại. Hoặc là trường hợp như mình mình cũng chịu cực chịu khó đi làm ăn, làm ăn cũng chân chính, đàng hoàng lắm nhưng mà cứ hay thất bại, hay lỗ vốn, thì cái đó là mục tiêu đó là đúng, nhưng mà cái nghiệp ngăn cản mình. Vì vậy mình làm ăn không suôn sẻ. Như vậy mình biết vậy rồi, thôi mình ráng mình làm phước chút chút lại, bổ sung lại, ráng đi chùa sám hối lại. Như vậy từ từ nghiệp nó vượt qua rồi, việc làm ăn nó sẽ hanh thông hơn. Đó, thấy không? Đoán, nghe pháp phải vậy, bài này nó vậy đó, thấy chưa? Ví dụ như là mình sống rất là tốt với mọi người, mình thương yêu, mình giúp đỡ mọi người,
[1:09:37]nhưng mà chuyên môn bị người ta nói xấu, luôn luôn cứ bị người ta gièm xiểm, nói xấu, công kích sau lưng. Thì như vậy mình phải đổi cái lối sống không? Không. Vẫn phải sống tốt, vẫn thương yêu như vậy, mà biết cái này do nghiệp, kiên nhẫn chịu đựng, tiếp tục sống tốt nữa, không có sợ, từ từ sẽ hết. Nó vậy, đó là do nghiệp chứ không phải do mục tiêu sai. Bây giờ nó có một số điều mà nó vừa là lý tưởng mà vừa là phương pháp. Ừ, vừa là lý tưởng, vừa là phương pháp. Hồi nãy chúng ta nói với nhau á là lý tưởng khác, mà để thực hiện cái lý tưởng là một cái khác. À, ví dụ như chùa Long Hoa là cái mục tiêu, mà cái phương pháp là chiếc xe hơi.
[1:10:15]Ví dụ vậy, mình nói nó hai cái khác nhau. Chùa Long Hoa không phải là chiếc xe hơi. Nhưng mà có những cái trường hợp mà lý tưởng và phương pháp là một, ví dụ như lòng từ bi. Lòng từ bi là một lý tưởng, đó là lòng đại bi thương yêu tất cả chúng sinh, vì cái người đắc đạo là cũng phải tới đó à, cũng phải đạt được cái tâm đó mới gọi là đắc đạo. Đó, thì bởi vậy nên lòng từ bi hay lòng đại bi là một lý tưởng. Nhưng mà cũng là phương pháp, bởi vì để tu cho được mình cũng phải tu lòng từ bi trước. Nghĩa là từ giờ phút này mình phải luôn luôn tâm nguyện là thương yêu tất cả chúng sinh. Cho nên cái lòng từ bi đó là để mình tu mà cũng là cái đích để mình tới.
[1:10:54]Có những trường hợp mà có những cái vừa là lý tưởng, vừa là phương pháp như vậy. Hoặc như là vô ngã vậy, vô ngã cũng là vừa là lý tưởng mà vừa là phương pháp. Như nãy chúng ta nói, khi mình ngồi thiền á tâm mình được định rồi, luôn luôn phải nhắc là mình đi tới vô ngã, không còn thấy cái ta nữa, đó là lý tưởng. Nhưng mà không ngờ cái vô ngã cũng là phương pháp. Vì khi mình đang tu á, mình nhắc là cái ta này không có thật, cái ta này không có thật, tức mình dùng cái ý niệm đó để mình tu thì cũng chứng tới luôn, cũng là cái cách tu rất là hay. Cho nên cái nói là cái không có cái ta, cái vô ngã nó là cái đích để mình đi tới mà cũng
[1:11:33]là cái phép quán trong hiện tại để cho mình tu. Ví dụ như cái tự tại. Tự tại là cái lý tưởng vì mình tu cho đến mức độ là tâm mình không còn dao động nữa, sống rất là an lành, tự tại thì đó là cái lý tưởng. Nhưng mà cũng là phương pháp. Là phương pháp là trong từng giờ phút mình giữ tâm mình đừng để phiền động, đừng để vướng bận, cho nên nó cũng là vừa lý tưởng vừa là phương pháp. Hoặc là cái việc làm từ thiện nó cũng là vừa là lý tưởng vừa là phương pháp. Mình hy sinh một đời để làm lợi ích cho mọi người, để giúp người thì đó là lý tưởng. Bởi vì Bồ Tát cũng làm chuyện đó thôi, Bồ Tát đắc đạo rồi cũng làm nhiêu đó chuyện, nên nó là lý tưởng.
[1:12:13]Mà nó cũng là phương pháp, vì sao vậy? Bởi vì trong cái việc làm từ thiện đó là mình tạo được công đức nè, mình cởi mở được cái tâm vị kỷ của mình để mình tu cho tới chỗ đắc đạo. Cho nên nhờ việc làm từ thiện mà mình đạt được cái mục tiêu đại bi của mình. Mà đạt được cái mục tiêu đại bi đắc đạo rồi, cũng làm việc từ thiện thôi, cũng là lang thang trong luân hồi mà cứu giúp chúng sinh thôi, chứ không gì khác. Cho nên có những điều vừa là lý tưởng, vừa là phương pháp là như vậy. Ấy, ví dụ như cái việc giáo hóa chúng sinh cũng vậy. Khi mà giáo hóa, cái giáo hóa chúng sinh đó là lý tưởng á, bởi vì đắc đạo thành Phật rồi thì cũng sao?
[1:12:48]Cũng phải, cũng giáo hóa chúng sinh chứ không chuyện gì khác hết. Mà bây giờ mình chưa thành Phật mình cũng giáo hóa chúng sinh. Làm chi vậy? Cũng là cái phương tiện để cho giúp mọi người biết đạo rồi mà cũng tạo được cái công đức cho chính mình để mình dễ tu nữa. Cho nên nó cũng vừa là phương tiện mà vừa là cứu cánh, vừa là lý tưởng vừa là phương pháp, vừa là đường đi mà vừa là đích đến. Nó có những trường hợp như vậy. Thì hôm nay chúng ta nói với nhau điều này. Cái bài này nói nhiều quá thì dễ ngủ. Là sự thực hiện cái lý tưởng á. Thì trong cái sự thực hiện lý tưởng, chúng ta có ba cái điều, ba cái phạm trù đặt ra:
[1:13:24]một là cái lý tưởng, hai là phương pháp, ba là sự thực hiện. À, và sự thực hiện này đó mình gắng công thì mình sẽ, khi mình có gắng công thực hiện á, mình mới phát hiện cái chỗ sai của phương pháp để điều chỉnh lại. Rồi đồng thời nhắc là khi trên đường đi phải luôn luôn nhìn cái lý tưởng, phải nhìn thấy lý tưởng, không bao giờ bỏ quên. Chúng ta cũng nhắc nhau có những trường hợp mục tiêu chúng ta đặt sai, chúng ta đặt sai mục tiêu, phải đổi mục tiêu mới, đổi một lý tưởng mới. Và có những trường hợp mục tiêu đúng mà do nghiệp chướng cản thì mình phải kiên nhẫn vượt qua, phải làm phước thêm. Chúng ta cũng nói đến cái điều là có những cái vừa là lý tưởng, vừa là phương pháp.
[1:14:04]Hôm nay cái bài này vậy nó hơi khô, cho nên a chúc mọi người được một giấc ngủ ngon ha. Có ai hỏi gì thêm không? Đúng ra á, cái câu chúc của bài này là là chúng ta chúc cho mọi người sao? Chúng ta có một lý tưởng đẹp trong đời của mình, phải không? Để mình đi đến. Chúng ta chúc nhau mình có cái đường đi thật là chính đáng, sâu sắc và toàn diện để đi cho nó tốt, chứ đừng đi con đường độc đạo. Bởi vì Đức Phật tới Bát Chánh Đạo mà, phải không? Nên nó không phải là một con đường độc đạo mà chúng ta cần có con đường nó hoàn hảo để đi, dù con đường đó xa hơn, cực hơn nhưng mà đi đến được. Và chúng ta cũng chúc nhau là mỗi người chúng ta tinh tấn tu hành.
[1:14:48]Trên đường đi, chúng ta sẽ có thêm kinh nghiệm, mặc dù chúng ta có những khó khăn nhưng sẽ có kinh nghiệm. Như vậy là chúng ta chúc nhau ba điều: là tinh tấn tu hành, có đường lối tu cho đúng và giữ vững lý tưởng giác ngộ giải thoát. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:15:09]Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,
[1:15:25]đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.
[1:16:29]Tình thương lớn thấm sâu trong mọi người, và hạnh phúc sáng trên môi nụ cười.
[1:16:58]Con ước mơ mọi người thương mến nhau, cho ánh dương đẹp ngời ngàn đời sau.
[1:17:14]Nguyện cầu cho khắp nơi yên vui, Phật đạo gieo rắc thêm không thôi, niềm bình an đến như xuân tươi, lòng người vang tiếng ca tuyệt vời.
[1:17:31]Lạy Phật cho trái tim như không, lạy người cho ước mơ mênh mông, lạy cỏ cây, gió mây qua sông, để lòng tan biến trong vô cùng.
[1:17:49]Biết bao lần nhìn đời thoáng qua, xót thương người còn bận phong ba. Giữa luân hồi miệt mài trôi xa, đến khi nào tìm được lối ra?
[1:18:05]Ước mơ mọi người chung chắp tay dưới chân Phật đài hương ngát bay.
[1:18:47]Con ước mơ từng giờ trên thế gian: Thơm ngát hương một loài sen chứa chan. Nguồn chân lý vẫn bay lan mọi miền,
[1:19:08]và cuộc sống sẽ tan đi muộn phiền.
[1:19:29]Xin khắp nơi cuộc đời vang pháp âm, cho thế gian chẳng còn cảnh lầm than.
[1:19:43]Nguyện cầu mưa pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi,
[1:19:52]nụ cười tươi mãi trên đôi môi, vạn niềm vui đến cho cuộc đời.
[1:20:03]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai để người quên hết bao u hoài.
[1:20:21]Ước mơ mọi người càng vững tin lý nhân quả Phật đà xướng minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh. Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo màu soi khắp nơi.
[1:20:49]Nguyện cầu mưa pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi, nụ cười tươi mãi trên đôi môi, vạn niềm vui đến cho cuộc đời.
[1:21:06]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai để người quên hết bao u hoài.
[1:21:24]Ước mơ mọi người càng vững tin lý nhân quả Phật đà xướng minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh. Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo màu soi khắp
[1:21:48]nơi.