[0:04]Dạ, chúng con xin thành kính cung thỉnh trên sư ông cùng toàn thể hội chúng niệm Phật cầu gia bị. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:24]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:36]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:47]Chúng con xin thành kính cung thỉnh sư ông an tọa cùng toàn thể hội chúng đồng an tọa.
[1:02]Hôm nay là buổi hội chợ ẩm thực trong cái khóa học hè. Thường trong cái khóa học hè, ta có mấy cái cái phần mà sinh hoạt hơi lớn. Như có một cái trò chơi vượt chướng ngại, cái buổi đó cũng vất vả. Rồi mới đi rừng, đi theo những cái cung đường, vượt qua những trạm chướng ngại vật. Bữa nay thì nấu ăn bán bán bán thức ăn. Rồi ít bữa nữa, rồi qua tuần sau là đi biển. Coi như kết thúc cái khóa học hè. Để tổ chức một cái buổi như thế này, chúng ta cũng vất vả lắm, phải chuẩn bị rất là kỹ. Mà khóa học hè ta kéo dài tới một tháng nên mọi thứ phải hết sức là đầu tư kỹ lưỡng. Mà sở dĩ ta tổ chức khóa học hè vất vả như vậy,
[1:55]bởi vì ta muốn lợi dụng cái thời gian nghỉ hè để ta có một cái khóa học mà nâng cao cái nhận thức đạo đức cho các cháu, ý là như vậy.
[2:11]Và thứ nhất là sư phụ cũng cảm ơn các phụ huynh cũng có lòng tin đối với chùa nên gửi con cháu mình lên đây học. Vì nếu mà không có niềm tin với chùa, chẳng ai dám gửi con mình lên cả tháng xa nhà như vậy. Đây cũng là cái làm cho cho sư phụ, các thầy các cô trong chùa vui là trong nhiều năm qua, cũng gần 30 năm tổ chức các khóa hè như vậy thì
[2:41]thì đã quý thầy quý cô hết sức là cố gắng cũng đem lại những kết quả gì đó. Sau một tháng trở về, các cháu có cái biến chuyển. Hôm có lần sư phụ gặp hai vợ chồng người Hà Tĩnh, cái người vợ khoe là con có sáu đứa con. Thời buổi này mà sáu đứa con thật là cũng khủng khiếp. Thấy bốn là sợ rồi. Gặp một ông này, "Ủa năm?", "Không, sáu." Sáu vừa rồi mới báo, "Chúng con vừa mới có tin mừng, có đứa thứ bảy." Trời ơi! Nói nói, "Nó đẻ nhiều vậy rồi sao nuôi, sao mà dạy?" Thì ổng trả lời, "Dạ, tụi con đâu có dạy, tụi con quăng lên chùa. Cứ mỗi hè tụi con quăng lên chùa, quý thầy cô dạy giùm, chùa dạy giùm rồi về nó ngoan à.
[3:23]Không có gì nên tụi con cứ đẻ thôi. Nhiệm vụ con là đẻ, nhiệm vụ thầy cô là dạy." Thiệt tình á, thiệt tình.
[3:37]Nhưng mà thực sự, chùa ta thì năm nay cái khóa hè ta là 780 cháu thì cũng không hết được với tất cả cái số con cháu ta khắp cả cái đất nước này.
[3:50]Cũng theo cái theo cái tấm gương của chùa Phật Quang, tại vì ta bắt đầu tổ chức cái khóa hè này lâu lắm á, từ năm 1997 đâu đó khoảng 97, 98 gì đấy, 96 gì đó. Thì sau đó, các chùa làm theo từ từ. Nhưng mà các chùa thì không có thời gian dài như ta, với không có đầu tư cái nội dung kỹ như ta. Thì chùa mình thì làm rất là kỹ, rất là bài bản và đặc biệt là không có thu phí. Nếu đã nhận rồi là không lấy đồng nào. Còn cái người ví dụ như Phật tử cúng chùa thì đó là việc bình thường, đó là việc cúng thì cúng thôi. Nhưng mà riêng cái nhận thì không có lấy tiền. Để sao? Để cho chúng ta hiểu rằng trong cái cuộc đời
[4:30]này vậy, chúng ta thương nhau là chính. Thương nhau, lo cho nhau, giúp nhau là chính, đó mới là chất liệu của cuộc sống. Tiền bạc thì cũng cần thiệt, nhưng mà hãy để trời đất lo, chớ chúng ta đừng có nặng về tiền bạc. Mà cứ nặng cái cái công việc của mình làm, vậy chớ rồi trời đất cho. Suốt cuộc đời của của sư phụ là vậy đó. Suốt cuộc đời, sư phụ cứ liều, cứ liều làm những điều thiện, rồi thôi rồi trời Phật nuôi, chớ không thực sự không tính toán. Rồi người ta đồn sư phụ giàu lắm. Người ta đồn tại sao? Nói một buổi lễ như lễ Phật đản vậy, năm mươi mấy nghìn người, sáu mươi mấy nghìn người về rồi chắc ổng giàu kinh hồn lắm.
[5:12]Giàu và ai nói chuyện với ai cũng nói, "Trời ơi, ngài giàu lắm ăn thua gì cái này." Khổ ghê vậy đó. Thực ra càng đông thì càng nghèo, Phật tử càng đông thì càng nghèo. Tại sao vậy? Đông ăn hết gạo chùa luôn. Chứ không phải là giàu. Đó, càng đông càng nghèo. Nhưng mà không ai biết, cứ nhìn, ví dụ như hôm nay ta nhìn xuống dưới cái sân chúng ta như vậy, con số không thấy đông lắm rồi nha, ha? Nhìn đông lắm á. Rồi cứ tưởng giàu. Không, càng đông sư phụ càng nghèo. Nhưng mà kệ, nghèo thì thôi nghèo, miễn ta cứ làm được việc, miễn ta còn sống và còn cùng nhau tu tập thì đó là hạnh phúc rồi. Chứ giàu làm gì, tiền nhiều làm gì?
[5:50]Miễn là ta còn làm được điều tốt đẹp, còn tu hành được, còn có đạo lý để sống, đó là hạnh phúc. Ta vừa nói tới chữ hạnh phúc. Cái chữ hạnh phúc là một cái gì mà mọi người chúng ta đều theo đuổi. Ví dụ khi ta có vợ có chồng, ta có con cái, thì ai cũng mong ước là gia đình mình là một gia đình hạnh phúc. Khi mà cái cặp đôi mới thương nhau, họ có nhiều hy vọng lắm. Họ có nhiều hy vọng là, "Anh thương em suốt đời, em thương anh suốt đời." Rồi cái, "Anh thương em hai đời." "Không, anh thương em tới ba đời lận." Cứ đại khái vậy, thương lắm thương lắm thương lắm, đại khái thương ghê dễ sợ lắm. Thì họ hứa hẹn và cứ hy vọng rồi mình thương nhau rồi mình
[6:32]có con, rồi mình xây dựng một gia đình hạnh phúc. Hạnh phúc thế nào thì không ai biết đâu, nhưng mà đại khái là vậy, hầu như tất cả mọi người đều mơ ước điều đó. Và nếu thực sự là ai cũng có được một gia đình hạnh phúc thì thế gian này cũng đỡ khổ lắm. Tuy nhiên, tuy nhiên thì hạnh phúc là một cái gì cả đời ta theo đuổi ta khó tìm thấy, không tìm thấy được.
[7:02]Ví dụ ta nghĩ rằng là cứ thương nhau rồi sẽ hạnh phúc. Không, thương nhau rồi không hạnh phúc đâu. Rất nhiều cặp đôi thương nhau rồi gây lộn nhau tùm lum hết trơn rồi ly dị luôn chỉ bởi vì quá thương nhau. Sư phụ chứng kiến cái đó nhiều lắm rồi. Cứ quan sát, lặng lẽ quan sát mọi người thương nhau rồi coi có hạnh phúc không. Thấy chả hạnh phúc gì cả. Tại sao vậy? Tại vì khi mà thương nhau nhiều thì muốn điều gì? Muốn gần bên cạnh nhau phải không ạ? Giống như trong kinh Phật dạy là oán tắng hội khổ, ái biệt ly khổ. Ta thương nhau rồi ta cứ muốn ở bên cạnh nhau. Lúc nào cũng nhìn thấy mặt nhau, ngồi bên cạnh nhau, ăn có nhau,
[7:41]ngủ có nhau, đi chơi rồi cái gì có bên nhau và nghĩ như vậy là hạnh phúc. Và cái cái khoảng cách gần nhau nó cứ cứ cứ gắn bó gần càng gần càng hạnh phúc. Nhưng rồi có một cái điều thế này, khi ta bên nhau dài lâu rồi, có rất nhiều người chán nhau. Là vì sao vậy? Là vì bắt đầu tính xấu của mỗi người nó lộ ra.
[8:10]Đâu có ai tốt đâu. Đâu có ai là thánh đâu. Có mấy người có vẻ giống như thánh họ đi tu mất rồi. Còn mấy người lấy vợ lấy chồng thì chưa chắc là thánh. Cho nên ai cũng còn tính xấu. Gần nhau quá nó lộ mấy cái đó ra. Đó là cái cái tâm á. Và bắt đầu cái thân. Cái thân người nào cũng bất tịnh cả. Không tắm một cái biết liền, một ngày biết liền. Và họ cảm nhận điều đó của nhau. Gần nhau quá họ cảm nhận nhau một điều là người này còn nhiều tính xấu. Thứ hai, hôi quá à. Nói thẳng một câu vậy, đủ thứ chuyện bất tịnh mà kinh Phật nói rồi. Cho nên càng gần nhau rồi cái nó bị cái cảm giác là coi thường nhau.
[8:54]Vì phát hiện ra nhiều điều chưa tốt đẹp về nhau. Vậy làm sao? Đó là lý do mà gia đình gia đình nào cũng cãi lộn. Mấy đứa nhỏ nghe khoái không? Vỗ tay liền. Gia đình nào cũng cãi lộn trơn. Vì gần nhau quá rồi phát hiện ra đủ thứ tánh xấu nhau. Sư phụ có viết câu này, "Muốn xây một ngôi nhà, tức là một cái hôn nhân á, thì người ta cần những viên gạch tượng trưng cho sự yêu thương. Nhưng mà nếu không có vữa là cái sự kính trọng thì những viên gạch làm sao? Rớt rời ra và nhà sập liền. Cho nên phải kết nối những viên gạch lại bằng cái vữa. Những viên gạch là sự yêu thương, nhưng cái vữa đó là gì? Là sự kính trọng.
[9:45]Càng gần nhau phải càng kính trọng nhau thì tình yêu nó mới bền vững."
[9:55]Nhưng tiếc một điều là đa phần mọi người trên cuộc đời này mà Tây Đông phương mình còn đỡ à, bên Tây phương hoàn toàn thiếu cái yếu tố mà vợ chồng kính trọng nhau. Chứ bên Đông phương mình còn có cái đó. Mà ví dụ như ông chồng ổng thương vợ, ổng không có cảm giác kính trọng vợ, nhưng ngược lại người vợ rất kính trọng cọng trọng chồng. Thành thử nó cũng có một chất keo để nối lại với nhau. Còn bên Tây phương thì miệng họ nói thương nhau, nhưng mà khi đi ăn rồi chia hóa đơn à. Trong phim mình ít thấy nhưng mà mình lanh mình mới thấy. Ví dụ như cái cái cô đó hẹn cái ông đó tới ao tới a quán ăn. Khi mà ổng ngồi xuống rồi kêu nước rồi, cái cô nói:
[10:37]"Drinks on me." Bé kia nghe biết liền. Hồi học bên Anh về nghe nói "Drinks on me", tức là cái phần nước uống là tôi sẽ trả cho, drinks on me. Mình nói: "Ủa, thì mời người ta tới phải trả chứ mắc mớ gì phải phân định ngay từ đầu?" Thì ra cái văn hóa là vậy, khi ngồi trong một cái nhà hàng là ai ăn cái gì trả cái đó, chứ không phải là trả giùm người này trả, không có người này bao người kia. Chỉ có Việt Nam mới người này bao người kia thôi. Cho đến khi mà phát hiện ra cái mình không đủ trả tiền thì người kia mới móc móc tiếp ra trả phụ. Chứ còn mình mời mình bao, chồng mời vợ đi ăn là bao hay là chồng mời vợ đi ăn là vợ bao, đại khái như vậy.
[11:16]Nhưng bên Tây phương miệng thì nói rất thương nhau, nhưng trong cuộc sống họ rất sòng phẳng và không hề có dấu hiệu của sự thương yêu, đừng nói tới sự kính trọng. Cho nên cái tỉ lệ ly dị của người Tây phương rất là cao. Còn bên Đông phương mình á, nó còn có yếu tố kính trọng. Yếu tố kính trọng là thường người chồng thương vợ thì có một chút nể vợ thôi nhưng thương là chính, còn người vợ thương chồng nhưng cái yếu tố kính trọng chồng nó nhiều hơn. Chỉ có một vài trường hợp ở trong hội thì nó ngược lại một chút, chồng rất kính trọng vợ thì đó là người trong hội, còn bình thường thì không phải vậy.
[11:57]Nhưng thế nào trong cái tâm lý mối quan hệ giữa hai vợ chồng nó đều có yếu tố là của sự kính trọng. Mà chính nhờ sự kính trọng đó mà tình yêu nó bền vững và gia đình được xem là hạnh phúc. Nhưng tại sao họ kính trọng nhau? Như hồi nãy ta nói về ở gần nhau phát hiện những tánh xấu của nhau và cả cái thân con người cũng bất tịnh. Ví dụ mình đi ra ngoài mình son son phấn phấn, mặc đồ đẹp nó che đậy, về tới nhà quăng đồ ra mặc cái quần đùi, quần sà lỏn chạy tới chạy lui làm mồ hôi mồ kê nhễ nhại ra. Cái con người nó lột trần ra xong mà hồi xưa mình yêu ổng hay lắm mà bây giờ con người ổng thô bỉ vậy nè trời, thì thôi đành chấp nhận.
[12:38]Nhưng cái cái đẹp mà lúc ổng đi ổng ngồi ổng hẹn mình, ổng đứng đầu ngõ ổng chờ mình đi ra, ổng cầm cành hoa tới tặng cho mình, cái người rất là phong lưu. Nè áo sơ mi bỏ trong thùng, quần áo rất là đẹp đẽ nhưng về tới ở chung nhau cái bụng ổng một đống, bữa nay nó phình ra, còn cái quần đùi không, mồ hôi nhễ nhại, lâu ngày không tắm đủ thứ mùi, chịu không nổi luôn rồi. Đó là cái đó là cái thân, mà tới còn cái tâm thì đủ thứ: sao ổng câu mâu, nhỏ nhặt như vầy nè. Nay mình về thăm mẹ mình, mà ổng nay nhăn nhăn mặt ổng không vui rồi. Nói: "Thôi em có cái này đem về cho má em nha", bắt đầu ổng ngầm ngầm cái mặt rồi, là thấy dễ ghét rồi.
[13:10]Đó, nó cứ là cứ từng chút từng chút mọi việc, nên càng gần nhau chừng nào thì càng phát hiện nhau cái tâm thì xấu mà cái thân thì bẩn, nói thẳng một câu vậy. Cho nên họ khó chịu, cái cái sự kính trọng nó không có. Và khi mà sự kính trọng không có, tình yêu sụp đổ liền. Nhưng mà tại sao ta có thể kính trọng nhau bền vững lâu dài để có thể yêu nhau lâu dài và được một gia đình hạnh phúc?
[13:41]Có chuyện thế này. Ông chồng ổng chạy về nhà: "Em em em em, xúc cho anh 10 lít gạo." Cái bả nói: "Gì vậy?" "Anh mới đi ngang kia thấy thấy bà kia bả bả bả nghèo quá, anh nói để về lấy cho gạo." Cái bà vợ xúc gạo 10 lít, ổng cầm ổng ổng đi làm về ổng ổng ổng lấy cái túm gạo xong ổng nhảy lên xe ổng đạp ổng chạy lại tới chỗ người ta đó ổng cho. Rồi ổng về mới hỏi: "Hồi nãy đi ngang thấy thấy cái bà đó giống như bả thiếu gạo ăn. Hỏi bả, bả cần bả đói quá, thôi anh nói cho. Hồi nãy anh cho mấy trăm ngàn mà đi mua đồ ăn không đủ, thôi anh anh về nói nhà mình còn gạo, xúc cho bả 10 lít." Chuyện gì xảy ra sau đó? Có hai trường hợp xảy ra.
[14:22]Một, bà vợ tiếc 10 lít gạo, rầy ông chồng. Hai, bà vợ bỗng nhiên nể ông chồng hơn một chút, đúng không ạ? Chồng mình người có tâm từ bi, sống vị tha, có cái tâm thiện lành, biết thương người. Không phải vì ổng thương mình mà mình nể ổng, chính vì bởi ổng thương cái bà hàng xóm, à không phải bà hàng xóm, thương ổng thương người hàng xóm nghèo mà mình thương ổng, nể ổng lên liền, đúng không ạ? Tức là cái dấu hiệu của sự đạo đức. A, bỗng nhiên mình thấy nể ổng là từ đó cho tới chiều cái thái độ bà vợ khác hẳn. Nhìn ông chồng mình bắt đầu khác rồi, khác chút rồi, ha, bắt đầu thần tượng hơn một chút rồi, nể hơn một chút và yêu hơn một chút.
[15:06]Cái sự kính trọng nó rất là quan trọng. Và ở đâu ra mà ông chồng ổng mình ít thấy bữa nay tự nhiên ổng đi làm về ổng ổng xin 10 lít gạo ổng chạy đi ổng cho người hàng xóm nghèo? Bởi vì sao? Bởi vì vừa rồi ổng mới lên chùa Phật Quang nghe giảng Pháp.
[15:28]Nghe được đạo lý của Phật, nghe về tâm từ bi, nghe về hạnh bố thí, nghe về cái những điều thiện lành, tâm hồn ổng thay đổi.
[15:40]Ổng hướng về sự tu hành, ổng bắt đầu có điều thiện làm cho cái tâm lý người vợ xuất hiện cái sự kính trọng đối với chồng mình nhiều hơn. Tình yêu thương bỗng nhiên được củng cố bền vững lại. Ổng hôi, ổng dơ bắt bắt đầu hết thấy khó chịu rồi, vì cái nể, cái trọng, cái yêu quý nó nó nhiều hơn. Thôi ổng hôi hôi dơ dơ từ từ mình tắm cho ổng, nhưng bữa nay thương ổng nhiều hơn một chút. Gia đình bỗng nhiên hạnh phúc hơn một chút chỉ bởi vì làm sao? Có cái yếu tố đạo đức đã rớt vào trong gia đình mình, làm cho gia đình hạnh phúc lên liền.
[16:20]Mà bây giờ trong nhà mình có mấy người? Hai vợ chồng, hai đứa con hay ba đứa con gì đó, đại khái vậy. Mà nếu bốn người hay năm người trong gia đình mình ai cũng đạo đức thì chuyện gì xảy ra? Rất là gia đình thế nào cũng êm ấm, hạnh phúc. Cuộc đời có thể mình còn khổ, còn nghịch cảnh vì cái nghiệp của quá khứ. Gia đình có thể gặp những chút trục trặc, những lúc thăng trầm. Nhưng mà cả bốn năm người trong gia đình mình đều đạo đức thì bảo đảm làm sao? Có cơm ăn cơm, có cháo ăn cháo, có rau ăn rau với nhau, chịu đựng cùng nhau, đi qua những thăng trầm của cuộc đời, chứ không có cái bực bội, than vãn, trách móc, đổ thừa nhau, không có chuyện đó.
[17:06]Tất cả mọi chuyện trong gia đình đổ vỡ bởi vì làm sao? Đổ thừa. Ông chồng ổng đi tìm việc làm không ra là ổng muốn khóc lắm rồi, về bà vợ còn nói cho một câu: "Cái mặt của anh là bất tài, bị người ta đuổi." Thêm một cái đó vô là đúng là dầu đổ thêm vào lửa. Còn nếu người ta có đạo đức người ta không đổ thừa nhau kiểu đó. Người ta cùng nhau chia sẻ, cùng nhau chịu đựng, cùng nhau đi qua thác ghềnh. Nên có thể khổ vì cái gì đó, thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu tiền gì đó, nhưng tình yêu thương gia đình không không sứt mẻ và gia đình là chỗ dựa lẫn nhau làm cho người ta hạnh phúc hơn. Nên vì vậy đạo đức là cái gốc của của hạnh phúc.
[17:52]Càng có đạo đức thì ta càng có hạnh phúc, đó là nguyên tắc như vậy. Và chính vì ý thức được điều đó, cho nên bố mẹ đã gửi con lên đây học khóa hè, hi vọng con mình là những người có đạo đức, là những người đem đạo đức về nhà cũng có nghĩa là đem đem hạnh phúc về nhà. Đó là cái ý nghĩa mà ta tham cho con cháu mình tham gia khóa học hè là vậy. Nên ở đây vậy, là lẽ ra lẽ ra là con mình lên chùa học đạo đức thì cha mẹ cũng phải làm sao? Phải lên chùa học đạo đức. Nhưng mà cha mẹ phải đi lo làm ăn, kiếm tiền nên không thể lên chùa học được. Mà lên chùa thì chùa cũng không có tổ chức được cái khóa đạo
[18:42]đức mùa hè cho cho phụ huynh, không có tổ chức được. Lên sợ người ta cười. Sợ người ta cười cho nên không dám tổ chức. Tuy nhiên điều này ta hiểu điều này. Như hồi nãy cái nguyên tắc của một cái gia đình hạnh phúc chính là chính là sự đạo cái đạo đức của từng người, phẩm chất đạo đức của từng người trong gia đình làm cho gia đình hạnh phúc. Thì bây giờ đạo đức của con mình chùa lo, còn đạo đức của mình thì
[19:15]Ai lo?
[19:19]Đạo tràng lo à? Đó là lý do mà ta tổ chức đạo tràng tu tập ở khắp nơi cho người lớn tuổi. Người lớn tuổi có đạo tràng, người trẻ tuổi có Chúng Thanh niên. Vậy ai cũng phải tu cả. Mà càng gởi con mình lên chùa học đạo đức thì cha mẹ càng phải sao? Càng phải tu. Chớ đi học về, cháu các cháu đi học về biết rõ những tiêu chuẩn của đạo đức là thế này thế này, mà về nhà ba mẹ mình tự nhiên: "Ủa, sao ba nói gì kỳ vậy ba?" là chết rồi. Ta ví dụ như các cháu có học cái bài Ái Ngữ Lễ Độ, là trong cái bài học đó các cháu phải học cái cách nói với người lớn: có dạ thưa, có xin phép, à có trình, có báo, dùng những từ ngữ rất là khéo để lúc nào cũng bày tỏ cái sự kính trọng
[20:17]đối với với người khác, à bày tỏ sự tôn trọng, sự yêu quý đối với người khác. Là: "Dạ thưa bác, con xin vâng lời." Ví dụ những cái câu nó dài dòng như vậy, nhưng mà nó làm cho cuộc đời đẹp hơn. Đó là những cái ái ngữ mà hôm giờ các cháu có học và có thực hành. À thì à ờ ví dụ như bây giờ về à bố đem cái bánh về cho con: "Này, con ăn bánh này đi con." Cái nói: "Dạ thưa bố, con vừa mới ăn xong, cho nên a con không thể ăn cái bánh này. Bố cho phép con cất cái bánh này, một chốc nữa con sẽ ăn." Câu rất là dài dòng nhưng mà bố rất là mát lòng. Còn đây: "Bố mua bánh này cho con nè con." Lắc đầu: "Không!" Thấy dễ ghét rồi đó.
[21:01]Tức là nó nó chưa được giáo dục. Chưa được giáo dục nên nó trả lời bố mẹ nó chỉ có một chữ thôi, chữ chữ trống rỗng à: "Không!" Không! Còn nó nó có học đàng hoàng ở trên khóa hè ở Phật Quang về, nó sẽ nói một câu dài hơn nhưng bày tỏ cái sự tôn trọng, chứ không có chữ "không", không có cái chữ đó. Hôm nay nó về nó biết điều đó rồi, nên phải nói một điều tôn trọng cái tình cảm của người khác đối với mình, món quà của người khác đối với mình, cái sự lời khuyên của người khác đối với mình, một cái điều góp ý của người khác với mình, mình đều bày tỏ cái sự tôn trọng. Có thể mình chưa đồng ý lắm nhưng mình có cái cách nói để vẫn
[21:39]là tôn trọng cái sự cái cái cái cái chia sẻ của người khác. Nó học biết hết rồi về được. Cái ờ đúng hôm nghe điện thoại ba nó reo, ba nó lên có tiếng nói bên bên kia nói gì không biết, ba nó nói: "Không, thôi! Thôi, con bận quá à." Nghe có chữ "con" là biết là người hơi lớn rồi đó. Cái cúp máy, nó nói: "Ai gọi ba vậy?" "Ông nội." "Ông nội nói gì mà ba có nói có chữ không vậy ba?" Bắt đầu ba nó kém tiêu chuẩn rồi.
[22:10]"Nãy ông nội nói gì?" "Ông nội kêu ba qua à tối nay ăn gì đó ừ có tiệc gì đó, ba nói bận quá ba nói không." Nói: "Không ba đừng nói như vậy ba. Ba phải nói thế này: Dạ thưa bố ba,
[22:24]tối nay con có việc phải làm trễ, à cái việc này cũng khá quan trọng, à nếu mà con vắng mặt thì người khác phiền, nên con xin phép ba là con được vắng mặt bữa tiệc hôm nay ở nhà ba, là hôm khác con sẽ đến thăm ba, ba có khỏe không? Ba nói vậy với ông nội chứ sao ba nói trống lỏng có chữ không vậy?" Bắt đầu nó dạy lại là thấy thua rồi đó nha. Để cho con mình chỉnh lại mình là bắt đầu thấy thua rồi đó. Tại vì sao? Tại vì mình không tham gia đạo tràng tu tập, à không tham gia đạo tràng tu tập nên cái cái cái tâm niệm mà mình tôn trọng và yêu quý người khác không được huân tập trong lòng. Còn con mình nó lên chùa một tháng những điều
[23:06]đó được dạy rất là kỹ và dạy rất là gắt gao. Bắt phải làm bài tập, bắt phải viết từng câu ái ngữ ra rồi các thầy cô mới chấm điểm. À bây giờ nó nghe nó phát hiện bố nó, vậy: "Sang năm con đề nghị con gửi bố lên chùa học khóa hè một tháng để bố học cái ái ngữ lại. Chứ bố thua rồi." Còn không thôi con kèm bố cũng được, con lấy bài cũ con kèm bố cũng được, vậy là thua. Cho nên vì vậy là kính thưa quý vị, quý vị đã có lòng tin và gửi con cháu lên đây học hè với chúng tôi thì xin quý vị hãy làm ơn theo dõi các bài học hè, mà quý vị ở nhà phải học cho giỏi hơn con mình vì nó chuẩn bị nó đem bài đó về nhà nó kiểm tra quý quý vị nha.
[23:56]Nghĩa là sao? Nghĩa là cái tiêu chuẩn là cả nhà cùng phải đạo đức. Để cho gia đình thành một mái ấm hạnh phúc thì tất cả đều phải có đạo đức. Mà đạo đức con mình nó có những cái chuẩn đạo đức từ chùa nó mang về thì yêu cầu những cái chuẩn đó bố mẹ đều phải giỏi hơn con mình, thì thấy: "Ờ đúng rồi, bố mẹ mình đây, mẹ mình đây, người đã sinh mình ra, đã nuôi mình lớn, đã dạy mình bao nhiêu điều, thậm chí đã gửi mình lên chùa để mình được học hè một khóa và bố mẹ mình là tuyệt vời, bởi vì những điều gì mình được học ở trên chùa thì bố mẹ mình đều đã biết cả, đều đã thành thạo, đều giỏi cả, và thật là thật là tuyệt vời bố mẹ mình." Nó như vậy.
[24:43]Tức là lòng kính trọng nó tăng lên và ta nhớ khi cái lòng kính trọng tăng lên thì cái điều gì? Tình thương yêu được bền chặt. Đó là nguyên tắc. Và như vậy ở đây vậy, ta tu dưỡng đạo đức chính là để làm cho cái người trong gia đình ta tôn trọng ta. Mà người trong gia đình ta tôn trọng ta không phải là để vinh danh cái bản ngã của ta, mà để khi nó xuất hiện được cái sự tôn trọng trong gia đình thì gia đình đó là một gia đình hạnh phúc, bền vững, tình yêu thương trong gia đình đó keo sơn, gắn chặt, vì có yếu tố của sự tôn trọng lẫn nhau. Mà cái này gọi là tự trọng đó, tự trọng nghĩa là ta ráng tu
[25:32]để cho đừng ai coi thường ta, mọi người phải nể phục ta. Mà nể phục ta không phải là để tôn vinh bản ngã ta, mà để cho trong cuộc đời này cái sự nể trọng, quý trọng, tôn trọng, kính trọng cứ xuất hiện nhiều lên, nhiều lên, nhiều lên là tốt cho cuộc đời này. Bởi vậy, ví dụ như bây giờ thế này, đây là một cái chỉ số rất là bí mật mà ít ai để ý.
[26:04]Những quốc gia người ta có cái tổng sản phẩm quốc nội GDP
[26:17]general domestic product phải không con? Thấy không? Tổng sản phẩm quốc nội GDP. Và mỗi năm người ta coi cái cái cái cái số tổng sản phẩm quốc nội đó là tăng hay giảm để đánh giá rằng quốc gia đó phát triển hay không, à hoặc là người ta đánh giá lại cái thu nhập cá nhân của mỗi người trong đất nước đó. Cái với cái số thu nhập lớn như vậy chia bình quân mỗi người thì mỗi người người ta tính theo tiền đô la thì là cái đất nước đó một năm thì mỗi người là được 5.000 đô hay là 7.000 đô hay mười mấy ngàn đô để đánh giá này cái mức sống của cái người dân nó cao hay là hay là thấp. Nhưng có một đất nước họ nói tôi không tính theo con số tiền,
[27:01]mà tôi tính theo một chỉ số khác, đó là chỉ số hạnh phúc, là đất nước Bhutan. Ông vua và cả nước theo đạo Phật, ông nói: "Đất nước tôi không tính theo số tiền mà theo chỉ số hạnh phúc. Năm nay chỉ số hạnh phúc nhiều hay ít dựa vào những cái thống kê, những cái phỏng vấn, những cái đo đạc gì đó mà con người ta bình an hơn, yêu thương hơn, làm được nhiều điều thiện hơn, người ta hài lòng hơn." Toàn là nói về tâm lý thôi, toàn nói về tâm lý thôi. Và những điều đó nó tăng lên tức là chỉ số hạnh phúc của quốc gia tôi tăng lên. "Tôi theo đuổi cái chỉ số hạnh phúc chứ tôi không theo đuổi cái chỉ số GDP là tổng sản phẩm quốc nội." Cái câu khi mà ông vua Bhutan nói
[27:44]ra điều đó làm thế giới ngạc nhiên, chấn động và khâm phục. Vì ông ông nói được một cái điều trừu tượng nhưng nó là cái cái thật. Ta sống trên đời cái hạnh phúc là quan trọng, nhiều khi GDP cao mà người ta khổ như dòi, cày như trâu, và xung đột như là lửa với nước thì GDP cao mà không hề có hạnh phúc.
[28:10]Còn ở đây người ta nắm thẳng cái chỉ số hạnh phúc, điều hành đất nước, xây dựng đất nước, sống trong một đất nước mà chỉ số hạnh phúc cao là điều điều đạt. Nhưng cái GDP đó nó còn một số bí ẩn ở phía sau nữa.
[28:27]Đó là gì? Tổng số của sự kính trọng mà xuất hiện trong tâm hồn con người trong đất nước đó. Cái này mới là cái bí mật mà đây mới là chìa khóa then chốt. Ví dụ ví dụ mình hỏi một người: "Bây giờ trong năm nay bao nhiêu lần anh khởi tâm xúc động kính trọng một người khác?" Ngồi ngẫm đi ngẫm lại nói: "Hai lần." Một lần à hai lần lần nào? "Dạ một lần coi phim Hollywood." Xong rồi, tức là kính trọng ảo. Hay là một lần là là thấy một cái ông già ổng cặm cụi ổng vá xe giữa khuya ngoài đường mà năm này qua năm kia và không lấy tiền ai. Hai lần trong đời năm nay. Vậy ông này được hai lần. Bắt đầu qua hỏi người khác, nói:
[29:14]"Năm nay tôi ngồi tôi không kính trọng ai hết. Tôi cứ làm ăn thì làm, ai mua thì bán sòng phẳng thì chả kính trọng ai." Là người này không có miếng kính trọng nào. Và ta cứ hỏi nếu ta thu thập được hết toàn bộ tổng số của sự kính trọng trong một đất nước, ta sẽ biết cái đất nước đó hạnh phúc hay không, phát triển hay không. Cái chỉ số của sự kính trọng trong tâm hồn con người đó mới là điều quan trọng. Nhưng điều này ta không thấy được, không đo được, nhưng nó mới là chìa khóa của của hạnh phúc, của sự phát triển của một quốc gia.
[29:52]Và mục đích của chúng ta, khi ta hiểu cái chìa khóa nằm ở chỗ đó rồi, ta hiểu chìa khóa nằm ở chỗ đó rồi thì ta phải sống làm sao, tu làm sao để mà khơi gợi được sự kính trọng của người khác lên trong tâm hồn họ. Ta khuyên người này phải kính trọng người kia, khuyên người kia phải kính trọng người nọ, khuyên mỗi người phải sống để được sự kính trọng, và chính ta cũng phải sống gương mẫu để cho người khác tôn trọng. Ta làm sao vậy để thắp lên sự kính trọng, khơi gợi lên sự kính trọng khắp nơi trong tâm hồn của mọi người, vì đó là chìa khóa của hạnh phúc, đó là chìa khóa của đạo đức, đó là chìa khóa của sự phát triển của quốc gia hay của toàn thể nhân loại.
[30:37]Tại sao có đất nước thấy họ giàu mà không hạnh phúc? Vì chẳng ai kính trọng ai cả. Mà tại sao không ai kính trọng ai cả? Bởi vì cái văn hóa của họ, cái nhà trường họ dạy là không cần kính trọng ai, ai cũng bình đẳng như nhau: cha cũng như con, con cũng như ông nội, chó cũng như con người, không ai cần phải kính trọng ai. Và ta hiểu rằng đất nước đó đánh mất cái chìa khóa của sự phát triển bền vững, đất nước đó chắc chắn sẽ sụp đổ và nghèo khổ. Còn ở trong một đất nước nào mà người ta còn xây dựng được lòng kính trọng với nhau, người này kính trọng người kia, người kia tôn trọng người nọ, ta tin một điều rằng đất nước sẽ từ từ phát triển, sẽ từ từ hạnh phúc.
[31:16]Đó. Bí quyết nằm ở chỗ đó. Nên vì vậy, tất cả những người dân ta, đặc biệt là người đệ tử Phật ta, hiểu cái chìa khóa này rồi, trước hết ta phải là một tấm gương. Mình sống làm sao để người khác không được khinh thường mình, họ phải tôn trọng mình để mình thắp dậy sự kính trọng trong lòng của mọi người, chứ không phải là vì bản ngã của mình. Để cho người khác kính trọng để cho tăng thêm cái tổng số của cái tâm kính trọng trong đất nước này, trên thế giới này, chứ không phải là vì ta cần cái bản ngã của mình. Rồi ta cũng khuyến khích người khác cũng làm giống như vậy, ai cũng phải sống mẫu mực, tu hành đàng hoàng thánh thiện
[31:58]để mọi người nhìn nhau đều yêu thương, tôn trọng. Rồi ta cũng vậy, ta phải ta phải giải thích cho mọi người, kể cho mọi người biết về các bậc Thánh, và đặc biệt là Đức Phật. Đó là đấng phi phàm mà ta có đem hết cả cuộc đời của mình trong ngàn năm, triệu năm để tôn kính cũng không bao giờ đủ. Như vậy, mà nếu người nào có thể đặt được lên Đức Phật lòng tôn kính tuyệt đối của mình thì người đó nâng cái chỉ số hạnh phúc, chỉ số phát triển, chỉ số đạo đức của thế giới này lên rất là cao. Vậy nên vậy, người ta nói một người có thể tôn kính Đức Phật tuyệt đối thì người đó có phước, thì người đó có phước là cá nhân người đó.
[32:44]Nhưng ta phải cám ơn người đó bởi vì người đó đã đóng góp thêm vào cái chỉ số của tâm kính trọng cho cho thế giới này. Ta phải kính trọng người đó, ta phải cám ơn người đó là như vậy. Và như vậy, tất cả chúng ta vậy, cố gắng mà sống mẫu mực để ta biết thương yêu nhau, kính trọng nhau. Ta cố gắng tìm hiểu về các gương tốt đẹp của các bậc Thánh trong quá khứ để ta dâng lên lòng kính trọng các ngài. Vậy chúng ta cũng phải hiểu cái vất vả, nỗi khổ tâm, cái sự thanh liêm, cái sự công minh chính trực của các lãnh đạo để ta kính trọng các vị đó. Và đặc biệt trên tất cả, chúng ta đặt lòng tôn kính tuyệt đối lên Đức Phật để ta
[33:28]xây dựng cái thế giới này, cái chỉ số đạo đức, cái chỉ số tôn kính, cái chỉ số cái sự ngưỡng mộ trong thế giới này tăng lên rất là cao. Và khi mà trên cái hành tinh của chúng ta vậy, nếu cái chỉ số của tâm kính trọng nó phủ trùm, nó tràn đầy thì trái đất ta được bảo vệ bởi một loại thần lực phi thường mà không cái gì có thể xâm phạm được. Nên đây đây là một cái yếu tố vô hình nhưng rất là mạnh, rất là mạnh. Đó thì hôm nay vậy, quý Phật tử lên đây thăm, thì sư phụ không có định giảng, tại vì hôm trước là có giảng một bài cho các cháu rồi, thì sư phụ cũng có vài lời, vài lời nói, nhắn nhủ thế này vậy.
[34:16]Ta ước mong cho con mình có đạo đức thì chính bản thân ta cũng phải phải tu dưỡng đạo đức, còn nhiều hơn cả cả con của mình, để mình làm sao mình dạy bảo con mình. Chùa trả lại, sau một tháng chùa trả lại,
[34:37]mình là người dạy con mình tiếp tục. Tại vì mình hiểu hết những cái đạo lý mà chùa đã dạy, mình đã hiểu hết, mình theo dõi hết và hiểu hết, và mình nối tiếp cái sự dạy dỗ của các thầy cô đó, dạy cho con mình tại nhà mình, trong cuộc sống thực tế. Các thầy cô chỉ dạy lý thuyết thôi. Ở trong một tháng ở đây là chỉ ở trong chùa gặp gỡ nhau và dạy lý thuyết thôi, nhưng mà các con mình về nhà mình, bắt đầu nó đem cái lý thuyết đó vào cuộc sống thực tế, và ta chính là người dẫn tay con mình đi trong cuộc đời thực tế đó, mà để cho con mình áp dụng được cái đạo đức thực tế đó vào cuộc sống này, làm cho cái đạo đức của các cháu nó vững chắc hơn rất là là nhiều,
[35:21]được khẳng định hơn rất là nhiều, được confirm hơn rất là nhiều. Bởi vì cái lý thuyết học xong rồi sẽ quên, nhưng nếu đã đi qua hành động rồi, nó được confirm, và nó được grave, ghi khắc, engrave, ghi khắc rất là kỹ vào trong tâm hồn của nó. Mà ai là người giúp nó đi qua cuộc đời thực tế, đem cái đạo lý đó vào trong cuộc sống và ghi khắc những cái đạo lý đó vào tâm của nó là là bố mẹ nó. Bố mẹ nó. Nên vì vậy, khi sư phụ, các thầy cô trả các cháu về thì các bậc cha mẹ gánh lấy tiếp tục cái trách nhiệm mà các thầy cô chưa hoàn thành, mãi mãi chưa hoàn thành. Mình tiếp tục dìu dắt con mình đi trong cái cuộc đời gió bụi này
[36:13]và làm cho con mình một ngày một thánh thiện hơn, thăng hoa hơn, tốt đẹp hơn. Và để làm chi? Ta không cần xây dựng hạnh phúc gia đình nữa, mà ta cần xây dựng hạnh phúc cho thế giới này, đất nước này, chứ không phải gia đình nữa. Như vậy nha. Rồi. Thank you for listening. Cầu chúc lành mọi người nha, rồi về nghỉ ngơi. Kính cung thỉnh trên toàn thể hội chúng cùng niệm Phật niệm hồi hướng ạ. Nguyện pháp giới chúng sinh cùng
[36:56]tinh tấn tu hành, thoát chướng ngã vô minh, đồng viên thành Phật đạo.
[37:14]Chúng con xin thành kính tri ân Sư Ông trụ trì ạ. Chúng con xin thành kính cung tiễn Sư Ông trụ trì hồi quy phương trượng để nghỉ ngơi.
[37:25]Thay mặt cho toàn thể hội chúng cùng tất cả các em học sinh khóa hè tại Thiền Tôn Phật Quang, chúng con xin thành kính tri ân trên Sư Ông đã chỉ dạy cho chúng con những lời đạo từ quý báu về nơi nào có đạo đức, nơi đó có hạnh phúc để chúng con từ những cái em nhỏ đến các bạn thanh niên, đến những người lớn tuổi đều nỗ lực tu dưỡng đạo đức của mình để xây dựng hạnh phúc cho đất nước này và cho thế giới này ạ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.