[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý quan khách và quý Phật tử! Hôm nay thật là xúc động, chúng ta được về đây, mảnh đất địa đầu của Tổ quốc để nói với nhau về một cái nền tâm linh của dân tộc. Cái duyên chúng tôi ra Bắc đợt này là vì bên lực lượng của bộ đội biên phòng mời chúng tôi tham dự cái Đại hội Biên phòng toàn dân, những đại biểu điển hình tiên tiến. Thì hôm đó ra thì chúng tôi cũng được sắp xếp để đọc một cái bài tham luận, mọi người cũng hoan hỷ. Lúc đó chúng tôi cũng bày tỏ thế này: Đối với những cái người lãnh đạo quốc gia đó, những cái vùng biên cương á lại là những cái nỗi lo lắng lớn.
[0:59]Ở thành thị thì có cái nỗi lo của thành thị, ta phải chăm lo về đời sống, về giáo dục, về y tế đủ thứ để cho đất nước được văn minh hiện đại. Nhưng mà nếu cái vùng biên giới không yên thì thành thị không yên. Biên giới mà bị khuấy động, ở trong bất an liền, rồi không biết giặc kéo vào chiếm hết non sông ta, lật hết cả chính quyền ta vân vân, không biết được. Cho nên cái vùng biên giới luôn luôn là nỗi lo từ ngàn xưa của những nhà lãnh đạo chân chính. Và từ ngàn xưa như vậy, ta có nhiều cái chính sách để mà bảo vệ biên cương. Chứ nếu mà nói mà đem cái lực lượng, căng quân đội ra, cứ kéo nhau mà hết đợt quân này tới đợt
[1:33]quân kia kéo cái người đi ra biên giới mà ở riết vậy cũng không chịu nổi. Cho nên ta có nhiều cái chính sách, chính sách làm sao để cho giữ biên cương được được vững mạnh. Mỗi thời đại có một cách khác nhau. Thì trong cái thời này vậy, thời này cái Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh Biên phòng cũng có nhiều cái chính sách để bảo vệ biên cương. Và trong cái chính sách bảo vệ biên cương đó thì không thể là chỉ là những người cầm súng mà bảo vệ, mà chính là những người dân sống ở địa đầu Tổ quốc mới góp phần rất nhiều vào việc bảo vệ biên cương của Tổ quốc. Cho nên khi ta ngồi đây với nhau, cái vùng mà địa đầu nhất
[2:08]là cái vùng mà Trà Cổ - Móng Cái nơi cái cột cây số 0, nơi cái vành đai cuối cùng mà đứng nhìn ra Biển Đông, bên kia là Trung Quốc, bên đây là Biển Đông và đây là ta, thì ta thấy cái ý nghĩa rất lớn của cái việc mà người dân sống ở cái vùng biên cương cùng với những người chiến sĩ, cán bộ mới giữ gìn cái chủ quyền của quốc gia ta. Và cái điều đó thật là thiêng liêng, thật là thiêng liêng từ ngàn đời qua là như vậy. Tuy nhiên, biên cương là cái mảnh đất vật chất, chủ quyền ta thuộc về luật pháp, rồi người dân của ta là những cái chủ quyền sống động, những người lính của ta là giữ chủ quyền bằng cái vũ
[2:51]lực, tất cả quyện với nhau để giữ gìn biên cương của Tổ quốc. Nhưng còn một cái nữa rất là quan trọng, đó là cái tâm linh của dân tộc. Cái tâm linh dân tộc của ta đến đâu thì phả thành một cái sức mạnh, tạo thành một cái sức mạnh vô hình để phụ giữ gìn cái bờ cõi của nước ta. Nên ngày xưa Lý Thường Kiệt đã xác định cái chủ quyền mà bằng cái ý nghĩa tâm linh rất là hay. Mà ta không phân tích hết, chứ nếu phân tích hết ta thấy cái bài thơ của Lý Thường Kiệt rất là là kết hợp giữa cái quyền lực quốc gia và cái tâm linh. Đó là: "Nam quốc sơn hà Nam đế cư", là: "Sông núi nước Nam vua Nam ở". Ngay câu đầu là có hai khái niệm liền.
[3:37]Sông núi nước Nam thì nói là ranh giới vật chất, bờ cõi, ranh giới. Nam đế cư, vua của nước Nam ở là thuộc về luật pháp liền. Ngay một câu thôi vừa là địa giới mà vừa là luật pháp liền, "Nam quốc sơn hà Nam đế cư". Mà Nam đế cũng tức là Nam dân đó, tức là vua của nước Nam ở, dân của nước Nam ở nơi cái sông núi của nước Nam này. Câu thứ hai là: "Tiệt nhiên định phận tại thiên thư". Đưa lên từ cái sổ trên trời, cái sách trời đã định rành rành như thế thì đây thuộc về tâm linh liền. Cái câu hay như vậy, Lý Thường Kiệt á. Nên ổng xác định chủ quyền biên cương quốc gia vừa là vật chất, vừa là luật pháp mà vừa là tâm linh liền,
[4:18]"Tiệt nhiên định phận tại thiên thư", sách trời đã định như thế. "Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm", tại sao tụi bây lại dám qua đây? Tụi bây vừa vi phạm cái lãnh thổ, tụi bây vi phạm luật pháp, mà tụi bây vi phạm cả luật của trời, vi phạm cả tâm linh. "Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư", rồi trước sau tụi bây cũng bị đánh tiêu. Khi mà con người, tụi bây xâm phạm cái lãnh thổ cũng là một cái dở nhưng mà còn có thể được, nếu tụi bây mạnh tụi bây xâm phạm được. Tụi bây vi phạm luôn luật pháp, nếu tụi bây mạnh tụi bây cũng làm được. Nhưng nếu tụi bây vi phạm cái tâm linh, "thiên thư" đã định phận rồi, sách trời đã định rồi, thì tụi bây trước sau cũng cũng thất bại.
[5:01]Mà đúng như vậy, cứ ngàn đời qua cái lời nói của Lý Thường Kiệt như là một cái lời sấm, hễ ai mà đụng tới Việt Nam ta là đều bị đánh bại. Câu sấm nhưng mà như một lời tuyên bố mà cũng giống như một lời tiên tri, giữ vững cái đất nước ta. Nên cái yếu tố mà tâm linh nó rất là quan trọng, "Tiệt nhiên định phận tại thiên thư". Hôm nay ta phải hiểu cái tâm linh nó rất nhiều vấn đề, chứ không phải là tin vào có cái sách trời rồi mình cứ ngủ yên là không có chuyện đó. Ta phải nỗ lực rất nhiều để bảo vệ đất nước ta. Trong cái mà nỗ lực rất nhiều để bảo vệ đất nước ta đó, thì có một yếu tố của tâm linh rất quan trọng,
[5:37]đó là Phật pháp luôn luôn đồng hành cùng dân tộc. Hôm vừa rồi, chúng tôi được mời về cái Nghệ An để nói chuyện với đồng bào. Chính quyền mới sắp xếp chúng tôi nói chuyện ở trên cái đền thờ Quang Trung ở trên đỉnh núi Dũng Quyết. Cái đền thờ nhà nước xây rất là to để thờ vua Quang Trung. Thì cái cảnh trí rất là thiêng liêng vì ngày đó cũng là cái Phượng Hoàng Trung Đô của vua Quang Trung, đóng đô nơi đó. Rồi bây giờ thì nhà nước phục hồi và xây dựng một cái ngôi đền thờ Quang Trung rất là lớn, mà chúng tôi về đó nói chuyện với nhân dân Nghệ An. Thì cũng nói cũng nhiều điều, tại vì chúng tôi là gốc là người Nghệ An.
[6:14]Chúng tôi nói thế này: Đạo Phật á, cứ để thả tự nhiên là tự nhiên là của dân tộc. Đừng cần nói, đừng cần nhắc á, thì cái người Phật tử nào cũng nghĩ mình là của dân tộc, phải làm việc cho đất nước này, cho quê hương này. Mà muốn kéo một cái người Phật tử rời khỏi dân tộc á thì phải tác động nhiều á, phải dùng tình báo rồi câu móc, nhử mới kéo họ ra khỏi dân tộc. Chứ còn nếu đừng làm gì hết thì tự nhiên đạo Phật là dân tộc. Còn mà những đạo khác thì khác ạ. Những đạo khác mà mình muốn cho họ về với dân tộc thì mình lại phải tác động, phải lôi kéo, phải móc nối tùm lum thì họ mới chịu mới là đi theo dân tộc,
[6:50]chứ còn thả tự nhiên luôn luôn họ cứ chống ngược lại cái quyền lợi của dân tộc. Lịch sử là như thế, khách quan là như thế chứ ta không cưỡng ép, ta không ép uổng, mà tự nhiên nó là như thế. Cho nên trong cái mảng tâm linh của dân tộc ta thì đạo Phật là một cái mảng lớn, quan trọng, đồng hành cùng dân tộc, ủng hộ dân tộc, soi sáng dân tộc và đã chở che dân tộc ta. Nhiều đời vua của ta đều là những người rất là mộ đạo Phật, và chính vì cái mộ đạo Phật này mà đất nước ta đã thắng bao nhiêu cuộc ngoại xâm. Có một cái chi tiết ít ai để ý mà đã ba lần chiến thắng Mông-Nguyên lẫy lừng, có một lý do rất là khe khẽ là đạo Phật, ít ai biết.
[7:36]Lần lại lịch sử ta biết thế này: Vào cuối đời nhà Lý, thì các vua nhà Lý hiền lành và bản lĩnh thì ít, đạo đức thì rất nhiều nhưng mà bản lĩnh thì không đủ, thì lúc đó Trần Thủ Độ đó có cái duyên gì đó cái lại lọt vào trong triều đình được, mà Trần Thủ Độ thì lại quá giỏi. Nên ổng thấy cái vua nhà Lý kiểu này là giữ nước không được, mà vương quyền đã trống trải hết trơn rồi. Cơ hội đến với ông, mọi người cứ vâng lời ông thôi, ông nói đâu là như sấm như sét người ta nghe lời, tại vì ổng nói gì cũng giỏi quá. Thế là ổng phân tích cái điều gì là từ vua cho tới các quan đều thấy: Ồ, ông này hay, hợp lý. Thế là cứ nghe, ổng nói cái gì thấy nghe hợp lý nghe,
[8:15]lần lần người ta cứ hướng theo ông, uy tín ổng cứ tăng và ổng cứ thâu tóm quyền hành từ từ từ từ từ. Cho tới cái ngày mà ổng gài cháu ông là lấy nữ hoàng, chuyển sang cái ngai vua cho chồng mình là đổi qua Trần Cảnh, Lý luôn. Thì coi như là nhà Lý đã bị chuyển sang nhà Trần một cách êm thắm bằng một cuộc hôn nhân. Thì nói là êm thắm nhưng mà toàn dân người ta biết đó là mưu mô của Trần Thủ Độ. Và ta phải hiểu thế này: Trong cái triều đại phong kiến á, cái việc mà một cái dòng họ này mà cướp ngôi của một dòng họ kia là một điều đại nghịch bất đạo, là điều phản nghịch, cái đó phải tru di tam tộc, lòng dân phải oán thán.
[8:58]Mà nhất là vua Lý Thái Tổ là người mà được toàn quan bầu lên, một vị vua công minh chính trực, tài giỏi, mộ đạo. Nhưng mà triều đại Lý giữ vững biên cương và mở rộng biên cương về phía nam rất là nhiều, đánh yên hết tất cả vùng biên giới, cho nên ai cũng yêu quý. Bây giờ tự nhiên có ông Trần Thủ Độ lên ổng chiếm mất cái ngai vàng của nhà Lý, biến qua nhà Trần là ai cũng oán hận, đó là tâm lý tự nhiên của toàn dân vào triều đại phong kiến. Nhưng có một sự tình xảy ra, lật ngược tình thế lại hết, đó là Trần Cảnh nửa đêm trốn ngai vàng lên núi Yên Tử tu. Ổng lên ổng xin đi tu thì gặp ngài Phù Vân.
[9:37]Ngài Phù Vân là một thiền sư đắc đạo, mới hỏi: Hoàng thượng lên đây làm gì? Nói: Bạch hòa thượng, con lên đây tìm Phật. Mặc dù là vua nhưng mà vẫn xưng con với ông hòa thượng, thiền sư: Bạch hòa thượng, con lên đây tìm Phật. Nói: Trong núi không có Phật. Phật ở trong tâm của ngài. Mà nơi nào có lòng dân, nơi nào có nhân dân, nơi đó có Phật. Phật chính là lòng dân, Phật chính là nhân dân. Thì cái lúc đó là vua hoang mang liền, tức là ổng thiền sư ổng không nhận mình về đó ở tu. Vì lúc đó Trần Thủ Độ ổng kéo quân lên tới luôn: "Nếu bệ hạ ở đây tu, thì tôi sẽ cho xây kinh đô tại đây luôn". Tại vua ở đâu kinh đô phải ở đó.
[10:16]Tức làm áp lực, mà làm sao mà lên núi mà xây mấy cái kinh đô được, tiền của đâu mà làm. Thế là áp lực, thế là vua phải quay về làm vua lại. Chuyện nó đồn lan ra hết cả nước luôn. Cái chuyện mà vua bị ông chú mình ép lên làm vua mà nửa đêm không chịu làm vua, trốn đi tu để theo Phật. Con người mà không màng danh màng lợi, con người chỉ có cái tâm đạo thôi, thì dân ai còn ghét nữa không? Không. Toàn dân nghe cảm động khóc hết, mới thấy đây là vị minh quân của mình. Mặc dù là cái triều này cướp ngôi của nhà Lý nhưng vẫn là một triều đại minh quân chính trực, để toàn dân đoàn kết một lòng. Lúc đó là quân Mông Cổ đánh mình trận thứ nhất.
[10:56]Lên ngôi chưa được bao nhiêu là quân Mông Cổ đem quân ra đánh lần thứ nhất liền. Thì chính vì nhờ là lòng dân hướng về, cho nên là ta dùng kế hoạch vườn không nhà trống, ta bỏ kinh đô luôn cho nó đi vô. Trần Hưng Đạo nói cho nó ở đó 9 ngày. Đúng 9 ngày sau đánh bật ra khỏi biên thùy liền. Rồi 30 năm sau, sau khi mà quân Mông Cổ đã chiếm hết Trung Hoa rồi, bọc xuống Chiêm Thành, đã cấu kết với Chiêm Thành đánh gọng kềm của ta. Thì 2 lần sau, Trần Hưng Đạo lại bình thản đánh 2 trận quyết liệt một lần nữa, đập tan luôn cái ý chí xâm lược luôn. Cho nên khi cái ông vua của Mông Cổ vừa mới lên, thôi thôi đừng đụng tới cái nước đó nữa, đánh quá tổn thất về người, về quân,
[11:36]về lính, về quan, về tướng, quá tổn thất, không đụng tới nước đó nổi nữa, bỏ luôn. Nhưng mà chưa hết, còn một cái dòng tôn thất của nhà Lý, một hoàng tử của nhà Lý khi mà trốn Trần Thủ Độ, vượt thuyền đi ra, đi mãi về phía Bắc lên tới Hàn Quốc, lên đó làm tể tướng của Hàn Quốc. Cũng lạ là cái dòng họ đó vẫn tiếp tục phát. Mà con người đó tài giỏi đến nỗi khi quân Mông Cổ đem quân đánh Hàn Quốc thì chính cái người họ Lý đó cầm quân đánh bay luôn Mông Cổ luôn, bật Mông Cổ ra giữ bảo vệ luôn Hàn Quốc luôn. Cho nên nếu mà ta coi lịch sử cho kỹ đó, thì vào cái đời này Mông Cổ mà đánh đâu ngựa sắt đánh đâu tan tới đó, cả nước Trung Hoa mênh mông bị bị chiếm hết,
[12:10]thì người Việt Nam đã đánh Mông Cổ trên hai mặt trận, thắng hết hoàn toàn. Một là tại Hàn Quốc và hai là tại Việt Nam. Mà riêng tại Việt Nam là ba lần đập tan luôn. Đó là chiến công lẫy lừng. Bởi vì dân quân một lần, quan quân một lần, vua và dân một lòng, một lòng mà trong đó có một cái sự đoàn kết kỳ lạ là tố chất của đạo Phật. Chính yếu tố là vua mộ đạo làm cho dân yêu mến và một lòng tin tưởng để đứng bên vua mà chiến đấu chống ngoại xâm. Cái yếu tố rất nhỏ của đạo Phật này, nhiều khi ta phân tích không ra hết. Trong suốt nhiều thời gian dài ta đã xem thường. Ta đâu có ngờ rằng chỉ vì có một ông vua bỏ đi tu thôi
[12:53]mà toàn dân hướng về, chính toàn dân hướng về ta đủ sức mạnh để đập tan cái đội quân Mông Cổ bách chiến bách thắng hung hãn, xâm lược khắp cả thế giới như vậy. Yếu tố rất nhỏ đó mà ngày nay ít ai nhìn thấy. Nếu ta nhìn thấy, ta mới thấy cái vai trò của đạo Phật trong cái việc mà soi sáng, dẫn đường và đoàn kết cả cái dân tộc này, rất là quan trọng. Sau này Hồ Quý Ly lặp lại, nhưng vì thiếu tố chất đạo Phật nên thất bại. Sau này cũng vậy, cái nhân quả tới thì nhà Hồ cũng chiếm mất ngôi nhà Trần. Nên là lặp lại y như, đúng là cái nhân quả lặp lại. Nhà Trần cướp ngôi nhà Lý thì sau này nhà Hồ cướp ngôi
[13:29]nhà Trần cũng bằng cách giống giống như vậy luôn. Hồ Quý Ly cũng vào cung làm lớn lên, nắm hết quyền rồi lật luôn. Tại thấy lúc đó nhà Trần cũng suy yếu, các vua nhà Trần cũng suy yếu, ông lật nắm quyền luôn. Nhưng chỉ có cái là cái lòng dân thì cũng vậy, cái đời phong kiến nó cũng lặp lại một lần nữa, là hễ anh cướp ngôi thì coi anh là đại nghịch bất đạo. Nhưng mà lúc đó mà Hồ Quý Ly thấy nhà Trần suy, mà nếu không mạnh dạn nắm quyền thì đất nước sẽ còn suy hơn nữa. Cho nên ổng mạnh dạn ổng nắm quyền luôn để xây dựng lại và có nhiều cái cải cách. Cái cải cách của Hồ Quý Ly đến bây giờ người ta cả thế giới còn không phục.
[14:04]Ví dụ ổng mạnh dạn đưa ra tiền giấy. Tiền giấy được nhà nước bảo chứng là vẫn lưu hành được, thì mãi bao nhiêu trăm năm sau thế giới mới bắt đầu dùng tiền giấy. Thì Hồ Quý Ly đã làm rồi. Hoặc cải cách ruộng đất. Tại sao có ruộng đất mênh mông cọ bay thẳng cánh như tập trung lại cho vài người, còn cái người mà nông dân lam lũ thì không có ruộng, vô lý, chia lại. Thì cái điều đó ngày nay thế giới cũng ca ngợi, đúng như vậy. Nhưng mà chỉ có một điều là bởi vì cái thói quen của người dân thời phong kiến, cái anh cướp ngôi, anh đại nghịch bất đạo, dân không theo. Mà lúc Hồ Quý Ly lại không có bỏ ngôi đi tu, giống như kiểu là Trần Thái Tông.
[14:38]Cho nên lòng dân không hướng về. Đến khi mà quân Minh nó kéo sang mới là cái họa. Danh nghĩa là Phù Trần diệt Hồ. Diệt nhà Hồ để cứu lại nhà Trần, dân theo hết trơn. Thế là quân nhà Hồ đóng ở đâu, chính người dân Việt Nam mình chỉ cho quân nhà Minh đó, đó đóng ở đó, đóng ở đó. Rồi đánh tới đâu đánh rặt, đánh tan hết quân nhà Hồ, bắt luôn cả vua nhà Hồ đi về Trung Quốc luôn. Thế là dân ta bị đày đọa trong cái gông cùm xiềng xích của ngoại xâm này ngót gần 20 năm, để đến khi mà Lê Lợi nổi lên kháng chiến suốt 10 năm rồi ta mới giành lại được chủ quyền. Cho nên ta thấy lúc đó là vì Hồ Quý Ly không khai thác được
[15:14]cái yếu tố của đạo Phật nên không đoàn kết được toàn dân, nên ta bị lệ thuộc hết mấy chục năm trời, rất là đau lòng. Rồi sau này cũng vậy, đến khi mà ta bị Pháp đô hộ thì người Pháp họ cũng dùng cái tâm linh, họ đem cái đạo Kitô truyền bá trước, chiếm linh hồn con người trước. Thế là họ đánh cứ thắng vào thắng về vì chính dân ta là chỉ điểm mà. Chính cái người tín đồ của Kitô là chỉ điểm cho Pháp á, ờ kháng chiến quân nằm đó, nghĩa quân nằm kia cứ vô đó mà bắt. Thậm chí là dắt Pháp đi vô tận trong cái chiến khu luôn mà bắt từng người lãnh tụ của ta luôn, từng người thủ lĩnh kháng chiến của ta luôn.
[15:49]Thế là những cái thế trận kháng chiến ta cứ vỡ hết trận này tới trận kia, chỉ bởi vì tôn giáo. Cho nên sau này, thân sinh của Hồ Chủ tịch, ba của Bác Hồ là cụ Phó Bản Nguyễn Sinh Sắc, ông nhìn ra điều đó, ông hiểu ra điều đó. Ông mới đưa ra một cái chủ thuyết thế này. Ông nói muốn mà giành lại độc lập của quốc gia, muốn kháng chiến chống Pháp thành công, phải có 3 yếu tố của Việt. Nói với tình hình của Việt Nam thì ta phải dùng 3 yếu tố. Thứ nhất là lực lượng nông dân, tại vì lúc đó thật ra công nhân không có, bên mình chưa có công nghiệp mạnh nên giai cấp công nhân rất là ít người, hầu hết đều là nông dân, nên thứ nhất là phải dựa vào nông dân.
[16:26]Thứ hai là xây dựng lại lòng yêu nước sau bao nhiêu năm mà ta cứ mờ mờ tối tối, không biết yêu nước là gì, phải xây dựng lại lòng yêu nước. Và thứ ba, Phật giáo. Tức là cụ xác định trong cái cương lĩnh để mà giành lại độc lập chủ quyền của quốc gia. Thì lúc đó là nông dân thì bây giờ ta lần lần ta liên kết lại, lòng yêu nước thì từ từ ta giáo dục tiếp, nhưng đạo Phật quá suy tàn. Thế là cụ Phó Bản sau khi cụ đi vào Nam, cụ đi đến từng chùa từng chùa, thuyết phục từng cái vị hòa thượng đứng lên chấn hưng lại Phật giáo giùm. Tại vì Phật giáo phải mạnh rồi mới góp thành một yếu tố để mà chiến đấu giành độc lập lại cho dân tộc.
[17:04]Thật ra thì cụ không làm được nhiều nữa tại vì năm 1929 thì cụ mất, năm đó cụ mới 65 tuổi. Nhưng mà may mắn là cái tấm lòng của cụ, trời Phật đã không phụ. Là khi cụ về đến chùa Tiên Linh ở Bến Tre, cụ gặp được Hòa thượng Khánh Hòa, cụ thuyết phục thì Hòa thượng đồng ý. Thế là sau đó là Pháp vây quá cái cụ mới chạy về Cao Lãnh, cụ núp mất luôn cái đó. Thì ở đây Hòa thượng Khánh Hòa bán luôn cái chùa của mình luôn, lấy tiền để mua kinh điển rồi mở lớp học dạy phổ biến tăng ni và đứng lên chấn hưng Phật giáo. Thế là Phật giáo miền Nam từ từ từ từ nổi lên. Thì Phật giáo miền Nam bắt đầu chấn hưng rồi cái ngoài Huế thấy
[17:39]vậy cái bắt đầu nối tiếp chấn hưng Phật giáo miền Trung. Rồi lúc ở ngoài Bắc các cụ Tố Liên, Tâm Hải thấy như vậy cũng đứng lên chấn hưng Phật giáo miền Bắc. Thế là cả ba miền ta, Phật giáo được chấn hưng lên dần dần dần dần. Nhưng mà cái con người mà chủ trương phải chấn hưng Phật giáo để cứu nước á, là cụ Phó Bản Nguyễn Sinh Sắc lại là người Nghệ An, mà đến ngày hôm nay thì Nghệ An không có chùa nào hết trơn. Nên chúng tôi cũng nói chuyện trước cả cán bộ và nhân dân tỉnh Nghệ An. Chúng tôi kể lại câu chuyện này và nói rằng đây là điều hết sức mỉa mai và đau lòng. Nơi quê hương của con người mà góp phần chấn
[18:12]hưng cả cái đạo Phật này thì không có chùa. 329 ngôi giáo đường nhà thờ, có cả chốn viện, chùa không có. Đây là cái nỗi nhục, nỗi đau, sự hổ thẹn. Buổi sáng chúng tôi vào ủy ban nói chuyện làm việc với bên ban tôn giáo, thì ông trưởng ban tôn giáo cũng nói câu này, đây là điều phải xem xét, phải suy nghĩ. Chúng tôi nói không còn thời gian để xem xét, để suy nghĩ nữa. Nói vòng vòng vậy để ta thấy cái yếu tố của đạo Phật trong cái việc mà tạo nên cái sức mạnh tâm linh cho toàn dân tộc ta là điều rất là là quan trọng. Nên hôm nay ta giăng cái bảng mà đạo Phật luôn đồng hành cùng dân tộc là điều rất là chính đáng.
[18:49]Một cái người Phật tử yêu đạo là đã đành rồi, phải yêu nước. Còn cái người dân biết yêu nước đã đành rồi, phải yêu quý đạo Phật. Vì hai điều đó quyện lại nhau để ta có gì? Ta có bờ cõi, ta có luật pháp, ta có chủ quyền, ta có dân tộc, ta có lãnh tụ, ta có chiến sĩ, nhưng ta cũng có cái tâm linh. Nên vì vậy, yêu nước chưa đủ phải yêu đạo, yêu đạo chưa đủ phải yêu nước. Đó là cái tinh thần mà của người Phật tử ta như vậy. Hôm nay ở cái miếng đất địa đầu của Tổ quốc này, ta nói với nhau về một cái đạo lý của đạo Phật. Vì Phật dạy cho ta một cái thái độ sống là tự tại, bình thản. Luôn luôn bất động trước mọi cái sóng gió
[19:41]khổ đau, nghịch cảnh cũng như bình thản trước mọi cái vinh quang, cái thành công của mình. Con người giữ được cái tâm như vậy thì mới là người có thể sống chân chính và tiến xa trên con đường giác ngộ giải thoát. Còn nếu cái nghịch cảnh tới cái ta đau khổ, ta buồn rầu, hoặc là cái sự may mắn thành công tới ta vui mừng, ta hớn hở, cái tâm ta bị dao động như vậy thì ta khó có thể là một người sống chân chính và ta không thể nào tiến xa trên con đường tu tập giải thoát giác ngộ được. Nên cái thái độ mà sống tự tại, bình thản là điều rất quan trọng. Mà một cái cách để sống được tự tại, bình thản như thế,
[20:22]trong đạo Phật, trong các thiền sư đã cho ta một cái phương châm là tùy duyên. Tùy duyên. Tùy duyên nghĩa là theo cái duyên như thế nào thì ta sẽ có cách ứng xử thích hợp như thế. Để đi sâu vào cái giáo lý này, ta nói thêm một số điều thế này: Thứ nhất, là người đệ tử phải tin sâu nhân quả. Ta gieo nhân gì, ta phải gặt cái quả đó. Đó là cái niềm tin kiên cường, bất biến và tuyệt đối. Nghĩa là dù có bất cứ chuyện gì xảy ra, không bao giờ ta đánh mất niềm tin nhân quả này. Sở dĩ hôm nay ta giàu sang thì phải biết vì đời xưa ta là người hay bố thí, cúng dường. Đó là khẳng định. Đời này ta có quyền, có chức bởi vì đời xưa ta chăm lo cho mọi người.
[21:16]Đó là điều khẳng định. Đời nay ta bệnh tật, ốm đau vì đời xưa chắc chắn ta có vướng cái nghiệp sát sinh. Đời nay ta bị tù đày, chắc chắn là đời xưa ta có cái nghiệp mà nuôi chim trong lồng, nuôi cá trong chậu bé. Chắc chắn như vậy. Nghĩa là cái nhân nào nó sẽ ra quả nấy. Ví dụ như một người đời xưa ta xây cái trường cho trẻ em đến học, thì đời này ta được hai cái quả báo: thứ nhất ta được nhà to, cửa rộng và ta được học hành giỏi giang, có tri thức. Nếu đời xưa ta góp phần xây cái bệnh viện, thì đời nay ta được hai cái quả báo: một là ta được nhà cao cửa rộng, hai là ta được sức khỏe tốt. Nếu đời xưa ta đắp đường, ta bắc cầu cho mọi người
[22:05]đi, thì đời nay ta được mười cái quả báo: là đôi chân ta khỏe mạnh, ta đi đâu thì không bị tai nạn giữa đường, luôn luôn có phương tiện ngựa, xe, ta làm việc gì cũng dễ dàng, suôn sẻ, thành công, ta đạt được sự giàu có và nhiều thứ nữa. Cho nên ta thấy một cái nhân luôn luôn nó sinh ra nhiều cái quả báo như vậy. Hoặc là đời xưa ta thấy gặp những cái người đáng kính, ta biết ca ngợi, khen, phổ biến cho mọi người biết, ta luôn luôn khen điều hay của người khác, thì đời này ta luôn luôn được gương mặt đẹp, đẹp như là... như ông phó chủ tịch này.
[22:47]Nhớ nha, khi mà ta hay khen điều tốt của người khác, ta luôn luôn được gương mặt đẹp. Còn mà nếu ta cứ hay chê bai người thì ta sẽ bị gương mặt nó xấu như thế này. Rồi nhiều cái quả báo nó xảy ra. Cho nên là người Phật tử ta tin chắc vào nhân quả mà sống. Ví dụ như bây giờ có người hỏi nói: "Thưa thầy, khi con gặp việc, con có đến cầu xin thì con thấy có ứng, có linh. Rõ ràng là hôm đó con gặp chuyện xui, tự nhiên cái bị mọi người đổ vạ, nghi ngờ, chuyến hàng không bán được, cái lỗ sắp tới nơi. Con vào chùa con cầu xin thì bỗng nhiên chuyến hàng đó người ta lại mua trót lọt, thay vì thấy trước mắt là không ai mua rồi con
[23:28]phải bị gặp nguy hiểm nhưng mà tự nhiên người ta lại mua. Thì như vậy rõ ràng là con cầu xin mà được, thì cái này đâu có dính líu gì tới nhân quả?" Này xin thưa, hoàn toàn dính vào nhân quả hết. Một khi mà thần thánh ở trên á nghe cái lời cầu xin của ta mà giúp đỡ là bởi vì sao? Bởi vì biết cái người này có tâm đức, có mộ đạo và hay làm phúc. Hay làm phúc, cho nên thôi bây giờ cứ giúp nó đi, vậy chứ mai mốt nó làm phúc nó bù lại cái này hết, không sao, cái người này giúp không có lỗ. Tức là các ngài cũng căn cứ theo nhân quả, theo cái công đức của mình. Chứ bây giờ còn một cái tay ăn trộm, trước bao giờ nó chưa từng làm điều phúc gì,
[24:09]gặp ai hở gì nó chôm cái đó, giành của người này, giật người kia, nó đánh người nọ. Bắt đầu hôm đó cái nó vào chùa cầu xin: "Lạy Phật, tối nay con đi ăn... hỏa... Phật phù hộ cho con lấy được vài chiếc xe, cạy được vài cái tủ sắt." Được không? Không. Không thể chiều lòng cái người mà không có làm công đức, cũng không thể giúp họ làm điều bậy. Hoặc là có một cái tay đó là giết người, bị vây bắt. Vây bắt rồi cái vào cầu xin, cầu xin nói: "Thôi cho con thoát cái nạn tù, con sẽ hối cải."
[24:46]Được không? Ai trả lời được câu này khen hay? Ai nói là không được giơ tay lên? Ai nói được giơ tay lên? Chỗ này rất là khó, bởi vậy ai muốn làm thần thánh là khó lắm chứ không phải dễ đâu. Mai mốt mà lỡ làm thần thánh người ta lại người ta cầu xin là lúc đó sẽ biết mình làm cái gì. Nó có hai trường hợp. Ví dụ như có một cái tay đó tay giết người, cái là bị công an truy bắt, chạy thục mạng cái chạy luôn vô cái chùa cái quỳ xuống cầu xin nói: "Thôi, che mắt công an đừng bắt con rồi con sẽ tu hành hối cải." Có hai trường hợp: có khi được cứu, có khi không được cứu. Khi nào thì được cứu? Khi nào được cứu lúc đó thần thánh, trời Phật nhìn vào nhân quả người này.
[25:28]Nhìn vào nhân quả trước, nhân quả sau, cái chú này là coi vậy chứ có tâm đức. Rồi cái giết người là do cái lúc mà bồng bột, nóng giận, nhưng mà nếu người này thôi bây giờ che chở đừng bắt vào trong tù thì có thể bù làm lại bao nhiêu điều phước để bù lại cái tội của mình. Không phải không, thôi che. Thấy công an vô bắt không thấy, bẵng đi rồi cái người đó sau đó là làm bao nhiêu cái việc để hối lỗi lại của mình, đúng như là thần thánh đã đánh giá. Nhưng có người là cho bắt luôn. Công an đi vô là chỉ cho nó đang quỳ núp trong cái... cái bệ Phật cái vô lôi ra, vô lôi ra bắt đi còng bắt luôn. Tại vì sao vậy?
[26:03]Tại vì nó không có tâm đức, lúc nó hung càng, dữ tợn mà bây giờ có che chở cho nó, sau đó nó sẽ tái phạm chứ nó không có hối hận, nó không có giữ lời hứa thì cho bắt luôn. Lúc đó thì mình mới ngạc nhiên nói: "Ủa, tại sao là phạm tội giống nhau, cầu nguyện giống nhau, người thì Phật cho bắt, người thì Phật che?" Bởi vì thật ra mọi chuyện đều do nhân quả hết. Cho nên có khi cái lời cầu xin của ta được linh ứng, có khi lời cầu xin của ta không linh ứng vì đều là nhân quả. Chúng ta phải hiểu như vậy. Cho nên có người nói: "Sao con cầu xin được linh ứng thì đâu có gì đâu mà nhân quả?" Thưa không, cũng đều liên quan tới nhân quả hết, tất cả đều liên quan nhân quả.
[26:41]Cho nên cái người đệ tử Phật của ta là trước hết phải xác tín vào luật nhân quả, ta phải tin chắc nhân quả và hiểu rất sâu về nhân quả. Mọi việc làm của mình đều có nhân có quả về sau hết. Từng lời nói của ta với người khác đều thành cái quả báo, từ một chút mà ta thương yêu nhân dân đều thành cái quả báo, từ một chút mà hống hách của ta đều thành cái quả báo. Vì vậy tin nhân quả, hiểu nhân quả, lúc nào cũng suy nghiệm nhân quả trong từng chút, từng chút của đời sống của mình làm cho ta luôn luôn sống không sai lầm, lúc nào cũng sống chân chính, chỉ làm những điều phúc mà không làm cái điều tội.
[27:20]Nhờ vậy công đức ta tích lũy dần dần qua ngày qua tháng và phải tích lũy qua năm, mười kiếp như vậy, hoặc là năm mươi kiếp, một trăm kiếp như vậy. Còn những vị đại Bồ tát thì họ phải tích lũy cái công đức qua triệu kiếp, ức kiếp như vậy chứ không phải là dễ, chứ không phải trong vài năm. Nhớ, ta theo đạo Phật đừng có tính thời gian vài năm. Vài năm là chuyện chớp mắt, không có đáng kể. Ta làm việc phúc đến chùa, ta tu tập làm việc phúc mà năm năm thì đừng bao giờ nghĩ đó là nhiều. Nhớ, năm năm trong đạo Phật chỉ là chớp mắt một cái thôi. Phải tích lũy cái công lao của ta trong năm kiếp, mười kiếp, vài trăm kiếp, vài nghìn kiếp thì mới thành cái công đức vô hạn được.
[27:57]Ta hiểu ra thì ta không có sợ. Cái người không biết á nói: "Trời, tu gì tới mười năm lận?" Hay nói: "Trời, thầy nói tu gì tới mười kiếp lận?" Nhưng mà cái người có trí tuệ, nghe mười kiếp cười vì thấy nó rất là nhanh. Giống như năm ngoái mới Tết, ta thấy cái Tết tới liền, thấy không? Ta vừa mới ăn Tết đây là bắt đầu coi chừng phải lo Tết sắp tới nữa. Có đúng không ạ? Thời gian trôi rất là nhanh. Nên cái người mà có trí tuệ không xem thời gian là quan trọng mà xem là việc ta đi đúng đường hay không mới là quan trọng. Để ta có thể sống bình an, tùy duyên được thì cái việc đầu tiên là ta phải tin sâu nhân quả.
[28:31]Tin sâu nhân quả rồi bắt đầu ta mới có một thái độ đúng hơn. Ta biết rằng những chuyện gì xảy ra với ta đều là do nhân quả nhiều kiếp. Ví dụ, tự nhiên mình phát giàu lên, làm ăn đâu trúng mối đó, cứ lên giàu lên từ từ, giàu lên từ từ thì ta hiểu đó là gì? Là ta đã làm những điều đúng ở trong kiếp quá khứ. Hoặc là tự nhiên ta bị oan ức, tự nhiên người ta cứ chửi bới riết à thì phải biết rằng có nhân quả gì trong quá khứ, ta cũng ăn hiếp gì họ rồi á chứ không phải không. Cho nên bây giờ chuyện nó trở lại. Phải tin chắc vào nhân quả như vậy thì ta mới có cái thái độ sống đúng được. Chứ còn ví dụ như khi ta giàu lên, cái ta giương giương tự đắc, ta nói đây:
[29:10]"Cái tài của tôi, còn mấy người làm ăn không được là tại mấy người dở hơn tôi, tôi mới là giỏi." Hiểu câu đó là sai làm cho ta kiêu ngạo lên liền. Còn nếu ta hiểu được nhân quả, ta không kiêu ngạo. Ví dụ bây giờ ta có giàu lên, thành công công việc của mình, ta không hề kiêu ngạo mà ai hỏi: "Ủa anh làm ăn sao hay quá vậy? Sao tự nhiên bây giờ anh giàu lên, anh mua xe, mua nhà, anh mở bao nhiêu xí nghiệp, bao nhiêu xưởng?" Thì mình không bao giờ nói là tại tôi giàu mà chỉ nói gì? "À, cũng nhờ phúc phần đấy bác ạ." Mình chỉ nói phúc phần rồi mình nói khiêm tốn hơn nữa. Nếu mà hỏi: "Phúc phần gì?" - "À, chắc là thôi cái đức của các ông cụ,
[29:43]bà cụ của tôi đời xưa để lại." Nếu hỏi thêm nữa, mình nói gì: "Thì cũng nhờ những người bạn của tôi làm việc với tôi, họ là những người tốt bụng, họ giúp tôi." Mà nếu hỏi nữa thì mình lại phân tích tiếp: "Thì cũng nhờ cán bộ chính quyền họ tạo cái môi trường thông thoáng, dễ làm ăn." Mình hỏi nữa thì nói: "Thiệt cũng là nhờ cái đời sống đạo đức của xã hội, tôi gặp toàn những người buôn bán với tôi là đối tác đều là tốt, cho nên tôi được may mắn." Chứ không bao giờ nói là mình giỏi. Tin được nhân quả, ta có thái độ rất là chân chính, không kiêu ngạo. Còn nếu ta giàu lên mà hỏi tới ta cái ta nói:
[30:13]"Ồ tôi là tính trước mười năm, năm năm, tôi nhìn thị trường, tôi đoán thế này, thế kia hết." Là cái kiêu ngạo đã khởi lên. Mà kiêu ngạo khởi lên rồi thì con người này không còn chân chính nữa. Ở đây ai giàu mà nghĩ rằng do tài của mình không, giơ tay lên thầy coi?
[30:31]Còn ai giàu mà nghĩ rằng là do phúc đức, tin rằng đó là nhân quả phúc đức, giơ tay lên thầy coi. Vậy là có một bà cụ, bữa giờ thấy bả giàu lắm. Rồi thầy cám ơn. Cho nên ở đây cái người tu hành theo đạo Phật á, ta được cái tâm thanh tịnh, ta có trí tuệ, thì ta tùy theo cái nhân quả, nhân duyên mà ta có sự ứng xử thích hợp. Nên cái sự ứng xử thích hợp theo cái nhân quả, nhân duyên đó đạo Phật gọi là tùy duyên. Thiền sư Tuệ Trung này cũng nói như vậy, ngài nói một câu ví von rất là khéo: "Nước cạn thì nhón gót, nước sâu thì vén áo." Cứ nghe câu rất là nhẹ: "Nước cạn thì ta nhón gót, nước sâu thì ta vén
[31:18]áo." Ngài Tuệ Trung Thượng Sĩ, thầy của vua Trần Nhân Tông á, ngài có bài kệ rất là hay: Nước cạn thì ta nhón gót, tức là cái cảnh khổ nó ít, hoặc là nó cảnh nó thuận, ta chỉ cần nhón cái gót là ta đi qua cái chỗ ướt được, nó ướt chút xíu bàn chân. Nhưng mà nếu nước sâu hơn, thì ta vén quần, vén áo lên thì nó nó cũng bớt ướt cái cái quần áo của mình. Thì cứ tùy theo thế mà ta sống, chứ không cần phải giãy giụa, vất vả lắm. Cái cách mà ngài sống tự tại, tùy duyên, duyên như thế nào ta thuận theo như thế để ứng xử phù hợp như thế, gọi là cái tự tại tùy duyên. Nhưng chỉ có cái là nước cạn, ta không chịu bước qua,
[31:58]ta đứng ta chờ khi nào nước khô mới đi qua, "Không, tôi đi qua ướt chân tôi", thì đó là người đòi hỏi, người này không biết tùy duyên, tâm ta động. Còn mà nước sâu chút xíu, thì khóc lóc, than thở, than trời trách đất, bắt ai phải đóng cho mình một chiếc tàu sang để mình đi qua cái chỗ sâu chút xíu đó, thì đó đều là không biết tùy duyên. Mà không biết tùy duyên tức là tâm ta đòi hỏi thế này thế kia phải theo ý mình, ta muốn mọi cái hoàn cảnh bên ngoài phải theo ý mình, mình là vua, mình là trung tâm, cái bản ngã mình lớn, buộc mọi chuyện phải theo mình. Còn cái người mà tự tại được, tùy duyên được thì ta theo
[32:35]cảnh, ta hòa theo cái hoàn cảnh mà ta mà ta sống. Như gặp trời lạnh ta mặc áo ấm, cứ tùy duyên mà sống, chứ đang trời lạnh: "Không, giờ tôi thích mặc áo mỏng à, chịu không chịu thì thôi", thì đó là người cưỡng lại hoàn cảnh, bắt hoàn cảnh phải theo mình, thì người này khổ, tâm bất an cả đời. Cho nên là người tu theo đạo Phật, ta sống tự tại, bình an, vui được trong mọi hoàn cảnh. Hoàn cảnh như thế nào ta khéo léo xử sự như thế để đi qua, chứ không có buộc là hoàn cảnh phải theo mình, mà khéo mình đi qua cái hoàn cảnh, gọi là cái tùy duyên, tự tại. Vì sao? Vì ta biết mọi thứ đều là là nhân quả.
[33:17]Nếu mà ta gặp cảnh khổ, thì ta xem đó là cái cơ hội để ta trả nghiệp xưa và ta tu cái hạnh nhẫn nhục. Nếu ta gặp cái thuận cảnh, thì ta xem đó là cơ hội để ta tạo thêm nhiều công đức với đời, chứ không có xem cái nào là bất hạnh hết. Nói ví dụ bây giờ ta gặp cảnh khổ như là ta bị oan ức, bị bắt giam, không biết ai giết người đâu không biết, cái nói là: "Nơi cái hiện trường của cái vụ án này, tôi thấy có dấu chân của anh, tôi lấy được cái dấu tay của anh. Thì anh giải thích tại sao người ta chết ở đây thì dấu chân anh ở gần đó?" Mình nói: "Tôi đâu có biết đâu. Tự nhiên bây giờ nói có người chết có dấu chân tôi,
[34:01]tôi đâu có đi qua đó đâu." - "Không có dấu chân mà có cả dấu tay của anh." Thì khi ra trước tòa, bên công tố viên họ mới đưa lên tòa nói cái người đó chết lúc mấy giờ, chung quanh đó không có dấu hiệu gì, vào cái giờ đó, nhưng mà thấy có dấu chân của cái ông này, có dấu tay của ông này. Hỏi ổng thì ổng nói lúc đó ổng ở một cái nơi khác, ổng nói ổng có chứng cứ ngoại phạm nhưng mà đi chứng minh không được cái chứng cứ ngoại phạm vì không ai thấy ổng ở chỗ khác, mà chỉ có cái dấu chân ở đây, cho nên chúng tôi là cho rằng ông này là thủ phạm giết người và xin tòa tuyên một bản án thích đáng để răn đe, trừng trị những kẻ khác.
[34:35]Luật sư binh binh cũng không ra, cái ông tòa ổng tuyên án: "Thôi, trong khi như vậy nếu mà ta có tội thì phải 10 năm. Anh cứ chối nhưng thôi cứ 10 năm tù." Thì bị bắt vô tù 10 năm. Thì nếu mà ta không phải là người Phật tử á, thì ta đau khổ suốt 10 năm trong tù. Nhưng nếu ta là người Phật tử á, thì ta mừng vô cùng. Có ai dám mừng không? Vì thứ nhất ta biết cái này mình cũng quậy đâu kiếp trước mình cũng quậy lắm rồi nha, bây giờ mới bị oan. Thôi thì hãy vui vẻ để trả cái nghiệp oan ức của quá khứ. Cái thứ hai nữa là đây là cơ hội để ta tu cái hạnh nhẫn nhục. Cứ ở ngoài đời không ai chửi mắng, không ai kết tội mình, ai cũng quý trọng hết, cái ngã mình nó cứ lên.
[35:18]Bây giờ mình phải vào một cái nơi mà lúc nào người ta nhìn mình khinh bỉ. Mình bình thản đón nhận cái sự khinh bỉ của mọi người như là uống một ly nước chanh đường, không sao hết, tập suốt 10 năm chấp nhận trả. Nhưng mà đâu có ngờ rằng cái người mà có cái thái độ tùy duyên, tự tại như vậy thì nghiệp trả rất nhanh, chưa được 10 năm, một hai năm cái vụ án lôi ra lại, chứng minh được kẻ tội phạm, thế là mình được tha tội liền. Chẳng những được tha tội mà được xin lỗi, mà được đền tiền, đi về người ta xem mình như là một cái người cực kỳ tốt. Bởi vì mình đã giữ được cái thái độ là chấp nhận trả nghiệp và
[35:52]tu hạnh nhẫn nhục, bỗng nhiên nghiệp đời xưa trả rất nhanh. Hôm trước vậy, ở trên chùa của ta trong một buổi lễ hội, ta có lấy cái câu chuyện mà đăng trên báo An Ninh Thế Giới là một cái chuyện một người con viết về người cha của mình và chuyện có thật ở ngoài Bắc á. Chuyện có thật, đọc xong ai cũng khóc. Lối ở chùa ta đem cái chuyện đó đọc hết cho Phật tử mình nghe, có chiếu hình minh họa và có phân tích nữa. Là một có vụ án giết người, cái ông thầy giáo đó không biết sao ổng bị có cái chứng cớ là ổng giết người, bắt ổng giam luôn. Vợ ổng ở nhà buồn chết. Có người con duy nhất, đến khi hiểu ra sự tình,
[36:29]sau này bất mãn, bụi đời luôn, gia đình tan nát. Nhưng mà ông là một con người phải nói như ông thánh á. Khi vào trong tù, ông phấn đấu dạy dỗ những người khác. Ông dạy cho mọi người điều hay lẽ phải, dạy học cho những người không biết chữ, dạy nâng cấp mọi người là sống một đời chân chính. Bởi sau này nghĩa là từ giám thị trại giam cho tới tù nhân nhìn ông, nói là ông là người giết người không ai tin hết. Biết có cái gì sai đó, không ai tin, tại vì con người sống quá thánh thiện. Mà đúng như vậy, ngót mười mấy năm sau rồi cái án đó mới được giải oan. Còn cái người con của ông đi bụi đời rồi cũng dính
[37:04]vô vụ giết người, bị đem vô trong đó luôn. Đem vô trong rồi cũng khinh thường cha mình, nói: "Tôi giết người, ông cũng giết người." Nhưng mà không ngờ là bị mấy tay đại bàng ở trong tù nó đập cho một trận. Nó nói: "Mày không xứng đáng là con của ông. Ở đây ổng là cha của tụi tao, là thầy của tụi tao." Cái người này mới ngạc nhiên, nói: "Ủa, ổng này ổng giết người mà sao mà mấy tù mà ca ngợi ổng như ông thánh?" Đến khi mà chính quyền mới tuyên bố mọi người là đây là cái án oan, thì người con mới hối hận mới đúng là cha mình là người thánh thiện, vĩ đại. Ở trong cái cảnh tù mà không xem đó là cảnh khổ,
[37:36]mà xem đó là một cái môi trường mới để mình tiếp tục làm cái thiên chức của một nhà giáo. Nghĩa là dù ở đâu vẫn là một nhà giáo chân chính, hy sinh và dạy dỗ. Nghĩa là cái bài đó mà đọc ra rồi, không ai cầm được nước mắt. Và đó chính là cái thái độ của người đệ tử Phật. Ta không biết ông có phải theo đạo Phật hay không, nhưng cái thái độ đó là thái độ mà Phật dạy cho ta. Nghĩa là trong cái cảnh khổ đến bất cứ lúc nào, ta vẫn tìm thấy một điều gì đó hay để mà ta ta sống, chứ không bao giờ ta xem cảnh khổ là khổ, mà xem đó là điều ta phải trả nghiệp, là điều cho ta tu tập cái hạnh nhẫn nhục. Bây giờ người ta chửi mình, khổ không?
[38:17]Khổ không ạ? Đó, thấy là khổ nếu ta không biết tu. Nhưng bây giờ ta thấy cái lời chửi mắng đó là cái điều mà ta trả nghiệp xưa, hồi xưa chắc ta có cái oan trái gì với người này, bây giờ họ gặp họ giận, họ ghét, họ chửi ta. Thôi ta vui vẻ đón nhận và trả nghiệp, đồng thời để dùng cái câu chửi đó để tu hạnh nhẫn nhục là không giận hờn. Người ta chửi mình mà mình không giận lại, và cầu mong chửi thêm vài câu nữa: "Nói tôi cũng còn giận, thôi chị chửi thêm vài câu nữa coi còn giận không." Cái họ tức, họ chửi vài câu nữa cái mình thấy lòng mình sao cũng còn giận. Năn nỉ: "Chị chị, chị chửi giùm vài câu nữa coi,
[38:50]sao chưa hết giận." Họ họ chửi một lát tới nào cái bắt đầu mình nghe lời chửi cái mình vui mừng, mình thớ thới, mình an vui: "Cám ơn chị, cám ơn chị nhiều, hết giận rồi." Đệ tử Phật phải vậy á. Giờ lát nữa mình đi ra mình gặp nhau mình nhờ người này chửi người kia thử nha. Từ nào giờ không ai chửi mình buồn. Nhớ, người ta chửi một câu mà thấy thấy giận là phải nhờ người ta chửi thêm nữa. Phải mời người ta, năn nỉ người ta chửi tới nào hết giận thì thôi, thì bắt đầu coi như tu xong. Hoặc là mình đang làm ăn ngon lành cái bỗng nhiên mình bị phá sản. Phá sản là lâm vào cảnh nợ nần. Thì không có nhà doanh nghiệp nào mà đau khổ được bằng cái điều này.
[39:26]Làm doanh nghiệp là ta mong thành công, phát đạt, tài sản một ngày một lớn ra, công nhân một ngày một nhiều. Bây giờ bất ngờ phá sản, lâm vào cảnh nợ nần, nợ ngân hàng thì đòi, tiền công nhân thì không có trả, hàng thì không bán được, đủ thứ chuyện. Lúc đó là tuyên bố phá sản là ngân hàng lại bán nhà lấy tiền trả nợ công nhân rồi mình có thể bị âm nợ, thậm chí có thể bị tù. Nhưng mà nếu ta không phải là người mà đạo Phật là ta nhảy lầu chết. Nên có nhiều cái nhà doanh nhân mà ta nghe trên báo nói đó, nhảy lầu và tự tử vì khi lâm vào cảnh phá sản chịu không nổi, đau khổ tột cùng. Nhưng nếu ta là người đệ tử Phật, ta xem đó là cái điều ta phải trả nghiệp.
[40:07]Nghĩa là đời xưa á ta đã làm cái gì rất là tội lỗi, nên bây giờ nó tan vỡ sự nghiệp của mình. Có thể đời xưa ta đốt nhà của ai, ta đào phá con đường của ai đang đi, hoặc là cái cầu của mọi người đang đi như vậy ta đi ta gỡ gỗ ta lấy ta cướp mất cái cầu của mọi người đang đi, hoặc là cái tượng Phật, tượng đồng người ta đem cái tượng đồng về ta ăn cắp đồng, ta chặt, ta đập ra để mà ta bán đồng, vân vân. Nghĩa là đời xưa ta làm một cái tội gì cũng tày trời lắm, nên bây giờ cái doanh nghiệp đang thành công như vậy lâm vào cảnh nợ nần, phá sản, tiêu tan hết. Ta ngồi đó ta ăn năn, ta sám hối, ta lễ Phật và ta tu hạnh nhẫn nhục.
[40:43]Từ đây mọi người sẽ nhìn mình bằng con mắt khinh bỉ. Ngày hôm trước, tay bắt mặt mừng, nghĩ mình là một đại gia, ngày hôm nay họ xem mình là một con người vứt đi. Đi gặp mình họ giả vờ không thấy. Giả vờ không thấy, đi luôn. Cái tình đời là như thế. Nhưng ta cúi đầu ta ăn năn, sám hối và nhẫn nhục, vui trong cái sự mà mọi người khinh bỉ mình như vậy. Đó là lối sống tùy duyên đấy. Nó nhiều cái cảnh khổ trong đời mà ta không nói được hết bằng lời. Mà cảnh khổ đó luôn luôn chờ chực ta. Luôn luôn chờ chực ta. Sống trên đời là như vậy, đừng bao giờ nghĩ là phía trước mình là phẳng lặng. Đừng có nghĩ rằng hôm nay mình lái một chiếc xe,
[41:23]xe hơi, xe con đời mới, phía trước mình là đại lộ thênh thang và cứ như vậy hoài mãi, không có đâu. Đi một khúc nữa xe bánh bể, đường lụt, nắng lên, trời mưa gió, giữa đồng không mông quạnh không một cái nhà. Cuộc đời không lường trước được. Vì vậy, cái thái độ của ta là luôn luôn tu cái hạnh tùy duyên: "Nước cạn thì nhón gót, nước sâu thì vén áo." Tùy duyên mà sống, chấp nhận mọi cảnh khổ đến với mình. Ví dụ, bây giờ ta đang trên đỉnh cao, mai mốt làm ăn xin, chấp nhận, không sao hết. Phải tập cái thái độ đến mức độ như vậy thì mới gọi là đạt được sự tự tại, bình an của tâm hồn, chứ đừng đòi hỏi hoàn cảnh phải luôn luôn tốt như ý mình muốn.
[42:04]Cái thái độ phải vững vàng, phải kiên định như vậy. Rồi cũng không phải cuộc đời luôn luôn khổ, đời xưa biết đâu ta làm những điều phúc gì đó bây giờ tự nhiên thành công. Nghĩa là vô tình trúng một cái số, hoặc là bỗng nhiên cái việc làm ăn phát đạt, cái ngành nghề của ta tự nhiên mọi người tập trung vào để mua bán, đối tác với ta, tự nhiên chính quyền mở rộng chính sách gì đó cái ta được thuận lợi, thế là ta giàu lên. Khi ta giàu lên như vậy thì ta không xem đó là cái lý do để ta kiêu ngạo, mà xem đây là cơ hội để ta làm công đức cho đời. Ta làm công đức cho đời là sao? Nghĩa là khi ta có tiền, khi ta có cơ hội có khả năng, ta phải giúp đời.
[42:46]Trước hết, ta mở hãng, mở xưởng để lấy được nhiều công nhân, tạo thêm công ăn việc làm cho mọi người. Cái quan trọng là phải tạo công ăn việc làm cho mọi người. Nếu giàu nữa vẫn chưa hết tiền nữa thì ta đem đóng góp vào những công trình phúc lợi công cộng: xây bệnh viện, xây trường học, làm đường xá, góp cho những người nghèo, những người thương binh, người tàn tật, những người bị chất độc da cam. Nếu mà vẫn còn giàu nữa, ta vào chùa, giúp đỡ để cho chùa cho sư thầy được giáo hóa rộng rãi. Có thể ta cất chùa, ta tô tượng, ta tặng giáo lý, rồi giúp cho sư thầy mở mang việc Phật sự ra. Những công đức đó không thể tính kể được.
[43:32]Ví dụ như bây giờ, ta gặp cái người mà ghét mình thì mình phải làm sao?
[43:39]Có người tự nhiên họ cứ ác cảm họ ghét mình hoài, thì trong lòng mình cứ tha thứ, không có phản ứng cái gì để gây thành oan trái cho đời sau nữa. Tại vì nếu mà ta phản ứng cái gì, đời sau gặp lại ghét nhau nữa à. Bây giờ trong lòng cứ nguyện là phải thương nhau. Bây giờ họ không thương mình, mình cứ thương họ thầm thầm trong bụng. Cứ chờ đợi, cứ chờ đợi. Ngày nào đó cái duyên sẽ sẽ đến. Họ ghét mình cho đã đời đến lúc nào đó mà thấy mình không ghét họ, từ từ họ sẽ thay đổi dần. Cái nghiệp nó vơi rồi bỗng nhiên họ hết ghét à. Và mình cứ tiếp tục thương. Cho nên, mình thương được cái người thương mình là chuyện bình thường của
[44:18]cuộc đời, chuyện nó không phải bình thường mà chuyện nó rất tầm thường. Ai thương mình mình thương lại là chuyện quá tầm thường luôn. Còn ai ghét mình mà mình thương lại mới là vĩ đại, mới là độ lượng, mới là đạo đức, mới là đệ tử Phật. Ở đây, ai là người có thể thương được cái người ghét mình? Ai? Một bà cụ gần chết giơ tay. Cố gắng, cố gắng. Mà muốn được như vậy không dễ đâu. Bây giờ ngồi ở đây mình nói chuyện với nhau thì thấy ừ có thể làm được à, thầy nói vậy thôi mình chắc mình làm được. Nhưng mà khi ra ngoài chút xíu đụng cái người kia, họ ghét mình cái là mình bực lên mình ghét lại liền, đúng không ạ?
[45:01]Lúc nghe đạo lý thì thấy gần như làm được, nhưng mà đụng trong thực tế là không được. Như vậy cái quan trọng làm sao là đụng trong thực tế ta vẫn làm được, ta vẫn yêu thương được cái người ghét mình. Muốn mà làm được cái lúc mà đụng chuyện thực tế, làm ơn vô chùa lạy Phật trước. Ta cứ quỳ trước Phật, ta lạy như thế này, ta nói thế này: "Lạy Phật, con có cái tánh rất là xấu là ai ghét con con ghét lại, ai thương con con thương lại. Nên bây giờ xin Phật gia hộ cho con, con xin hứa với Phật và Phật hãy soi sáng cho con là trong cuộc sống này, xin cho con thương được cả những người ghét mình." Cứ mỗi ngày ta cứ cầu nguyện
[45:39]như vậy, thì bỗng nhiên chừng ba tháng sau, lúc Phật sẽ đưa một cái người ghét đến để thử mình. Sau khi mình cầu nguyện ba tháng, Phật sẽ đưa bài tập đến cho mình làm thử coi mình có giải được bài đó không. Tự nhiên có người gặp mình cứ chửi, bới móc, ngắt véo rồi đủ thứ chuyện, thì lúc đó tự nhiên lòng mình vững, mình nhớ lại cái lời mình đã cầu nguyện suốt ba tháng trời, hôm nay mình vẫn vậy: "Thôi, dù chị ghét tôi, tôi vẫn nguyện lòng là cứ mãi mãi thương yêu chị và tôi sẽ chờ đợi, tôi sẽ chờ đợi một ngày nào đó ta sẽ thương yêu nhau." Cái lời cầu nguyện với Phật sẽ thay đổi được ta, sẽ giữ vững được ta lúc sóng gió.
[46:14]Chứ còn nếu ta không biết quỳ trước Phật mà cầu nguyện, đụng chuyện mình mình lặp lại cái thói quen cũ: ai ghét mình mình ghét lại, ai cự mình mình cự lại, ai đánh mình mình đánh lại. Nhưng mà nhờ có lời cầu nguyện trước Phật một thời gian dài, cái tâm thức của ta từ bên trong nó chuyển đổi hẳn, nên khi ta đụng chuyện, ta giữ vững được đạo lý. Rồi bây giờ gặp cái người làm lỗi thì sao? Nếu gặp cái người đó họ làm lỗi, họ ngang bướng, họ nhậu nhẹt, họ sai phạm, họ gian dối, lừa đảo, hưởng thụ, ích kỷ, thì thái độ ta là sao? Thái độ của ta là ta phải cảm hóa người xấu, chứ đừng để cho cái người xấu tiếp tục xấu.
[46:52]Ta thấy một người xấu mà lòng ta cứ để cho họ tiếp tục xấu là ta mang tội rất nặng với trời đất, với cuộc đời. Phải cảm hóa người xấu. Nhưng có phải người xấu nào mình cũng cảm hóa được không? Có không? Không! Có những người mình nói họ nghe, có những người mình nói họ không nghe, thậm chí họ mắng lại mình. Nói: "Đừng có bày đặt làm thầy đời dạy tôi. Phải không? Đập cho một trận bây giờ", vân vân. Tức là nhiều khi ta muốn cảm hóa, khuyên họ, họ lại xúc phạm ngược lại với mình. Tức là cái người không có duyên thì lúc đó cái thái độ của ta là thế này: là ta thôi không nói với họ nữa, tại vì ta nói không được.
[47:27]Nhưng trong ý niệm của ta, ta phải có cái ý rằng mong cho người đó tốt lên. Cái ý niệm đó rất quan trọng, gọi là để lại cái duyên với người đó, lúc nào đó ta sẽ cảm hóa được họ. Còn nếu mà ta thấy người lầm lỗi ta ghét, ta quay lưng, chê, muốn cho họ tiêu đời họ luôn thì trong tâm ta có một cái điều ác tồn tại ở trong đó. Cái điều ác rất thầm kín, bên ngoài luật pháp không biết, chẳng ai biết cả, chẳng ai biết có một điều ác ấy. Nhưng mà trong nhân quả, ta đã có một điều ác rớt lại trong tâm mình. Là cái gì? Đó là cái mà bỏ mặc cái người xấu, không mong cho người xấu tốt lên. Trong lòng ta mà không mong cho cái người xấu tốt lên
[48:09]là ta còn tồn tại một cái điều ác trong lòng mình. Hãy nhớ như vậy. Vì vậy, cứ ngày nào ta cứ phải tụng cái bài lời khấn nguyện đó: "Xin cho tất cả chúng sinh đều tin được nhân quả, đều sống được thương yêu nhau, đều biết theo Phật pháp tu hành." Tức là dù cái người mà ác từ trong địa ngục cũng phải biết tu tập. Kể cả loài súc sinh cũng mong cho họ trở lại làm người để làm một cái người sáng suốt biết tu. Cái người xấu biết tin có nhân quả, có luân hồi để mà hồi đầu hướng thiện. Tức là cái bài để ta tụng mỗi ngày để xóa cái điều ác trong lòng mình. Cái điều ác trong lòng ta là thấy người xấu bỏ mặc họ,
[48:47]muốn cho họ tiêu đời luôn, đó chính là một cái điều ác cuối cùng còn tồn tại. Và ta phải xóa cái điều đó bằng cái lời cầu nguyện mong cho người xấu đừng xấu nữa. Rồi bây giờ ta gặp cái người thương mình thì sao? Nếu ta gặp cái người họ thương yêu mình thì sao? Nếu ta hỏi một đứa bé: "Khi con gặp một người thương yêu con thì con phải làm sao?", thì đứa bé nó sẽ trả lời: "Con sẽ xin tiền đi mua kẹo, mua bánh", vân vân, mua quần mua áo. Đúng không ạ? Nhớ lại hồi mình còn bé sao, thấy ai thương là mình cứ xin: "Cho con cái bánh đó đi." Có đúng không ạ? Đúng không anh Phó Chủ tịch? Hồi nhỏ anh có vậy không?
[49:30]Cái tâm lý mà hễ ai thương mình thì mình nhờ vả, mình lợi dụng là tâm lý rất em bé. Vì hồi bé đúng là ta làm như vậy, nhưng bây giờ ta đã lớn rồi, ta không làm chuyện đó nữa. Bây giờ thấy ai thương mình thì không lợi dụng, mà mong rằng cái người họ thương mình họ sẽ được có đạo lý tu hành, họ làm được nhiều công đức trong đời này và cái phúc lành của họ lớn lên mãi để họ thành những con người đem lại lợi ích cho cuộc đời rất là nhiều. Chứ trong đầu ta không có ý là thấy cái người đó thương mình là mong người đó giúp mình nhiều, không có chuyện đó. Như thầy làm thầy tu đi, rồi Phật tử của thầy cũng có người giàu, có người nghèo.
[50:08]Ví dụ biết cái người đó giàu thì trong đầu không có nghĩ là: "À, họ giàu thì làm sao kêu họ cúng mình cho nhiều", không có chuyện đó. Ví dụ biết Phật tử đó họ khá giả thì mong họ biết tu hành, họ làm nhiều điều phúc cho đời, họ làm được nhiều ích lợi cho đời thôi. Còn chùa mình thì thôi tùy duyên giúp nhiêu cũng được. Như vậy thôi chứ không bao giờ được có cái ý là biết người đó giàu rồi cái mong họ cúng mình cho nhiều, thì tâm đó là tâm ác. Rồi Phật tử ta với nhau cũng vậy. Trên cái cuộc đời này, hễ có ai thương mình là bởi vì mình có cái duyên lành với họ từ đời xưa thì đừng có khờ dại mà cứ lợi dụng, nhờ vả thì cái duyên lành đó nó sẽ hết.
[50:45]Và đó là một cái điều ác còn tồn tại trong tâm ta. Hễ thấy ai thương mình là cứ nhờ vả, đó là điều ác. Mà cái điều thiện là thế này: thấy ai thương mình thì mình phải mong cho người đó biết tu hành, biết làm các công đức và vượt lên trên cái nhân quả luân hồi này. Đó là cái thái độ mà gọi là tùy duyên như vậy. Còn cái người phiền não mà không biết tùy duyên á thì không dám chấp nhận cảnh khổ, cứ sợ, cứ né, cứ trốn né cảnh khổ mà để trốn một cảnh khổ thì ta phải tạo thêm một số nghiệp ác. Ví dụ thế này: có thằng cháu đó nó vô nhà nó ăn cắp đồ của của ông chú đó, nó vô nó cạy tủ ra. Thì khi nó cạy tủ thì bà nội nó bắt gặp.
[51:30]Cái việc mà nó cạy tủ ông chú nó đã làm cái lỗi và nó sợ rằng bà nội nó thấy nó như vậy nói ra thì chú nó bỏ nó, ba nó đánh nó, rồi họ hàng ruồng rẫy. Nó sợ cái cảnh khổ đó, sợ cái hậu quả bằng cách gì? Giết bà nội nó luôn. Thêm cái tội nữa. Người đời là vậy. Tránh né cảnh khổ bằng cách tạo thêm tội. Trong khi cái cảnh khổ là gì? Cái hậu quả khổ là gì? Là do cái lỗi mình tạo ra, cái lầm lỗi của mình trong hiện đời hoặc là của quá khứ, nên nó tạo thành cảnh khổ. Nhưng ta sợ cảnh khổ, chắc chắn ta tạo thêm một cái nghiệp, một cái tội nữa liền. Cho nên cái người mà cứ loay hoay loay hoay sợ né, tránh cảnh khổ là người luôn luôn tạo tội.
[52:15]Còn cái người nào đương đầu chấp nhận cảnh khổ là người mới có thể không tạo tội. Ví dụ bây giờ nói: Thầy đã xây dựng được một cơ ngơi như vậy, nếu mà lỡ có cái chuyện gì xảy ra rồi chùa không có tiền rồi suy sụp sao? Thầy chấp nhận thầy ăn xin. Thầy chấp nhận thầy sống lại một mình như ngày xưa thầy lên núi. Không có gì phải lo hết. Ta cứ tùy duyên mà sống. Cạn thì nhón gót, sâu thì vén áo. Ta tập sống tùy duyên như vậy, không sợ. Mọi cảnh khổ đến với mình đều là một cái quả báo của đời xưa và ta phải ôm cái quả báo đó, sống với quả báo đó, đón nhận cái quả báo đó để cho nó hết nghiệp, chứ đừng bao giờ tránh né.
[53:00]Vì ta tránh né nó chắc chắn ta sẽ làm cái tội gì đó. Cái phiền não không biết tu thì cứ loay hoay tránh cái cảnh khổ bằng cách tạo một cái tội thêm nữa, rất là đáng lo. Rồi bây giờ có thuận cảnh đến thì sao? Cái người biết đạo thì như hồi nãy ta nói đó, sẽ dùng cái thuận cảnh của mình làm cái cơ hội để mình tạo phúc cho đời. Nhưng mà cái người không biết tu thì khi thuận cảnh đến thì hưởng thụ, tham lam, đòi thêm, ích kỷ và tạo thêm tội nữa, cũng tạo thêm tội. Cái người mà sợ khổ, tránh cái khổ sẽ tạo tội. Ngược lại cũng vậy, cái người mà khi cảnh thuận đến, ta ham hố, ta kiêu ngạo, ta ích kỷ, ta hưởng thụ cũng tạo tội luôn.
[53:44]Ví dụ có người giàu quá, nào giờ gia đình êm ấm, vợ đẹp, con xinh được rồi. Bây giờ giàu quá tiền không biết làm gì, cứ nghĩ phải hưởng thụ. Thế là có người bạn bè rủ đi qua đây đánh bài. Vì cái tâm cứ nào muốn đi cái hưởng thụ mà, cái hưởng thụ trên đời thì sự thật cũng không có nhiều, ma túy thì sợ, thì lập tức sa đà vào cái nhậu nhẹt, cờ bạc, gái gú liền, phá tan gia đình luôn mà tạo thành tội liền. Và có nhiều cái sự hưởng thụ rùng rợn mà ta không tiện kể ra trong một bài giảng, mà trên đời là như vậy. Nhưng vì hưởng thụ là tiếp tục tạo tội. Cho nên cái người mà không biết đạo, không biết tu thì hễ gặp cảnh khổ cũng sẽ tạo tội mà gặp cảnh thuận cũng tạo tội.
[54:27]Chỉ có người Phật tử chân chính, ta biết tu, ta biết tùy duyên thì hễ cảnh khổ, ta ôm cảnh khổ ta sống, hễ cảnh thuận thì dùng cảnh thuận của mình để đem cái lợi cho đời, thì người như vậy mới không tạo tội. Suốt đời, cái người mà không biết đạo ta cứ mưu tìm những cái giàu sang, quyền chức rồi hơn thua, rồi ganh tị với những cái người mà giỏi hơn mình thì cứ càng lúc càng, càng tạo tội. Mà cái khó nhất là: "Đứng núi này trông núi nọ". Cái nhà mình đẹp rồi, thấy nhà khác đẹp hơn đập nhà mình ra xây lại. Đâu có biết rằng mình đập cái nhà mình một cái 10 kiếp mình không có nhà ở, tại vì cái nhà vẫn còn tốt.
[55:05]Cái nhà vẫn còn tốt mà đem đập để xây lại cho bằng chị bằng em, quả báo 10 kiếp sau không có nhà ở. Cho nên nhớ mọi người cẩn thận đừng đập nhà. Thầy rất là biết ơn mấy cái người mà dời nhà. Ở trong Nam có mấy người biết dời nhà, ở ngoài Bắc thì có mấy kỹ sư cũng biết dời nhà, thầy rất là biết ơn họ. Họ tránh cho đời những cái tội lỗi. Ví dụ cái công trình đó ở vị trí đó không dùng được, nhờ những người đó họ nâng lên họ di chuyển qua chứ không phải đập, vẫn sử dụng lại được thì tránh cho con người bao nhiêu cái tội lỗi mà không nhà. Chứ còn thấy cái vị trí này ví dụ như là đường phóng qua phải đập, sự thật là ta cũng mang tội rất nhiều.
[55:41]Đập cái nhà, cái nhà đang còn tốt. Mà nhiều khi quý thầy, quý cô mình cũng bị luôn đó. Chùa nhiều khi vẫn còn dùng được mà thấy chùa người ta xây to quá cái sốt ruột, đập ra để xây lại thì ông thầy trụ trì đó cũng vài kiếp không ấy có nhà ở. Mặc dầu thấy xây chùa giống như là có phúc, nhưng sự thật cũng phải trả quả báo là vài kiếp không có nhà ở. Như vậy, không có đơn giản. Sư thầy ở đây có đập cái nhà nào không nhỉ? Lúc xây có đập cái nào không? Nhiều khi nó tệ quá thì cũng phải sửa sang thì cái đó chấp nhận. Đập cái căn nhà mà đã khó sử dụng quá rồi thì không có tội, chứ còn cái nhà tương đối tốt mà đập là mang tội liền.
[56:19]Cho nên cái mà đứng núi này trông núi nọ dễ làm cho ta, ta tạo tội. Rồi cái mà không biết sống tùy duyên, ta hay đòi hỏi, cái đòi hỏi rồi đưa ta đến cái thái độ gì? Ta cầu cạnh, ta luồn cúi, ta nịnh nọt hoặc ta mưu hại người này, ta lừa gạt người kia. Tất cả cái đó đều thành ra tội lỗi và làm cho ta không còn là một con người chân chính nữa. Nên hồi nãy ta nói vậy đó. Ta tin vào nhân quả, ta biết sống tự tại tùy duyên, ta mới có thể làm con người chân chính, đi vững chắc trên cái con đường mà giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Còn nếu ta không biết tự tại tùy duyên, tâm ta lúc nào cũng đòi hỏi,
[56:58]cũng mong nhiều hơn, sợ khổ, muốn vui chắc chắn ta sẽ trở thành con người động tâm, sai lầm, tà vạy, ác độc, mưu gạt người này lừa hại người kia rồi cầu cạnh, luồn cúi, nịnh nọt, không còn là con người chân chính nữa. Vì vậy, để làm con người chân chính thì ta phải biết sống tự tại, tùy duyên, ôm lấy cảnh khổ mà sống và đem lấy cảnh vui của mình ban phát cho mọi người, không giữ lại cho mình. Đó là cái lối sống mà tùy duyên. Nhưng tùy duyên có phải là thụ động không ạ? Nếu ta không hiểu, ta sẽ lầm tưởng tùy duyên là một lối thụ động. Thật sự tùy duyên không phải là thụ động. Đó là cái sự năng động mà ẩn chứa trong cái sự bình thản.
[57:46]Ta lặp lại: Biết sống tùy duyên nghĩa là sự năng động ẩn chứa trong sự bình thản.
[57:55]Vì sao cái thái độ tùy duyên là cái sự năng động ẩn chứa trong sự bình thản? Vì thế này: Thứ nhất là ta tin nhân quả, cho nên ta không bao giờ ham muốn những điều mà quá cái phúc của mình có. Ví dụ như mình biết cái phước mình là làm chủ tịch xã, thản nhiên làm chủ tịch xã, không bao giờ nghĩ tới chuyện là xa hơn, và làm trọn vẹn cái phước của mình trong đó, trong cái vị trí đó thôi, không làm hơn nữa. Hoặc là người tu trong chùa vậy, biết mình cái phước của mình là làm tri sự, thản nhiên làm tri sự cho hết, chứ không mong một cái gì khác nhiều hơn. Và cái phước mình biết là mình giàu đến mức độ đó,
[58:28]mình an vui trong cái đó, làm điều tốt trong đó, giữ gìn trong đó, không đòi hỏi nhiều hơn vì tin nhân quả. Cho nên là không mong cái điều gì quá cái phước của mình. Nhưng có cái người vậy: cơm thì không đủ ăn, áo thì chưa đủ mặc, mà nói: "Con thiết tha xây một cái viện mồ côi để nuôi trẻ em mồ côi". Cái mong đó nghe giống như là điều thiện, nhưng sự thật lại là một điều sai. Sai vì sao? Vì mong điều quá cái phước của mình. Muốn làm cái điều quá cái phước của mình, dù đó là điều làm phúc, vẫn là một tham vọng, vẫn là sự bất an, vẫn là cái gì lầm lẫn. Cho nên là phải lường cái phước của mình mà làm việc.
[59:12]Thì cái mà lường cái phước của mình để làm á, ta gọi là một cái tùy duyên. Phước mình nhiều làm nhiều, phước mình ít làm ít. Còn tối ngày cứ mơ mộng những chuyện xa xôi, vượt khỏi cái phước của mình, đó là ảo tưởng và có thể rơi vào bệnh tâm thần hoang tưởng nữa. Cho nên nhớ cân đối cái phước của mình mà mà sống, mà làm, thì người như vậy là người người chân chính. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai nữa là khi mà phúc đến, cơ hội đến thì ta không bỏ phí cơ hội đó, mà ta cố gắng, ta tranh thủ làm mọi điều công đức giúp đời, chứ không hưởng thụ cá nhân mình. Hễ ta giàu lên, ta may mắn lên, quyền chức ta tới trong tay thì không bỏ phí cơ hội trong thời gian đó.
[59:51]Trong suốt thời gian mà cơ hội đến với ta thì ta cố gắng hết sức mình để làm tốt nhất, giúp đời nhiều nhất, chứ không có để hưởng thụ. Đó là cái thái độ tùy duyên. Nên trong cảnh khổ, không buồn phiền, phẫn nộ, tránh né mà vui vẻ chấp nhận, mà làm cái gì được thì làm để bòn mót công đức. Chứ không bao giờ quên làm phúc, nói: "Giờ tôi nghèo quá, thôi tôi chờ nào giàu mới làm phúc", không phải. Ta tùy duyên ta làm phúc trong đúng cái hoàn cảnh của mình. Ta có hai bát cơm, ta có thể chia sẻ một người khác vài muỗng cơm. Có thể là mình không thể nhường hết hai bát cơm hoặc mình cũng không thể chia đôi được vì cái nhu cầu cơ thể mình phải ăn nhiều
[1:00:32]hơn, nhưng vẫn có thể chia được một vài muỗng cơm. Như vậy nghĩa là ta làm phúc trong cái hoàn cảnh của mình. Nghĩa là ta giàu sang bạt ngàn thì ta làm nhiều công trình hơn cho phúc lợi cho đời. Nhưng mà nếu ta nghèo đến mức độ chỉ còn một ổ bánh mì, ta có thể cắt được một góc, có thể cho một con chó đói hơn gần đứng gần ta hoặc chia bớt cho một cái người nào đó. Nghĩa là lúc nào cũng mong làm phúc. Phúc lớn làm làm lớn, phúc nhỏ ta làm điều nhỏ. Và trong cảnh khổ cùng cực, vẫn tiếp tục làm phúc. Cứ như vậy, đó là thái độ tùy duyên, giống như cái người thầy giáo bị ở trong tù á, vô tới tù, bị kết tội rồi, vẫn tiếp tục là đi dạy học,
[1:01:09]không đánh mất cái thiên chức của mình, và lương tâm vẫn vẫn trong sáng. Nên điều tốt lúc nào ta cũng gắng gieo trồng, nhưng mà cái sự thăng trầm thay đổi của đời, nó là do nghiệp quá khứ mà nhiều khi ta không lý giải được, rất là kỳ cục. Ví dụ bây giờ vậy: nào giờ cái người đó mình vẫn thương, mình vẫn giúp, bỗng nhiên lúc nào đó bỗng nhiên họ nghĩ xấu, nghĩ sai cho mình, họ nói xấu mình, cái tâm tình con người ta bị thay đổi, mình không ngờ được. Ta thản nhiên chấp nhận không nuối tiếc, không giận ghét. Nghĩa là duyên thế nào thì ta sống như thế đó. Cái người đó mình vẫn thương, bữa nay họ không thương mình
[1:01:43]nữa, họ ghét mình, chấp nhận cái họ ghét, không kéo níu. Cái không kéo níu đó là cái tùy duyên, chứ không ghét lại. Nếu ta ghét lại, ta oán thù, ta trách móc, nói: "Trời, tôi thương nó quá mà bây giờ nó phản tôi, nó ghét tôi", người Phật tử không có cái đó. Người Phật tử biết cái duyên nó đã hết, không kéo níu. Nhưng mà mình vẫn tiếp tục thương yêu mọi người, thương yêu cái người đã quay lưng với mình và thương yêu mọi người khác trong cuộc đời này. Nhưng mà không phải bất cần là ghét. Không cần người ta thương mình, nhưng vẫn thương người ta, nhưng có cái là thản nhiên không kéo níu. Đó là sống thái độ tự tại, tùy duyên.
[1:02:19]Còn cái tâm lý con người thường thường á: mình thương ai, mình nâng đỡ ai, tới chừng người ta ghét mình cái mình oán thù, mình trách móc, điều đó làm cho ta bất an. Hoặc là ta bị vu oan mà những chuyện mình không có, thì cũng vậy, bình tĩnh thôi, vì đây là cái nghiệp xưa, chứ không cần phải biện minh quá đáng. Khi mà có cơ hội biện minh thì ta cũng sẽ biện minh, nhưng mà khi không có cơ hội biện minh, chẳng cần biện minh, ai nghĩ sao đó nghĩ. Lúc nào đó cái nghiệp ta nó hết, tự nhiên cái điều chân chính của ta sẽ được chứng tỏ, sẽ được phơi bày. Còn lúc cái duyên nó chưa tới, cái nghiệp nó còn, cứ để mọi người nghĩ xấu.
[1:02:58]Và ta sống với cái điều oan ức đó một cách vui vẻ, không cần phải chống đỡ, chẳng cần phải biện minh. Ta ôm cái khổ đó mà sống, ta ôm cái oan đó mà ta sống. Nghe có dễ làm không ạ? Dễ không? Khó hả? Rồi, một lát nữa ta sẽ nói tại sao mà ta dễ làm. Hoặc là cái duyên mà ta bước lên cao hơn, ví dụ như ta lên chức, mình đang làm chủ tịch xã bỗng nhiên có người cho mình lên làm chủ tịch huyện, thì sao? Hễ là cái phạm vi quyền hạn mình lớn hơn thì mình cứ làm điều tốt nhiều hơn, chứ không kiêu căng mà cũng không tự ti, không nói: "Trời ơi, tôi chỉ biết làm chủ tịch xã, bây giờ lên làm chủ tịch huyện tôi không biết
[1:03:36]làm", không tự ti, mà cũng không kiêu căng. Nghĩa là cái duyên tới đâu thì ta theo đó mà ta ta làm. Hoặc là bất ngờ mình giàu lên nhiều hơn thì mình lại mở rộng kinh doanh hơn để mà tạo thêm nhiều công ăn việc làm hơn, cứ vậy thôi, không kiêu căng và cũng không tự ti. Đó, cái duyên may hơn thì ta cứ cứ làm nhiều hơn. Thì như vậy có người nói: "Thưa Thầy, như vậy cái chữ tùy duyên này nó có giống với chữ thời ở trong cái lý số không?". Tại trong lý số của mấy người coi bói nó có cái chữ thời, nghĩa là cái thời chưa tới thì thôi ẩn nhẫn, cái thời tới thì anh mới giàu lên được, mới phát, có cái chữ thời.
[1:04:10]Thì nói nó giống mà không giống. Giống mà không giống là sao? Là khi cái duyên nó đến thì giống như cái chữ bên kia nói cái thời nó đến, nhưng mà nó khác ở chỗ là có nhân quả. Bên đạo Phật khi cái duyên nó đến thì ta tùy cái duyên đó mà ta phải tác động tích cực. Hễ là khi cảnh khổ đến với ta, ta chấp nhận, ta sống với cảnh khổ đó, không than van và làm từng điều phúc khi ta đang rất khổ, vẫn tiếp tục làm phúc, vẫn sống chân chính trong cái cảnh khổ. Đó là là tùy duyên. Hoặc là khi cái may nó đến với ta thì lập tức ta dùng cái may đó để làm điều tốt cho đời. Còn cái chữ thời của lý số á thì họ chỉ biết chứ mà không dạy một cái đạo lý,
[1:04:53]nghĩa là khi cái thời giàu lên thì cứ làm giàu cho nó mạnh lên để giàu, chứ không dạy ta là hễ giàu đến thì ta phải dùng cái giàu đó như thế nào. Nên cái khác nhau, nói là na ná nhưng mà coi vẫn vẫn khác. Cho nên cái tùy duyên của đạo Phật nó có cái ý nghĩa nhân quả, đạo đức ở trong đó. Còn có nhiều người theo lý số thì họ lại dùng phương thuật để mà mong cải số, tránh họa. Như nói: "Nhà con khổ quá, xin Thầy cho con lá bùa con về dán cửa" hoặc là yểm cái mộ lại hoặc là sửa phong thủy lại. Còn cái người mình tùy duyên thì mình đối diện với cảnh khổ, không sợ, trong cảnh khổ làm điều tốt, tự nhiên trong nhà nó xoay chuyển liền, phong thủy nó thay đổi luôn mình.
[1:05:33]Nhớ cái phong thủy nó theo nhân quả mà ra, chứ không phải là ta sửa phong thủy mà được. Như hôm trước vậy, mới đây mấy ngày, có một cái anh ảnh giám đốc ảnh mời rồi chúng tôi ghé thăm cái công ty. Ghé thăm công ty rồi ảnh mới hỏi: "Thưa Thầy, cái đường đi bên đây có là cái công ty nào giờ làm ăn nó thất bát, cái công ty của anh bạn con bên cạnh làm ăn thất bát, con mới đề nghị ảnh là sửa cái cửa qua bên đây, thì Thầy thấy là công ty nó sẽ khá hơn không?". Chúng tôi trả lời là: "Hãy sửa cái tâm của người này. Cái người này bị cái tâm chứ không phải là bị cái cửa". Ảnh ngồi ảnh gật đầu: "Dạ đúng, ông này ổng kỳ cục lắm.
[1:06:09]Có cơ hội cái ổng lấn người ta, rồi đến lúc ổng khổ thì đâu có ai giúp ổng. Nghĩa là làm kinh doanh thì phải nương tựa nhau, lúc mình khó, lúc người khó, hễ lúc người ta khó mình phải giúp thì lúc mình khó có người giúp, còn lúc ổng được cái là ổng giành của người ta". Nên Thầy nói là ổng sửa tâm là đúng. Nói: "Đó là đúng nhân quả. Còn bày đặt sửa cửa bên trái, sửa cửa bên phải làm chi. Sửa tâm trước, sửa cái đức trước". Mà nếu phong thủy nó ứng, tự nhiên sẽ có người mở cửa lại cho mình cho đúng phong thủy, nhưng tâm phải sửa trước, đức phải sửa trước là như vậy. Nên đây cái chữ thời với chữ nhân duyên nó khác nhau vậy đó.
[1:06:42]Ta tùy duyên, ta cứ sống tốt trong từng hoàn cảnh, dù cảnh thuận hay cảnh nghịch, chứ không phải là cứ dùng bùa, dùng yểm, dùng phong thủy để mà cải số, không phải. Nhưng ta biết, ta biết bùa nó có đó chứ không phải không đâu, phong thủy có đấy chứ không phải không đâu, nhưng đó chỉ là cái ngọn thôi. Cái gốc vẫn chính là tâm ta, là nhân quả của ta. Đó là cái gốc chính như vậy. Cái người xuất gia cũng vậy, người xuất gia không phải là người mà đi sống cuộc đời bình lặng. Ai cứ nghĩ rằng nghĩa là đi vào chùa tu là sống cuộc đời bình lặng là sai lầm đó. Chính ra cái người xuất gia là người vất vả nhiều khi còn hơn cả người đời nữa.
[1:07:17]Tại sao? Nói: "Trời, con tưởng đi vô tu bình yên, chứ làm sao vô tu con thấy đủ sóng gió hết?". Nó không sóng gió lấy gì tu? Tại sao cuộc đời tu ta luôn luôn phải có nhiều sóng gió? Tại vì ta hứa với Phật ngon lành quá, quỳ trước Phật hứa sao? "Xin cho con thương yêu giúp đỡ chúng sinh", mình hứa xong là Phật đem cái người nghèo ngồi trước chùa mình liền. Thử coi nãy mới hứa trong chùa bây giờ ra có người nghèo đó coi có giúp được hay không, phải không? Nói: "Xin cho con tu được hạnh nhẫn nhục", ngày mai có người tới chửi tạt vô mặt liền để coi coi mình nhẫn nhục được không. Mà cái lời kinh mà hứa á, hứa thương yêu chúng sinh,
[1:07:54]giúp đỡ chúng sinh, hứa tu hạnh nhẫn nhục, hứa sống vô ngã chan hòa là mỗi ngày quý thầy quý cô đều tụng. Vì mỗi ngày quý thầy quý cô đều tụng những cái lời kinh cao quý đó, cho nên buộc Phật phải đưa đến bao nhiêu bài tập cho giải để coi có ứng dụng được cái lời mồm tụng hằng đêm hay không. Vì vậy cái người xuất gia là cái người luôn luôn gặp nhiều bài học, bài tập, bài toán khó để giải. Mà tu càng cao chừng nào thì càng nhiều bài toán khó đến chừng đấy để coi xử được hay không. Mới ban đầu mình mới tu á thì người ta tới người ta chửi vài câu để tập hạnh nhẫn nhục ban đầu mà, cho đến khi mà mình tu dày hơn tu
[1:08:28]lâu hơn thì cả thế giới này chống lại mình để coi coi mình còn thương yêu được cả thế giới này hay không, như lời hứa hay không, đêm nào nó cũng hứa là thương yêu cả thế giới mà cả thế giới ghét nó coi nó có thương được cả thế giới hay không, cứ như vậy. Tức là cái người tu người tu chừng nào thì Phật cứ đem hết bài toán này tới bài toán kia cho giải coi ứng dụng được đạo lý hay không, vì vậy cái người tu luôn luôn gặp nhiều sóng gió, đừng tưởng đi tu là sướng. Tùy duyên là cái bản lĩnh của thiền sư đắc đạo. Nãy giờ ta nói quá nhiều điều hay không? Ta mới hỏi lại Phật tử là: "Dễ làm không?" thì Phật tử nói:
[1:09:04]"Khó", đó. Nhưng mà tại sao ta phải làm và làm được? Ai làm được? Chính là người an trú được trong thiền định, tâm mình bình lặng trong thiền định thì khi bước ra cuộc sống rồi ta mới tùy duyên tự tại được. Chứ còn nếu trong thiền định mà tâm ta chưa an thì gặp cảnh khổ ta sợ, tạo cái tội gì để tránh né, gặp cảnh sướng ta ham, ta mừng rỡ, ta giữ gìn, ta kéo níu, cứ muốn người này thương mình, đừng để người kia ghét mình, cứ loay hoay cả một cái đầu ta cứ tính toán đủ chuyện hết. Còn khi mà ta an trú được trong thiền định rồi thì những chuyện đó ta thản nhiên, bình thản, thương yêu con người, sống tùy duyên, lúc nào cũng chịu khó,
[1:09:43]chịu thương làm từng điều phúc nhỏ, tâm rất bình an, không mong điều gì cho mình và chẳng sợ chuyện gì đến với mình, luôn luôn chấp nhận. Đó là người phải an trú được trong thiền định. Vì vậy mà hồi nãy trước cái giờ thuyết pháp Thầy Bảo Thiện đã nói về cái kỹ thuật của thiền định. Và sau cái thời thuyết pháp, xin mời tất cả quý Phật tử lên chánh điện ta sẽ tập cái ngồi thiền chính thức, ta sẽ được thực hành cái kỹ thuật để mà từ đây mỗi ngày ta phải tập ngồi thiền. Bởi vì thế giới phải ngồi thiền trong tương lai, đó là điều chắc chắn xảy ra và nhiều cái trường trên thế giới đã bắt đầu học thiền lần lần rồi vì họ thấy mà con người
[1:10:21]mà không biết thiền để an trú nội tâm thì là sự tự sát. Như ta biết rèn luyện cơ thể mình trong cái thể dục thể thao, ta biết nằm nghỉ để giữ thân mình, cái đầu ta ta không biết ta phải biết tập luyện, trong đạo đức ta phải biết an trú trong thiền định để tu dưỡng, để tịnh dưỡng, cho nên thiền định là tương lai của nhân loại. Nên ngày nay ai biết khôn đón đầu cái tương lai đó từ bây giờ phải tu tập thiền định, từ bây giờ phải tu tập và phải tu cho chuẩn, cho đúng hướng vì trên thế giới cũng vài chục ngàn người họ dạy thiền nhưng mà nói thiền cho đúng chỉ một hai người thôi. Nên vì vậy ta phải hết sức là cẩn thận.
[1:10:58]Lát nữa quý Thầy sẽ hướng dẫn quý Phật tử ngồi thiền đúng kỹ thuật của Phật dạy ngày xưa. Và nhờ cái kỹ thuật thiền định đó ta an trú thiền trong từng giây từng phút của cuộc sống như vậy mà ta mới có thể sống tùy duyên, tự tại được, không còn cảnh khổ nào làm tâm hồn ta lung lay, không còn có cảnh sung sướng nào làm cho tâm hồn ta chao đảo, đó là nhờ cái thiền định. Ngồi thiền nó có cái tâm lý về thời gian rất là lạ. Khi ta bắt chân kiết già ta ngồi bắt chéo chân như vậy đó, đầu tiên chân ta đau, tê, cứ mong cho đúng giờ ông Thầy ổng gõ chuông cái xả thiền cái rồi, đó là mới á. Cứ mong cái đồng hồ nó quay nhanh nhanh nhanh nhanh nhanh nhanh qua tới
[1:11:35]giờ rồi xả, nhưng mà ta càng mong chừng nào thì cái đồng hồ nó cứ đi chầm chậm, chầm chậm nó không thèm tới, đó mình mới tu nó vậy. Nhưng mà khi mình tu lâu được vài năm, tâm mình an trú rồi cái tâm lý nó lật ngược lại. Có nghĩa là ví dụ như về quy định giờ đó là một tiếng mới xả hoặc là tới giờ đó ta phải xả thiền để làm việc, ta cứ sợ cái giờ đó nó đến. Cứ mong đồng hồ nó đi chầm chậm chầm chậm đừng có tới, đừng bao giờ tới cái giờ để xả thiền coi ngồi nữa, nhưng mà sao? Mình càng mong nó đừng tới thì nó tới vèo liền. Nó vèo cái nó tới giờ xả thiền, ta cứ xả thiền trong tiếc nuối thì đó là cái giai đoạn mà ta tu đã tốt, như vậy.
[1:12:09]Ở đây ta còn thêm một chút cái ý này nữa là tùy duyên và gieo duyên. Tùy duyên tức là như nãy ta nói, nước cạn thì nhón gót, nước sâu thì thì ta vén áo, trong cảnh khổ thì ta xem cảnh khổ là bài học, là cơ hội để tu tập, trong cảnh thuận, cảnh sướng thì ta dùng cảnh đó để chia sẻ với mọi người, đó là ta tùy duyên. Nhưng mà quan trọng là phải biết gieo duyên. Ta gieo duyên cho người, gieo duyên cho cho chính mình, gieo duyên cho chính mình đến với gắn bó với Phật pháp không bao giờ rời xa. Ta gieo duyên cho mình đối với đất nước này, đối với cả nhân loại này để luôn luôn ta là một người có ích lợi cho đất nước này, cho nhân loại này,
[1:12:50]không bao giờ ta gieo cái duyên để mình trở thành những con người mà phá hoại đất nước hay là phá hoại cái hòa bình của của thế giới. Đó là ta gieo duyên cho cho chính ta, đời đời ta theo Phật, đời đời ta yêu thương đất nước ta, đời đời ta yêu thương cả cái nhân loại này. Ta gieo duyên cho mình như vậy và ta cũng gieo duyên cho mọi người như vậy, lúc nào ta cũng gặp ai ta cũng giúp cho cái người đó gieo được cái duyên lành, cho người đó làm sao người đó phải theo Phật pháp. Nhất là bây giờ Phật pháp là tâm linh của dân tộc mà bây giờ ta là những người đang ở địa đầu của Tổ quốc, ta bảo vệ biên cương của Tổ quốc thì ta phải nhanh chóng đem Phật
[1:13:25]pháp truyền bá hết cho những người nào mà chưa biết ở những cái vùng địa đầu này, từ Trà Cổ mà kéo về tới Móng Cái, còn một người nào mà chưa biết Phật pháp ta phải đến nói chuyện với họ để cho họ biết Phật pháp, để trong lòng họ, trong trái tim họ có Phật pháp. Thì Phật pháp mà lan đến đâu, tâm linh của dân tộc lan đến đó, ta có thêm một sức mạnh để bảo vệ chủ quyền của đất nước ta. Nên đây là cái ta gieo duyên với người, phải chịu khó, chịu cực. Nên quý Phật tử ở cái vùng Cẩm Phả, Hạ Long ta ráng về đây để phụ với Phật tử ở cái vùng Móng Cái, Trà Cổ này mà hoằng truyền Phật pháp. Còn những Phật tử nào ở cái vùng Móng Cái, Trà Cổ này ta đã biết Phật pháp rồi,
[1:14:05]ta phải nỗ lực rất nhiều để đem Phật pháp đến cho người chưa biết và ta biết đó là ta gieo duyên lành cho người mà cũng là góp phần bảo vệ chủ quyền của quốc gia ta. Nên điều này rất là có ý nghĩa và rất là là thiêng liêng. Nhà nước thì lúc nào cũng giúp dân để cho dân biết làm phước. Vì dân biết làm phước dân mới sướng lên được chứ không phải là nhà nước lo hết cho dân mà dân sướng đâu. Không phải là à hôm nay nhà nước giúp dân điều này ngày mai mình hỗ trợ ủy lạo người kia rồi tặng quà cho người nọ, xây nhà người nọ, không phải. Đó cũng chỉ là cái ngọn thôi. Cái gốc thật sự của nhà nước là làm sao cho người
[1:14:40]dân này giúp người dân kia, người dân kia giúp người dân nọ, họ biết tạo phúc với nhau thì đời sống họ dâng lên liền, tự nhiên lên sướng hết liền. Một bậc đạo sư chân chính cũng vậy, cũng là giúp cho chúng sinh gieo duyên lành với nhau chứ không phải là một ông Phật mà ổng cứ làm tốt hết cho đời, giáo hóa hết cho đời thì những người khác không có phúc. Nhớ như vậy. Những bậc đạo sư càng lớn chừng nào thì càng xúi những đệ tử của mình để làm điều phúc để gieo duyên giáo hóa chứ không bao giờ có một ông đạo sư chân chính nào mà ôm đồm hết. Tuyệt đối không bao giờ có ông Phật nào ôm đồm, không có ông Bồ Tát nào ôm đồm, không có bậc đạo sư nào ôm đồm.
[1:15:16]Luôn luôn khuyến khích người này giúp đỡ người kia, khuyến khích người này giáo hóa người kia, phải là gieo duyên lẫn nhau để mà tất cả là cùng cùng vượt lên. Cái chữ tùy duyên ta còn có một khái niệm nhỏ nữa là tùy duyên bất biến. Tùy duyên là ta thay đổi theo cái duyên, duyên như thế nào ta sẽ thay đổi theo cái đó, nhưng mà bất biến là gì? Là trong cái sự thay đổi đó ta giữ vững cái đạo lý của Phật dạy, không để sai lầm. Ví dụ ngày xưa, Đức Phật ôm bình bát đi chân không, quấn cái tấm vải thành cái áo để làm một cái hạnh Sa-môn thì ngày nay điều đó không phải là phù hợp. Bởi vì ngày nay không ai đói đến cái nỗi phải ôm bát đi xin.
[1:15:57]Ngày nay cái quần áo không phải là cứ quấn một tấm vải vòng vòng vòng mà gọi là là đúng với Phật, không phải. Cái quan trọng là gì? Là đúng Bát Chánh Đạo, đúng Tứ Diệu Đế, hiểu sâu nhân quả, làm từng điều phúc, tránh từng điều tội, thanh tịnh được tâm ý mình. Phật tóm lại ba điều: tránh làm các điều ác, hãy làm các điều lành, giữ tâm hồn thanh tịnh, đó là lời Phật dạy. Ba cái điều đó: tránh ác, làm lành, tịnh tâm là bất biến. Nhưng mà cái bất biến đó ta sống trong cảnh tùy duyên, hoàn cảnh thời thế nào thì ta uốn nắn như thế, ta uyển chuyển như thế, ta ứng dụng áp dụng theo như thế để giữ được ba cái điều bất biến
[1:16:38]là tránh điều ác, làm điều thiện và thanh tịnh được nội tâm. Hôm nay, ở nơi mảnh đất của địa đầu Tổ quốc, chúng tôi ra đây với tất cả cái lòng thương yêu của mình, cảm nhận được núi sông ta hùng vĩ, thiêng liêng, biết được công lao của bao anh hùng Tổ quốc đã hy sinh để giữ gìn non sông gấm vóc. Chúng tôi đến đây vậy cũng mong một tiếng nói của mình xem như là đóng góp vào một yếu tố tâm linh của dân tộc, mong rằng các anh cán bộ, các cấp chính quyền, quý Phật tử vừa yêu đạo, vừa yêu nước để mà cùng nhau sống tốt, ứng dụng Phật pháp, đạo lý trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống để sao? Để cho mọi người thương yêu nhau hơn.
[1:17:19]Chúng ta bắt tay nhau xây dựng một đất nước vừa có tình, có nghĩa, có cái sự thịnh vượng, có cái thủy chung và có cái tâm linh để có thể ngày nào đó sánh vai cùng với năm châu bốn bể, xây dựng một thế giới hòa bình, hạnh phúc. Xin chúc cho tất cả mọi người được nhiều phúc lành, an vui và thăng tiến. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.