[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư tôn đức Tăng Ni, kính thưa quý Phật tử. Hôm nay là Tết Trung thu, mình làm trước một ngày, bởi vì hôm nay Chủ nhật, ngày mai sợ mọi người mắc đi làm. Nhưng mà có lần này, năm nay thì có tổ chức cái lễ chẩn tế.
[0:25]Cái nghi lễ chẩn tế là nghi lễ cũng đặc biệt của Phật giáo Bắc tông, vừa có cái tính như là Tịnh độ tông, vừa có cái tính của Mật tông. Nhưng mà những cái nghi thức này thường lại là do các thiền sư ngày xưa lập ra, lạ vậy. Ta thấy là của Tịnh độ, của Mật tông nhưng lại là do các thiền sư lập ra. Và chuyên dùng để mà phổ độ, cứu độ, giải oan bạt độ cho các vong linh vất va vất vưởng và những vong linh bị giam cầm ở địa ngục. Cái nghi thức này là như vậy. Nhưng mà nếu bằng con mắt thường á, thì ta chỉ thấy là một cái nghi lễ trang nghiêm, vẻ hay hay, là lạ. Nhưng mà tuy nhiên, nếu chư kinh sư á, các vị kinh sư sám chủ mà họ có cái đạo
[1:15]lực tu hành, rồi cái bài tụng của họ có cái nội dung nó sâu sắc về đạo lý, thì nó tạo thành cái thần lực rất là lớn, chứ không phải là tầm thường. Hôm nay á, thầy có một bài pháp nho nhỏ để làm quà cúng dường lên chư tôn, gửi tặng quý Phật tử, cái tựa đề nghe rất là khó chịu, đó là: Va Chạm. Va chạm. Chúng ta hay nghe cái chữ "va chạm", tức là sống gần nhau mà xích mích, phải không à? Xích mích, không vui, hơn thua, gây gổ, tranh cãi, thậm chí đánh nhau nữa thì ta gọi chung là va chạm. Va, chạm, đụng chạm, đụng. Nhưng mà cái chữ đụng, đụng chạm, va chạm này thì nó nhiều cái mức độ. Mà có nghĩa là sống bên cạnh nhau mà
[2:10]không vui, ghét nhau, thậm chí xích mích, chỉ trích, cái gì đại khái là như vậy đó. Thì cái sự xung đột đó, ta gọi là va chạm đó, khiến cho cuộc sống của chúng ta không hạnh phúc. Ở mức độ nhỏ, như một cái phòng, phòng trọ có hai, ba người mà sống va chạm thì cái phòng đó không vui. Mà ở mức độ lớn như là một thế giới này mà xung đột, va chạm với nhau thì thế giới này không hạnh phúc. Rồi, r- đó là từ nhỏ tới lớn như vậy. Thì còn khoảng giữa giữa một cái gia đình, một cái cộng đồng, thậm chí một cái chùa, mà nếu có va chạm, có xung đột thì cái cộng đồng đó thật là mất hạnh phúc. Nên có nhiều cái điều để làm cho ta không hạnh phúc,
[2:59]nhưng mà trong đó có một cái điều là va chạm. Nên hôm nay chúng ta nói với nhau về một cái điều nho nhỏ này, để chúng ta xem cái va chạm nó từ đâu đến, rồi tránh như thế nào, hóa giải như thế nào để bớt đi một yếu tố làm ta đau khổ trong cuộc đời này. Như vậy. Cái hiện tượng của cái va chạm là gì?
[3:25]Bản chất của sự va chạm là gì? Thường đầu tiên là hoặc là mình không bằng lòng ai, hoặc ai không bằng lòng mình. Đầu tiên nghĩa là như vậy. Nghĩa là mình không bằng lòng ai nghĩa là mình có chê, có chỉ trích, có tranh hơn thua, thậm chí hơi có tranh giành, có giành giật. Hoặc là mình bị người khác như vậy. Hoặc mình bị người khác chê, chỉ trích, hơn thua và giành giật. Thì đó là xuất hiện sự va chạm, sự đụng chạm. Nếu mình là người chê người ta, thì người ta phiền não, người ta phản ứng lại. Người ta cãi lại. Nếu người ta chỉ cãi là người ta phủ nhận, khước từ cái lời chê bai của mình thôi, thì nó nhẹ.
[4:18]Nhưng không, người ta sẽ chê lại mình, chỉ trích lại mình, mắng lại mình, để thành ra một cuộc đối đầu. Mắng qua, chửi lại. Bắt đầu từ cái chê của mình với người khác. Hoặc ngược lại, mình bị người khác hơn thua giành giật, buộc lòng mình phải như bảo vệ lấy quyền lợi của mình, mình phải chống lại người ta. Thì cái đó nói là nhẹ, nhưng mà nặng hơn, người ta giành mình, mình giành lại. Ví dụ người ta đánh mình, mình đỡ thì cũng là va chạm nhưng một phía thôi, người ta đánh mình, mình đánh lại thì bắt đầu thành một sự va chạm, xung đột thật sự ở trong cái trong cái cuộc sống là như vậy. Cho nên là bản chất của cái sự va chạm
[5:00]đầu tiên chỉ là cái tâm ý không bằng lòng với nhau. Chữ không bằng lòng là nói nhẹ, nhưng mà nói sâu xa hơn là chỉ trích, chê trách, tranh hơn, tranh thua, giành giật với nhau. Đó, đó đầu tiên là như vậy, rồi sau đó tùy đánh đá, giết hại gì khác. Hoặc là mình bị hoặc chính mình tác ý với người khác giống như vậy, đó gọi là va chạm. Thì nếu như vậy, muốn cho cái cộng đồng đừng va chạm thì là sao? Thì hoặc là chính mình đừng có chỉ trích, chê bai, hơn thua, tranh giành với ai là một, phải không? Hoặc là nếu mình bị người khác chỉ trích, chê bai, hơn thua, tranh giành thì, thì mình sao?
[5:47]Ví dụ bây giờ ta định nghĩa lại nè: một cộng đồng bị va chạm nghĩa là hoặc là mình chê bai, chỉ trích, hơn thua, tranh giành; hoặc mình bị người khác chê bai, chỉ trích, hơn thua, tranh giành. Đó, đó, biết rồi. Biết rồi, chính vì cái điều này rồi phải đối phó, phải bảo vệ, phải tự vệ, nó thành ra xung đột, hiểu rồi. Thì bây giờ để hóa giải, ngưng cái điều đó lại, về phía mình thì mình ngưng được rồi đó, mình biết đạo rồi, Phật đã dạy mình từ bi, nhẫn nhục rồi, biết nhân biết quả rồi thì thôi chính mình không, thì không chỉ trích, không hơn thua, không tranh giành nữa, được rồi. Nhưng nếu mình bị người ta chỉ trích, hơn thua, tranh giành với mình thì sao?
[6:31]Thì sao ạ? Nhịn, phải không? Nhẫn nhục, phải không ạ? Nhịn, nhẫn nhục rồi người ta lấy hết tất cả những gì mình có, phải không ạ?
[6:48]Đúng không? Khoan vỗ tay vội. Khoan vỗ tay vội, bởi vì nếu là chuyện cá nhân mình thì được, nhưng mà nhiều khi nó liên quan tới một cái gì lớn hơn của nhiều người, mình nhịn thì mình lại mang tội, chứ không phải có phước đâu. Nên hôm nay khi ta nói về vấn đề va chạm, xung đột, muốn cho thế giới này bớt đi va chạm, bớt xung đột để con người sống hiền lành, yên bình, yêu thương bên cạnh nhau, sự thực không hề dễ chút nào. Chớ ta nghĩ rằng cứ ừ thôi giờ mình sống hiền để cho cuộc đời nó yên vui, không. Cây muốn lặng mà gió không muốn ngừng. Ta muốn hiền lành, ta biết tu rồi, ta nhịn được rồi, ta không nghĩ xấu người khác được rồi, nhưng mà người khác tấn công ta.
[7:37]Mà tấn công ta, nếu một mình mình, cá nhân mình, mình chấp nhận trả nghiệp, chấp nhận chịu đựng, im lặng, không sao, không giận hờn, không oán thù, tha thứ, được hết. Nhưng mà nếu cái sự tấn công người ta nó liên quan tới quyền lợi của nhiều người phía sau mình nữa thì cái việc mà mình nhịn nhục thì mình lại mang tội chứ không phải là phước. Và buộc mình phải đối phó. Và khi mình phải đối phó để bảo vệ quyền lợi của những người phía sau mình thì rõ ràng đây là một cuộc chiến. Dù ta không muốn, ta cũng bị đặt vào một cuộc chiến. Cuộc đời là như vậy, rắc rối như vậy, khổ tâm như vậy, không có dễ chút nào.
[8:17]Nên hôm nay khi ta nói với nhau điều này, ta thấy cuộc sống phức tạp muôn mặt. Điều ta ước mơ là được sống hòa bình với mọi người, nhưng mà mọi người không thích sống hòa bình. Vừa cũng là cái nghiệp của ta bị sống trong một thế giới va chạm, xung đột, mà cũng vừa là con người sự thực chưa có biết tu nhiều nên người ta vẫn còn hơn thua, tranh đấu, tranh giành. Và ta bị lọt vào một cái thế giới như thế là ta phải loay hoay, ta phải xoay xở, phải chống đỡ rất là vất vả, không phải dễ chút nào đâu. Như hôm nay vậy, ta ngồi đây yên bình dự một cái lễ Trung thu trong một ngôi chùa yên bình giữa một cái rừng núi yên bình.
[9:09]Ta nghe tiếng suối chảy, ta được nhìn mặt nhau có những nụ cười tươi, rồi ta thanh thản đến nỗi ta tổ chức được một cái chẩn tế để còn cứu độ vong linh, vân vân. Có nghĩa là ta đang được hưởng một cái phước gì đó của sự yên bình. Cái phước của sự yên bình ngày hôm nay cũng là một cái nhân ta đã gieo, cái tâm ý ta đã cầu nguyện từ nhiều năm hoặc từ những kiếp trước. Lúc nào ta cũng cầu nguyện cho thế giới hòa bình, lúc nào ta cũng trừ diệt cái tâm sân si trong lòng mình. Nên ta có những cái giây phút mà được sống thanh bình như thế này. Còn nếu không, nhiều khi giờ này ví dụ mình sắp lên xe đi chùa rồi thì có chuyện gọi giật ngược lại,
[9:54]phải xử lý chuyện này, phải lo chuyện kia, phải tính toán chuyện nọ vất vả, không được cái phước như vậy đâu. Nên mình còn được ngồi đây yên bình, nghĩa là mình đã có phước. Có nghĩa là trong những câu kinh tiếng kệ mà mình tụng hằng đêm, cái lời cầu nguyện cho một thế giới thanh bình nó đã ứng nơi cuộc đời của mình. Mình được sống thanh bình trong cái khung cảnh tuy be bé như thế này, nhưng rất là đầm ấm, rất là dễ thương. Ờ hôm nay ta nghe cái bài về va chạm, xung đột để ta hiểu một điều thế này: Sống mà không va chạm, không xung đột là một hạnh phúc. Nhưng để đừng rơi vào cảnh đó cực kỳ khó khăn, không dễ chút nào.
[10:40]Mà cái nhân ta đã gieo từ kiếp trước bây giờ khiến nó làm cho ta lọt vào cái khung cảnh thế này. Ta lọt vào cảnh phải đấu tranh, phải xung đột hết sức là vất vả. Do đó, ta nguyện tu hành có thể ta sẽ bị lọt vào cái xung đột trong hiện tại, nhưng nguyện trong tương lai ta thoát khỏi cái cảnh đời xung đột. Mà chẳng những thoát cho riêng mình, mình giúp cho đời thoát đi những sự xung đột không đáng có để con người có thể sống bên cạnh nhau trong yêu thương, trong tử tế. Còn bây giờ sự thật là khó thoát ra được lắm. Tuy nhiên ta hiểu nhân, ta hiểu quả thì chúng ta tu tập như thế này: Thứ nhất là chính ta ngưng cái nghiệp của mình trước,
[11:39]ngưng cái tâm mình trước, ta vượt qua cái kiểu sống mà gây nên va chạm trước. Là bây giờ hễ mình có vẻ không bằng lòng ai, không thích ai, ghét ai, mình bỏ cái tâm đó trước. Ví dụ như mình có thể là không bằng lòng vì người kia có cái điểm nào đó chưa được, nhưng mà không vì đó mà khởi lên cái tâm ghét. Tất cả chúng ta đều bị điều này. Ví dụ như thấy người nào đó có một cái nhược điểm không bằng lòng thì luôn luôn mình gửi theo đó một cái ghét, ít hoặc nhiều đều có, đó là phàm phu. Còn những vị mà chân tu có cái bề dày của sự tu hành thì họ nhìn chúng sinh họ biết cả, biết người này nhược điểm cái này, người kia nhược điểm cái kia, nhưng không ghét.
[12:38]Cái khác nhau là như thế. Như bây giờ nói cái người mà xuất gia cũng vậy. Như Thầy đi tu từ nhỏ tới bây giờ trong những cộng đồng Thầy thấy rất là rõ. Thầy thấy cái đạo lực của một người tu hành là người xuất gia, Thầy không có nói người cư sĩ Thầy nói người xuất gia. Nhìn cái đạo lực của một người tu dày hay mỏng đánh giá ở chỗ đó thôi. Đánh giá là khi sống với nhau gần nhau bên cạnh nhau đều thấy khuyết điểm nhau cả, nhưng mà cái người mà họ tu có đạo lực á thì họ thấy mà họ không ghét là biết người này tu đã đã sâu dày, đạo lực đã lớn. Còn cái người thấy khuyết điểm người ta mà có ghét, biết ngay người này mới tu.
[13:20]Chỉ nhiêu đó thôi là biết cái người tu lâu hay tu mau. Mà một đời tu hành Thầy Thầy nhìn cái đó rõ lắm. Nên đến khi ví dụ như có một cái hội chúng, một cái đại chúng tu tập mà Thầy nghe cứ có cái sự va chạm, còn bực dọc vì cái lỗi lầm của nhau thì Thầy biết rằng cái hội chúng này cái người mới tu còn nhiều quá. Nên cứ bực nhau, bực nhau vì khuyết điểm này, khuyết điểm kia. Còn bây giờ ví dụ cái vị mà họ tu cao lên tới mức độ như Thượng tọa, Hòa thượng thì dạy được thì dạy, không dạy được thì thôi để đó từ từ tính, chứ không ghét, không bực. Còn ta thấy khuyết điểm ai chút xíu bực nổi lên liền.
[14:02]Đó là cái chúng ta kém tu, ta tách ra không được. Thấy khuyết điểm người khác, bực. Rồi, đó là biết mình tu còn dở, chỉ nhiêu đó thôi. Đó là ta phải bỏ cái tâm bực. Mà còn cái nữa là khi ta thấy người khác còn khuyết điểm, coi chừng ta thấy sai, coi chừng ta hiểu lầm, coi chừng ta suy diễn bậy. Chưa chắc người ta có khuyết điểm đó, mà mình suy diễn lẹ quá cái mình nghĩ người ta có khuyết điểm rồi mình bực là lại là chồng tội thêm tội. Người ta khuyết điểm, mình thấy có khuyết điểm thì không có lỗi, nhưng mà mình bực vì cái khuyết điểm đó bắt đầu mình có lỗi. Còn trường hợp người ta không có khuyết điểm mà mình thấy
[14:44]người ta có khuyết điểm, mình bắt đầu có tội, rồi mình bực vì cái tội, cái khuyết điểm tưởng tượng đó gán cho người ta, tội thêm cái thứ hai là tội chồng thêm tội. Và cuộc đời như vậy bất an, chính mình mang nghiệp mang tội bất an và mình gây cho cuộc đời này nó thêm cái gì, thêm cái va chạm, thêm cái xung đột không đáng có. Nên những cái điều đó nó tinh tế trong cuộc sống mà buộc ta phải hết sức là tỉnh táo xét tâm mình khi mình sống chung với nhau như thế này. Phải tỉnh táo nhìn lại tâm mình dữ lắm như vậy nha. Nên do đó là chúng ta dừng lại tránh đi cái sự chê trách, chê bai, suy diễn xấu theo cái thói quen của phàm phu.
[15:32]Đó, cái phàm phu đụng là chê trách, chê bai, suy diễn xấu là khởi đầu của sự va chạm, xung đột. Nhớ như vậy: chê trách, chê bai, suy diễn xấu là khởi đầu của sự va chạm, xung đột. Mà ta tu làm sao hết cái tâm đó trước đã, hết cái tâm bực bội là cứ phải chê trách, chê bai, suy diễn xấu như vậy. Đó. Rồi cái nữa là cái tâm phàm phu nữa là tranh giành vật chất, tranh giành vị trí, tranh giành cái tiếng khen, tranh giành cái danh dự, cứ tranh giành. Hễ gần nhau là cứ lo tranh mấy cái đó trước. Vật chất hễ con nít thì nó giành nhau cái miếng ăn, phải không? Bảo: "Miếng bánh mày lớn hơn", giành đó là con nít.
[16:16]Lớn hơn thì giành nhau đồng lương, giành nhau phần thưởng, quyền lợi, lãi, lợi nhuận, đó là cái người lớn. Rồi tranh giành cái vị trí, chức vụ, tranh giành những cái lời khen, cái danh dự. À thì những cái đó, cái tranh giành đó là tâm của phàm phu. Và chúng ta tu làm sao hết cái đó đi. Và như vậy, để đừng gây cái nghiệp mà va chạm, xung đột thì ta tu cho hết hai cái tâm. Một là cái tâm chê bai, chỉ trích, suy diễn xấu người khác. Hai là cái tâm tranh giành. Hễ cái gì có là người ta có mình giành, vật chất, vị trí, danh dự, tiếng khen là cứ muốn giành.
[17:06]Nó nhiều thứ nữa nhưng hễ có giành là cái tâm phàm phu, tu sao cho hết những điều đó. Mà nói tu sao cho hết những điều đó dễ không? Không. Vì nó thành cái thói quen, nó là cái bản chất của phàm phu. Chỉ có những người nào mà lễ Phật sám hối, tụng kinh, ngồi thiền bắt đầu có trí tuệ, nhìn được lỗi mình thì mới tách được cái tâm đó ra, bắt đầu mới thấy được: à đây là tâm chê bai nè, đây là tâm tranh giành. Nhìn cái tâm đó, đặt nó ra bên ngoài khỏi mình để quan sát và thấy nó là lỗi. Còn nếu chúng ta chưa có tu được nhiều thì nó là ông chủ ở sau lưng mình nó điều khiển mình. Nó bắt mình phải chê người này, phải trách người kia,
[17:53]phải mắng người nọ, nó bắt mình phải giành cái này, giành cái nọ với người khác. Nó là ông chủ mình nó sai mình. Chỉ khi nào mình tu có đạo lực sâu, ngồi thiền lắng được tâm, mình lễ kính Phật có công đức thì cái mà nó sai mình mình nhìn thấy nó: à, "Hỡi kẻ cất nhà, ta đã nhìn thấy ngươi! Hỡi kẻ sai ta làm bậy, ta đã nhìn thấy ngươi! Hỡi những cái tâm bậy của sự tranh giành hơn thua chê trách, hôm nay ta đã nhìn thấy ngươi!" thì bắt đầu mới dừng lại. Còn trước đó mình không thấy. Trước đó nó cứ sau lưng nó xúi mình riết, xúi mình chê người này trách người kia giành người nọ. Nhưng bây giờ mình tu có chiều sâu, có bề dày rồi, nhìn ngược lại nó: "À thấy nó!
[18:36]Kẻ cất nhà, ta đã thấy ngươi. Ngươi đã cất cái nhà luân hồi, ngươi gác kèo, gác cột của cái nhà nghiệp lực trôi lăn bởi sự chê bai, chỉ trích, sân si hơn thua tranh giành, nay ta thấy ngươi rồi." Nhưng mà để từ cái không thấy bị nó sai sử lật ngược lại thành thấy nó, thấy nó trở thành một cái bên ngoài là cả một công phu dài. Ít nhất, ít nhất, ít nhất bao lâu ạ? Bao lâu? Trung bình là khoảng 30 năm, trung bình. Còn nếu ta kém thì phải tinh tấn tu qua vài kiếp. Còn cái người mà có thiện căn thì người ta tu trong 1, 2 năm là đã bắt đầu thấy lỗi mình, nhớ. Nên vì vậy, nói cái giá trị tu là cái gì?
[19:24]Là thấy được lỗi. Hễ cái người nào mà lại gặp thầy nói: "Thưa thầy, con thấy con lỗi nhiều", thầy rất là mừng. Thầy nói người này đi đúng hướng rồi, thấy được lỗi rồi. Còn người nào lại khoe: "Dạ thưa, con lúc này con làm được nhiều việc từ thiện này kia nọ. Lúc này tướng con tự nhiên nó tốt ra. Lúc này con cũng, con nhìn người con thấy có trực giác, con biết người ta làm sao", là thầy rầu, thầy biết người này đi sai đường, đi sai đường. Còn người nào mà lại nhẹ có vẻ buồn buồn nói: "Con thấy con lỗi nhiều", thầy rất là mừng vì đã đi đúng hướng, thấy được cái kẻ sai sử mình phía sau, chưa diệt được nhưng thấy rồi, là đã đi đúng hướng.
[20:04]Còn cái người mà bị nó sai sử á, bắt đầu mở miệng là khoe, thấy mình tu tiến thế này, tiến thế kia, người người đó tu sai đường. Cho nên để ý á, bởi nhiều khi một người Phật tử lạ thầy không biết, nhiều khi thầy quy y chứ thầy cũng chả biết mặt nữa, không nhớ nổi, đông quá, mà lại gặp thầy mà mở miệng khoe khoe cái tu cái rồi, thầy nói: "Cái người này không phải đệ tử thầy." Thầy hỏi ra cái: "Tu ở đâu, quy y ở đâu?", "Mới nghe được vài cuốn băng của thầy lên nổ à." Còn cái người mà gặp thầy có vẻ khiêm tốn, nhẹ nhàng mà nói lỗi mình, thầy nói: "Ờ, người này chắc là đệ tử của thầy." Thiệt, hỏi ra là quy y rồi nghe băng giảng rất là kỹ.
[20:46]Vì đi đúng cái hướng á là tự nhiên thấy được lỗi mình. Đó là cái nhân đầu tiên để ta diệt trừ cái va chạm, cái nhân mà gây nên sự va chạm, sự xung đột trong cuộc sống, chính mình ngừng trước là cái thứ nhất. Bây giờ cái thứ hai là mình ngừng rồi mà người khác gây, người khác gây hấn, người khác xung đột, người khác tranh giành với mình thì thì sao? Nó có những trường hợp mà cái mức độ người ta gây hấn với mình, mình có thể tới để nói chuyện nhẹ nhàng được, giãi bày được. Có những người mà họ nghe mình giãi bày, tức là người còn có thiện căn, người còn có lương tâm. Mình đi chùa mình tu thấy mồ vậy á, cực thấy mồ, họ lại họ nói:
[21:35]"À, tôi tôi tôi thấy anh đi chùa nhiều mà sao anh lại cho vay nặng lãi?", ví dụ vậy á. Thì mình tới mình mới giãi bày, mình nói: "Anh đừng hiểu lầm tôi. Tôi không có cho vay nặng lãi, chỉ là lúc đó có cái người bạn tôi kẹt tiền mượn, thì người bạn tôi có nói là nếu mà họ làm ăn được thì họ sẽ trả lãi, chứ tôi cũng không có ép. Nhưng mà không ngờ là cái số tiền mà tôi cho mượn thì họ làm ăn thành công quá, cho nên họ giống như họ chia phần với tôi chứ tôi không có ra giá. Nhưng mà người nào đó nghe đồn thì cứ nghĩ rằng là tôi cho vay với lãi suất cao chứ không phải, họ tự họ chia cho tôi." Tức là mình nói một cách chân thật,
[22:16]giãi bày, cái người kia họ nghe ra, họ họ xin lỗi rồi thôi, hết. Thì cái người ban đầu họ có thể họ nghĩ xấu mình, nhưng khi nghe mình giãi bày họ họ thông, thì người này có lương tâm, có thiện căn. Nhưng có những trường hợp mà mình giãi bày không được à nha, nói gì nói, phân tích, giải thích, chứng minh đều không được, bởi vì họ không có lương tâm, họ ác ý, họ quyết khép tội mình cho bằng được. Thì trường hợp này thì làm sao? Trường hợp này thôi coi như đây là một cơ hội để mình tu hạnh nhẫn nhục, đừng giận. Thí dụ biết rồi, người đó họ ác ý rồi, thuộc loại quyết tâm triệt hạ mình rồi, lời nói phân tích giãi bày không kết quả rồi,
[23:03]vì họ quyết tâm họ cố ý rồi, thôi, nhịn, không giận. Xem đây là cơ hội để tu hạnh nhẫn nhục, cũng là trả một nghiệp nào đó, trả một nghiệp nào đó, rồi vậy thôi, đó là một cơ hội. Mà nhớ là như các vị tổ đức đều nói những cảnh khổ đều là cơ hội cho ta cho ta tu tập. Cảnh khổ đều là cơ hội thì ta hãy nhận lấy cái cái nghịch cảnh đó để mà tu tập, đừng có tránh né nữa, không cần tránh né, cứ đối diện thẳng để tu tập, nhớ như vậy. Đó là một cái trường hợp. Còn có những trường hợp mà khi mà cái người mà họ quá quắt, họ không lương tâm, không phục thiện á, ta chấp nhận nhịn, nhẫn nhục để tu tập thì nó có một cái kết quả thế này:
[23:57]là tự nhiên cái duyên giữa mình với người đó hết và có thể hết vĩnh viễn nhiều kiếp luôn. Mình không giận, chứ nếu mình giận, gặp lại à. Mình chống đối, mình phản đối, kiếp sau gặp lại à. Còn mình không giận, mình buông luôn, cứ im lặng cho người ta chửi mắng, không trả lời nữa, không giận luôn, nhẫn nhục luôn, bình an luôn thì duyên mình với người đó hết. Hết, hết luôn nhiều kiếp luôn, phải xa nhau thôi, không còn cách nào khác. Còn người kia họ quá quắt, họ không phục thiện thì họ sẽ trả nghiệp vào một chỗ khác. Mà có những người ác mồm, ác miệng mà chửi bậy thì chửi người ta cái gì, mình sẽ được làm cái đó.
[24:44]Đó, thì thôi nghiệp người ta chứ mình cũng hết khuyên được rồi. Biết người ta mở miệng nói bậy người ta đọa đó, nhưng mà thôi vì cái tâm người ta ác quá, đành chịu. Biết rồi đó, nhưng mà thôi làm sao bây giờ, nghiệp của họ mà. Còn phần mình, không giận, không để tâm nữa và duyên hết luôn. Nếu đã sống với nhau, đã gặp với nhau, từng kết duyên với nhau, từng nói những lời yêu thương nhau nhưng mà đến lúc khởi ác tâm lên, xung đột, va chạm, chửi mắng mà mình giãi bày không được thì người này đã thuộc loại sao? Hết duyên với mình. Mình buông luôn vì mình còn phải lo cho lo cho đạo, lo cho đời, chứ không có bận tâm để mà đối phó
[25:28]với những con người, cái người không tốt như vậy mãi, cho nên vậy nha. Bây giờ nói: "Thưa thầy, tụi con sống với nhau có những lúc bất đồng ý kiến thôi chứ chưa phải là ghét nhau. Nhưng mà cái bất đồng đó nếu không được xử lý, bắt đầu tụi con từ từ ghét nhau, nhất là hai vợ chồng. Thì hai vợ chồng ấy, cái người chồng thì nói phải dạy con thế này, người vợ nói phải dạy con thế kia, hai người bất đồng mà không ai thấy ai có lý cả, người nào cũng nghĩ mình là có lý. Thì hai vợ chồng con yêu nhau chứ, chứ đâu có gì đâu, nhưng mà chỉ bất đồng trong việc dạy con hoặc là bất đồng trong việc đối xử với cha mẹ, từ từ tụi con ghét nhau không hay, cái tình vợ chồng rạn nứt luôn.
[26:17]Thì không biết bây giờ phải làm sao. Mà bây giờ bắt con theo ảnh, con không theo được tại thấy ảnh vô lý, dạy con kiểu đó vô lý. Hỏi ông chồng, nói: 'Bắt con theo vợ, con không theo được tại thấy bả vô lý, phải dạy kiểu con'." Tức là chỉ bất đồng và người nào cũng giữ chặt quan điểm của mình, từ từ tình vợ chồng rạn nứt, rất là uổng, trong khi không có lý do gì để ghét nhau hết, chỉ bất đồng trong cuộc sống. Thì như vậy thì sao? Thì như vậy là thế này: nếu mà hỏi thầy thì thầy trả lời thế này, thì cái câu trả lời của thầy là cả hai người đều đều đều sai.
[26:56]Khi thầy nói đầu tiên là hai người đều sai, bởi vì sao? Bởi vì không lấy đạo lý làm cái điểm chung để so sánh, mà cứ đối chiếu với nhau. Hai cái người đã ngược nhau rồi làm sao mà mà so sánh với nhau được, phải không ạ? Phải lấy đạo lý. Bây giờ nói là: "Muốn dạy con nên người phải thương con." Ông chồng nói: "Không, con cưng con hư." Bà vợ nói: "Chớ không, mình ghét con là không dạy nó được, phải thương nó, nó nhận được cái tình yêu thương mình nó mới nghe lời mình." Ông chồng nói: "Không, thương con hư." Hai người ngược hẳn nhau như vậy thì người này nhịn không được, đến hỏi thầy thì thầy nói:
[27:31]"Mình lấy đạo lý ra làm mẫu số chung. Đừng có so sánh với nhau, đã ngược nhau rồi mà so sánh gì, bây giờ so sánh với cái đạo lý, coi đạo lý dạy ta cái gì?" Đạo lý dạy ta thế này: thứ nhất là thương con là điều, một đạo lý tự nhiên nên cha mẹ phải thương con, đúng rồi. Nhưng mà thương con đến mức độ mà nó nó lấy tình thương mình làm con tin thì mình đã sai. Nó biết rằng mình thương nó nhiều quá, nó ỷ lại, nó biết rằng dù nó có sai, nó vẫn được cái tình thương đó che chở nên không cần sửa sai nữa thì mình tiêu rồi. Cho nên thương con là đúng, mà thương đến mức độ mà nó ỷ lại tình thương đó là mình phá sản rồi.
[28:16]Ơ cái đạo lý là như vậy thì mỗi người chỉnh lại: thương đúng, đừng thương quá; nghiêm đúng, nhưng đừng nghiêm quá. Ta có cái đạo lý làm mẫu số chung và không phải chỉ riêng việc dạy con, vô số điều trong cuộc sống này đều lấy đạo lý làm mẫu số chung, ai nấy cũng từ bỏ ý của mình đi thì tự nhiên ta sẽ xích lại gần nhau, xích lại gần nhau trong trong đạo lý. Đó là cái cách để mà ta bớt va chạm, bớt bớt xung đột. Còn trong một đại chúng tu hành, ví dụ trong một ngôi chùa, thì điều cấm kỵ nhất là việc kết thân riêng.
[28:57]Ta cứ nhìn một cái người tu mà có đạo lực hay không có đạo lực, nhìn cái chỗ họ có kết thân riêng hay không á. Ta vô trong chùa mà ta thấy có nhiều phe: à ông thầy này thân với người kia, ông thầy kia thân với ông thầy nọ, ta biết trong chùa này kém tu. Mà những người đó là những người tu không chân chính và đạo lực còn kém nên có cái hiện tượng là kết thân riêng. Còn nếu ngôi chùa mà tu tốt á, đại chúng trong đó tu tốt á, ta bước vô chùa ta không thấy phe, mà ta thấy người nào cũng như người nào, người nào cũng đối xử với nhau cũng đều đều đều đều đều đều hết, là ta biết ngôi chùa tu tốt. Hoặc ví dụ như thầy nè, thầy làm bổn sư ở trong chùa
[29:40]thì cái bổn phận của thầy là phải thương những đệ tử mình đồng đều. Rồi bây giờ là ví dụ như bây giờ nói: chắc là ai làm thị giả thầy thì thầy sẽ thương nhiều hơn, đúng không à? Đúng không? Nếu quả thật có điều đó, nếu quả thật rằng ai làm thị giả thầy thì thầy thương nhiều hơn, thì thầy là người kém tu, thầy tu còn dở. Vì thị giả lúc nào cũng gần bên cạnh thầy, lo cho thầy miếng ăn, miếng uống, lo cho thầy miếng ăn giấc ngủ, lo cho thầy cái khăn tắm, bộ đồ tắm, lo thầy từng chút, rồi lịch thầy đi giảng người thị giả phải bàn với nhau để mà sắp xếp mọi công việc, tức là trợ lý giúp cho thầy đủ mọi việc,
[30:19]thân cận bên cạnh thầy, và nghĩ rằng như vậy là chắc thầy thương thị giả nhất. Nếu mà thầy thật sự thương nhiều hơn đệ tử khác, thì thầy là người tu kém. Mà thầy phải tu cách nào á, dù là một đệ tử nhiều khi thầy ít gặp, nghĩa là mở mắt ra cái chạy đi đâu làm ngoài đồng nó mất tiêu không thấy, tới chừng lâu lâu vô ăn cơm mới thấy mặt. Và cái người thị giả lúc nào cũng bên cạnh thầy, hai người đó thầy phải thương bằng nhau, thì thầy mới là người tu chân tu. Còn ai gần thầy thầy thương nhiều, ai xa thầy thầy thương ít thì thầy tai tu chứ không phải chân tu, giả tu, tu kém.
[30:59]Mà cái tâm lý của đệ tử là thích làm thị giả cho sư phụ, tại nghĩ là được gần sư phụ á chắc là ấm cúng hơn, nhưng không phải. Chính những người mà ít gần thầy, thầy mới thương nhiều, tại thầy biết người đó cực. Như khi hỏi: "Đâu rồi?", đâu rồi nói: "Dạ chạy xuống làm rẫy trồng rau mất tiêu rồi". Nên thầy ít gặp, lên mãi mặt mũi đen xì thì đi cuốc đất hết rồi, nhưng mà sự thật cái người đó thầy thương, bởi vì vất vả vậy. Mà trong chúng với nhau cũng vậy, đừng để có tình trạng kết thân riêng. Và bây giờ ta đến chùa ta tu tập cũng vậy, cố gắng đừng để có tình trạng mà kết thân riêng. Ai đến đây cũng đều là đệ tử thầy, cũng đều là huynh đệ bình đẳng với nhau
[31:42]nha, đừng để thành từng nhóm từng phe, từng nhóm từng phe, nó phiền lắm. Mà trong một đạo tràng mà nói: "Ờ phe này với có cái nhóm đó thân nhau, nhóm kia thân nhau" là biết đạo tràng này tu dở. Còn cái đạo tràng tu tốt không có phe, không có phe. Mà không có phe thì không có xung đột, không có va chạm. Nên vì vậy, khi mà ta tu đúng rồi, cái tình yêu thương của ta nó trở nên chan hòa và bình đẳng. Cho nên ta tu, thứ nhất là để tu làm sao cho bớt được cái bản ngã, để bớt va chạm, bớt xung đột và bao dung được nhau. Còn mà hay va chạm, ghét bỏ, tự nhiên ta mắc cái quả báo là cô độc.
[32:32]Rồi sau này thấy khổ sở, thấy tủi thân. Như thầy có một cái người huynh đệ tu hành cũng vậy, mỗi lần gặp ổng, ổng than thấy thương đứt ruột vậy đó. Ổng than ổng nói, nói: "Tôi thấy mới được có một người Phật tử quy y với tôi, tôi mừng quá, thì bả bỏ đi mất tiêu không bao giờ quay lại. Thấy cái người được được là có duyên đi chỗ khác, không có giữ lại được. Ừ, rồi cái ông đó ổng giàu gần chết vậy đó, mà thấy ổng cúng người ta thấy ham à, không bao giờ cúng tôi một đồng". Đó, tức là thấy: "Cuộc đời tôi sao cô độc quá!". Thì nghe than này cũng ngậm ngùi, nhưng mà biết rằng đó cũng là cái nghiệp phải trả.
[33:13]Cái nghiệp phải trả là gì? Nghiệp phải trả là ngày xưa lúc mình sống trong cái cộng đồng đông người mà mình không biết quý, mình coi thường, mình hất hủi, mình chê trách và hay nói những lời bất cần, thì cái quả báo là cô độc rồi tủi thân. Nên do đó, cái ngày nào mà còn sống được bên nhau, hãy yêu quý cái cộng đồng của mình, yêu quý con người chung quanh mình, sau này mình không mắc cái quả báo của sự cô độc. Còn vì sống trong cộng đồng, bước ra thì gặp mặt, bước vô đụng chạm, cái nói: "Sao tôi ghét quá à, tôi muốn sống một mình", sau này sẽ được sống một mình cô độc rồi tủi thân. Ví dụ bây giờ ta được ở đây chan hòa với nhau như thế
[34:01]này, mà nếu người nào trong đây khởi cái tâm: "Đông quá, ồn quá, khó chịu quá" thì sau này vô rừng ở một mình và đau khổ. Còn bây giờ ví dụ người nào mà nhìn thấy đông như vầy mừng vui, mong rằng mình được yêu thương mọi người và mong rằng mọi người ở đây yêu thương nhau, thì người này đời đời kiếp kiếp không bao giờ bị cô độc. Người này đi tới đâu cũng có bạn bè, cũng có huynh đệ, cũng có những người nâng đỡ với nhau nha. Nên bây giờ vậy, ngay đây ta khởi cái tâm là thành nhân thành quả liền. Những người nào nói: "Thiệt đi chùa mà đông quá khó chịu, không gặp được nói chuyện riêng với ông thầy", nên hỏi sao những ngày lễ không thấy mặt con lên, nói:
[34:42]"Ngày lễ lên không gặp thầy, thôi con không thích. Không thích lên lễ đông quá à, thích lên ngày không có lễ lên gặp thầy cho nó dễ". Cái người đó mắc cái quả báo cô độc rồi đó, nói câu đó rồi là mắc quả báo cô độc. Còn người nào mà lên mà thấy mọi người đông như vậy vui mừng, mong rằng mình yêu thương được mọi người và mong rằng mọi người yêu thương lẫn nhau, thì người này không bao giờ bị quả báo cô độc nữa. Lúc nào chung quanh mình cũng cũng đông vui, mà hễ tới già, yếu, gần chết thì sao? Lúc nào chung quanh mình cũng có người mình đỡ đần, không có bị mà phải hẩm hiu chết không ai biết. Chúng ta có nghe có những người chết mà không ai biết chưa ạ? Có không?
[35:22]Có đó, có những người chết mà không ai biết. Là vì sao? Bởi vì đã có những lúc mà không yêu quý con người. Lúc sống được đông người thì coi thường, cứ va chạm, cứ gây gổ, cứ xung đột, cho nên mắc cái nghiệp cô độc, chết không ai biết. Còn chúng ta mình biết tu, khi mình sống với nhau mình ráng nhẫn nhục, nhường nhịn, bao dung, tha thứ,
[35:50]hỗ trợ nhau thì mình thoát cái nghiệp cô độc, lúc nào cũng có huynh đệ, có con người đỡ đần và không bị cái cảnh mà chết hẩm hiu nằm mà không ai biết. Nhớ tránh cái đó. Đó là cái mà đừng để gây nên cái va chạm, xung đột rồi mình mắc cái nghiệp cô độc. Phải sống yêu thương, nhường nhịn, trả nghiệp để thoát cái nghiệp cô độc nha, mà sau này lỡ mình đi tu, mình làm thầy thì được đông đệ tử. Chứ còn mà nếu mình mắc cái nghiệp cô độc, sau này có đi tu, coi chừng cũng bị cô độc. Nhiều khi nghĩ mình thích độc cư á, mình gieo cái nhân độc cư là thích ở một mình tu cho mau đắc đạo, vô tình mình cũng gây cái nghiệp cô độc.
[36:38]Mà cái ở một mình á nó có cái lợi là có vẻ như mình có nhiều thời gian để tu, nhưng cái bất lợi là những cái việc lặt vặt lặt vặt trong cuộc sống lấy hết thời gian của mình, mà mình không lo được cho ai, không lo được cho ai, thành thử nhiều khi không hiểu nhân quả ra sao nữa. Nên lòng mình lúc nào cũng yêu thương con người, cũng lo cho mọi người, mà sống được trong cộng đồng thì ráng tu để đừng va chạm, mà nếu lỡ có va chạm, có nghịch cảnh thì lấy đó làm cơ hội để tu hành. Thầy nói lại nha: Ta ráng mà sống trong cộng đồng để được lo cho nhau, chăm sóc cho nhau là cái thứ nhất nha. Cái tâm nguyện của ta nè:
[37:25]nếu được sống trong chỗ cộng đồng đông người thì hãy ráng sống để mà lo cho nhau, tập cái cuộc sống vị tha, chăm sóc cho người khác là cái thứ nhất. Cái thứ hai: ráng diệt trừ cái sự va chạm, xung đột. Cái thứ ba là: nếu lỡ có cái sự xung đột do người khác gây cho mình, thì mình ráng xem như đó là một nghịch cảnh để mình lấy đó làm cơ hội mà mà tu hành, ba điều. Hôm nay nhắc lại nha. Thứ nhất là cái gì?
[38:05]Cố gắng sống trong cộng đồng để được lo cho người khác nha, lo cho nhau, đó là cái tâm nguyện thứ nhất. Cái thứ hai: mình đừng là kẻ gây nên va chạm, xung đột nha, tu làm sao để không phải mình là thủ phạm gây nên sự va chạm, xung đột. Cái thứ ba: nếu mình bị gây hấn ha, thì sao? Xem như là một nghịch cảnh để mình lấy làm cơ hội mà mà tu hành nhẫn nhục. Thuộc chưa ạ? Thầy hỏi lại: Thứ nhất, tâm nguyện làm sao?
[38:53]Đúng rồi, nguyện sống trong cộng đồng để mà được lo cho nhau nha. Thứ hai? Ta chính mình không bao giờ là kẻ gây nên va chạm, xung đột. Tốt. Thứ ba? À nếu bị người khác gây hấn thì mình xem đó là cơ hội để để tu hành nhẫn nhục.
[39:18]Thuộc chưa ạ? Rồi, được rồi phải không? Thôi, giờ này trăng đã lên, bánh đã bày ra ha, và và niềm vui thì đang chờ đợi.
[39:32]Thôi, thầy chúc, xin chúc quý thầy, quý cô và quý Phật tử nha, một đêm Trung thu ấm áp, hạnh phúc và tăng trưởng được niềm vui trong đạo lý. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[40:18]Ngày trung thu nơi ngôi chùa thân yêu, nhìn trăng lên bên lưng đồi cheo leo, nghe tiếng kinh bay theo làn mây chiều.
[40:32]Ngồi gần nhau cho tâm hồn tìm ra, lòng từ bi lan trên ngàn đường xa, thấy ta là ngọn gió qua cây lá, là suối reo quanh khe đá xa bờ.
[40:49]Trong đêm trăng xin nhớ lời Phật trao, tâm an vui theo chánh pháp nhiệm mầu, đời chóng qua như những lần thay áo, sóng vô thường dập dồn cơn u sầu.
[41:04]Ngồi lại đây cho tay tìm bàn tay, tình anh em không bao giờ đổi thay, dù mai xa trên muôn ngàn chân mây, lòng xin luôn luôn ghi khắc đêm này.
[41:38]Ngày trung thu ta quây quần bên nhau, tìm yêu thương cho muôn nghìn đời sau, nghe tiếng chuông quên đi niềm u sầu.
[41:52]Ngồi gần nhau như khi còn trẻ thơ, để niềm vui gieo thêm nhiều mộng mơ, bóng trăng tròn còn mấy câu thương nhớ, gởi đến ai đang đi giữa mong chờ.
[42:09]Trong đêm trăng xin nhớ lời Phật trao, tâm an vui theo chánh pháp nhiệm mầu, đời chóng qua như những lần thay áo, sóng vô thường dập dồn cơn u sầu.
[42:25]Ngồi lại đây nghe câu chuyện ngày xưa, mẹ ru ta qua bao ngày tuổi thơ, niềm tin đưa ta bay vào trong mơ, nụ cười tươi theo ta đến bây giờ.