[0:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư Tôn đức, kính bạch trên Thượng tọa Quyền Trụ trì chùa Xá Lợi, kính bạch trên chư Tôn đức của Tổ đình Xá Lợi, kính thưa quý Phật tử.
[0:20]Hôm nay theo cái chương trình của tổ chức cái lễ hội Vu Lan hôm nay, thì mỗi ngày ở đây đều có thuyết giảng. Thì chúng tôi cũng xin phép được tham gia một bài giảng be bé cho vui với cái tựa đề
[0:41]nho nhỏ trong cái ý nghĩa Vu Lan là Hãy Đến Với Nhau.
[0:49]Vì cái đặc điểm của cái lễ Vu Lan trong đạo Phật rất là đặc biệt. Bởi vì như ta biết đạo Phật là đạo của sự giải thoát giác ngộ, nên mọi điều, mọi giáo lý của đạo Phật đều hướng về sự giải thoát giác ngộ. Giống như Đức Phật nói là đại dương chỉ có một vị mặn, giáo lý của Như Lai chỉ có một vị là vị giải thoát. Cho nên dù Đức Phật nói rất nhiều kinh điển, dù nói trong rất nhiều trường hợp, dù nói cho rất nhiều cái con người, nhiều căn cơ, nhiều đối tượng khác nhau, nhưng mà rồi quanh đi quẩn lại đều dẫn người ta về đến sự giác ngộ giải thoát.
[1:40]Cái ý là như vậy. Và ngày nay chúng ta là đệ tử Đức Phật, mà nếu chúng ta thật lòng đi theo con đường của Đức Phật thì chúng ta cũng phải đi theo cái cái ý đó, cái lộ trình đó. Làm gì làm rồi cuối cùng phải về đến sự giác ngộ. Mà cái làm gì làm đó có nghĩa là từ cái chỗ đứng của chúng ta cho đến cái bến bờ giác ngộ thực sự còn xa, và con đường đó không phải là con đường thẳng.
[2:16]Ví dụ cái người mà họ đứng đây họ nhìn thấy bờ giác ngộ đằng kia, thì đó là bậc thánh rất cao rồi. Họ đã nhìn thấy bến bờ rồi, đi chừng vài kiếp nữa là tới luôn. Còn mình, mình chỉ có niềm tin về sự giác ngộ, chứ sự thật mình chưa hề thấy cái trạng thái của sự giác ngộ, cái cảm giác của sự giác ngộ, cái bến bờ của sự giác ngộ nằm ở đâu hết. Cái từ cái vị trí của mình hiện nay, không thấy. Nhưng mà chỉ bằng một cái may mắn nào đó, bằng một cái duyên lành nào đó từ nhiều kiếp khiến cho mình có cái niềm tin về sự giác ngộ, có cái niềm tin rằng là Đức Phật đã giác ngộ, bây giờ mình đi theo cái lộ trình mà người dạy chắc là mình cũng sẽ đến.
[2:59]Chứ còn hỏi giác ngộ là gì không ai biết hết, cũng không ai thấy hết. Nhưng mà người mà có được cái niềm tin đó cũng là phước lớn lắm rồi, phước lành lắm rồi. Và từ cái niềm tin của ta mà đi tới cái bến bờ đó đúng là thiên nan vạn nan và con đường quanh co, con đường đó không phải con đường thẳng, nhìn không thấy, không thấy liền. Và chính vì con đường mà từ chỗ của ta về đến cái bến bờ giác ngộ nó quanh co, cho nên nhiều khi ta lạc lối, nhiều khi ta lạc lối. Ví dụ ví dụ như cái bờ giác ngộ ở phía trước nhưng mà đi thẳng tới nó không có con đường, ta phải rẽ bên phải đi quanh lại. Nhưng khi ta rẽ bên phải, ta đi luôn về phía bên đó luôn,
[3:45]ta không quay lại để đi về phía trước mặt như cũ, ta lạc luôn. Cái vấn đề là chỗ đó. Vì vậy mà trong bao nhiêu kiếp luân hồi ta cứ đi sai rồi đi đúng, đi đúng rồi đi sai quanh qua co lại, mà ta cần thiện hữu tri thức, cần những bậc minh sư để dìu dắt ta, nhắc nhở ta, dẫn dắt ta những khi ta lạc lối, những khi ta lỡ một bước chân. Có khi chỉ cần lỡ một bước chân là ngàn dặm xa xôi, chứ không phải nói sai một ly mà đi một dặm đâu, sai một ly đi ngàn dặm liền. Thì cái mà trên cái con đường của nhiều kiếp luân hồi quanh co qua lại mà để rồi cuối cùng ta đi về được tới mục tiêu giải thoát, thì ta đi qua nhiều chặng đường, nhiều chặng đường.
[4:42]Mà trong các chặng đường mà ta phải đi qua quanh co đó, nó có một chặng đường kỳ lạ. Một chặng đường kỳ lạ là chặng đường của sự tình nghĩa, của một cuộc sống tình nghĩa, của một con người tình nghĩa, và đó chính là cái lễ Vu Lan.
[5:02]Trong cái lễ Vu Lan này, ta ít nghe nhắc về cái sự giải thoát hay giác ngộ hay những giáo lý cao siêu, mà ta nghe nhắc về một cái đạo đức căn bản của con người, đó là lòng hiếu, lòng hiếu kính đối với cha mẹ. Thì cái lòng hiếu kính đối với cha mẹ này thì ngay cái văn hóa phương Đông, cái đạo đức phương Đông đã nhắc rất nhiều. Mà khi đạo Phật đến thì làm sáng thêm cái đạo đức này một lần nữa, những tưởng như là dư. Nhưng mà đến ngày hôm nay thì thực sự đây chính là cái neo giữ gìn lại cái giềng mối đạo đức cho cho nhân loại. Khi mà cái ngày hôm nay con người ta sống xô bồ, phóng túng, bừa bãi, mất nghĩa tình,
[5:57]và sống nhạt nhẽo, thì cái ngày lễ Vu Lan, cái đạo hiếu của đạo Phật, cái đạo hiếu của văn hóa Á Đông là cái neo để giữ cái đạo đức con cho nhân loại trở lại một lần nữa. Vì sao vậy? Bởi vì ví dụ như ở các xã hội họ cứ thích là đề cao cái sự bình đẳng, ai cũng như ai, hay là họ thích đề cao cái sự tự do phóng túng, con người muốn làm gì làm theo ý mình cũng được hết. Nhưng mà cái đạo hiếu lại kêu gọi một điều khác, một cái điều giữ cái tâm hồn con người lại, không để cho con người muốn làm gì thì làm. Muốn làm gì phải cân nhắc xem xem cái điều này làm có có đánh vỡ những cái tâm hồn khác không, có làm khổ những người khác hay không?
[6:50]Chứ không phải là chỉ biết mình, tao thích làm thì làm rồi bố mẹ làm gì kệ. Có những đứa lớn lên nó học theo văn hóa Tây phương, bố mẹ nói nó không thích nghe nó vô phòng đóng cửa lại, đóng cái rầm. Mà đánh không được, nó lớn rồi. Nói khuyên nó không nghe, mà nó thích làm theo ý nó, bởi vì nó quen với nó học cái tự do ở đâu thì chả biết. Thì cái tự do đó làm đổ vỡ nhiều quá, làm tổn thương nhiều quá. Nhưng mà nó cho rằng cái tự do đó là là cái lẽ sống ừ là hợp lý. Nhưng mà đối với đạo Phật thì cái đó nó không phải là đạo đức, không phải đạo lý, không phải lẽ sống, mà nó chỉ là một sự ích kỷ tột cùng khi người ta thích sống theo ý mình mà chẳng cần biết cái
[7:33]ý nghĩ của người chung quanh, không cần biết cái tâm tình của người chung quanh, không cần biết đến cái cái nỗi đau hay niềm vui của bậc sinh thành ra mình, nuôi dưỡng mình như thế nào. Cho nên khi nói về cái đạo hiếu, ta có vô số điều, những điều tỉ mỉ chút chút nhỏ nhỏ nhỏ nhỏ vậy, để làm thành cái đạo hiếu cho cho con người, mà chắc là chúng ta đã nghe nhiều. Hôm nay ta không nói nhiều lắm. Rồi trong một cái xã hội mà nói cái gì cũng muốn bình đẳng, thiếu điều con cái còn muốn bình đẳng với bố mẹ, thì đạo hiếu nhắc lại một lần nữa, giữ con người ta lại một lần nữa: Đừng có đòi hỏi cái sự bình đẳng này,
[8:16]mà người con lúc nào cũng phải biết đặt mình thấp hơn bố mẹ, thấp hơn nhiều lần. Để chi? Để lúc nào cũng giữ được cái lòng kính trọng đối với bố mẹ. À, cái lòng kính trọng này là cái gì? Nó là một cái tình cảm đẹp trong tâm hồn của con người. Tâm hồn con người ta xem nó giống như là một cái phong cảnh đi. Trong cái phong cảnh đó có thể có rừng cây, có bãi cỏ, có dòng nước, có hươu, có nai, có những con vật tung tăng chạy nhảy. Nhưng cái phong cảnh đó sẽ nhàn nhạt, bình thường, cạn cợt nếu không có những cái núi rừng hùng vĩ, những ngọn núi hùng vĩ vươn lên cao. Thì cũng vậy, tâm hồn con người sẽ cạn cợt,
[9:05]tầm thường nếu không có một cái tình cảm kính trọng xuất hiện ở trong đó. Tức là tôi thương điều này, tôi mến điều kia, tôi yêu điều nọ, tôi ghét điều đó, tôi chán cái kia, tôi căm thù cái nọ. Nhưng mà tôi chưa hề biết kính trọng ai hết thì tâm hồn mình vẫn là một sự tầm thường, cạn cợt. Cái tình cảm kính trọng rất là quan trọng, nó nâng tâm hồn ta lên nhiều lần. Bây giờ, ví dụ ta gặp một đứa trẻ, ta hỏi nó ờ con thương cái gì, nó sẽ kể những điều nó thương. Nói con ghét cái gì, nó sẽ kể những cái điều nó ghét. Nói con chán cái gì, con ưa cái gì, con mê cái gì, con thích cái gì, vân vân. Hỏi con kính trọng điều gì, nó sẽ ngớ ngẩn nó tìm không ra.
[9:44]Những cái lớp trẻ mới không ai dạy nó cái sự kính trọng, mà nó cũng không biết vun đắp cho tâm hồn nó một sự kính trọng với một điều gì đó đáng kính cả. Và như vậy tâm hồn đứa bé đó cạn cợt. Lớn lên nó khó có thể là làm nên những điều tốt lành cho cái cuộc đời này. Vì giống như phong cảnh nhàn nhạt, nhàn nhạt không có những cái dãy núi hùng vĩ ở phía sau vậy. Chúng ta cũng vậy, chúng ta không thể kính trọng được ai đáng kính á thì tâm hồn ta cũng rất là cạn cợt, rất là tầm thường. Mà chính vì điều này cho nên để xây dựng một tâm hồn hoàn hảo có những cái tình cảm cao đẹp thì chúng ta phải xây dựng một tình cảm kính trọng trong lòng mình.
[10:30]Mà cái người mà ta tôn kính tột độ nhất là ai? Là ai? Không phải cha mẹ đâu. Phật. Trước hết ta phải tu tập được lòng tôn kính tuyệt đối đối với Đức Phật. Đức Phật còn vạn lần hơn cha mẹ mình. Cha mẹ mình kiếp này cha mẹ này qua kiếp sau cha mẹ khác. Nhưng mà muôn đời muôn kiếp chỉ có một Đức Phật mà thôi. Nhớ như vậy là người soi sáng, người dẫn đường cho ta vượt qua bao nhiêu nỗi khổ, sự lầm lỗi, sự tối tăm để ta đi đến với ánh sáng chỉ có một Đức Phật. Cho nên lòng tôn kính là tuyệt đối là dành cho cho Đức Phật. Nhưng mà mấy ai có được cái lòng tôn kính tuyệt đối này với Đức Phật chưa? Coi vậy chưa cả đúng không?
[11:15]Mình nói mình là đệ tử Phật, à mình tôn kính Phật, mà tôn kính đến mức độ nào? Sự thật là nếu lấy được cái thước đo á thì ta sẽ biết được cái căn lành của người đó tới đâu, phước của người đó tới đâu, tâm hồn của người đó vĩ đại đến chỗ nào, nếu lấy thước đo được cái sự kính trọng của người đó đối với đối với Đức Phật. Nhưng mà cái đó nó trừu tượng, nên bây giờ cũng vậy, hỏi chớ người đó là cái căn lành trong đạo Phật tới đâu, cái trí tuệ trong đạo Phật tới đâu, đạo đức tới đâu, chỉ cần sao kéo được cái thước ra đo được cái lòng kính trọng của người đó đối với Đức Phật. Nhưng mà bởi vì vô hình không đo được thôi, chứ nếu đo được thì ta biết cái
[11:53]căn cơ người đó tới đâu là lòng tôn kính đối với Đức Phật tới tới đâu. Mà nếu ta đo ra ta thấy cái lòng tôn kính của người đó đối với Đức Phật là tuyệt đối thì đã hiểu người này đã là Tu Đà Hoàn, đã chứng quả thánh Tu Đà Hoàn. Từ quả thánh Tu Đà Hoàn trở đi lòng tôn kính của người này đối với Đức Phật là là tuyệt đối. Còn nếu mà ta có lòng tôn kính Phật mà chưa tuyệt đối thì ta vẫn đang tu thôi, đang trên con đường xây dựng dần xây dựng dần. Nên cái tình cảm kính trọng đầu tiên mà làm cho tâm hồn ta bắt đầu vĩ đại là lòng tôn kính đối với đối với Đức Phật. Nên nếu ai đến với đạo Phật tu hành mà chưa xây dựng được cái
[12:33]niềm tôn kính đối với Đức Phật thì người này chưa biết tu. Mà không phải là riêng cư sĩ đâu, nhiều khi có những người tu sĩ cũng bị bị lầm điểm này nữa. Chưa xây dựng cho mình đủ cái niềm tôn kính đối với Đức Phật. Cho nên căn lành cũng không đủ, phước duyên cũng không đủ và đi cái quanh co đứng một chỗ chơi cho vui, không có cái sức mạnh để mà vượt qua bao nhiêu trở ngại, bao nhiêu cám dỗ để hướng về sự giải thoát thực sự. Nên chính cái lòng tôn kính Đức Phật là cái động lực, là phước duyên, là sự vĩ đại của tâm hồn trong nơi chính chúng ta mà đưa ta bay lên cao trên bầu trời đạo Phật. Nên mọi người phải nhìn lại mình,
[13:19]xây dựng lại mình điều này trước và nhắc nhau điều này trước. Đây là điều căn bản, điều căn bản nhất trong sự tu tập và cũng là điều căn bản xây dựng cái tâm hồn của mình. Rồi kế nữa đó ta trở lại những điều rất là bình thường trong cuộc sống thì ta phải có lòng hiếu kính đối với bố mẹ mình, người đã sinh thành, đã yêu thương, đã nuôi dưỡng mình. Dĩ nhiên nó cũng có những trường hợp ngoại lệ. Ví dụ như có những bậc cha mẹ mà họ không yêu thương con, họ vì lý do gì đó bất ngờ có con, hay là những cái nhiều chuyện khác thế đó. Cũng có những trường hợp ngoại lệ. Nhưng mà ta nói trên cái tổng quát là
[13:56]người cha mẹ nào cũng cũng yêu thương, sống vì con mình. Có một lần chúng tôi giảng cái bài là Sống vì ai, cũng nói điều này. Bây giờ chúng ta đó hồi còn trẻ đó, chúng ta có nhiều mục đích để hướng tới để sống. Khi đẻ con ra rồi rồi, thật sự bây giờ hỏi sống vì ai, cuối cùng sống vì con mình. Đúng không ạ? Đây có ai có con phải không? Thật sự là bồng đứa con trên tay, nuôi nó từng ngày mới phát hiện một điều thật sự mình chỉ sống vì con mình, thật sự vậy. Nhưng mà đứa con nó không biết đâu. Nhưng mà con thì tuyệt đối không bao giờ có chuyện sống vì cha mẹ. Đúng không ạ? Không bao giờ có mà không nên có.
[14:35]Con cái không nên có cái ý nghĩ sống vì cha mẹ. Vì sao vậy? Vì như vậy làm xã hội thụt lùi. Cho nên con cái hãy nhớ ơn cha mẹ, hãy hiếu kính cha mẹ nhưng lại đừng sống vì cha mẹ mà hãy sống vì cái gì? Vì những thế hệ sắp tới, vì những tương lai sắp tới để cho xã hội phát triển, nhá. Cha mẹ sống vì mình cái ơn đó là vô tận, phải hiểu cái ơn đó, phải nhớ cái ơn đó, ghi khắc cái ơn đó, nhưng mà đừng quay ngược lại sống vì bố mẹ mà phải tiếp tục sống cho cho tương lai, cho tương lai của xã hội, của đất nước, của nhân loại chứ đừng quay ngược lại. Mặc dù ta vẫn mang cái ân nghĩa của bố mẹ đi mãi trong trong cuộc đời của mình.
[15:20]Cái đó phải và nếu ai trong tâm hồn của mình hiểu được điều này thì đó là một tâm hồn đẹp mà đạo Phật dạy ta ta điều này. Cho nên ngày Vu Lan là dạy ta cái lòng hiếu kính với cha mẹ. Còn ngoài cái ngày Vu Lan ra, quanh năm suốt tháng thì ta phải trau dồi cái lòng tôn kính đối với Đức Phật, nhớ như vậy. Nhưng mà chỉ sợ một cái người mà
[15:49]vẽ một bức tranh, vẽ một đỉnh núi cao thật đẹp nhưng mà quên vẽ một cái dòng nước êm đềm đi qua cái thung lũng bình yên thì bức tranh đó không hoàn hảo. Cũng vậy, nếu mà ta cứ đến với đạo Phật, ta cứ tôn kính Phật, tôn kính Phật mà quên cái lòng hiếu kính cha mẹ thì tâm hồn ta vẫn chưa chưa hoàn hảo. Nhớ nha. Một bức tranh đẹp có đỉnh núi cao nhưng có một dòng nước êm đềm chảy quanh. Cũng vậy, tâm hồn ta có lòng tôn kính Phật tuyệt đối nhưng vẫn phải có lòng hiếu kính, hiếu kính bố mẹ. Ý nghĩa ngày Vu Lan là như vậy. Nhưng như vậy đã hết chưa? Đó có phải là tất cả mà Vu Lan muốn nói với ta chưa? Chưa.
[16:36]Đúng là chưa, vì như thế vẫn chưa đủ, như thế vẫn chưa đủ. Cái ý nghĩa mà Vu Lan muốn nói với ta nhiều hơn thế. Nhiều hơn thế nghĩa là sao? Nghĩa là Vu Lan không phải chỉ là ngày hiếu đối với bố mẹ mà nó là
[16:59]cái ngày của nền tảng cho cái cuộc sống nghĩa tình của một con người trong cuộc đời này. Chứ không phải chỉ là lòng hiếu thôi, mà lòng hiếu chỉ là nền tảng của cái cuộc sống nghĩa tình đó. Con người ta nó có một cái khó
[17:25]nặng nề là sống sao cho sống đầy ắp nghĩa tình với nhau.
[17:35]Mà sống để sống đầy ắp nghĩa tình đó, cái đầy ắp nghĩa tình đó thì đa dạng, nhiều mặt, nhiều vấn đề, nhiều đối tượng. Nhưng mà cái gốc của cuộc sống nghĩa tình đó chính là gì? Lòng hiếu. Nên lòng hiếu chỉ là nền tảng, là cánh cửa mở thôi, chứ lòng hiếu không phải là tất cả đạo đức của con người. Mà nói rằng tất cả đạo đức của con người phải nói rằng là cuộc sống đầy ắp nghĩa tình với cả cái cuộc đời này. Đó mới là đạo đức mà Vu Lan muốn nhắc ta. Nhưng mà nói nhiều quá sợ mình sợ, cho nên chư Tổ chỉ nói về lòng hiếu một chút thôi, rồi để lại đó, mở cánh cửa đó cho mình bước vào đi tiếp cả một chân trời mênh mông, cái đạo đức làm người ở phía sau đó.
[18:31]Ta nhớ thế này: lòng hiếu chỉ là cánh cửa, mà phải qua được cánh cửa này rồi, ta mới bước vào cả một thế giới đạo đức mênh mông của cái con người, tức là đạo làm người, tức là cuộc sống đầy ắp nghĩa tình, mà Vu Lan chỉ là cánh cửa. Nhưng mà nhiều năm qua, ta đứng ở cánh cửa không đi thêm. Ta chỉ nói về lòng hiếu thôi, mà không hiểu ý của chư Tổ rằng Ngài mở cánh cửa để cho ta đi vào cả một thế giới vô tận ở trong đó. Nên người mà biết thì phải đi qua cái cánh cửa hiếu này mà bước vào cả một thế giới nghĩa tình để sống, để thở. Nên hôm nay chúng ta nói với nhau cái bài đạo lý này là "Hãy đến với nhau",
[19:27]tức là ta nối tiếp ý của chư Tổ, ta đi vào cái cánh cửa mà chư Tổ đã mở ra để bước vào một thế giới mênh mông đằng sau đó, còn biết bao nhiêu là điều tốt đẹp ở phía sau nữa, nghĩa là cuộc sống nghĩa tình.
[19:46]Cuộc sống nghĩa tình mới là cái thế giới thực sự, mới là cái đạo đức mà ta phải hoàn thiện cho tâm hồn mình. Vậy sống nghĩa tình là sống như thế nào? Nhớ sống nghĩa tình và lòng hiếu cũng là một trong cái nghĩa tình thôi. Nghĩa tình nó bao trùm hết, nó là đạo đức bao trùm hết. Mà sống nghĩa tình, tức là sống có tình nghĩa đó, sống có tình có nghĩa, ta nói gọn lại là sống nghĩa tình đó, sống có tình có nghĩa, mà lòng hiếu cũng chính là một loại tình nghĩa đó. Ví dụ như cha mẹ yêu thương dạy dỗ ta, ta biết ơn, ta thương yêu, ta chăm sóc, ta quan tâm, tức là người này có tình có nghĩa. Nhưng mà với cha mẹ cũng chỉ là một thôi,
[20:31]là căn bản thôi, còn rất nhiều vấn đề khác, nhiều đối tượng khác trong cuộc sống này mà ta phải sống có tình có nghĩa. Mà sống có tình có nghĩa thì cực lắm, cực lắm. Nhưng mà cực nhưng để ta được làm người. Mà nếu ta từ chối cái cực này, ta không phải con người. Mà một bậc Thánh đi lên cũng chính từ cái cực khổ này là sống đầy ắp nghĩa tình. Không có một bậc Thánh nào mà sống lạnh nhạt, vô tình với con người cả, với chúng sinh cả. Nhớ một điều thế này: hễ làm Thánh là sống đầy ắp nghĩa tình. Ví dụ nghe nói trong đạo Phật là giải thoát, là thoát ly mọi ràng buộc,
[21:22]là tự tại, vô tâm, vô niệm, rồi ta tưởng luôn là vô tình. Chúng ta bị nhầm thế này, cho nên khi mà ta sống rồi không quan tâm tới ai, không nghĩ tới ai, trở thành kẻ lạnh nhạt, vô tình mà ta tưởng đó là đạo Phật giải thoát thì ta nhầm to rồi, ta nhầm to, và ta không làm người được nữa. Và nhiều người bị nhầm ở chỗ này, mà sống kiểu mà không nghĩa tình, từ từ mình hết phước, hết phước và hết duyên với chúng sinh luôn. Hết phước và hết duyên với chúng sinh luôn, tại mình không quan tâm tới ai, mình vô tình, mình lạnh nhạt. Có một lần Thầy hỏi Phật tử, Thầy nói: "Bây giờ Phật tử hiểu một bậc Thánh trong đạo Phật là sống như thế nào?
[22:12]Mục đích của đạo Phật là: một là sống tự tại, thoải mái; hai là sống cẩn thận tình nghĩa?" Một số người giơ tay lên là chọn cái cuộc sống tự tại, thoải mái được coi là như là mục tiêu của đạo Phật. Thầy nói người đó trật. Chính cái người sống cẩn thận tình nghĩa mới là người đi đúng con đường của đạo Phật. Nói vì sao? Nó có mấy cái câu chuyện như thế này, trong đạo Phật thì nhiều câu chuyện để chứng tỏ về điều này. Như có một lần Ngài Quy Sơn với Ngài Ngưỡng Sơn đi trên đường với nhau, tự nhiên có một con chim nó gắp một trái hồng lại nó thả trước mặt hai vị như để cúng dường. Chim nó biết là có hai vị Thánh đang đi trên đường
[22:56]mà nó gắp trái hồng lại nó cúng dường. Ngài Ngưỡng Sơn thấy như vậy, vội vàng nhặt lên, phủi phủi. Hồi đó cái điều kiện vệ sinh nó cỡ đó thôi, ta đừng có phê bình. Hồi đó lấy áo phủi phủi phủi rồi quỳ xuống cúng dường lên Thầy mình. Cái Ngài Quy Sơn mới hỏi: "Con nói xem ở đâu mà chim nó tha trái hồng này thả vào đây?" Cái Ngài Ngưỡng Sơn mới nói: "Dạ thưa Sư phụ, con nghĩ đây chính là từ cái đạo đức của Sư phụ mà cảm ứng tới loài cầm thú cũng biết cúng dường." Cái Ngài Quy Sơn mới nói: "Con cũng có phần." Ngài mới bẻ trái hồng ra phân nửa, đưa cho đệ tử mình ăn phân nửa, mình ăn phân nửa. Bây giờ mình coi hồng bình thường,
[23:40]mình muốn ra chợ mua bao nhiêu cũng có, nhưng hồi đó không có. Hồi đó kiếm trái hồng ở trên đường vắng khó lắm, mà con chim không biết nó gắp được trái hồng ở đâu mà mang tới cúng dường. Con chim này cũng siêu thiệt. Mà ta thấy cái cách nói chuyện tình nghĩa của hai thầy trò dễ thương phải không? Tức là người đệ tử đi trên đường chắc cũng đói, đi đường xa hồi xưa cực lắm, không như mình lên xe vèo cái tới, hồi đó băng rừng băng đồ, đi đâu đi Phật sự cực. Người đệ tử cầm trái hồng phủi phủi lau lau quỳ xuống đưa lên Thầy mình. Chúng ta thấy hành động ấy dễ thương không? Rồi ông Thầy, ông Thầy cầm trái hồng, ổng không ăn hết một mình mà ổng
[24:14]hỏi đệ tử ở đâu ra cái trái hồng, tức là tại sao chim thả cúng? Người đệ tử trả lời là vì đạo đức của Thầy, vì lòng kính trọng, nghĩ rằng cái đạo đức của Thầy cảm luôn tới cả cầm thú. Nhưng mà thực ra Ngài Ngưỡng Sơn là đệ tử cũng là một người đắc đạo. Nên ông Thầy mới nói, mà ông Thầy nói rất công bình, rất khách quan: "Con cũng có phần", tức là chính con cũng đã cảm ứng được loài cầm thú, bẻ làm đôi ăn. Như thế mình thấy là đâu phải là các Ngài sống vô tình, vô tâm đâu. Với một trái hồng thôi mà đã đầy ắp nghĩa tình, mà biết bổn phận, biết nhân, biết quả, đủ thứ trong một trái hồng nhỏ nhỏ đó thôi.
[24:52]Hoặc là trường hợp có một vị Thiền sư cũng vậy, ổng ẩn tu bao nhiêu năm á, ổng ở trong cái am rồi cái người ta cũng tới cúng dường, thì cúng ổng đó ổng cũng chưa có chuyện gì xài ổng để. Thì mình cũng không biết được lâu lâu được mấy cây vàng thì cũng chả biết, ổng để đó. Cái sau cái hôm đó có chuyện gì ổng đi ra chợ, nhưng mà Ngài đắc đạo rồi mà cũng không ai biết á, tại Ngài cũng không ra giáo hóa. Đi ngang thấy người ta khóc bù lu bù loa, bước vô hỏi: "Chuyện gì vậy?" Nói: "Dạ ba con chết mà nhà con nghèo không có tiền mua cái hòm." Cái Ngài nói: "Thôi để Thầy cho." Ngài về cái Ngài lấy tiền Ngài mua cái hòm cho.
[25:25]Thế Ngài nổi danh từ cái việc đó chứ không phải nổi danh do thuyết pháp. Cái cả dân làng rần rần rần á, trời ơi có cái ông Thầy đó ổng ở trong am mà giờ có người chết không có hòm ổng đem ổng cho. Ngài nổi danh lên vì cái đó. Tới chừng sau đó người ta đến, người ta lạy Ngài, cung kính Ngài, thỉnh Ngài lên thuyết pháp. Tới chừng Ngài lên thuyết pháp mới té ra Ngài là một Thiền sư đắc đạo. Mà trước đó Ngài không bày tỏ cái sự đắc đạo của mình, mà Ngài thành công chính vì cái lối sống nghĩa tình. Thấy người nghèo thương mà giúp thôi, chứ không có bày tỏ cái cái đạo lực cao siêu ở trong nội tâm mình, mà lại bằng cái nghĩa tình.
[26:02]Một câu chuyện khác nữa: số một là Ngài Xá Lợi Phất. Ngài Xá Lợi Phất là một người mà sống cực kỳ tình nghĩa, nghĩa là Ngài luôn luôn biết ơn, sống đậm tình đậm nghĩa mà ta nghe kể rất nhiều lần, phải không ạ? Ngài sống cẩn thận đối với từng người, từng người trong chúng. Ngài luôn luôn chăm sóc, ưu ái, yêu thương. Mà ta nói Ngài là trí tuệ đệ nhất chính là bởi vì Ngài sống nghĩa tình đệ nhất. Mà đầu tiên nhất là với cái vị mà Assaji đó, người mà đã nói cho Ngài bốn câu kệ, bắt đầu từ đó Ngài đi vào đạo Phật, mà suốt cuộc đời Ngài nhớ ơn, suốt đời Ngài nhớ ơn. Nghĩa là Ngài mà nghe nói là Ngài Assaji đang ngủ ở góc nào nghĩa
[26:47]là nằm Ngài quay đầu về phía đó để bày tỏ cái lòng biết ơn. Mà lúc đó Ngài cũng chứng A-la-hán giống như Ngài Assaji, mà lúc đó Ngài là Thượng thủ Tăng đoàn, Thống lĩnh Tăng đoàn, cái vai vế, quyền chức của Ngài lớn hơn Ngài Assaji. Nhưng mà lòng tôn kính, cái sự biết ơn là không bao giờ vơi cạn. Trong đạo Phật ta như vậy. Nên những bậc Thánh càng làm Thánh chừng nào thì càng sống đầy ắp nghĩa tình chừng nấy. Và như vậy ngược lại, người mà càng phàm phu chừng nào thì người đó càng sống vô tình, thực dụng chừng nấy. Và đây là cái thước đo. Chúng ta nói tới nói lui để rồi cuối cùng ta có một cái thước đo mới giữa Thánh và phàm.
[27:28]Lần trước Thầy giảng ở Hà Nội thì Thầy nói về có cái thước đo là chấp ngã hay vô ngã để biết rằng người đó Thánh hay phàm. Ví dụ cái người mà càng là một bậc Thánh cao thượng thì cái bản ngã càng mất dần, mất dần. Mà nếu là một người nào là phàm phu nặng nề thì cái chấp ngã nó nặng dần, nặng dần. Đến như thú thì nó chỉ là bản ngã thôi, chỉ là bản năng thôi. Tức là nó sống không có lý trí nữa, chỉ là bản năng thôi, hoàn toàn là bản ngã chế ngự, sống theo lập trình của bản ngã, gọi là bản năng. Còn bậc Thánh thì cưỡng lại cái bản năng đó, cưỡng lại cái bản ngã đó để trở thành vô ngã dần, vô ngã dần.
[28:05]Nghĩa là ta kéo một cái thước đo, mà nếu người nào đi về phía vô ngã, người đó là là Thánh; người nào đi về phía chấp ngã, người đó là phàm. Hôm nay ta kéo một cái thước đo khác: người nào mà sống đầy ắp nghĩa tình, người đó là Thánh; người nào sống vô tình, thực dụng, người đó là phàm. Rồi, mỗi người tự đo mình đi.
[28:34]Bắt đầu sau khi mà kéo thước này đo rồi ta mới giật mình, ta mới giật mình là ta thuộc loại nào? Ta hơi bị vô tình thực dụng, đúng không ạ? Ta mới hơi bị, thật ra ta bị đó chứ không phải không. Ngồi nghĩ lại đúng là ta vô tình thực dụng. Mà có ai thấy mình vô tình thực dụng không? Không. Ta không thấy mình là người vô tình thực dụng cho đến một ngày, cho đến một ngày mà công phu tu tập của ta nó tiến lên. Bắt đầu ta sực nhớ lại từng điều từng điều từng sự cư xử của ta, ta đã cư xử trong quá khứ, ta mới phát hiện ra từng điều từng điều và ta hối hận suốt cuộc đời còn lại vì chuyện nó đã qua ta không làm ngược lại được.
[29:16]Lúc đó ta đã sơ hở. Có đồng ý chuyện này không ạ? Có thấy điều này trong cuộc đời? Mà người nào khi mà nhìn lại quá khứ, nhớ lại một cái mẩu chuyện nào đó mình đã cư xử mà thấy điều đó mình đã vô tình thì người đó ngày hôm nay đã bước thêm được một bước trên sự tu hành. Còn mà khi ta nhớ lại cái chuyện đó ta thấy bình thường: "Ơ vậy được rồi" thì hôm nay mình tu chưa tiến ạ. Mình chưa có thêm được một chất thánh nào ở trong người hết. Thì ta mới thấy những cái chuyện mà mình đã vô tình với người khác là bình thường, nghĩa là hôm nay mình tu chưa tiến. Còn nếu mà hôm nay mình nhìn lại cái quá khứ đó mình thấy có lúc đó mình đã
[29:52]vô tình, nghĩa là hôm nay mình đã trí tuệ mình đã tiến thêm được một bước. Nhớ lại cái điều đó giùm thầy để đánh giá lại chính mình về điều đó đó, từ những điều của quá khứ. Như chính thầy cũng vậy, bây giờ thầy ngồi thầy nhớ lại suốt cả một cái cuộc đời thầy, thầy nói quá những nhiều lúc thầy đã vô tình. Mà cái ân hận nó kéo theo cả cuộc đời, thầy không không quay ngược về quá khứ để thay đổi được. Chứ nếu mà thầy được đóng trong một bộ phim giả tưởng đi ngược lại quá khứ, thầy đã sửa lại hết những lỗi lầm đó rồi. Nhưng mà tiếc rằng không đi ngược lại được quá khứ. Và mình đã có những lúc vô tình mà bây giờ nhớ lại mới biết lúc đó mình đã sai.
[30:35]Mặc dù cho rằng à biết mình sai tức là mình đã có tu tiến, nhưng mà cái ân hận nó cũng theo mình suốt cả cuộc đời chứ không phải là không. Nhưng mà nhờ nó theo mình suốt cả cuộc đời, cho nên từ đây và suốt cuộc đời còn lại mình hết sức là cẩn thận. Cẩn thận đừng để lặp lại cái sự vô tình đó nữa mà phải ân hận thêm lần nữa. Nên sống cẩn thận như vậy để làm chi? Thì mới được gọi là có một chút chất thánh trong người. Mà có một chút chất thánh nghĩa là gì? Mới là giải thoát. À, lạ như vậy. Ta cứ tưởng cái người giải thoát là người không để ý chuyện gì nữa? Không. Chính cái người mà càng giải thoát chừng nào lại là
[31:19]người càng cẩn thận trong tình nghĩa chừng nấy. Chứ còn ta cứ nhầm, ta cứ tưởng à người tu tự tại giải thoát rồi sao cũng được, không nóng không lạnh, không thương không ghét, không vui không buồn, cái gì cũng không, tưởng đó là thánh? Không. Coi chừng ta rơi vào vô tình và thực dụng, lạnh nhạt, cạn cợt và từ từ hết duyên với chúng sinh luôn. Cái quả báo của nó là hết duyên với chúng sinh. Nghĩa là sao? Nghĩa là thế này, nghĩa là có một giai đoạn nào ở kiếp trước á ta hiểu nhầm cái giáo lý của Phật. Ta nghe nói gì cũng không không không không hết rồi tưởng cái gì cũng không hết mới là cao. "Tại dạ thầy, con nghe tụng bài Tâm Kinh Bát Nhã là vô sắc, vô thọ,
[32:04]tưởng, hành, thức, vô nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý, vô sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, gì cũng không không không không hết, cho nên con cái gì cũng không không không không hết. Cho nên con tưởng là cao." Đâu ngờ ta hiểu nhầm cả cái bài Tâm Kinh Bát Nhã. Cái bài Tâm Kinh Bát Nhã nói gì cũng không không không không không không không hết để làm gì? Để ta làm những có có có có có hết. Cái người đó mới hiểu đúng bài Tâm Kinh Bát Nhã. Còn người mà nghe cái gì cũng vô vô vô không không không không rồi không làm gì hết trơn, người đó hiểu bậy. Người đó kiếp sau trở thành hết duyên với chúng sinh. Hết duyên chúng sinh nghĩa là làm sao?
[32:36]Nghĩa là mình đầu thai trở lại, bắt đầu mình gặp Đạo Phật để mình tu. Tự nhiên mình hẩm hiu, mình cô độc. Muốn tìm thầy, rất khó được gặp thầy lành bạn tốt. Muốn có một cái hội chúng ở chung tu, tự nhiên cứ gặp trục trặc rồi cứ phải ở một mình. Rồi đến khi mình mà tu tốt tốt rồi muốn thuyết pháp, ngồi trên pháp tòa nhìn ở dưới lèo tèo hai ba người. Không có duyên chúng sinh. Có thể là mình tu khá rồi đó, nhưng chúng sinh nghe tới tên mình họ không động tâm, họ không cảm thấy có cái sức hút. Đó là hết duyên với chúng sinh đó. Còn mà nếu mình tu mà có tình có nghĩa từ những kiếp trước, bây giờ nghe cái tên mình tự nhiên họ không biết,
[33:16]người chúng sinh họ không biết, chưa từng biết, nhưng mà bỗng nhiên có cái tên đó có một cái sức hút gì đó ngấm ngầm ngấm ngầm khiến họ tìm đến coi cái ông này mặt mũi ra sao. Đó gọi là người có duyên lành với chúng sinh khiến nó như vậy. Nghĩa là người này sống đời trước phải sống có tình có nghĩa, đầy ắp nghĩa tình, sống cẩn thận từng chút thì mình được cái phước là luôn luôn kết được duyên lành với chúng sinh. Còn mà mình hiểu sai, sống không tình không nghĩa, sống thực dụng, cái gì cũng không hết rồi tự mất duyên với chúng sinh à. Lúc đó hẩm hiu ngồi than thở và để sửa lại điều này, ta mất khoảng hai chục kiếp để gieo duyên lại với chúng sinh, nếu hiểu đúng ạ.
[33:55]Phải có chánh kiến, hiểu đúng lại, gieo duyên lại từ từ, sống bắt đầu sống có tình có nghĩa lại. Mà lúc đó có ai để mình đối xử tình nghĩa? Thầy đố Phật tử biết á. Bắt đầu ví dụ một người đã lỡ rơi vào cái nghiệp vô tình rồi mất duyên với chúng sinh, bây giờ bắt đầu hiểu đạo lại, nói thì ra là bao nhiêu kiếp mình đã tu sai. Mình sống vô tình, mất duyên chúng sinh. Bây giờ một bậc thánh là sống đầy ắp nghĩa tình đối với chúng sinh, bây giờ lặp lại, sửa lại điều này để mới đi đúng trên con đường của thánh đạo là sống đầy ắp nghĩa tình. Nhưng mà chung quanh mình không còn ai. Tại mình đã bỏ duyên với người ta hết rồi, mình đã coi thường người ta,
[34:36]mình đã quay lưng với người ta, chẳng quan tâm tới ai hết, bây giờ hết duyên rồi. Giờ bắt đầu sửa lại, sửa lại với ai? Bắt đầu sửa lại với từng con kiến nhỏ.
[34:50]Nơi cái cốc thầy trên núi á à vì thầy là người ốm yếu á, dòm tướng biết ha, gầy ốm. Cho nên thầy cũng phải ráng tập thể dục, chứ không tập thể dục cái nó xuống sức khỏe. Mà cái cốc thầy nó chật quá, cứ đứng lách lách mấy cái không gian trống á để tập khí công đồ này nọ cho nó... Cái mấy đệ tử thầy thấy thương thầy, tội nghiệp, mới nới ra, nối ra một cái phòng để cho thầy tập thể dục cho nó rộng rãi chút, ừ treo cái bao cát đây cho thầy đánh bực bực thui thủi đồ cho nó vui. Rồi cất lên xong cái là cái nhân cái chúng sinh mà đầu tiên vô ở là hai cái bầy kiến. Hai bầy kiến vô nó ở đầy trong đó hết. Thì các đệ tử thầy mới nói:
[35:31]"Thôi để xịt thuốc đuổi nó đi." Thầy nói: "Không. Không đuổi." Chúng sinh nào cũng cần có nhà ở. Mình cất lên xong nó thấy nhà này ấm quá, chạy vô làm tổ nó ở trước. Nói rủi nó ảnh hưởng mình á, không không phải là kiến độc. Nó rớt trúng người thầy quạng thì thầy nhặt bỏ ra. Thấy trúng người nhặt bỏ ra, cứ để cho nó ở. Hãy yêu thương hết á, đừng có phụ bạc chúng sinh nào đến với mình. Bắt đầu lại từng con kiến. Tại vì ngày xưa thầy cũng là người có lẽ chắc cũng sống vô tình phụ bạc với mọi người, cho nên bây giờ cuộc đời thầy cũng rất là cô đơn, hẩm hiu. Nên bây giờ thầy phải làm lại với từng con kiến á, yêu thương từng con kiến nhỏ vậy.
[36:11]Yêu thương từng cái cánh chim bay qua đây cái khu vườn của mình. Rồi một cái con à cái con kêu là con kỳ nhông, kỳ đà á ở trong rừng á, kỳ nhông, kỳ đà nó lại nó nó đến ở gần mình. Gần nó mình đi lại gần nó đi khe khẽ khe khẽ để cho nó đừng có sợ, để cho nó quanh quẩn ở đó nó chơi nó được tự do trong cái tức là khu vườn của mình. Nhưng mà mình lúc nào mình cũng tôn trọng sự có mặt của nó. Vậy tập sống nghĩa tình lại với từng chúng sinh nho nhỏ như vậy để sửa cái nghiệp của nhiều kiếp mà mình đã lỡ sống sống vô tình, sống không quan tâm, sống thụ động. Mà nếu mình yêu thương được từ chúng sinh nho nhỏ
[36:47]đó thì Phật mới đưa con người đến với mình lại. Phật thử mình bằng những chúng sinh chút chút đó trước: con kiến, con chim rồi đó, chút chút đó. Mà nếu mình bắt đầu biết sống nghĩa tình với từng con chim, con kiến nho nhỏ thì bắt đầu Phật mới dắt mình tới đứa con nít tới nó phá. Nó tới nó khóc thét lên nó la, nó đòi ăn, rồi nó nó ỉa nó đái, coi mình thái độ mình sao. Nếu mình vẫn yêu thương, vẫn nhẫn nhục ha, lâu lâu vẫn đi kiếm gì kiếm sữa cho nó nó uống rồi kiếm cơm cho nó ăn này kia nọ vân vân mà mình sống nghĩa tình được thì Phật đưa tiếp đến những chúng sinh khác cho mình. Đưa cái bà già lụm khụm, răng rụng không còn cái nào
[37:25]tới đòi ăn, mình phải sống đối xử có được không? Mà nếu mình đối xử được nữa thì Phật từ từ đưa tới những cái người khỏe mạnh hơn, lớn hơn, đẹp trai hơn, đẹp gái hơn để coi coi mình đối xử có tốt hay không. Rồi những mảnh đời, những người đau khổ đến mình đối xử như thế nào? Rồi những người giàu sang đến mình đối xử như thế nào? Từ từ từ từ mới kết duyên lại với chúng sinh, phải hai chục kiếp mới lập lại. Chứ đừng tưởng là ta sửa một cái sai của mình trong một vài năm nha. Đừng nghĩ như vậy. Đừng nghĩ là trong cái luân hồi này ta sửa một điều sai của mình trong một vài năm, không. Một cái nghiệp ta đã gây ra, ta sửa mất vài chục kiếp. Cực như vậy.
[38:14]Cho nên khi ta đọc cái kinh Pháp Hoa, ta nói à Phật thọ ký cho vị này qua bao nhiêu hằng hà sa số kiếp thành Phật, ta nghe ta thấy sợ ha. Ta nói sao nói chuyện nói quá đáng, nói chuyện mà dữ thần, nói lâu quá. Nhưng mà nếu ta hiểu nhân quả, ta thấy con số đó hoàn toàn là sự thật. Không hề cường điệu đâu. Chúng ta cũng vậy. Chúng ta từ lúc biết Đạo Phật cho đến ngày hôm nay lâu lắm rồi, nhiều kiếp lắm rồi, trước cả Phật Thích Ca xuất hiện, ta cũng đã gặp Đạo Phật rồi chứ không phải không đâu. Nhưng mà sao? Cứ rề rề rề rề tới giờ này. Rề rề tới giờ này sao? Thầy nói tụi con làm sao? Là đang canh hết giờ giảng chưa bắt đầu đi lại nhậu.
[38:55]Đó, ta vẫn chưa ổn, ta vẫn chưa quyết lòng tu tập được. Chưa quyết lòng, ta cứ rề rề. Đó, cái sai ta muốn sửa mà mấy ngàn năm rồi, mấy ngàn kiếp rồi đó mà chưa xong. Cho nên mình nói là cuộc sống mà sống nghĩa tình là dấu hiệu của một bậc thánh. Cái câu nói này nghe hiểu chưa ạ? Hiểu liền, phải không ạ? Khi mà thầy vừa nói là người sống đầy ắp nghĩa tình tức là người có chất của một bậc thánh, mà người sống vô tình thực dụng là con người của phàm phu, nghe hiểu không? Hiểu cái rẹt. Nhưng mà làm thì bao lâu ạ? Làm bao lâu? Ai đăng ký này coi bao lâu? Hả? Cũng vậy, hai chục kiếp vậy đó mà hết đời, hết đời là hơi bị siêu á.
[39:45]Nếu mà ai nói là nghĩa là hiểu được điều này rồi hết đời này tụi con sống đầy ắp tình nghĩa, cái người này thuộc loại siêu nhân, thầy vô cùng bái phục. Hai chục kiếp để sửa lại cái sai này. Hai chục kiếp để ta hiểu được điều này và thực hiện được điều này, sống đầy ắp nghĩa tình với tất cả chúng sinh.
[40:05]Nghĩa tình là gì? Nghĩa tình là biết ơn, thứ nhất là biết ơn, đó là dấu hiệu của người sống nghĩa tình. Thứ hai, tôn trọng cái cái tình cảm liên hệ với nhau đã từng có. Mà bên Trung Hoa, họ có cái câu này rất là hay, thầy nghĩ mấy cái người đó cũng sâu sắc thiệt. Là hai người bạn gặp nhau, một người bạn là khách đi đường xa đến cái gia đình đó. Họ nói chuyện với nhau cái vui vẻ, rồi ra sân múa với nhau vài đường kiếm thấy phù hợp ha. Hai người nói chuyện với nhau tương đắc, thế là cái ông chủ nhà mới bước vô trong nhà một lát sau đem đi ra một viên ngọc, mới nói thế này: "Để hôm nay đền cái ơn tri ngộ này,
[41:00]tôi xin tặng anh một cái món quà quý của dòng họ tôi là cái viên ngọc bích này. Là mong anh nhận lấy như là cái tấm lòng của tôi đối với cái sự tình ngày hôm nay là tôi được gặp anh, được biết anh." Chỉ biết nhau thôi cũng chả mang ơn gì nhau cả, nhưng chỉ vì đã biết nhau, đã quý nhau trong một khoảnh khắc đó, nói chuyện với nhau những điều tương đắc, những cái điều mà phù hợp, múa với nhau những đường kiếm đẹp, nói vậy thôi, cái tình đó thôi mà đem viên ngọc bích của dòng họ tặng gọi là để đền ơn tri ngộ. Hễ đã biết nhau rồi thì yêu quý cái cái mối tương quan tình cảm đó không muốn nó vỡ. Đó cũng là một tính chất của tình nghĩa.
[41:47]Cho nên, cái tình nghĩa là gì? Thứ nhất là biết ơn. Ai đã giúp mình một lần rồi suốt đời không bao giờ quên. Mà đừng có nói rằng: "Hồi lúc đó tôi đói quá cái ghé ngang nhà ổng ổng cho tôi ăn bát cơm, cái sau này khi tôi giàu rồi cái tôi ghé lại tôi tặng ổng tới hai bao gạo rồi xong." Người đó không có tình nghĩa. Người đó là doanh nhân kinh doanh, một bát cơm nhiều năm tính lãi thành ra hai bao gạo rồi hết, quên. Loại người đó vô tình, thực dụng chứ không phải là người biết ơn. Dù cũng là người nghĩa là biết trả ơn á, nhưng mà vẫn được xếp loại người không có tình nghĩa. Vì anh đã anh đã đem cân một cái chén cơm lúc
[42:25]anh đói bằng hai cái bao gạo lúc anh no. Loại người đó chơi không được. Nếu gặp người đó mình đừng có giao tình sâu nha, mà chỉ bắt lại chùa Xá Lợi nghe Pháp mãi cho nó hiểu ra thôi. Chứ đừng giao tình sâu với mấy loại người mà đem một bát cơm lúc đói đo ra cân ra bằng hai bao gạo lúc no, thứ đó xài không được. Mà phải là như thế này: lúc đó mình đói người ta cho mình bát cơm, mãi mãi khi nào đến thăm được cứ đến thăm suốt cả cuộc đời mình tới lúc mình chết thì thôi. Và những cái quà mình tặng lại nhiều khi gấp cả ngàn lần cái bát cơm lúc mình đói, nhưng vẫn chưa bao giờ thấy đủ để đền cái ơn đó.
[43:10]Thì người có lòng biết ơn như vậy mới là người sống có tình nghĩa trên đời. Đó là biết ơn. Còn ví dụ vậy, nhưng bây giờ nó không phải là cái ơn nghĩa giúp đỡ mà đã biết nhau thôi, đã từng quen nhau, đã là tình bạn với nhau, ngồi uống với nhau một chén trà, ăn với nhau một bữa cơm, đã nói những lời tôn trọng với nhau, thì không bao giờ muốn tan vỡ điều đó. Vẫn xem đó là cái nghĩa, vẫn xem đó là cái tình mà suốt cuộc đời cố gắng giữ gìn. Chỉ trừ trường hợp người ta phụ mình, ví dụ người ta không biết tu hành, lúc nào đó người ta phụ mình thì thôi là lỗi của người ta. Chứ còn với mình không bao giờ phụ ai.
[43:49]Cái câu của mình phải nói ngược lại với Tào Tháo: thà là người phụ ta chứ ta không không phụ người. Còn hễ mình nói ngược lại một cái mình thành người chính trị thủ đoạn kiểu Tào Tháo á. Còn đây mình là người đệ tử Phật, mình nói ngược lại với Tào Tháo: thà người phụ ta chứ ta không phụ người. Mà đã từng quen biết nhau một lần trong đời cái tình đó mình giữ mãi. Mình giữ thôi chứ chưa chắc người ta giữ tại người ta không biết tu. Nhiều khi người ta không biết đạo, người ta không biết tu, người ta không giữ đâu. Người ta gặp mình qua một lần rồi quên mất. Kệ người ta, thôi thì đó là việc người ta.
[44:24]Thì thôi mình cũng không có đòi hỏi, cũng không có mà cứ cứ sỗ sàng tìm tới, nhưng mà mình vẫn quý cái tình cảm dù đã một lần gặp nhau trong đời như vậy nha. Rồi có khi không gặp lại, có khi cũng xa nhau và có khi người đó họ cũng chẳng nhớ tới mình vì họ cũng chưa hiểu nghĩa tình lắm. Nhưng mà riêng mình điều đó mãi là sự sự ghi khắc. Sống như vậy cực không ạ? Cực không? Cực lắm. Sống nghĩa tình cực lắm. Nói chuyện: "Sao tu theo thầy bộ mệt quá à?" Mà mệt như vậy đó mới làm thánh được, chứ không có ông thánh nào khỏe hết trơn á, không có ông thánh nào khỏe. Nói: "Tu như vậy cực quá, mệt óc quá." Không,
[45:10]mệt như vậy đó về già mới không bị Alzheimer, không bị mất trí nhớ. Đố ai biết tại sao ta về già ta mất trí nhớ? Nói: "Dạ thưa thầy, bị bộ não nó hư." Bộ não yếu, hư, đúng là vậy. Là theo tuổi già, những tế bào não nó suy thoái, những khu vực nó nhũn, nó yếu ra cái ta mất dần những cái bộ nhớ, thì đó là nói theo sinh lý cũng được. Nhưng mà nếu nói theo nhân quả là như thế này: về già ta bị mất trí nhớ bởi vì ta đã quên những điều không được phép quên.
[45:55]Nên về già ta mất trí nhớ. Thầy lặp lại nha, bởi vì ta đã quên những điều không được phép quên.
[46:08]Nên quả báo là về già bắt đầu ta lãng trí.
[46:17]Như các cụ già có quên chưa? Mấy cụ già có vẻ chưa quên mới đến đây ngồi nghe Pháp á. Tức là những người như vậy họ đã
[46:30]nhớ những điều phải nhớ. Do cái nhân quả đó về già không quên.
[46:39]Vậy điều gì không được phép quên? Những điều gì trong đời gọi là không được phép quên mà nếu ta quên sau này ta mất phước và đầu tiên là ta mất trí nhớ? Ai biết những điều gì không được phép quên? Nhất là đạo lý không được phép quên. Nhưng mà rất nhiều lần ta đã quên. Rất nhiều lần ta đã quên. Ví dụ, cái đạo lý dạy ta đừng tham. Nhưng lúc đó trong một cuộc kinh doanh làm ăn, ta thấy cái lãi này ngon quá, cái ta cố ý hơi giành cái phần nhiều về cho mình. Lúc đó mình có nhớ đạo lý không? Không. Lúc đó mình đã giành. Lúc đó ta đã quên đạo lý và đó là nhân quả lãng trí đã bắt đầu hiện ra. Rồi lúc có ví dụ có một người nào đó vì cái lợi ích của nhóm ta,
[47:39]cho nên mọi người yêu cầu ta phải chống lại một cái người đó, mà muốn chống người đó ta phải nói xấu người đó. Người ta không xấu mình phải nói cho xấu. Thì nó đi ngược lại với đạo lý gì?
[47:55]Là phải nói sự sự thật. Đạo lý dạy ta là không được nói dối, phải nói sự thật. Nhưng mà bây giờ vì cái lợi ích nhóm của ta, ta muốn diệt một người nào, ta chống người nào ta phải nói dối, ta phải nói xấu, đặt điều về người đó, lúc đó ta đã gì? Đã quên mất đạo đạo lý, mà đạo lý là điều không được phép không được phép quên. Và gieo cái nhân đó, ngoài những quả báo khác thầy không nói, nhưng mà nó thêm một quả báo phụ là ta mất trí, mất trí nhớ lúc tuổi già, lãng trí dần, lãng trí dần. Bởi vì ta đã quên những điều không được phép quên. Thứ nhất là đạo lý. Và thứ hai nữa là gì? Quên những gì mà không được phép quên?
[48:36]Ân nghĩa của những người trong cuộc đời của ta không được phép quên. Tình nghĩa của con người sống với nhau trong đời không được phép quên. Nhưng ta đã quên. Ta đã thờ ơ không nhớ tới, cho nên ta mắc quả báo mất trí nhớ.
[48:55]Nên vì vậy, bây giờ
[48:59]để chuẩn bị cho tuổi già mình đừng có lãng lãng nha, đừng lãng lãng, mà thầy thấy nhiều người bắt đầu hơi hơi già rồi đó. Thì từ bây giờ xin phép cố gắng sống đầy ắp nghĩa nghĩa tình. Đừng bao giờ quên những điều không được phép quên, nhớ giùm thầy điều đó nha, để giữ cái bộ óc mình cho nó tỉnh táo mãi. Và nó có cái thứ ba nữa để giữ cho cái trí nhớ mình nữa là giữ được chánh niệm trong thiền định. Giữ được chánh niệm trong thiền định là gì? Ví dụ lúc nào ta cũng an trú được toàn thân, biết rõ toàn thân, biết thân này vô vô thường và nó xuất hiện một cái sự tỉnh giác rỗng sáng trong tâm mình, đừng để mất cái điều đó.
[49:44]Đừng để mất cái chánh niệm đó, thì ta cũng được cái phước là không bị lãng trí lúc tuổi già. Và như vậy ta có ba điều đừng quên thì về già ta vẫn sáng suốt tới ngày ta chết.
[50:01]Ba điều ta đừng quên. Điều thứ nhất là đạo lý, điều thứ hai là tình nghĩa, điều thứ ba là chánh niệm tỉnh giác của thiền định nha, công phu chánh niệm tỉnh giác của thiền định. Nếu mà ta thường giữ được ba điều này không quên thì bảo đảm tới giờ phút cuối cùng trút hơi thở ta vẫn sáng suốt, tỉnh táo. Và sau khi từ giã mọi người rồi nhắm mắt lại đi về nơi nơi cõi thánh, đó đi về nơi cõi thánh. Bảo đảm là điều đó như vậy.
[50:38]Ngược lại vậy là cái người mà sống thực dụng, kiếm lợi là được. Thì bây giờ nói, nói tu như thầy cực quá.
[50:49]Nói con khoái tu sao cho tâm hồn nó thoải mái, đừng có vướng bận điều gì. Nói đúng rồi, tu cho tâm hồn thoải mái, đừng vướng bận điều gì, tu cho thanh thản mà. Người ta hay nói mình là phải tu làm sao cho thảnh thơi, thanh thản phải không ạ? Nói tu cho thảnh thơi, thanh thản chứ tu theo cái kiểu thầy của bộ cực quá à. Nói không, nếu mà muốn tu thanh thản, thảnh thơi điều đó đúng hay sai? Đúng hay sai? Đúng chứ sao sai. Tu để rồi tâm hồn mình được thảnh thơi, thanh thản là đúng chứ sao lại sai. Nhưng mới đúng có một chân à. Giống như mình đi bằng một một chân thì cái tướng đi đó có dễ thương không?
[51:33]Đi một chân có ai biểu diễn mà trên sàn catwalk thời trang mà đi một chân không? Có người mẫu nào đi một chân không? Không, cũng vậy. Ta tu đi trên con đường đạo đi bằng hai chân, hai bên nó ngược nhau. Một bên là giữ tâm hồn mình thảnh thơi, thanh thản, một bên giữ cái tâm hồn mình đầy ắp nghĩa tình. Đi làm sao đừng rớt bên nào. Đó chính là trung đạo đưa ta tới tới thánh vị cao siêu. Còn ta đi một bên, thầy không bảo đảm à. Thầy không biết, đi tới đâu thầy không biết à. Ví dụ nếu mà nói: "Dạ thưa thầy, con chọn con đường đi nghĩa tình." Nghe thì rất là hay, thì cứ cà nhắc mà đi một chân bên đó đi, rồi cũng không tới đâu. Vì sao vậy?
[52:24]Vì ta bận tâm quá, phải không ạ? Cứ sống cứ phải lo người này, nhớ tình cảm người kia, đi thăm nom người nọ, đuối không thời gian tu được, không đến chùa nghe pháp được, không thời gian ngồi thiền, "Ủa thầy dạy con sống nghĩa tình mà con làm vậy sao thầy rầy?" Tại vì đi có một chân à. Thưa đạo Phật nó tới hai bên là một bên là thảnh thơi, thanh thản, sống tỉnh giác trong chánh niệm, lúc nào cũng biết rõ toàn thân, biết thân này vô vô thường, bắt chân ngồi lên thì thấy rõ hơi hơi thở ra, hơi thở vào. Thì đó là một chân, còn cái chân còn lại là nghĩa tình. Hai cái đó cân đối lại thì mới là đi trên con đường thánh đạo.
[53:06]Cho nên cái người mà không hiểu về một cái chân còn lại mà chỉ lo tu để cho tâm mình thảnh thơi, thanh thản thì người này đúng là đi cà nhắc mà không hay đó. Ở đây có ai đi cà nhắc vậy chưa? Thấy bên ngoài đi hai chân đẹp á, nhưng sự thật nhìn kỹ tâm hồn đi cà nhắc có một chân một à. Hoặc là có người không hiểu về cái thiền định, không hiểu về công phu thiền định, chánh niệm mà sống cho nó trọn vẹn nghĩa tình thì người này cũng đi có một chân à, cũng không giải thoát được vì bận tâm nhiều quá. Chuyện thế gian mà, mênh mông vô tận, mà sống nghĩa tình cũng là sống ràng buộc. Cái ràng buộc nó đẹp, nó là điều thiện,
[53:50]nhưng mà nếu không có thiền định thì mình cũng chìm trong đó luôn. Dù mình rất có phước nhưng cũng chìm trong đó luôn. Nên người đi trên con đường thánh đạo giải thoát là đi cân đối cả hai bên một cách khéo léo, vừa giữ được tâm hồn bình thản trong chánh niệm của thiền định mà vẫn sống đầy ắp nghĩa nghĩa tình như vậy. Đồng ý không? Vỗ tay, chứ sợ cực. Cái mà sống thiền định thì đó là những bài giảng khác phải không ạ? Hôm nay ta nói về cái sống nghĩa tình thôi, sống nghĩa tình kia. Cái gì gọi là sống nghĩa tình? Sống có nghĩa tình tức là sống quan tâm đến nhau nhiều một chút, vậy thôi.
[54:42]Mình tôn trọng những cái điều ân nghĩa, tình cảm và bắt đầu sống nghĩa tình tức là sống có quan tâm đến nhau nhiều hơn. Chỉ vậy thôi, dễ không ạ?
[54:56]Ai nói dễ là người đó hơi bị hơi bị dễ à.
[55:02]Quan tâm đến nhau nhiều hơn một chút là đổ hết cả mồ hôi ra cũng không làm được nữa, phải không ạ? Đổ hết mồ hôi cũng không làm được. Để sống được quan tâm với nhau không phải dễ đâu. Ví dụ bây giờ nói làm sao? Nói: "Ủa ba tháng rồi mình chưa tới thăm thăm anh Hai." Đó. Phải sắp xếp thời gian đi thăm một chút. Đó là sống quan tâm tới nhau. Hoặc là cái cái dượng dượng Sáu ổng bệnh lâu ghê, mình nghe ổng bệnh mà mấy tháng nay bận quá không ghé thăm, ghé thăm chút. Mất thời gian phải không ạ? Mất thời gian, mất công sức, nhưng đó là sống nghĩa tình đó, là sống quan tâm tới nhau á. Cực không ạ? Cực lắm chứ không phải dễ đâu, cực đó, sống cực lắm quý vị.
[55:44]Cho nên nhưng mà thời gian chúng ta không nhiều, thời gian không nhiều đâu. Do đó ta phải chia ra để chúng ta mà quan tâm mỗi người một chút, đừng đợi người ta thăm mình trước mà mình hãy hãy thăm người ta trước, đừng đợi người ta quan tâm mình rồi mình mới quan tâm lại, mình phải quan tâm đến người trước ha. Nên cái người cao cả chính là người người đến với người khác trước.
[56:13]Ví dụ nói rồi bỗng nhiên có một cuộc điện thoại gọi tới, nói xin lỗi ai đầu dây vậy? Nói a dạ nói dạ: "Anh anh Tám nè em." "Anh Tám anh Tám nào vậy?" "Anh Tám Khùng nè em." Nói: "Anh Tám Khùng, á lúc này anh khỏe không? Sao rồi? Này sao rồi? Vợ anh làm sao? Con anh rồi chị làm sao?" Bắt đầu ta mới quan tâm rồi ta hỏi tùm lum. Thì như vậy là ta đã chậm một bước rồi, tức là đợi người ta quan tâm đến mình trước rồi mình lục ký ức rồi mình mới sực nhớ ổng, bắt đầu mình mới hỏi thăm lại là ta đây chậm một bước rồi. Ta đã đợi người quan tâm tới ta trước rồi ta mới quan tâm tới người sau, ta đã chậm một bước về về đạo đức rồi.
[56:52]Bữa đó đang ngồi ở nhà tự nhiên có tiếng chuông bấm cửa. "Ai vậy con? Ra mở cửa giùm ba." Cái chạy ra: "Ba ơi, bác Hai." "Bác Hai nào?" "Bác Hai Khèo." A! Dạ dạ, bác Hai tới thăm mình. Ra mới mừng rồi mới biết ơn, mới vui vẻ là mình đã trễ một bước rồi. Về cái bác Hai Khèo ổng hay hơn mình, ổng tình nghĩa hơn mình, ổng đã đến với mình trước và mình mới vui mừng đón mừng ổng sau, mình đã chậm một bước rồi. Như vậy nếu mà nói trên cái đạo đức của đạo Phật, mình thua mấy người đó một bước. Mà lẽ ra mình là người đệ tử Phật mà gọi là sống đầy ắp nghĩa tình, mình đã đến trước với người ta. Cho nên vì vậy, hôm nay cái bài giảng chúng ta có cái tựa
[57:36]là hãy đến với nhau là vậy, hãy đến với người trước. Chứ không phải là ngồi thụ động chờ người ta quan tâm đến mình rồi mình mới đáp lại cái ân tình đó thì chứng tỏ tâm hồn mình vẫn còn thụ động lắm. Cho nên là hãy đến với nhau là vậy, hãy chủ động đến với nhau, đến thăm người ta trước, quan tâm đến người khác trước. Cực không? Thấy cực, nhưng một lát ta sẽ thấy nhiều điều thú vị từ cái đạo lý lạ lùng này. Trong kinh Hoa Nghiêm có một cái câu là Bồ Tát này gì? Bồ Tát là một vị mà "vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu". Cái câu chữ Nho "vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu" nghĩa là vì chúng sinh mà làm một người bạn không mời.
[58:27]Nghĩa là cái người đó họ quên mình rồi, nhưng mà vị Bồ Tát tới gõ cửa thăm. Họ không mời, nhưng mà cứ tới thăm. Đó là Bồ Tát đó. Cái câu định nghĩa kỳ lạ mà bây giờ ta mới thấy không? Độc đáo không? Mà cái Bồ Tát là cao siêu, nhưng mà cao siêu là làm cái gì? Là đến thăm người ta trước. Vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu tức là Bồ Tát là ai? Bồ Tát là người tới thăm ta trước. Định nghĩa kỳ lạ, đơn giản mà sâu sắc. Cho nên nếu ta bốc điện thoại ta thăm ai trước, nếu ta đến gõ cửa ta thăm ai trước, ta gửi email thăm ai trước thì ta đang làm cái hạnh của Bồ Tát đó. Hãy đến thăm người khác trước. Cho nên sống trên cuộc đời này quý vị,
[59:14]khi ta trong lòng mình đầy hết những đạo lý rồi thì đạo lý đó bắt đầu phải làm sao? Phải tuôn trào, Đạo lý chưa tuôn tràng bởi vì nó chưa đầy. Đầy rồi nó phải chảy. Nó chảy đi đâu? Chảy vào lòng của những chúng sinh khác. Mà muốn chảy vào tâm chúng sinh khác thì ta phải làm sao? Ta phải: "Hãy đến với nhau". Đó là bài giảng hôm nay á: "Hãy đến với nhau". Ta đến với nhau không phải ngừng ngang cái vấn đề tình nghĩa theo kiểu gì? Kiểu phàm tình thông thường. Nói: "À, thầy dạy sống có tình có nghĩa nên hôm nay em tới thăm chị Hai, mốt tới thăm chị Ba, mốt nữa tới thăm chị Tám, bỏ chùa Xá Lợi luôn". Không phải.
[1:00:08]Mà ở đây, ta sống hãy đến với nhau thứ nhất vì nghĩa tình, nhưng thứ hai là để tìm cơ hội mà chia sẻ, chia sẻ đạo lý. Vì vậy mà ta phải đến với nhau. Cho nên đến với nhau lần này nó cao hơn cái gọi là tình nghĩa phàm tình một cấp nữa. Nãy giờ ta nói với nhau hễ là bậc thánh là người sống nghĩa tình phải không? Phàm phu là kẻ sống vô tình. Đó, ta định nghĩa như vậy. Nhưng mà ở đây ta hiểu khi mà nếu ta có mang cái chất thánh trong tâm hồn mình, ta có mang cái đạo lý của Phật dạy trong tâm hồn mình và như vậy ta sẽ có tình nghĩa trong lòng mình thì khi ta đem cái tình nghĩa đó mà ta sống với mọi người thì buộc cái đạo lý trong tâm ta phải đi
[1:00:58]theo tình nghĩa đó mà vào tâm hồn của của chúng sinh. Chứ không phải đến chỉ tặng nhau cái bánh, một gói trà, nói vài câu thương yêu rồi đi về, không phải. Mà đến với nhau với cuộc sống nghĩa tình cũng nghĩa là đem thêm cho nhau cái hương vị của gì? Của Phật pháp nha. Và như vậy, phước chồng lên phước. Cái nghĩa tình, sống nghĩa tình quan tâm đến nhau đã là một cái phước, mà bây giờ kèm theo cái nghĩa tình đó là là đạo lý, là Phật pháp thì thêm một gì? Một tầng phước nữa. Do đó, ta đừng sống vô tình. Vì sống vô tình rồi ta mất cái duyên này, ta mất cái duyên kia. Còn đây ta sống nghĩa tình, vừa có phước này, vừa có cái phước kia, phước chồng lên phước.
[1:01:53]Rồi chết ta đi đâu? Về một nơi tràn đầy phúc lạc. Cõi đó cõi gì tùy chúng ta định nghĩa nha. Đừng có nói lật đật rồi vãng sanh Tịnh Độ.
[1:02:09]Kinh điển trong nhà Phật có thể là đầy hết một cái phòng này. Kinh điển của Phật. Mà nếu in những lời Phật dạy thì chắc đầy ở trong cái cái gian này. Còn kinh Di Đà vài trang, kinh Quán Vô Lượng Thọ dày hơn một chút xíu.
[1:02:31]Mà ta tu theo đạo Phật, ta không thể dồn hết toàn bộ đạo Phật vào trong hai cuốn kinh nhỏ nhỏ đó được, mà phải mở ra cái tâm hồn của mình, trí tuệ mình, biết hết toàn bộ lời Phật dạy. Cho nên ta dồn hết cái sự tu hành của mình trong một cái tông phái nhỏ nhỏ nào đều tự mình làm kẹt mình. Nhớ giùm thầy điều đó. Và đó cũng là cái ước nguyện của Thượng tọa Thích Đồng Bổn trụ trì ở đây vậy. Thầy vẫn mở cái trung tâm nghiên cứu Phật giáo ở đây là cũng mở rộng hết cái tầm mắt mọi người, ai tới lui ở đây đều học rất nhiều điều, chớ đừng có kẹt trong một cái tông phái nhỏ nhỏ nào. Đó, như vậy. Thấy không?
[1:03:08]Bây giờ ta trở lại vấn đề tình nghĩa vậy. Nãy giờ ta nói là sống tình nghĩa là quan tâm đến nhau, là hãy đến với nhau trước phải không? Mà người nào đến trước, người đó là cao cả hơn. Đồng ý rồi chứ gì? Ai đồng ý? Rồi bây giờ, giữa mình với Campuchia và Lào, ai cao cả hơn? Việt Nam. Hay hả ta!
[1:03:36]Tại sao nói Việt Nam cao hơn? Thầy nghĩ cái thế mình mạnh hơn phải không ạ? Người Việt Nam thông minh hơn, cái thế mình về chính trị, kinh tế mạnh hơn, cái mình cứ cho là mình là đàn anh chứ gì? Không, thầy thầy không định nghĩa theo kiểu đó, mà thầy định nghĩa theo kiểu này: người nào mà đến với người kia trước, đến với người kia nhiều hơn thì người đó cao cả hơn. Như vậy trong ba nước, ai đến với nước kia nhiều hơn? Cũng Việt Nam nữa hả? Nhưng mình muốn đến với người ta thì mình phải biết cái gì? Biết cái gì? Ngôn ngữ người ta. Hai cái nước thân với mình, bên cạnh mình, mình tự mình coi mình là anh mà
[1:04:20]coi người ta là em, mình có biết tiếng Campuchia, tiếng Lào nào chưa? Vậy mà đòi đến với người ta. Như vậy đã hãy đến với nhau được chưa? Chưa. Nên đây là một điểm hở lớn của Việt Nam mình á. Mình sống bên cạnh người ta mà mình không biết ngôn ngữ người ta để đến với người ta, mà đợi ai muốn đến thì học tiếng Việt Nam thôi. Ta ta tự cao, ta không thèm thèm học nước của ai hết, học tiếng nước ai hết, ai muốn đến với mình thì học tiếng nước Việt Nam, còn mình không biết tiếng ai hết. Đây cũng là một cái tự cao. Bây giờ bỏ điều đó đi, người Việt Nam mình ít nhất phải biết tiếng Lào và tiếng Campuchia trong những ngôn ngữ cơ bản.
[1:05:00]Phải biết như vậy. "Ôn-xơ-răn-bon-tê", "xì-bai", đó là tiếng Campuchia. "Kin khẩu" là tiếng la tà Lào, mà vài chữ căn bản phải biết để mà đến với người ta, giao tiếp với người ta. Cho nên à ta mong rằng các trường học của Việt Nam phải dạy cho học sinh mình biết một số ngôn ngữ căn bản của Lào và Campuchia. Ai có qua bển thì đào sâu, còn không thì cũng phải biết để làm chi? Để mình giao tình với nhau cho nó dễ dàng, và ba nước cái tình cảm nó chan hòa, mà người nào giỏi ngôn ngữ trước, đến với người kia trước, người đó mới là anh, chứ không phải vì nó là mạnh. Nên đây là một điểm hở và vì vậy, trong khi chờ đợi
[1:05:44]nhà nước ta có một chính sách dạy tiếng Lào và tiếng Campuchia trong các trường phổ thông thì chùa làm trước, Phật tử mình làm trước. Thầy kỳ hạn năm sau thầy quay lại đây, thầy hỏi bằng tiếng Campuchia phải trả lời tiếng Campuchia giùm thầy. Hỏi tiếng Lào phải trả lời bằng tiếng Lào ạ. Hồi đó thầy xin người ta dự dạy tiếng Campuchia, người ta dạy thầy có một câu à: "Ôn-xơ-răn-bon-tê". Cái thầy đi thầy hỏi người ta, cái câu đó câu gì? Nói: "Em ơi có thương anh không?". Thôi thầy không Thôi thầy không dám hỏi nữa. Biết có nhiêu đó nín luôn, biết có một câu nín luôn. Sau này mới ráng học thêm mấy câu khác.
[1:06:24]Nhưng mà điều này là bây giờ là trong đạo Phật mình phải làm trước nha. Bây giờ đợi trong khi ta chờ đợi nhà nước cho học tiếng ngôn ngữ là Lào, Campuchia và thậm chí tiếng Trung Quốc nữa, Trung Quốc cũng là láng giềng sát bên mình mà. Đó, mình muốn sống hòa hòa bình với anh em xung quanh, ta phải biết ngôn ngữ của họ. Học cũng không cần nhiều lắm, nhưng mà biết một số số cơ bản để có thể là giao lưu văn hóa, giao lưu đạo lý. Ừ vậy học thì ta phải phải biết ngôn ngữ nhau để đến với nhau. Mà nếu bạn hay cái gì thì ta ta học cái đó, còn nếu ta hay cái gì thì ta ta dạy bạn lại cái đó. Đó mới gọi là gì?
[1:07:05]Có tình có nghĩa mà ta mới đến với nhau trước, chứ đừng đợi người ta đến mình, đừng đợi người ta phải học tiếng Việt Nam, người ta phải đến thăm mình, mình giống như là anh cả ngồi đó chờ, đó là dở vô cùng. Vì cái người cao cả chính là người đến với người kia trước. Cho nên bây giờ ta hiểu được điểm này rồi, từ đây người Phật tử mình và quý thầy cô mình phải học tiếng gì? Campuchia và Lào trước một chút nha, để gì? Ta mới giao lưu văn hóa, giao lưu đạo lý được. Mà khi gặp cái người đó họ chưa biết đạo lý, mình có thể nói chuyện Phật pháp, nói chuyện nhân quả với họ được. Đồng ý với thầy về quan điểm này không?
[1:07:47]Rồi ví dụ như là bây giờ ví dụ như ở Trung Quốc á, bên cạnh mình họ họ là một nước lớn à.
[1:07:56]Ví dụ như cái vụ mà đặt giàn khoan cái nọ đó, nhiều người rất là tức giận, nhưng mà sự thật, sự thật là có phải là toàn bộ nhân dân Trung Quốc là là chống Việt Nam không? Không, chỉ vài người ra lệnh thôi, còn lại toàn bộ nhân dân Trung Quốc họ cũng giống như mình, cũng muốn yên ổn làm ăn sinh sống. Nên vì vậy, ví dụ như ta biết một số tiếng Trung Quốc, ta gặp người Trung Quốc ta nói chuyện tình nghĩa, điều đó rất là tốt, phải không ạ? Ta nói cho biết cái thiện chí của người Việt Nam là yêu thích hòa bình và muốn chung tay đóng góp xây dựng hòa bình cho thế giới này, và nói chuyện nhân quả với họ nghe.
[1:08:31]Vậy, và biết đâu điều đó cũng là việc mà góp phần bảo vệ đất nước mình, phải không ạ? Mình thuyết phục người dân Trung Quốc, để người dân Trung Quốc họ cũng biết đâu họ có tiếng nói với cái người lãnh đạo của họ là hãy sống hòa bình, yêu thương, chia sẻ, nhường nhịn, hơn là cứ giành giựt mà đánh đấm nhau chi, đúng không ạ? Cho nên ấy là ta biết cái ngôn ngữ của các nước bạn chung quanh ta cũng là một đạo lý, để ta đến với họ trước, chứ đừng đợi thụ động ngồi chờ mà họ đến với mình trước.
[1:09:03]Nó có hai dạng đến với nhau: đến với nhau vì nghiệp lực và đến với nhau vì nguyện lực. Đến với nhau vì nghiệp lực là sao? Là đời trước ta có duyên gì với nhau á, nên bây giờ ta gặp nhau lại, ta quen nhau, thì cái nghiệp lực đời trước đó không biết tốt hay xấu rồi nha. Nghiệp lực đời trước có khi là giai đoạn đầu gặp nhau thương nhau và sau đó ba năm sau thì cầm dao giết nhau, cũng có, có không ạ? Có thiếu gì, phải không ạ? Đó là đến với nhau vì nghiệp. Là nó đi theo một cái phương trình, đi theo những cái cái cái cái số mệnh đã được sắp đặt từ kiếp trước là gặp nhau để thương yêu nhau giai đoạn đầu, căm thù nhau giai đoạn sau và giết nhau
[1:09:50]giai đoạn sau nữa, đó là đến với nhau vì vì nghiệp lực. Còn đến với nhau vì nguyện lực là gì? Là như nãy giờ ta nói á, là ta hiểu rằng một bậc Bồ Tát trong đạo Phật, một bậc Thánh trong đạo Phật, hay là một người đệ tử Đức Phật, thì phải sống đầy ắp nghĩa tình, phải vì chúng sinh mà làm một người bạn không mời, nghĩa là hãy đến với nhau trước, đến với mọi người trước, và ta chủ động đến để gieo duyên, gieo duyên lành, gieo duyên lành, và sống tử tế với mọi người không cần đền đáp vì duyên đã được gieo rồi. Rồi nhiều khi lần này gieo rồi á mãi mãi cả đời không gặp lại nhau, mai mốt gặp lại, kiếp sau thế nào cũng gặp lại.
[1:10:35]Ví dụ như ta đến đó ta làm cái cầu cho cái dân vùng đó, ta chả có duyên gì với dân vùng đó cả, ta đắp đoạn đường cho dân vùng đó, kiếp trước ta cũng chả có duyên gì hết, nhưng từ hôm nay ta đến vì nguyện lực là ta đã gieo duyên rồi, ta làm cái cầu cho dân đi qua đi lại, đường cho dân đi qua đi lại, thì cái duyên đã gieo xuống rồi, để đó, lúc nào đó, người bậy chết lúc nào đó, kiếp nào đó gặp lại nhau, tự nhiên ta nói những lời đạo lý, mọi người hết sức lắng nghe và chấp nhận, đó là là đến với nhau vì vì nguyện lực, vì nguyện lực. Còn ví dụ như có người nói: "Dạ, tôi về quê tôi tôi làm cái cây cầu, tôi làm cái cầu làm phước",
[1:11:14]thì cái đó cũng là làm từ thiện đó, nhưng mà trong đó có một chút gì? Nghiệp, đến vì vì nghiệp. Mình có ân, có nghĩa, có nợ với cái vùng quê đó, mình đã sống, đã lớn lên, bố mẹ mình đã sống lớn lên ở đó nên mình quay về mình làm một cái việc thiện, thì cái đó là đến cũng có một chút vì vì nghiệp lực, à hoặc là vô tình vậy nè: trên dòng đời này tự nhiên mình gặp người này mình thân mến, người kia mình yêu thương, giữ cái tình, đó là đến vì cái gì? Nghiệp lực. Còn nhiều khi người ta gặp mình người ta không có quan tâm gì tới mình, cũng chẳng để ý mình là ai, nhưng mình vẫn ân cần, vẫn tử tế, vẫn quan tâm, vẫn chăm sóc, thì đó là đến vì cái gì?
[1:11:55]Vì nguyện lực. Nên đến vì nguyện lực nó khó lắm, bởi vì nó nó không có động cơ, nó không có động cơ, mà đến vì nghiệp lực nó dễ vì nó có cái động cơ của tình cảm. Cái người mà có duyên có nghiệp mình gặp tự nhiên mình thương liền, hoặc gặp mình ghét muốn oánh liền, đó là đến vì nghiệp lực, là tự nó có cái động cơ do duyên nghiệp đời trước, đời này xuất hiện cái tình thương mến. Còn mình đến vì nguyện lực, người ta gặp mình người ta liếc người ta trơ trơ, mình cũng chẳng thương gì người ta, nhưng mà đạo lý là động cơ, ta vẫn tiếp tục với chúng sinh, vẫn yêu thương, vẫn buộc mình thương người, vẫn buộc mình chăm sóc, quan tâm tới người,
[1:12:33]là vì đạo lý mà ta làm, đó là đến với chúng sinh vì nguyện lực. Khó không? Hổng thương mà vẫn phải tử tế, khó không? Khó, mà Bồ Tát chính là như vậy. Mà làm được như vậy ta mới chuyển nghiệp được trong cuộc đời của mình. Chuyển nghiệp là sao? Tức là ta thương được những người mà đáng lẽ ta không cần phải thương, vì họ chả có duyên gì với mình cả, mà ta vẫn thương, vẫn ép mình thương được, thì ta chuyển được nghiệp, nghĩa là sao? Đến lúc ta gặp cái người mà ta phải thương, ta không cần thương nữa, ta né. Nó chuyển nghiệp liền, không thương nữa, không ái luyến nữa. Thầy nói ngang đây ngừng lại đã hiểu chưa? Ừ,
[1:13:17]chưa hiểu lắm, để thầy nói lại một chút. Thầy nói ví dụ như, thầy ví dụ một trường hợp một cư sĩ và một tu sĩ, ví dụ một cư sĩ, người này có gia đình rồi, có vợ con hạnh phúc rồi, bất ngờ gặp lại một cái người vợ kiếp trước, thương không? Thương. Buộc lòng phải thương, tại vì cái nhân quả mà, đã từng là vợ kiếp trước phải thương, mà trong khi mình vẫn đang có gì? Vẫn đang có vợ. Xã hội không chấp nhận, dư luận không chấp nhận, đạo lý không chấp nhận, mà luật pháp không chấp nhận, mà vẫn thương. Thì giải quyết cách này bằng cách nào? Giải quyết cái này bằng cái gì? Bằng cái gì? Bỏ không được tại thương, cái thương nó tự nằm trong
[1:13:59]tim mình á, bỏ không được, vậy giải quyết làm sao? Đành phải lén có vợ bé, phải không ạ?
[1:14:11]Và đó là cách mà nhiều người đã đã chọn, đã xử lý cách này: thôi đành phải lén lút có thêm vợ bé, chớ biết làm sao giờ thương quá, vì nghiệp đời trước mà. Mà đó là theo nghiệp, đến với nhau vì vì nghiệp. Còn nếu cái người này họ đã tu được cái nguyện mà sống tình nghĩa thế này, đến với nhau vì nguyện này rồi, tức là họ đã thương được những người mà đáng lẽ họ không cần phải thương, họ chăm sóc, họ giúp đỡ, họ tử tế, họ làm bao nhiêu từ thiện trên đời rồi, bắt đầu nó thành một cái sức mạnh trong đời, trong tâm họ, bây giờ bắt đầu họ gặp lại một người vợ kiếp trước, đáng lẽ họ phải thương, họ cưỡng lòng họ không thương, họ cưỡng được lòng họ
[1:14:48]không thương, họ chuyển được nghiệp, họ không vướng vào cái mối tình mà để bị hậu quả, chê trách, phạm pháp gì nữa, thoát ra được luôn, gọi là chuyển nghiệp là chỗ này. Đó, đó là cư sĩ, giờ tới tu sĩ cũng vậy. Ông này kiếp này ổng đi tu, mà kiếp trước ổng có đi tu không? Hổng chắc. Vậy ổng có vợ không? Có, sao không có, không có đi tu phải có vợ chớ làm sao. Rồi bây giờ ổng gặp lại người vợ đó ổng có thương không? Thương, sao hổng thương, đã từng là vợ mà, gặp lại là phải thương. Mặc dầu bây giờ kiếp này mình đã xuất gia, nhưng mà người này mười kiếp trước là vợ mình, bây giờ gặp lại buộc phải thương, không còn cách nào hết trơn.
[1:15:31]Rồi làm sao? Đó. Nếu ông thầy này ổng đã sống được nghĩa tình, tức là trước đây ổng đã khởi lòng từ bi, yêu thương được mọi người, thương được những người mà ổng không cần phải thương, nhưng vẫn thương yêu, vẫn chăm sóc, vẫn tử tế, vẫn dạy đạo, vẫn nghĩa tình, thì bây giờ trong tâm ổng xuất hiện một số phước nó thành một sức mạnh nội tâm. Bây giờ gặp lại cái người vợ xưa, đáng lẽ phải khởi lên thương yêu, ái luyến, rồi tầm bậy tầm bạ, tự nhiên có sức mạnh cưỡng lại cái tình đó, gạt ra, để lại một bên, để tiếp tục tu hành đi tới cho chân chính, đó là chuyển được nghiệp, chuyển được nghiệp rồi. Cho nên ta nhớ, muốn chuyển được nghiệp không phải
[1:16:14]chỉ bằng ý chí đâu, mà phải bằng cái gì? Phước, bằng cuộc sống đạo đức, nghĩa tình, để tạo thành một cái phước tiềm tàng tiềm tàng trong nội tâm của mình. Đến khi nghiệp nó tới rồi, đủ sức mạnh mới dùng ý chí mới chuyển đi. Chứ còn không, chưa có phước, tự ý chí không có, lúc đó nó khởi lên không nổi, lúc cưỡng lại cưỡng không nổi, lúc đó đành phải trôi theo nghiệp thôi. Còn ở đây tu là chuyển nghiệp, chuyển nghiệp nghĩa là gì? Cưỡng lại được cái sức mạnh của nghiệp nó lôi mình, nó buộc mình phải vướng vào đó, dính vào đó, nhưng mình đủ sức cưỡng ra vì mình có phước. Mà cái phước này đến từ đâu?
[1:16:55]Từ cái đời sống nghĩa tình là thương yêu được những chúng sinh mà đáng lẽ mình không cần phải thương vì không có nợ gì với nhau cả, nhưng vẫn buộc lòng mình yêu thương được tất cả, sống chăm sóc được tất cả, tử tế với tất cả, thì thành một một cái phước, như vậy. Đồng ý chưa? Hiểu chưa? Như vậy. Vì vậy, ta sống có nghĩa tình, ta sống ta đến với nhau trước,
[1:17:24]ta chịu cực trước, nó thành một cái phước tiềm tàng tiềm tàng trong tâm mình, mà cái phước đó để cho chúng ta tu. Tu là gì? Cũng là chuyển nghiệp, vì ta sẽ phải đối diện lại rất nhiều nghiệp từ quá khứ của mình. Ừ, và có những cái nghiệp trợ duyên cho chúng ta tu hành, nhưng có những cái nghiệp cản trở sự tu hành của chúng ta. Và để cưỡng được, chuyển được những cái nghiệp mà cản trở sự tu hành của ta thì ta phải đủ phước, đủ lực để mới cưỡng ra được, thoát ra được chứ không phải, không phải dễ. Đó, nên vì vậy ta phải biết là nếu có cơ hội, cố gắng đi nhiều nơi, kết duyên với nhiều người, giúp đỡ nhiều người mà không chấp công để đem Phật pháp đến cho, cho người.
[1:18:22]Ta phải biết nói mà không nói. Nghĩa là sao? Nghĩa là chia sẻ được đạo lý, chia sẻ được những lý tưởng cao đẹp, chia sẻ được những ước mơ cháy bỏng. Nhưng mà khi ta chia sẻ, khi ta truyền đạt, khi ta thuyết phục, khi ta giảng giải, ta vẫn đĩnh đạc như hư vô, nghĩa là nói mà không nói chữ nào.
[1:18:52]Nói mà không thấy ra vẻ như một ông thầy. Nói mà như là không nói chữ nào.
[1:19:01]Được không ạ? Khó lắm, không phải dễ. Và có cái kỳ lạ thế này: À, có những người biết đạo, hiểu đạo rồi, cái nhiệt tình muốn chia sẻ với người khác, gặp ai cũng ngoắc lại ngồi giảng đạo, mà càng giảng thì người ta càng ghét. Có không? Lý do, tại mình giảng kiểu mình làm thầy người ta, mà cái phước mình chưa phải làm thầy nên người ta nghe người ta khó chịu. Còn cái người mà có phước làm thầy đó, kêu người ta lại nói, dạy, người ta nghe vì người đó cái phước họ đủ để làm thầy. Còn mình phải chia sẻ đạo lý vì không được lặng im, nhưng mà lúc đó phải hiểu phước mình chưa phải để làm thầy. Đạo lý thì phải chia sẻ, phải nói với nhau nghe,
[1:19:50]nhưng mà phước để làm thầy thì chưa đủ. Do đó, ta phải khéo léo làm sao truyền đạt được đạo lý, chia sẻ được đạo lý, đem đạo lý đến cho nhau nhưng mà trong một tư cách hết sức là hiền lành, khiêm hạ, như nói mà như không, không nói lời nào. Nha, đó là cái hạnh của chúng ta phải tu bây giờ. Nhất là những người cư sĩ mình như vậy, vì cái người cư sĩ mình thường chưa đủ phước làm thầy. Nhưng mà cái mệnh lệnh của Phật pháp, của đạo lý, của chánh pháp là ta vẫn phải chia sẻ đạo lý với người chưa biết chứ không được im lặng. Mà nói làm sao? Đừng để người ta ghét. Nói làm sao mà đừng ra vẻ thầy. Vì vậy nên mới gọi là nói mà như là không nói.
[1:20:37]Điều này khó lắm á, phải tập cho được, nha. Nếu không tập điều này không có phước đâu. Mình cho người ta vàng, cho người ta bạc thì cũng chỉ được một khía cạnh của phước thôi, mà cho người ta được chánh pháp á mới là, mới là phước. Hôm trước có cái người cư sĩ, có một cái cô cư sĩ đến gặp thầy hỏi câu này, nói: "Thưa thầy, con thì mộ đạo mà trong cả gia đình con con nói đạo lý không ai nghe hết trơn, không ai nghe hết, mặc dù con rất mộ đạo". Thầy có trả lời: "Tại vì cô kiếp này và nhiều kiếp trước cô khó tánh quá. Cô cứ suốt đời cô cứ bắt bẻ người này, cô chê trách người kia. Cái thế là nó tạo một sự phản kháng, cô nói gì người ta cũng phải chống đỡ.
[1:21:21]Lúc mà người ta còn nhỏ thì người ta không dám nói nhưng mà người ta bực bực để đó, lớn lên thì người ta cãi lại. Thì bây giờ trong cái tâm lý mà người ta cứ phản kháng quen rồi, cô mở miệng cô nói đạo lý người ta cũng phản kháng luôn". Cổ gật đầu, nói: "Dạ dạ, con khó tánh lắm, con hay rầy mắng người ta". Nên để, để mà có thể mà mình chia sẻ đạo lý với người khác thì
[1:21:46]phải có cái gọi là cái được cảm tình mọi người, được cảm tình mọi người, tức là ta phải sống tử tế, nhân ái, quan tâm, chăm sóc, nghĩa tình, và khi nói thì như, như không nói, như không nói, là nghe mà ta vẫn thấy, thấy mình nhưng người ta như là bạn bè thôi, chứ không thấy như thầy. Còn ví dụ như quý thầy, nhiều khi quý thầy có cái phước làm thầy rồi, quý thầy đứng trước đăng đàn thuyết pháp, quý thầy nói với tư cách của một ông thầy người ta không thấy khó chịu, phải không ạ? Ví dụ bây giờ như thầy đứng đây, thầy nói mọi người có khó chịu, có ghét thầy không? Đừng ghét thầy tội nghiệp nha, đừng ghét thầy.
[1:22:25]Nhưng mà ví dụ như thầy chỉ lại một cư sĩ nào thầy kêu lên đây đứng nói như thầy, mọi người sao? Bực liền, phải không ạ? Tự, rất tự nhiên không hiểu được, đó là cái phước mình chưa đủ. Thì cũng vậy, trong cuộc sống này, ta phải sống có nghĩa tình, ta phải đến với nhau, phải chia sẻ đạo lý, nhưng mà phải nói như là không nói lời nào. Phải nhớ như vậy. Nhưng mà tuy nhiên, còn cái này nữa. Hồi nãy ta nói với nhau là đến với nhau vì nghiệp lực và đến với nhau vì nguyện lực. Đó, đến với nhau vì nghiệp lực thì ta biết rồi, đến với nhau vì nguyện lực nghĩa là ta chủ động đến với những người ta không quen, không có duyên, không thương không yêu mà ta vẫn
[1:23:09]phải thương yêu, tử tế, chăm sóc, đó là đến với nhau vì nguyện lực. Nhưng mà rồi vẫn có rắc rối sau đó. Đến với nhau vì nghiệp lực thì nghiệp nó đã quy định cái, cái, cái rắc rối rồi là lúc nó sẽ thương, lúc nó sẽ giận, lúc nó sẽ ghét, nó đã quy định rồi. Nhưng bây giờ đến với nguyện lực cũng có luôn. Là sao? Vì phàm phu con người luôn luôn là như vậy. Ta đến với nhau vì nguyện lực, khi tiếp xúc rồi nó sẽ phát sinh những điều này: tình cảm riêng tư, quyền lợi hơn thua, khen chê, dối gian hay thành thật, thấy không? Ta phải đối diện với những điều đó của con người. Bây giờ nói là: "À, thương yêu chúng sinh, ta đến với mọi người", nhưng ta phải đối diện thế này:
[1:23:52]Tự nhiên thấy mình tử tế quá họ đem lòng ái luyến riêng tư. Mệt không? Rắc rối. Hoặc là ta đến với người đó ta thật lòng nhưng người đó lừa ta, giả dối, giả vờ nghe lời ta, cũng giả vờ mộ đạo, sau đó mượn tiền ta cái trốn mất, có không? Cũng vẫn có luôn. Cuộc đời nó là muôn vẻ như vậy. Nên vì vậy, để có thể mà sống nghĩa tình, để có thể đến được với nhau, yêu thương nhau, chia sẻ đạo lý với nhau, làm ơn tu tập thiền định cho vững chắc. Để cho tâm mình gì? Được thanh thản, bình thản, tự tại, thanh tịnh trước những cái khen chê, những cái thương ghét của, của cuộc đời. Đó, thì ta mới đi xa trên con đường Bồ-tát đạo được.
[1:24:40]Hôm nay Vu Lan, à ta nói với nhau một cái đề tài nghe rất là lạ là "Hãy đến với nhau" để hiểu rằng Vu Lan nói về lòng hiếu, nhưng lòng hiếu chưa phải là tất cả điều mà chư tổ muốn nói. Chư tổ chỉ dùng cái hiếu để làm cánh cửa mở ra cho chúng ta cả một chân trời đạo đức của cuộc sống làm người với gì? Với cuộc sống đầy ắp nghĩa tình. Mà sống nghĩa tình, chúng ta phải biết quan tâm đến nhau, đó, yêu thương được nhau và yêu thương được cả gì? Cả những người mình không có duyên. Và trên con đường mà thực hành Bồ-tát đạo đó, sống nghĩa tình đó, ta sẽ gặp vô số rắc rối của cuộc sống đời thường. Vì vậy, phải chuẩn bị cho mình một cái đạo lực
[1:25:28]tu hành thực sự bằng, bằng thiền định nha. Thầy xin chúc quý Phật tử một mùa Vu Lan an vui, hạnh phúc trong ánh hào quang của chư Phật. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:26:23]Thế giới bao la, lâu nay loài người chia xa, tranh đua, oán ghét, hơn thua.
[1:26:35]Nước mắt em thơ bơ vơ, mẹ già lạc loài đi trong bão tố mịt mờ.
[1:26:47]Tiếng khóc than van phận người khổ đau, nước mắt vơi vơi.
[1:26:57]Ngước mắt trông lên trăng sao bầu trời, ban mai mặt trời soi cho cuộc đời.
[1:27:10]Nguyện cầu mai sau loài người thương nhau, thắp sáng tin yêu đưa nhau cùng đi.
[1:27:22]Cất tiếng reo vui ngập lòng bởi vì con tim ôm cả hành tinh thế giới.
[1:27:34]Nắm lấy tay nhau lại cùng mong sao ngày mai không ai chất chứa muộn phiền.
[1:27:47]Nhìn nhau ước muốn bay cao vời vợi, thương nhau tình sâu.
[1:27:57]Bỏ lại sau lưng quá khứ hận thù để tìm cho nhau thế giới nhiệm màu.
[1:28:44]Có những đêm thâu sương rơi ngoài thềm, ta nghe xa xôi thế giới bơ vơ.
[1:28:56]Bóng tối không gian lang thang địa cầu, một mình xanh tươi sức sống loài người.
[1:29:08]Hãy biết thương nhau bởi vì ngoài kia vắng ngắt mênh mông.
[1:29:19]Hãy giữ con sông xanh tươi, biển cả, non cao, hương hoa nuôi ta cuộc đời.
[1:29:31]Nguyện cầu mai sau loài người thương nhau, thắp sáng tin yêu đưa nhau cùng đi.
[1:29:43]Mãi mãi bên nhau làm lại từ đầu như khi con người tìm ra thế giới.
[1:29:55]Sẽ sống yêu thương trọn lòng dựng xây, niềm vui bay lên thắp sáng bầu trời.
[1:30:08]Hành tinh ấm áp xoay quanh mặt trời, xinh như mộng mơ.
[1:30:18]Bỏ lại sau lưng quá khứ hận thù để tìm cho nhau thế giới nhiệm màu.