[0:00]Cứ đọc câu hỏi, rồi các thầy với các cô sẽ giải đáp. Sư phụ nghe và chứng minh và điều chỉnh vậy thôi, rồi mai sư mới giảng nha. Bây giờ... Kính thưa trên Sư phụ cùng toàn thể đại chúng.
[0:24]Tập hợp hết một số các câu hỏi trong buổi sáng hôm nay của các thiền sinh như sau: "Khi ngồi thiền, lúc con hướng sự chú ý vào toàn thân và để tâm ở vùng bụng dưới, chưa tập trung được vào kanda. Hơi thở của con vẫn phập phồng khi quên khi nhớ. Tuy nhiên, con có cảm giác như đang nhận biết được nhịp đập của mạch máu. Vậy cảm giác nhận biết được nhịp đập của mạch máu như vậy có phải là dấu hiệu của việc thực hành đúng hay không?"
[1:00]Dạ con kính thưa Sư phụ, kính thưa quý thầy, quý sư cô. Vâng lời chỉ dạy của Sư phụ hôm nay, Sư phụ có chỉ dạy là khi mà tha vấn thiền câu hỏi nào mà dễ thì các con trả lời, mà câu hỏi nào khó thì Sư phụ trả lời. Con kính thưa Sư phụ là đây là câu hỏi khó, con kính mời Sư phụ trả lời giúp cho chúng con. Kính thưa Sư phụ.
[1:25]Để có thể mà thấy được cái nhịp đập mạch máu, thấy được nhịp đập của tim một cách bình thường mà không phải do căng thẳng, thì người này đã vào sâu trong chánh niệm, tâm rất yên tĩnh. Còn ví dụ như chưa gom lại được kanda, tức là mức độ tĩnh, mức độ yên mình chưa sâu, mà thấy nhịp đập mạch máu tức là hồi hộp chứ không gì hết trơn, hồi căng thẳng á. Thấy đập bịch bịch là do căng thẳng, là do trông cho nó hết giờ để xả thiền, chứ không, chứ không phải là trình độ cao siêu gì. Tại vì để thấy được nhịp đập mà nhịp đập của tim của mạch máu mức độ tĩnh rất là sâu, không phải đùa. Nhưng mà trong khi chưa gom lại được kanda,
[2:08]tại ở mức độ sâu người ta an trú kanda một điểm rất nhỏ và rất nhẹ nhàng thì mới gọi là bắt đầu, bắt đầu bước vào nơi cái cửa nha. Chưa gì đâu. Rồi, tiếp câu khác đi con. Kính thưa, kính thưa Sư phụ là tiếp theo là một câu hỏi khó.
[2:32]"Trong công phu chỉ quán thì quán thường, quán vô thường hay quán bất tịnh, quán thân là một khối tội lỗi vô minh? Tuy nhiên, con không biết có phải do mình quán quá nhiều hay không mà đôi lúc cảm thấy bị nhờn, không biết nên quán điều gì? Hơn nữa, cảm giác mỗi lần ngồi xuống là lại quán đi quán lại những điều như trên?"
[3:03]Câu hỏi này hay nè. Và sư sẽ giải đáp cái câu này trong cái
[3:11]tối thứ ba ở Linh Quang nha, tối thứ ba ở Linh Quang. Tại cái quán nó là một trụ cột lớn của thiền định. Về phép chỉ thì Sư phụ đã giảng ở Từ Tân, còn cái cách quán, công dụng của quán, tác dụng của quán, cái thực hành của quán thì sẽ nói ở Linh Quang, nói rất kỹ. Hỏi câu này nói một cái 2 tiếng đồng hồ, chỉ một câu này thôi 2 tiếng đồng hồ. Thôi khó rồi, cho nó khó luôn con, nên đợi luôn qua thứ ba đi. Dạ thưa: "Khi ngồi thiền gần đây, chủ thể hành mỗi công phu chỉ mà thôi. Như vậy, trong công phu thiền có phải con chưa thực hành đầy đủ hay không?" Rồi, tới
[3:58]câu này dễ, câu này dễ. Dễ. Dạ, con kính thưa Sư phụ, kính thưa quý thầy cô, quý tu quý Phật tử rằng à cái mục đích tu thiền của mình thì theo như lời chỉ dạy của Sư phụ thì làm sao đó mỗi chúng ta phải thực hành đúng và có kết quả. Nhưng mà đấy chỉ là một vế thôi, mà vế quan trọng thứ hai đó là mình phải có thể dạy chính xác cho người khác. Chính vì vậy mà cái việc mà khi mà thực hành, đôi lúc có một số người mà có cái phước từ quá khứ thì họ chỉ cần một số cái yếu kỹ thuật chỉ thôi họ có thể nhiếp tâm được. Nhưng mà mình không biết hiểu hết về chỉ quán, không hiểu về hết cách thức tu hành thì sau này nhiều khi mình dễ dạy sai và không mang mang lại lợi ích nhiều.
[4:41]Chính vì vậy đi mỗi người thiền sinh thì chúng ta theo Sư phụ học, chúng ta phải đầy đủ được kỹ thuật chỉ và kỹ thuật quán, không chỉ là một cái phép chỉ không. Mà chúng ta phải tìm tòi và học cho đầy đủ. Chính như vậy thì đấy là một cái cái yếu tố rất là quan trọng, một một tiêu chí chuẩn mực của thiền sinh của tất cả chúng ta. Đó là công phu chỉ quán nó phải thuần thục chứ đừng chỉ là một cái kỹ thuật chỉ không. Mình có nhờ cái kỹ thuật chỉ nào đó, mình buông lỏng hay là mình an trú nó một chỗ nào đó mình yên nhưng mà đừng đừng chỉ dùng kỹ thuật chỉ mà hiểu thêm về phép quán nữa. Con kính mong Sư phụ chứng minh ạ. Dạ thưa:
[5:25]"Nếu điểm kanda không có cảm giác thì làm sao để chúng con biết mình đã đặt đúng vị đúng vị trí điểm kanda? Khi đặt tâm ở một điểm dưới rốn mà cảm giác tâm bị hút vào đó thì đó có phải là điểm kanda hay không ạ?"
[5:45]Thưa Sư phụ là theo tụi con đánh giá là câu này hơi bị khó. Mấy cô, mấy cô thấy dễ mà.
[6:01]Cái điểm kanda là một điểm 6 phân dưới rốn ở ngoài da. Và đặc biệt của nó là không cảm giác, không có cái gì cụ thể hết và cho ta chỉ định vị nó bằng trí tuệ. Còn nếu mà nắm được cái gì cụ thể rõ ràng, không phải kanda. Nhớ, đây là một điểm rất kỳ lạ, một điểm trung tính gì đó rất kỳ lạ mà không có gì để nắm bắt, chỉ định bằng trí tuệ mà thôi. Ta biết nó nằm ở đó, tâm mình để ở đó và không có gì để nắm. Nhưng mà để biết mình có an trú được kanda hay không là vọng tưởng mình bị cột vào đó hết. Vọng tưởng muốn khởi đi, không khởi được. Khởi rồi phải rớt trở lại ngay kanda đó thôi và ta không cần đối trị vọng tưởng, không cần biết vọng tưởng,
[6:46]không cần quan sát vọng tưởng, không cần lo lắng vọng tưởng, nhưng vọng tưởng nó cứ khởi nhưng không thể thoát khỏi cái chỗ kanda đó là đúng kanda. Còn cái cảm giác mà nó hút tự nhiên á là coi chừng. Cảm giác hút tự nhiên nó là một loại kết quả, một loại kết quả khi mà ta giống như tới lúc kết quả nó hiện ra, cái phước nó hiện ra nó có một điểm dường như nó hút cái tâm ta lại một điểm, thường điểm đó là điểm hội âm, ở đáy bụng. Cái điểm nó thường là điểm hội âm, đáy bụng nó hút ta vào, có thể nhập định luôn được. Kanda nó không hút ta vào để nhập định nhưng nó đưa ta vào định một cách làm chủ cái tâm mình bình thường chứ không bị bất ngờ.
[7:27]Còn cái mà bất ngờ nó hiện ra nó hút tâm mình vào nhập định luôn là một loại khi kết quả đã đến rồi, mà cái đó dễ bị nhất là nơi đáy bụng hội âm. Nó dễ bị. Cho nên, nhưng mà cái đáy bụng hội âm là nó chữa não và nó có thể tạo ra một kết quả bất ngờ nhưng nó không căn bản. Mà cái kanda mới là cái căn bản. Đó là lý do Sư phụ dạy hết rồi nhưng Sư phụ nhấn mạnh cái kanda thôi. Dạy hết, biết xương cùng, biết hội âm, này kia nọ biết hết. Nhưng rồi sư viết nguyên một bài kệ về kanda, nhớ không ạ, thành một bài hát luôn, bởi vì nó là căn bản cực kỳ. Ta cứ nắm kanda thì không sợ sai và khi mà ta nhập định vào
[8:09]tâm yên, mình làm chủ từng bước rất rõ ràng, không bị nó làm bất ngờ. Dạ thưa:
[8:18]"Đôi lúc khi ngồi thiền con cảm thấy mình như hòa cùng không gian, cảm nhận không gian xung quanh thật rộng lớn. Con cảm thấy mình không là gì giữa sự rộng lớn của không gian. Tâm của con vẫn thường tác ý theo năm tâm hạnh mà Sư phụ đã chỉ dạy. Khi ngồi như vậy con không có cảm giác đau chân nhưng sau khi xả thiền thì lại cảm giác hơi đau trên đầu. Trong quá trình thực hành con có sai điều gì hay không ạ?"
[8:59]Khi mà ngồi thiền mà thấy thênh thang, rỗng rang, mênh mông như vậy là tâm rất là yên. Nhưng mà lại quên những điều sư phụ dặn. Giữ điểm ở Kanda, nhớ mình là vô minh tội lỗi. Cho nên lúc đó đã có một chút hưởng thụ, một chút hưởng thụ, mặc dầu cũng ráng tác ý theo những điều sư phụ nói rồi, nhưng mà có cái phần hưởng thụ trong đó và kiêu mạn nó đã xuất hiện. Và do không có nhớ mình là vô minh tội lỗi mà không giữ cái điểm Kanda, cho nên khi xả thiền xong bị phạt là hơi đau đầu. Đó là quả báo đó. Nếu mà nếu mà không có giữ kỹ Kanda, không nhớ mình là vô minh tội lỗi, thấy có tiến bộ trong thiền định, tâm có yên, thênh thang kia nọ rồi phát điên.
[9:46]Sợ lắm nha quý phật tử. Nhất sợ nhất là lúc mà bắt đầu có kết quả. Tại khi mà có kết quả trong thiền ta bị cái kiêu mạn. Đây là điều mà sư phụ sẽ nói trong những bài về Chánh Niệm, Chánh Định sắp tới. Trong cái Tứ Diệu Đế, trong Bát Chánh Đạo, điều đó sư phụ sẽ nhắc lại một lần nữa. Khi chưa tu chưa kết quả thì không sao, có kết quả rồi bắt đầu mới có chuyện, mà cái chuyện chính của nó vẫn là kiêu mạn. Nó có sự ngấm ngầm của sự hưởng thụ, ngấm ngầm của cái kiêu mạn nguy hiểm lắm. Bởi vì trong cái Chánh Tinh Tấn, những cái Chỉ cái Quán sư phụ đã chuẩn bị hết, sư phụ đã dọn sẵn mọi thứ, chuẩn bị mọi thứ để chúng ta không bị vấp ngã khi sau này mình có kết quả.
[10:24]Đó, nên cái bị nhức đầu là do bị phạt đó, bị trừng bị bị phạt là do lúc đó hưởng thụ, quên mất sư phụ đã dặn cái gì. Nhất là nhớ là cái vô minh tội lỗi. Nên bài kệ ấn tâm á, bài kệ ấn tâm phải tụng là vậy đó. Lúc nào cũng nhớ mình vô minh tội lỗi. Buông cái đó ra một cái kiêu mạn nổi lên liền, không cản kịp. Vậy. Nó là vậy đó, sợ.
[10:51]Dạ thưa, khi con thực hành thiền định, con không biết là để tâm Hội âm hay là ở Kanda mới đúng? Tâm của con rất khó tìm được điểm để an trú, cứ bị vọng tưởng kéo đi hoài.
[11:08]Cái này dễ con, cái này dễ. Dễ. Trả lời đi con. Trả lời. Dễ mà. Dạ kính thưa sư phụ, quý thầy cô. Là à khi một người thiền sinh khi thực hành thì mình phải nắm được các cái căn bản về phép Chỉ và phép Quán. Khi mà mình thuần thục các phép Chỉ căn bản, Quán căn bản rồi thì tâm nó sẽ bớt vọng tưởng và mình mới dễ an trú được ở căn một cái kỹ thuật rất là cao ở trong cái phép Quán, đó là an trú ở việc huyệt Hội âm hay là an trú ở mảng xương cùng. Nếu mà mình thực hành thiền định, cái kỹ thuật Chỉ căn bản mà mình chưa có thuần thục, cái quán chiếu mình chưa có quán chiếu thì mình rất là khó để mà an trú được
[11:54]một cái vị trí mà ở huyệt Hội âm hay là mảng xương cùng. Chính vì vậy thì một người thiền sinh chúng ta thực hành thì căn bản đầu tiên mình phải ngồi đúng tư thế, tiếp theo đó là phải buông lỏng toàn thân. Và khi buông lỏng toàn thân như vậy đi thì mình trong quá trình ngồi như vậy đi thì những cái biến chuyển nơi thân mình phải mình phải điều chỉnh cho hợp lý, song song với cái kỹ thuật Chỉ căn bản thì chúng ta phải có cái phép quán chiếu, quán chiếu cảm giác thân này là thay đổi, thân này là tạm bợ hay là vô thường. Và hai cái Chỉ, Quán đó nó kết hợp với nhau làm cho cái lớp vọng tưởng mình nó bớt bị chi phối, bớt bị xao động đi và khi mình tâm
[12:31]lắng dịu rồi mình mới mới mới cảm nhận được là để tâm ở phía mảng xương cùng hay là một cái kỹ thuật cao cao cao cấp hơn. Còn nếu mình mà chưa có thuần thục Chỉ Quán mà mình vội vàng mình đi vào an trú ở một cái điểm mà đòi hỏi một quá trình thực hành như vậy rất là khó và làm cho mình cả thời thiền nhiều khi chỉ là vọng tưởng, và nhiều khi thành những cái hệ lụy việc cái việc đau đầu hoặc là căng thẳng. Dạ con xin sư phụ chứng minh và chỉ dạy thêm ạ. Phước. Loay hoay Chỉ, Quán mà cứ không được, phước bị thiếu. Phước. Mà phước không phải dễ làm. Cả một ngày hôm nay ai làm được việc gì phước nói sư phụ nghe. Không có hả?
[13:15]Đi phóng sanh hả? Chuẩn bị bao nhiêu ngày. Nên thực sự cái phước mà dễ nhất mà không tốn tiền, lúc nào cũng có thể làm được, ngày nào cũng làm được là lễ Phật. Lễ kính Phật là căn bản. Rồi nhờ cái phước lễ kính Phật ta mới có cơ hội làm tiếp những cái việc phước khác. Như hôm bài Chánh Mạng sư phụ có nói á, để làm ăn thì ngày nào ta cũng phải làm ăn, nhưng để làm phước, đếm lại coi nhiều khi một tháng chưa làm được một lần. Phước ư cái khó là cái đó đó.
[13:52]Câu hỏi tiếp theo: Con hay tập Khí công Nguyên pháp kèm theo hơi thở nguyên tắc 1 3 5: đứng yên hít vào 1, hạ tấn nín thở dài gấp 3, đứng lên thẳng thở ra dài gấp 5. Thỉnh thoảng vài hôm con có cảm giác tập không biết mệt. Trong đời sống, đôi lúc con cảm thấy phần bụng dưới cách rốn khoảng 5 phân, phía bên trong con cảm nhận có một điểm nóng như đốm than, đốm lửa nhỏ. Khi lao động, con phải dùng hết sức, hết sức bình sinh thì điểm đó cũng hiện ra giống như phụ giúp con. Cái cảm giác về điểm đó là ảo giác do con tập khí công bị sai hay là được gia hộ
[14:40]để con thấy được điều này? Xin sư phụ giải đáp thắc mắc ạ. Trả lời đi con, cứ việc trả lời. Dạ thưa, câu hỏi này khó quá sư phụ ạ.
[15:00]Có những cái cảm giác, những cái dấu hiệu mà khi ta tập khí công, thậm chí khi ta ngồi thiền mà nó xuất hiện kiểu đó đó, trong cái võ học ta gọi là đắc khí. Ta gọi là đắc khí, những hiện tượng nó hiện ra liền. Mà nó hiện ra làm người ta có cái sức mạnh. Nhìn bên ngoài ta mọi người thấy bình thường, nhưng mà cái sức mạnh của bên bên trong, những cái dấu hiệu đó đó nó làm cho ta hừng hực. Đó là lý do tại sao ta lao động không biết mệt, thế này thế kia. Người ta hồi xưa người ta tập để tìm mấy cái đó, mà đánh chưởng được là do nó đó, là do đắc cái khí đó. Và nhiều người ngồi thiền cũng xuất hiện những trạng thái
[15:36]đó, cũng hỏi, sư phụ nói đừng không quan tâm tới nó. Nó là đắc khí làm cho mình rất là khỏe mạnh, làm cho mình vượt qua được các bệnh tật, thậm chí mình chữa chữa bệnh cho người khác được. Nhưng nó không phải thiền. Nó trợ lực thôi. Mà khi mình đã ngồi thiền là quan trọng cái nhiếp tâm, quan trọng là hết vọng tưởng để đắc được Chánh Niệm rồi Chánh Định rồi Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền rồi vô ngã giải thoát. Chứ còn những dấu hiệu đó có khi nó xảy ra, và đôi khi nó dễ xảy ra. Khi tâm mình yên rồi, những hiện tượng đó nó cũng xảy ra. Và nó xảy ra là nội lực trong người mình đang cuồn cuộn cuồn cuộn,
[16:15]nhưng mà cứ nhiếp nó lại, an trú ở Kanda để không cho nó chạy bậy. Rồi sau đó trong cuộc sống, nhiều khi nó hiện ra tác dụng rất là lạ lùng. Hiện ra tác dụng lạ lùng, lúc đó ta cũng đừng ngạc nhiên và biết mình đắc khí thôi. Nên đắc khí tức là có được nội lực, người ta gọi là nội công á, và cái công lực này nó không giống như lực cơ bắp mà mọi người tập luyện. Ta không vận động cơ bắp nhiều, nhưng mà mình lại rất mạnh là nó đó. Cho nên cứ bình thường, không có gì phải lo, cũng không có khoe khoang. Cứ chú tâm là đi vào con đường thiền định giải thoát, còn nó có là điều tốt, nó hỗ trợ sức khỏe rất là nhiều, vậy thôi.
[16:58]Khi con ngồi thiền đến giai đoạn bị đau chân và rất muốn xả thiền, lúc đó con nên chú ý vào cảm giác đau và tác ý sám hối hay là con vẫn tiếp tục chú tâm vào công phu Chỉ Quán của mình? Xin sư phụ từ bi chỉ dạy cho con
[17:15]ạ.
[17:23]Thực ra thì mỗi người cơ địa khác nhau, nên khả năng chịu đau đến một lúc nào đó vượt khỏi giới hạn thì đừng ngồi nữa. Tại lúc đó bắt đầu ta bị phiền não. Ta ngồi không có đau, bắt đầu đau, phải chịu đựng. Cứ chịu mãi, chịu mãi như vậy. Trong cái khoảng mà ta chịu đau mà vẫn giữ công phu thiền định đó, nó tạo nên một con người ta có sức nhẫn nhục trong cuộc sống. Đau mà không giận, đau mà vẫn giữ hơi thở, vẫn giữ Kanda, vẫn thấy mình là vô thường thì nó đi vào trong cuộc sống á. Trong cuộc sống sau này có những điều đau,
[18:08]đau tinh thần á, chứ không phải đau, cái này là cái chân là đau vật vật cơ học, vật lý. Nhưng mà cái đau tinh thần á. Nhưng mà nó ảnh hưởng qua cái đau tinh thần. Sau này trong cuộc sống ta gặp những điều khó khăn, những điều đau nhưng mà không đau, bởi vì đã quá đau. Như có cái bài nhạc đó thì phải hả? Phải chưa? Đó. Tại sao mà trong người tu thiền rồi trong đời sống họ rất bình tĩnh, nhẫn nhục, chịu đựng được mọi thứ, vì lúc ngồi thiền đau mà không giận ai hết trơn á. Đau mà cứ lặng lẽ chịu đựng, đau mà cứ vẫn phải nhiếp tâm, trong cuộc sống này gặp đủ thứ khó khăn mình cứ bình tĩnh, bình tĩnh được hơn người khác là vì vậy.
[18:48]Nên cái khoảng chịu đau đó cũng là một khoảng mà ta rèn luyện cái sức mạnh tinh thần, đừng có bỏ vội. Tuy nhiên nó có cái giới hạn chứ không phải là vô hạn. Ta vượt khỏi giới hạn đó rồi, tâm mình chưa đủ định mà chỉ dùng ý chí để ráng chịu đau ngồi cho lâu thì cái ý chí đó bắt đầu làm cho bản ngã bốc khởi. Và vượt qua khỏi nữa bắt đầu nó thành phiền não, thành sự buồn, giận và nản. Đây là chỗ nguy hiểm. Nên ta cẩn thận cái chỗ này. Cẩn thận mình biết cái giới hạn chịu đựng của mình tới đâu thì xả ra, bởi vì phước mình cũng chỉ ngang tới đó, đừng ráng ngồi thêm nữa. Tuy nhiên ít nhất cũng phải được 30 phút khi mới đầu ngồi.
[19:31]Chưa 30 phút, không chết, cứ phải ngồi, đau gì đau cứ 30 phút. Sau 30 phút nếu đau thì ráng chịu thêm. Cái khoảng chịu thêm đó là khoảng ta tu, ta tu tập. Còn có những người mà người ta tu lâu rồi, nhất là tâm mình để được sâu xuống dưới, hoặc là điểm Kanda hoặc là đáy bụng thì cái giống như thần kinh nó cắt bớt cái cảm giác đau, tự nhiên mình ngồi thiền được lâu hơn mà ít đau. Nên khi ta đau, đừng để ý chỗ đau mà để ý cái Kanda hoặc để ý Hội âm, vậy mà cơn đau biến mất. Cho nên cái có trong chùa mình có cái chú tiểu, lúc đó bị gì không biết, bị quý thầy phạt đánh đòn, cái chú nói: "Quý thầy đánh con không đau vì con đã an trú tâm ở đáy bụng, Can...
[20:17]Hội âm rồi."
[20:24]Dạ thưa khi con ngồi thiền thỉnh thoảng có một điểm khí nghẽn ở cổ khiến ngứa và ho thành tiếng thì không biết con bị gì? Dạ. Ừm. A nếu mà nói bị vướng hả con? Bị vướng, bị vướng. Vướng thì có hai trường hợp, một là bệnh lý, có thể bị ho, bị đàm hoặc coi chừng u, cái đó mới sợ. Và hai là do cố ý thở, thở mà có điều khiển. Khi mình thở mà có điều khiển, ngồi thở một lát bắt đầu nghe nghẽn. Nghẽn ở mũi hoặc nghẽn ở cái cuống họng, nghe ở khí quản. Nếu mà ngồi thở mà thấy nghe nghe nghẽn rồi, nãy giờ mình có cố ý thở thở có điều khiển nhiều quá, nên nó dằng ở trên não á và nó tạo ra cảm giác nghẽn.
[21:16]Cái nghẽn đó là cái sinh lý tự nhiên của tâm lý và sinh lý khiến cho nó báo cái sai của ta ra. Nhưng có khi cũng là chư thiên khiến biết tu sai rồi đó, có điều khiển á. Nên ở đây, cái căn bản của hơi thở ta nhớ là gì? Biết mà mà không điều khiển. Cái thời gian đó tập cũng rất là lâu. Như hôm ở Từ Tân vừa rồi Sư mới hỏi anh Thái Thiện Bảo: "Cái giai đoạn mà tu hơi thở mà biết mà không điều khiển anh tu mất bao lâu?" Anh nói: "Dạ, 3 năm." Để mà có thể được biết mà không điều khiển, chứ không phải là dễ đâu, nha, vậy.
[21:53]Khi con cảm giác điểm lơ lửng dưới bụng, thực hành diễn quán thì con xuất hiện hỷ lạc. Có khi suốt thời thiền, có khi không. À lúc công việc hằng ngày con cảm giác toàn thân, nhớ thân vô thường, nguyện lòng thương yêu thì hỷ lạc xuất hiện ở nơi tâm của con. Thì à như vậy công phu của con đúng hay sai ạ? Đúng mà chưa đủ. Tại vì cái điểm mà lơ lửng ở đáy bụng á nó thuộc dành cho những người tâm yên rất là sâu mà nó mất cái căn bản của canda ở ngoài da. Cái canda ở ngoài da nó mới là căn bản. Còn mình vào trong cái điểm lơ lửng hoặc là xuống dưới hội âm thì nó dành cho cái người tâm đã có cái căn cơ tốt, nó yên nên được yên là như vậy.
[22:40]Mà khi tâm yên thì bắt đầu bước vào trong đời sống. Bước vào trong đời sống cái này Sư sẽ giảng ở Linh Quang vào tối thứ Ba. Khi mà tâm yên, tự nhiên trong đời sống mình lúc nào cũng biết toàn thân, lúc nào cũng biết toàn thân. Nhưng mà cái đây là một cái thử thách rất là lớn, tối chưa tới chỗ này mới là phiền nè. Khi mà trong đời sống hằng ngày ta thanh tịnh và lúc nào tự nhiên cái biết nó dính vào toàn thân của mình, rồi bắt đầu ta bước vào Tứ Niệm Xứ, đó là quán thân trên thân. Lúc đó an trú chính mình và chính mình là cái thân này. Nhớ, tự nó an trú chính mình. Nhớ giùm, lúc mình không cố ý, tâm thanh tịnh mình không có ý nhưng tự nó an trú
[23:19]chính mình và chính mình lúc đó là cái thân này và cái thân này là vô thường. Nhưng, lúc đó những cái ý niệm khen bí mật nó khởi lên, kiêu mạn. Nên lúc đó là lúc mà phải vất vả giữ cho chặt cái ý niệm mình vẫn là vô minh tội lỗi. Không giữ được cái này là đời tu hư liền. Không hư kiếp này cũng hư những kiếp sau. Nên cái câu thần chú mà chính mình vẫn là vô minh tội lỗi là cái cái cứu cuộc đời của ta đó, cứu cái cái cái sự tu hành của ta. Nên lúc đó là vì người này biết tác ý, biết tác ý là khi biết toàn thân như vậy cái biết thương yêu này kia nọ là cũng như lý tác ý là tác ý thiện nhưng chưa đủ.
[23:59]Chưa đủ trị được cái kiêu mạn. Và không biết rằng là lúc đó bước đầu bước vào Tứ Niệm Xứ. Cái này là tới tối thứ Ba Sư mới giảng.
[24:18]Câu hỏi liên quan đến bệnh lý. À thưa Sư phụ là càng ngày có nhiều người bị suy thận và càng trẻ hóa gây ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống và việc tu tập. À vậy chúng con đề phòng và chữa trị như thế nào? Dạ.
[24:40]Cái thận suy càng lúc càng trẻ hóa vì có nhiều lý do.
[24:48]Lý do là cái internet bây giờ nó nó phổ biến và người ta ngủ ít, thức nhiều để lướt mạng. Và nhiều người làm công việc trên mạng liên quan tới miệt mạng cũng phải thức rất là khuya. Nên cái thức nhiều, ngủ không đủ giấc, một nguyên nhân của suy thận. Lý do thứ hai nữa là cái thức ăn thức uống của ta bị nhiễm hóa chất, không ung thư thì cũng suy thận, hóa chất. Và trong đó có một cái nước H2O, nước tinh khiết họ lọc, chỉ còn H2O.
[25:27]Và ta nhớ như điều: Ví dụ như cái dây điện mà nó rớt xuống dưới sàn mà dưới sàn đó có nước ướt, ta giẫm lên cái nước đó thì chuyện gì xảy ra? Chuyện gì xảy ra? Ta bị giật liền phải không? Bị điện giật liền. Tại sao điện từ nơi cái dây điện bị rò nó đi qua nước nó giật vào ta? Lý do là vì sao? Vì nước dẫn điện. Phải không à? Vì nước dẫn điện. Mà tại sao nước dẫn điện? Bởi vì nước không tinh khiết. Nước trong đó nó có nhiều những cái ion ở trong đó. Bây giờ bắt đầu giảng tới hóa học này chắc chết quá, giảng ion là tại sao, electron sao, dư một viên, hai viên sao, mà giảng tới sáng mai nữa ạ. Mấy học trò này chắc trả bài lại cho thầy cô sạch hết rồi quá, không còn ai nhớ quá.
[26:17]Còn ai nhớ ion là gì không à? Có được một người gật đầu. Nên nước không tinh khiết nó lẫn những cái tạp chất, những cái nguyên tố hóa học khác lẫn trong nước khiến làm cho nước xuất hiện những ion.
[26:34]Ngửa bây giờ định nghĩa ion nữa. Ion là nguyên tử mà nó mất hoặc là nó dư thêm một electron hay hai electron, nó chạy loạn ở trong cái cái chất đó. Cho nên những cái ion mà dư hay thiếu đó nó làm cho nước bị dẫn điện. Ta đặt chân lên nước ta bị điện giật liền. Còn nếu nước hoàn toàn tinh khiết, ví dụ ta cắm một cái dây điện vào nước tuyệt đối chỉ có H2O, ta thọc cái tay ta vào không có giật. Vì nước tinh khiết không dẫn điện, nhớ điều đó. Và con người ta cần điện hay không? Con người mình có cần điện không? Cần nha. Bởi vì ta có nước điện giải là vậy đó. Khi ta bị mất nước, ta phải uống nước điện giải.
[27:19]Nước điện giải nó mới nó mới trao đổi chất, nó mới làm cho ta khỏe. Cho nên là nước tinh khiết coi chừng là một lý do, không có điện giải, không đủ điện giải để trao đổi chất. Những thị giả theo Sư phụ lâu năm biết, lúc nào cũng phải uống nước trà. Rồi nhiều thứ ăn uống do cái thông tin bây giờ truy cập dễ dàng nên những thông tin đồi trụy tràn ngập trong xã hội. Và những lớp trẻ bây giờ bên ngoài nhìn mặt nó đàng hoàng nhưng nhưng đằng sau nó là một cuộc sống hư hỏng rất sớm. Và chính cái cuộc sống hư hỏng sớm đó làm người ta hư thận. Đó là một điều, để ý cái đó. Nên bây giờ muốn giữ cái thận cho lớp trẻ lại, ta phải làm lại hết toàn bộ.
[28:09]Lọc hết những thông tin độc hại. Trẻ chỉ được cung cấp những thông tin trong lành, thiện lành, để cho đời sống nó đàng hoàng, trong sạch. Cả trong bóng tối, trong bí mật, trong lúc một mình nó, nó cũng phải sống đàng hoàng, trong sạch. Rồi cái thức ăn, thức uống, giấc ngủ, tập luyện. Và thêm một điều nữa, cái tập luyện vậy đây thêm một yếu tố tâm lý đạo đức cũng làm người ta mạnh thận nữa, biết kính trọng người lớn. Con nít mà biết kính trọng người lớn, thận sẽ khỏe. Yếu tố tâm lý nhưng làm bổ thận. Nha, có nhiều cái làm bổ thận: nước có đủ điện giải làm bổ thận, thức ăn tốt làm bổ thận, ngủ đủ giấc, luyện tập đủ giấc, sống cuộc đời sống phạm hạnh trong sạch
[28:55]làm bổ thận và một cái tâm lý cũng làm bổ thận là biết kính trọng người lớn. Nên ngày xưa con nít mà gặp người lớn là biết khoanh tay cúi chào, thận nó rất là tốt, để ý đó.
[29:10]Dạ thưa, vào thời khóa thiền vào buổi tối, con nếu con ngồi muộn sau 10:30 thì hay bị cảm giác ngứa toàn thân, không sao ngồi yên được và phải xả thiền sớm. Hiện tượng trên là là bị như thế nào ạ?
[29:28]Khi ngồi trễ như vậy tụi con sẽ bị thiếu giấc ngủ rồi sáng hôm sau sẽ không có ổn. Vậy, nên cái ngứa nhiều khi có nhiều lý do lắm á. Đôi khi bị chuyện này bị chuyện kia, nhưng mà đó cũng là một sự nhắc nhở ở trên đó, họ họ không biết làm cái gì để nhắc mình, nói không mình không nghe, thôi ngứa này nó dễ hiểu hơn. Vậy được rồi, cho nó ngứa được rồi.
[29:54]Tiếp theo một câu hỏi liên quan đến đạo tâm. Làm thế nào để con giữ và nuôi được cái lý tưởng đạo tâm của mình giữa cuộc sống đầy bộn bề và biến động khiến tâm của con dễ lung lay? Kính mong trên Sư phụ chỉ dạy ạ. Thôi cứ ráng độ cho người khác tu.
[30:19]Mình giúp cho người khác có đạo tâm, tự nhiên đạo tâm mình vững vàng, vậy đó. Giúp cho người khác biết tu, giúp người khác biết đạo, rủ người khác đi chùa, rủ người khác làm phước, rủ người khác tham dự khóa thiền, rủ người khác tham gia đạo tràng. Giúp cho người khác tu như vậy, tự nhiên đạo tâm mình lại vững lên liền. Còn cái đạo tâm mình cứ hay lung lay, lung lay, mình biết đạo rồi, thì cũng giống như huynh đệ, cũng nghe Pháp rồi, nhưng mà tại sao đạo tâm người ta vững, đạo tâm mình lại không vững? Chỉ bởi vì ở một lúc xưa, một kiếp nào đó, mình đã lỡ nói một vài lời nào đó bàn lui ra làm cho người khác do dự,
[30:56]thế là quả báo đến với mình là mình cứ bị lấp lơ lấp lửng lấp la lấp lửng. Nên bây giờ nhớ nói lại, nói làm sao để mà củng cố được đạo tâm của mọi người, không nói lui. Như vậy tự nhiên đạo tâm mình sẽ vững chắc, vậy thôi. Dạ, dạ thưa Sư phụ là khi tọa thiền con vắt trăng lên tầm 15 - 20 phút thì cảm giác như có trăm con giun bò loạn trong bụng làm con bị nhột và rất khó chịu. Xin Sư phụ giải đáp giúp con.
[31:33]Nó là một ảo giác. Mà cái ảo giác á, nó cũng hiện cái nghiệp của mình. Nó chỉ là một ảo giác thôi chứ nó đâu có con giun, mổ bụng ra không thấy con nào hết trơn á. Tức quá mổ bụng không thấy con nào á, nhưng mà đóng bụng may lại ngồi thiền cái nó lại giun nó bò. Đây là ảo giác nhưng cũng là nghiệp. Nghiệp này là nghiệp gì? Nợ chúng sinh. Nợ chúng sinh. Cái nợ gì liên quan tới sát sinh hơi nhiều. Cứ đi phóng sinh, sám hối cái đó vậy rồi hết nha.
[32:10]Kính thưa trên Sư phụ, mỗi khi con ngồi thiền, con thực hành đặt tâm dưới đáy bụng lại bị rơi vào tình trạng hôn trầm. Thì trước khi thực hành con vẫn tỉnh tỉnh táo, sau khi thực hành phết chỉ thì con đều bị hôn trầm như vậy. Xin Sư phụ giải đáp ạ. Thì đừng để tâm dưới đáy bụng nữa. Sư phụ chỉ nhiều điểm lắm á, có phải một điểm đó đâu. Kanda đâu? Xương cùng đâu? Biết toàn thân đâu? Biết bụng dưới đâu? Ha, nó nhiều điểm mình phải linh động, mình rà rà rà rà tìm trong những cái đó cái nào hợp, cái nào mình không bị hôn hôn trầm, cái nào tâm cảm thấy yên thì dừng lại ở đó tu một thời gian đi. Rồi cuối cùng là Kanda.
[32:51]Còn hội âm nó là một điểm đặc biệt, nó làm cho cái não mình dịu lại, mà lúc mà mình đang nhiều khi đang thiếu ngủ nữa, để tâm hội âm một cái là nó giấc ngủ nó hiện ra liền. Nó cái não nó đòi cái nó nó đòi nợ liền, tức là não nó thiếu ngủ là ta buồn ngủ liền. Đó là dấu hiệu tốt, nhưng mà ngồi thiền mà ngủ tốt thì kỳ quá. Phải tìm những điểm khác để làm sao đừng ngủ, nhưng mà dấu hiệu đó người này đang thiếu ngủ.
[33:21]Dạ, dạo gần đây khi bắt đầu vào thiền, con có thể cảm nhận được hơi thở rõ ràng. Tuy nhiên khi con tạm ngưng quan sát hơi thở để quay lại quán thân vô thường, quán chiếu tội lỗi thì vọng tưởng lại bị khởi lên rất nhiều, khiến con rất khó quay lại với hơi thở.
[33:40]Xin Sư phụ chỉ dạy cho chúng con ạ.
[33:45]Khi biết hơi thở mà tâm yên thì cái căn cơ của mình nó đang hợp với hơi thở. Cứ giữ cái đó cho tâm yên cái đã. Khi tâm rất yên rồi, bắt đầu mới tác ý quán một chút vô thường, quán mình là vô minh tội lỗi, quán thế giới này là hư ảo, tạm bợ, một chút thôi, không nhiều, tại vì cái căn cơ của mình nó phù hợp với hơi thở. Rồi cũng phải Kanda. Tức là phải thực hành cho biết cho hết, nhưng nó đang hợp với hơi thở thì giữ hơi thở. Sư biết vậy có những người họ hợp với hơi thở, họ nắm hơi thở cái họ nhập định luôn. Sau này họ chỉ dạy toàn hơi thở, và dạy toàn hơi thở thì lại là một điều thiếu sót. Nên chúng sinh tu theo không kết quả, tại đâu phải ai cũng hợp với hơi thở.
[34:32]Đó là lý do mà Sư dạy chỉ quán rất nhiều cách, đầy đủ hết. Mình hợp một cái nào, nhưng mình phải biết tất cả và dạy tất cả chứ không được dạy một cái. Mà mình có hợp một cái, cũng phải thực hành cho hết, mặc dù những thực hành khác không cần nhiều, nhưng phải thực hành cho hết để biết kinh nghiệm mà dạy người khác. Như giờ đang hơi thở đang yên thì đừng bỏ hơi thở, khờ dại bỏ hơi thở làm chi. Nó là đang phết chỉ đó, bắt đầu điều chỉnh cái hơi thở chậm, ít, êm rồi bắt đầu tới Kanda. Cuối cùng là gì? Ba chân kiềng đưa ta đi xa, nhớ không? Ngồi thiền an trú ở Kanda, gì nữa? Chậm, ít, êm, hơi thở vào ra, gì nữa?
[35:15]Rồi nhớ mình vô minh tội lỗi, rồi ba chân kiềng đưa ta đi xa. Nên nhớ cuối cùng phải là ba cái đó nó nó đồng bộ hết. Còn hơi thở vẫn phải cuối cùng là chậm, ít, êm một cách tự nhiên. Hôm trước ở Từ Tân Sư có nhắc: Cái ít coi chừng, ta ép nó ít cái ta bị thiếu oxy não cái là hư não liền. Nên cái ít là một cái ít tự nhiên, dễ chịu, tức là ta đủ oxy lên não, dư, dư động tâm liền. Ta cần một cái oxy vừa đủ để nhiếp tâm. Đừng khờ dại tham lam hít nhiều cho rằng nhiều oxy thì tốt, không, nhiều oxy hại não.
[36:00]Cái người ham hít nhiều mau chết, vì người ta đã làm nhiều cái thí nghiệm rồi. Là một cái ông bác sĩ đó ổng kêu cái ông lực sĩ tới, ổng ổng kêu thở mạnh vô, hít vô nhiều cho tôi, hít vô nhiều cho tôi, hít 10 hơi ông lực sĩ ngã cái bịch xuống xỉu liền. Tại vì khi ta dư oxy, não ta bị hư, không có tốt đâu. Thiếu oxy não cũng hư, dư oxy não cũng hư, và cái hơi thở chậm, ít, êm ở cái mức độ ít vừa đủ oxy ta nhiếp tâm được. Cái hơi thở tuy là nhiếp tâm được, nhưng nó chưa tới cái chậm, ít, êm cũng là chưa tới, mà đã vội bỏ rồi là sai.
[36:40]Dạ thưa, con để tâm dưới đáy bụng khi vọng tưởng lắng xuống, con vẫn biết rõ toàn thân, vẫn tác ý thân này là vô thường, cảm giác thư thái hiện ra, nhưng con vẫn chưa thấy được hơi thở xuất hiện. Mỗi lần con chủ ý đến hơi thở là bị điều khiển hơi thở. Xin Sư phụ chỉ dạy ạ. Thế hôm trước Sư phụ đã nói ở Từ Tân chắc chưa nghe à nha. Sư nói hơi thở mình có hai đặc đặc tính phải không? Một là gì? Có đặc tính là thần kinh thực vật và một đặc tính là gì? Thần kinh động vật. Khi mình không để ý tới hơi thở thì hơi thở nó thuộc về nó biến qua thành biến dạng thành thần kinh thực vật là tự nó thở, nên mình vẫn sống phây phây vì nó đang
[37:27]thở á, nó tự động nó thở, đó là thần kinh thực vật. Còn khi mình biết nó một cái, lập tức hơi thở trở qua thần kinh động vật liền là mình phải điều khiển. Mà trong khi mình ngồi thiền thì mình phải biết hơi thở để nhiếp tâm, chú tâm vào hơi thở. Thì khi mình chú tâm vào hơi thở vậy, hơi thở nó trở thành thần kinh động vật là phải điều khiển. Và cái điều khiển lại làm cho não căng. Nên ở đây biết hơi thở mà không điều khiển hơi thở là một cái con đường mà một cái kỹ thuật, một phương pháp mà lật ngược cái bản năng lại nên không dễ tí nào. Đó là lý do mà Sư hỏi anh Thái Triều Bảo: "Này mấy năm?", anh nói:
[38:04]"3 năm con tập cái này" mới được cái hơi thở biết mà không điều khiển. Nên giống vậy đó, nên biết mà không điều khiển, phải tập cái đó. Mà nếu tập hoài không được, lạy Phật xin, ra lạy Bồ Tát Quan Âm xin, lạy vài hôm được liền. Rất là linh ứng, chư Phật, chư Bồ Tát thương mình, mình có thành tâm cầu nguyện, các Ngài gia hộ mình là biết hơi thở liền, nắm được liền, thấy không?
[38:32]Dạ thưa, trong lúc dụng công con cứ bị lẩn quẩn, chồng chéo giữa Chỉ và Quán, nên cho con hỏi tâm mình đang ngang mức độ nào thì nên tập trung vào Chỉ, mức độ nào thì tập trung vào Quán ạ? Hôm rồi ở Từ Tân á, sư phụ giảng toàn bộ cái Chỉ thôi, chưa giảng tới Quán. Ít bữa ở Linh Quang mới giảng tới Quán. Sau khi giảng xong Chỉ và Quán rồi, bắt đầu sư phụ mới nói tới cái mà Chỉ Quán phối hợp đan xen thế nào nơi một con người, nơi một cái sự tu tập. Vì người ta cần kết hợp cả hai bên, chứ không có tách qua ra, tách lại, mà lúc đó nó phải tự mình cảm nhận cái cơ địa của mình, cái căn cơ của mình là nên làm cái gì lúc đó.
[39:15]Mình Chỉ rồi bổ sung thêm Quán, Quán rồi bổ sung thêm Chỉ, tự mình phải rà đi rà lại để xoay xở, improvise, tự mình phải xoay xở. Và cái tự mình xoay xở đó, nghĩa là giống như bây giờ sư phụ cho đủ thức ăn nè: đây là cơm nè, sữa, mắm, đường, nước tương, tàu hũ ra đó. Rồi lúc đó hỏi sư phụ: "Giờ con ăn cái gì trước?" Ăn cái gì kệ con chớ. Thích gì ăn, miễn sao ăn đủ hết thôi đừng thiếu món nào thôi. Thí dụ con gắp rau muống rồi con chấm nước tương rồi con và miếng cơm, rồi con gắp miếng tàu hũ chấm nước tương ăn miếng cơm, kệ con chớ. Miễn sao ăn cho hết cái mâm cơm giùm sư phụ thôi chớ. Bây giờ còn hỏi mà trước món ăn sau cái gì nữa?
[39:55]Cũng vậy, Chỉ Quán sư phụ đã liệt kê ra hết rồi, mình xoay qua xở lại, xoay qua xở lại, miễn mình thấy dễ chịu, miễn tâm mình nhiếp được là đúng, chớ lúc đó không ai dạy ai. Cũng như như thà thả mâm can cơm ra rồi sư phụ không có đứng đó sư phụ nói này: "Gắp cái này đi con!" Rồi ăn xong rồi: "Gắp cái món này đi con!" Sư phụ không có làm chuyện đó. Tự con tự ăn tự làm, mặc dù bắm mâm cơm thì dọn ra đủ mắm món hết rồi, mà gắp món nào kệ mình chớ. Thích món nào gắp đi chớ, gắp chừng nào cho nó hết mâm cơm rồi đứng lên đi thôi. Xá xá rồi đi, vậy thôi nha.
[40:27]Kính thưa sư phụ, khi con ngồi thiền được à... Nãy như mới nói hết rồi tự nhiên giờ nó ở đâu nhiều thế? Dạ, vẫn còn vài câu nữa thưa sư phụ ạ. Khi con ngồi thiền được thân tâm rỗng rang, khoảng thời gian ngắn thì có xuất hiện ý muốn mình thử đạt được cảm giác an tĩnh sâu hơn mà con rất khó diễn tả. Khi đó con vuột mất Kanda và sau đó phải làm lại phương pháp thiền từ đầu. Thường sẽ bị lặp lại lặp đi lặp lại như thế, xin sư phụ giải đáp giùm giúp con. Nói lại, con nói vừa mất mấy chữ quan trọng, con đọc lại câu hỏi cho kỹ. Khi con ngồi thiền và được thân tâm rỗng rang trong thời gian ngắn thì có xuất hiện ý muốn mình thử
[41:09]đạt được cảm giác an tĩnh sâu hơn mà con rất khó diễn tả. Khi đó con vuột vuột mất điểm Kanda và sau lại phải làm lại phương pháp thiền từ đầu, thường sẽ bị lặp đi lặp lại như thế, xin sư phụ giải đáp giúp con. Cái lỗi nằm ở chữ "muốn" á! Cái lỗi nằm ở chữ "muốn" sâu hơn. Cái lỗi nằm ở chỗ đó. Nên ở đây á, có nghe cái bài "Nói với nhau" chưa? "Không ước mơ Niết Bàn, không chấp nhận trôi lăn." "Không ước mơ Niết Bàn, nhưng cũng không chấp nhận trôi lăn." Nên cái lỗi người này là ước mơ Niết Bàn. À, còn cái lỗi những phàm phu ngoài đường là chấp nhận trôi lăn. Còn ta là người tu, ta không ước mơ Niết Bàn nhưng không chấp nhận trôi lăn.
[42:05]Biết rằng cái cảnh giới mình đang đạt được là chưa tới đâu, vậy thôi, nhưng đừng ước mơ cao hơn. Cái mà không ước mơ Niết Bàn, không chấp nhận trôi lăn là một chìa khóa rất quan trọng. Cảm giác đó rất khó chịu, nhưng đó là tinh túy của thiền định đó. Phải suy tư về cái câu đó cho kỹ. Cái người này lỗi cái là ước mơ Niết Bàn. Còn ở ngoài đường ngoài kia, lỗi ngoài kia là chấp nhận trôi lăn. Còn mình ngồi thiền, nhớ: không ước mơ Niết Bàn, không đòi cao hơn, không đòi hay hơn, không đòi chứng hơn, nhưng không chấp nhận cảnh giới hiện tại của mình. Mà nhưng vẫn phải tu trong cái hiện tại, vẫn phải Chỉ Quán trong cái hiện tại, nhưng biết nó đang còn gì?
[42:46]Vô minh tội lỗi. Mà đòi hỏi cao hơn? No, không ước mơ Niết Bàn, không đòi hỏi cao hơn. Nhớ, cái bí quyết đó quan trọng lắm á.
[42:58]Dạ thưa, đến với câu hỏi cuối cùng: Kính thưa sư phụ kính yêu, con ngồi thiền nhắm mắt, rồi con thả lỏng người, tự nhiên có một luồng điện đi từ vùng thắt lưng lan khắp cơ thể, rồi con cảm thấy cảnh vật xung quanh biến mất, thân con cũng biến mất, chỉ còn hai lòng bàn chân và bụng đang thở. Xin sư phụ giải đáp giùm con. Á là tâm yên á, tâm yên nhưng mà mất cái Chỉ Quán. Thứ nhất là không nhớ mình vô minh tội lỗi. Thứ hai, cái hơi thở trầm - ít - êm bị mất, và thứ ba là mất cái Kanda luôn. Cho nên những cái hiện tượng đó nhiều khi nó nhiều hiện tượng hiện ra khi tâm mình yên, có khi thấy mình như đang ngồi lơ
[43:43]lửng giữa không khí, có khi thấy mất hết thân, vân vân. Đó đều là những ảo giác mà sư phụ có dặn rồi. Năm chướng ngại trong thiền định mà ảo giác là một chướng ngại, mà khi mà tâm yên rồi, nó nhiều loại ảo giác tùy theo từng người, tùy theo từng cơ địa, tùy theo từng cái tâm lý bí mật mà mình xuất hiện những ảo giác đó. Nhưng mà nhớ ảo giác thì ảo, nhớ giữ giùm sư phụ ba cái thôi: ngồi thiền an trú ở Kanda, trầm - ít - êm hơi thở vào ra, rồi nhớ mình vô minh tội lỗi, ba chân kiềng đưa ta đi xa. Vậy thôi.