[0:10]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thì chúng ta tiếp tục cái loạt bài nói về Đạo Phật trong đời sống gia đình, và lần này chúng ta nói về đề tài là dạy con.
[0:26]Theo các phương pháp của tâm lý học thì rất nhiều phương pháp để dạy một đứa trẻ nên người. Thì từ Đông sang Tây, người ta thí nghiệm cũng đã nhiều, còn chúng ta là những người đệ tử Phật, chúng ta có được cái trí tuệ, cái giáo lý của Đức Phật, cho nên chúng ta dựa vào đó để chúng ta có được cái phương pháp dạy con cho tốt. Mà nhất là chúng ta là người Phật tử nữa thì chúng ta áp dụng được các nguyên tắc của Phật trong việc dạy dỗ con cái thì cái hiệu quả sẽ được tăng lên nhiều lần. Với một điều mà có lẽ quý Phật tử đều trăn trở trong cái thời đại hiện nay là sự suy đồi đạo đức của giới trẻ.
[1:23]Thì chúng ta không có bàn vấn đề, mà chỉ thấy rằng là cái lớp trẻ hiện nay không có cái nề nếp đạo đức như người xưa. Ví dụ như là cách đây một thế hệ trước, như thế hệ quý Phật tử, thì khi người con cái đối với cha mẹ thì nề nếp, lễ độ, vâng lời, đối với thầy cô giáo hết sức là kính sợ, nên cái đời sống cái trong việc học, trong việc xử sự ở cuộc đời nó có cái cái ổn định tốt đẹp và phát triển. Còn thời gian gần đây thì những đứa trẻ hư hỏng, kiêu căng, vô lễ và như là bất kính thần thánh, ít có tín ngưỡng, vân vân. Những cái đó làm cho đứa trẻ sống bừa bãi, thô bồ, suy đồi và dễ bị cuốn theo những cái trò vui tạm thời của cuộc đời.
[2:23]Ví dụ như cái tệ nạn hiện nay là đang bị báo động là tình trạng nghiện ngập ma túy trong giới trẻ quá nhiều, có những cái lớp học mà hết đến là 4-50% đã bị nghiện. Tức những cái trường hợp như vậy báo chí lên rất là báo động. Rồi chúng ta nhìn thấy cái thị hiếu trò giải trí của lớp trẻ, chúng ta cũng đánh giá được cái nội tâm của chúng như thế nào. Như những cái trò vui, những loại nhạc kích động, rộn rã, nhảy nhót, quay cuồng là chúng ta hiểu ngay rằng cái nội tâm của chúng bị rỗng mất rồi, bên trong không còn gì nữa. Chúng ta sống trong đất nước của Á Đông, chúng ta may mắn thừa hưởng được cái giá trị tinh thần rất
[3:07]là cao mà người Tây phương bây giờ họ cũng nể phục để quay lại tìm kiếm. Nhưng mà trong khi đó, chúng ta đang chạy theo cái mà người Tây phương họ cảm thấy là đã sai lầm. Như cách đây vào khoảng thập niên 50, 60 thì bên Tây phương có cuộc gọi là "cách mạng tình dục", nghĩa là người ta cảm thấy cái việc mà quan hệ tình dục giữa nam và nữ là chuyện bình thường, không có gì coi là quan trọng. Nhưng mà người Á Đông mình thì sao? Xem chuyện đó là chuyện rất là nghiêm cẩn. Chuyện đó không phải là chuyện dễ dãi, không phải là chuyện bừa bãi được. Nhưng mà bên Tây phương thì rất là bừa bãi. Cho đến bây giờ, cho đến ngày hôm nay, thì sao?
[3:51]Thì cái người Việt Nam mình, cái lớp trẻ mới lại bắt đầu chạy theo cái đuôi cũ vào những cái thập niên 60, 70 đó, mà bắt đầu sống dễ dãi về quan hệ tình dục. Trong khi người Tây phương thì sao? Thì họ lại cảm thấy cái nề nếp, ổn định, truyền thống của Đông phương là cái đáng noi theo. Như có một lần tôi đi trên chiếc xe xe khách, ngồi gần một cái người châu Âu thì tôi mới lợi dụng cái dịp để mà nói chuyện. Thì tôi hỏi anh, thì anh là người Hungary. Anh đang làm việc cho một công ty ở Đức, một công ty du lịch, nên anh có điều kiện để đi nhiều nước trên thế giới, và năm đó là anh ba mươi mấy tuổi.
[4:34]Tôi mới hỏi anh đã lập gia đình chưa? Anh nói: "Chưa". Tôi hỏi: "Tại sao? Vì ba mươi mấy tuổi, người Tây phương mà không lập gia đình cũng hơi lạ". Thì anh mới trả lời rằng là anh ta không thích ly dị, anh ta muốn đi tìm một cái tình yêu chung thủy. Nhưng mà rất là khó ở bên Tây phương, và anh ta cảm thấy cái đời sống ở Đông phương hay là có cái nề nếp của sự chung thủy trong tình yêu, anh ta thích và đi tìm. Đó là một cái điển hình, và nhiều cái khác nữa, và nhiều cái khác nữa. Ví dụ như là sau cái cuộc cách mạng kỹ nghệ thì cái người Tây phương họ thờ phụng vật chất, họ xem khoa học kỹ thuật là tất cả,
[5:14]và người ta chỉ vì cứ tìm ra những kỹ thuật mới là người ta có thể đạt được hạnh phúc, chiến thắng được thiên nhiên. Và đến ngày hôm nay thì người Á Đông mình đang chạy theo quan niệm đó, là khoa học kỹ thuật, vật chất là tất cả. Nhưng mà hiện nay thì lại làm sao? Thì trái lại người Âu, người Mỹ lại quay sang phương Đông đi tìm cái thiền định tâm linh của mình, mà mình thì mất rồi. Mình thì nói rằng mình sống ở Việt Nam, ở phương Đông, mình có được cả cái kho tàng tâm linh, cái thiền định vô cùng quý giá, nhưng mình đang chạy theo Tây phương, chạy theo cái thờ phụng vật chất của họ, mà họ thì lại chạy sang tìm cái giá trị mà mình đã ruồng bỏ, rất là tiếc phải không?
[5:57]Thì ngày hôm nay, chúng ta bị đảo lộn và lớp trẻ đang bị hụt hẫng, bị rỗng, cho nên cái đạo đức bị suy đồi. Nay nhìn ra ngoài hành lang mà thấy được các em Phật tử, ngày Chủ nhật không đi chơi mà đến chùa để sinh hoạt thì thật là thật là một điều đáng quý, đáng khen ngợi. Chứ giờ này những đứa trẻ mà không có lối sống, không có hướng đi thì đang chạy long bông chơi nơi này nơi kia hết rồi, chứ không có được đến ở dưới mái chùa, nghe lời của quý thầy dạy để lễ Phật, rồi sau đó trở lại với cuộc đời mà sống tốt đẹp cho gia đình, cho học đường, cho xã hội như vậy. Vì lý do đó, vì cái áp lực từ sự suy đồi của đạo đức mà chúng ta phải
[6:39]đặt lại vấn đề nuôi dạy con cái theo tinh thần của Đạo Phật. Chúng ta nói theo tinh thần của Đạo Phật nó không có nghĩa là chúng ta cục bộ, cưỡng ép theo cái đạo của mình, mà thực sự chính nơi Đạo Phật, chúng ta tìm thấy những cái phương pháp để có thể giáo dục thật là tuyệt vời trong gia đình của mình. Mục đích mà chúng ta dạy cho con trẻ là dạy những điều gì? Là dạy trên hai điều: một là đạo đức và hai là tài năng. Nghĩa là làm gì làm cũng không ra ngoài hai cái mục tiêu đó: đạo đức và tài năng. Nhưng mà cái người hiểu Đạo Phật á thì lấy cái gì làm gốc? Lấy đạo đức làm gốc. Tại sao như vậy? Vì đây là một sự thật, chứ không phải là sự cưỡng ép.
[7:32]Nếu đứa trẻ nào có đạo đức, tự nhiên nó có cái tài năng nó sẽ được phát triển. Đây là điều hết sức là là thực tế, là logic, là nhân quả, chứ tôi không có nói theo cái niềm tin của đạo, mà đây là do sự chứng kiến của bản thân tôi đối với nhiều đứa trẻ. Ví dụ từng đứa trẻ nó học dở, không hiểu bài, ít chịu làm bài tập vở, nhưng cứ thay đổi đạo đức nó trước. Nếu mà nó biết sống tốt, tin nhân quả, tin Phật pháp, mình nói là nói chung thôi, tức là nó được hướng dẫn về đạo đức trước, một thời gian sau không bao lâu, bỗng nhiên nó dễ hiểu bài hơn. Khi vào lớp học, tự nhiên nó tiếp thu bài vở dễ hơn mà chính nó không ngờ, gia đình không ngờ.
[8:18]Đây là một cái điều logic hết sức là hợp lý, đây là cái nguyên tắc. Mà nhà trường ngày hôm nay đang bị hổng chỗ này, đang bị bế tắc chỗ này. Hôm nay chúng ta thấy sao? Các báo đang báo động về cái gì? Về tình trạng mà chương trình cho tiểu học quá tải đối với các em tiểu học, đúng không? Là mấy đứa nhỏ mới học lớp một, lớp hai mà học công nghệ giáo dục mới, học sáng, học chiều, học tối, học khờ luôn, không còn tuổi thơ là gì nữa. Mà học để được cái gì? Học sớm quá cái não nó mau hư, lớn lên chút học không được nữa. Nên bình thường á, như sau này thấy cái lớp trẻ học quá đi, thì tôi mới ngạc nhiên, tôi mới nhớ lại vào cái thời của tôi và những người
[8:58]trước tôi hỏi lại thì không có ai học thêm, ít có người đi học thêm lắm. Ở nhà chỉ tự học, học bình thường mà lại rất giỏi. Giỏi, học đúng hướng thì học giỏi không có dở. Còn bây giờ lớp trẻ thấy học sáng rồi học thêm chiều, thêm tối mà thực sự nó vẫn không sâu sắc. Nhà trường cái hướng đi đã hỏng rồi. Hiện nay đó, thì trong nhà trường nói chung là cả Bộ Giáo dục mình đang đi theo cái mà Nhật Bản họ đã sai lầm. Nhật Bản họ đang bị cái sức ép á là phải dạy, phải nhồi nhét thật nhiều cho đứa trẻ học hết cái này học tới cái kia để mà cạnh tranh với cái tài năng trên thế giới. Chính vì đó có nhiều đứa trẻ phải tự tử vì học
[9:38]không nổi, học quá căng thẳng, nó tự tử luôn. Đây là tình trạng báo động mà họ vẫn không biết cái hướng để đi. Họ nói họ chỉ mong rằng đào tạo làm sao cho học sinh, sinh viên thật giỏi và nghĩ rằng tụi nó phải học thật nhiều điều thì là giỏi, nhưng đó là điều sai lầm. Nếu đứa trẻ nó có đạo đức và nếu nó có thêm được thiền định thì tự nhiên tài năng nó sẽ phát triển. Việc tiếp thu nó nhiều khi học ít mà chất lượng được nhiều mà không cần phải học tràn lan. Có nhiều điều nó vô lý... Chúng ta là người Phật tử, chúng ta phải thấy cái tiên đề này trước, chính đạo đức là cái bệ phóng, là nền tảng của tài năng, của kiến thức.
[10:17]Cho nên là người Phật tử chúng ta bình tĩnh dạy con mình đạo đức trước, chứ không cần gấp rút vội vàng mà cho nó học thật nhiều. Không phải, cái tiên đề nó nằm ở chỗ đó. Bây giờ chúng ta xét những cái nguyên nhân khác rồi mới có thể đặt ra vấn đề dạy trẻ và biết cái vấn đề trẻ đó là gì? Trước hết, chúng ta hiểu một điều rằng, khi đứa bé mà nó sinh vào gia đình mình thì nó mang theo hai điều của nó: một là cái nghiệp từ đời trước của nó, và thứ hai là cái khuynh hướng từ kiếp trước của nó. Nghiệp từ đời trước là gì? Là đời trước á đứa bé đó nó làm phước hay làm tội gì đó giờ nó mang vào. Dĩ nhiên nó có liên quan tới nhân quả của mình.
[11:04]Thì sau này đứa bé đó theo cái nghiệp đó mà cuộc sống nó sẽ giàu sang hay nghèo khổ, nó sẽ thông minh hay là ngu dốt, nó khỏe mạnh hay là ốm yếu là nghiệp của nó. Và nó mang theo cái khuynh hướng đạo đức từ những kiếp trước. Ví dụ, đó là một đứa bé nó tinh tế, sâu sắc, độ lượng thì nó mang theo cái khuynh hướng đó, thì mình không dạy nhiều nó đã là một con người đó rồi. Mà nhiều khi những đứa con đôi khi có những đứa con giỏi hơn cả cha mẹ nữa. Và có những đứa bé nó mang theo những khuynh hướng ác độc, ích kỷ, nhỏ mọn từ những kiếp trước thì đây là những đứa bé mà chúng ta phải có nhiệm vụ, phải cực khổ vì nó.
[11:43]Nên đứa bé đến với mình nó mang theo nghiệp từ đời trước. Rồi điều nữa là khi mà cha mẹ sinh con á, thì sự thật là chính nhân quả của người cha, người mẹ đưa cái đứa bé đó đến với mình. Mình có cái nhân quả gì đứa bé đó mới sinh vào gia đình mình chứ không có đương nhiên. Cái nhân quả đó là trên hai điều: một á là cái duyên giữa cha mẹ với đứa bé đó, từ đời trước có duyên có nợ gì với nhau đó thì bây giờ mới thành là cha mẹ, con cái. Thứ hai nữa là có trường hợp như là gia đình đó có những cái tội nặng quá thì nhiều khi không phải duyên nợ, mà cho đầu thai vào một cái con ác quỷ để vào nó quậy cho tưng bừng
[12:25]để trả nghiệp, để phải chịu đựng lại cái đau khổ mà mình đã làm cho người khác. Hoặc là cha mẹ đó là người rất có đạo đức, đạo đức rất tốt thì khiến một bậc thánh nhân sinh vào trong đó liền, để làm cho cha mẹ được hạnh phúc, được vui lòng, được hãnh diện, được vinh quang. Cho nên, đó là cái nhân quả nó chằng chịt. Như tại sao gia đình đông con, tại sao gia đình ít con đều có nguyên nhân của nó hết. Bây giờ thì kế hoạch hóa hết rồi cho nên cũng đỡ. Có những đứa bé mắc nợ cha mẹ mà đến làm con, thì chúng ta thấy rõ đứa bé mà mắc nợ cha mẹ đến á thì cái đầu tiên mới sinh ra thì cũng được cha mẹ thương yêu, vì đó là bản năng.
[13:08]Bản năng thương con là bản năng tự nhiên của cha và mẹ, và nhất là của người mẹ, chứ còn mấy ông cha thì nhiều khi vô tư và bê bối, báo đăng hoài. Người mẹ thì thành cái bản năng rất là mãnh liệt, thương con kỳ lạ lắm, đến nỗi có những triết gia mới than, nói: "Với người đàn bà, họ chẳng biết gì ngoài hai điều là: quần áo và con cái, ngoài hai đó không biết gì nữa hết." Nghe thì chê nhưng mà phải hiểu rằng cái bản năng mà thương con của một người mẹ nó kỳ lạ, nó thiêng liêng, và muôn đời được ca ngợi. Rồi sau đó, khi lớn lên một chút, bắt đầu đứa con đó bỗng nhiên vâng lời, ngoan ngoãn và làm mọi điều để mà phụng tự, nuôi dưỡng cha mẹ mình.
[13:49]Không kể thân, không tiếc sức gì hết thì đó là người con mà mắc nợ cha mẹ. Rồi có trường hợp mà cha mẹ mắc nợ con nữa. Cha mẹ mắc nợ con thì làm sao? Làm sao? Nó là con là nợ đó, mà vợ là oan gia. Là hễ nó tự nhiên mình thương nó, phải lo cho nó, mình nói thì nó không nghe. Mà hễ nó đòi cái gì là cứ lật đật phải đi mà chiều nó cho bằng được, khổ sở gần chết cũng phải chiều. Như có một lần có cái anh bạn dắt đứa con trai nhỏ lên lên núi chơi. Nhỏ đẹp trai lắm. Thì tôi nhìn, tôi mới nói: "Đây là cục nợ của anh đó." Nó nói gì chứ anh nghe, chứ anh nói nó không nghe. Nói: "Dạ thầy, sao con thương nó quá mà nói nó không nghe,
[14:33]hễ nó nói cái gì là cứ lật đật chạy đi làm cho nó, mà nó mới chút xíu, mới đi lẫm đẫm, mà nói cái gì là ba nó phải đi làm cho nó, còn ba nó nói thì phớt lờ, không nghe." Cục nợ đó. Ở đây có ai bị cục nợ vậy không? Nhiều.
[14:51]Đúng là ác. Cho nên có câu chuyện vui mà tôi không biết, câu chuyện nó cười, cái này tôi nhớ coi hồi xưa lắm rồi. Có chuyện có một người chủ nợ và người con nợ, hai người cùng chết xuống Diêm Vương. Thì ông Diêm Vương mới xử, thì nói: "Thằng này nó mắc nợ con ở trên trần gian mà nó mượn tiền con nó không trả, nó mượn lúa con ăn rồi nó không trả, nó quá nhiều bây giờ rồi cái nó chết ngang. Rồi con buồn quá rồi con cũng chết luôn theo nó, bây giờ xuống đây nhờ xử làm sao cho nó công bằng." Cái lúc đó là Diêm Vương mới ngồi tính nói, nói: "Bây giờ lên cho mày làm ở đợ, mày lên mày làm trả nợ." Nói:
[15:27]"Thôi, làm ở đợ không chịu." Cái Diêm Vương ngồi nghĩ: "Thôi, mày lên mày làm bò mày cày trả nợ." Nói: "Thôi, làm bò khổ lắm, không chịu." Ông Diêm Vương ngồi nghĩ nát cái cái ông mà ông thần bên á, ổng mới nói: "Thôi, bây giờ cho cái anh chủ nợ lên làm con." Cái ổng kêu ngồi gật chịu, thấy không? Thấy là trừng trị khi vậy. Thì vậy đó, coi chừng á con mình chứ nó là chủ nợ của mình đó. Bây giờ muốn đưa tiền cho nó hút xì ke, đưa bao nhiêu cũng không tiếc, bán đồ bán đạc trong nhà hết, đó là những cái đó. Rồi có có những trường hợp mà một thánh nhân hay một vĩ nhân do cái đức của gia đình đó lớn nên sinh vào trong gia đình đó.
[16:05]Ví dụ như là ví dụ như Đức Phật, thì cha của Ngài và mẹ của Ngài là những người tuy chưa chứng đạo chứ đã có một đời sống vô cùng thánh thiện. Nên Ngài mới chọn cái gia đình đó để sinh vào. Hoặc ngay như là những vị giáo chủ lớn như Chúa Giêsu cũng vậy, thì gọi là thánh Giuse và Đức Mẹ Maria cũng vậy, là những người mà rất là đạo đức, thánh thiện, thì Chúa mới lựa gia đình đó để sinh vào. Thì hầu hết là như vậy, chúng ta nghe kể chúng ta sẽ thấy. Và những vĩ nhân cũng vậy, có thể là gia đình đó nghèo nhưng mà cha mẹ đó phải có cái tâm rất tốt, rất lớn lao thì vĩ nhân mới sinh vào trong gia đình đó được.
[16:47]Còn cha mẹ mà có cái tâm tưởng, cái tâm hồn nhỏ hẹp, chật chội thì dường như không thể nào mà xuất sinh được một vị thánh vào trong gia đình đó đâu. Đó là chúng ta thấy để mình thấy được cái nguyên nhân, lát nữa từ từ chúng ta sẽ thấy làm cách nào mà chúng ta có được đứa con tốt. Mình chưa nói tới dạy, mình chỉ nói cái nguyên nhân để được đứa con tốt hay không tốt cái đã. Đó là cái nguyên nhân đứa con đến với mình như vậy, có những nguyên nhân như vậy. Bây giờ chúng ta đặt vấn đề là: dạy con từ lúc nào? Chúng ta phải dạy con từ lúc nào là thích hợp?
[17:24]Ca dao mình nói sao? "Dạy con từ thuở lên ba, dạy vợ từ thuở mẹ cha chưa về", phải không? Tức là lên ba thì bắt đầu dạy con, nhưng mà thực sự như vậy nó chưa đủ. Có người nói rằng là sao? Phải dạy từ thuở, thuở nằm nôi. Đứa bé mà từ trong nôi là phải lo dạy nó rồi, chứ không là đã muộn rồi. Để vài tới ba năm là nó đã hình thành được cái cái tính cách đó rồi mình chưa sửa được, cái măng nó bắt đầu cứng dần dần rồi. Rồi có người còn đi xa hơn nữa là dạy nó từ đâu? Từ đâu? Từ còn ở trong, trong thai. Đó, có nhiều người mà nghĩa là kỹ tới cái độ là dạy con từ ở trong bụng gọi là thai giáo đó. Mà họ dạy bằng cái gì?
[18:11]Họ dạy bằng cái gì? Có người nói là lựa thức ăn tốt, để mình ăn cho thích hợp thì cái thai đó ảnh hưởng thức ăn và nó sẽ thành được cái tính cách của con người sau này. Có người thì nói rằng mình tụng kinh để cho con nó nghe, điều này cũng đúng đó. Thật ra các khoa học nghiên cứu thì họ nói rằng cái bào thai nghe được tiếng nói của mẹ mình. Rồi có người mà ham quá, học Anh văn nói Anh văn để cho con mình nó giỏi Anh văn từ trong bụng, nở ra nó học Anh văn cho dễ, nghe được. Đó là nghĩa là dạy từ thuở lên ba là thấy chưa đủ, dạy từ nằm nôi chưa kỹ, có người dạy từ trong thai. Vậy là kỹ chưa? Hết mức kỹ rồi phải không?
[18:50]Vậy mà vẫn chưa đó. Dạy từ lúc nào, ai biết?
[18:59]Dạy từ lúc nào mới thật sự là kỹ?
[19:05]Dạy từ lúc nào?
[19:09]Thật ra dạy mà kỹ đó, dạy từ lúc mà mới lập gia đình, vợ chồng mới đến với nhau, phải lựa cái người bạn của mình cùng cái tâm hồn, cùng lý tưởng với mình. Mà dễ nhất là cùng cái lý tưởng Phật pháp. Thì lấy chồng lấy vợ thì buộc lòng ai cũng nghĩ tới chuyện có con, chứ chuyện mấy thầy tu thì hổng kể, mấy thầy tu thì thôi, tứ cố vô thân rồi xà bất xà ba này hổng ra gì, hổng vợ hổng con thì ráng chịu, nên mấy ổng tu ráng mà chịu. Nhưng mà gia đình, có gia đình thì ai cũng nghĩ tới chuyện là phải có con. Thì ngay từ cái tâm niệm đó mình phải tính trước một lần, chứ không có phải là nghĩ chỉ có con để cho mình có cái niềm
[19:45]vui, có con để nối dõi, nó quậy cho mà tưng bừng. Cho nên cái người vợ chồng mà khôn ngoan á, khi mà lấy nhau là hằng đêm đã thắp nhang tâm nguyện rồi, nói: "Như là bổn phận tụi con là vì có duyên nợ với nhau là đã thành vợ thành chồng và phải có con có cái thì con nguyện cho con của con sau này nó là một người mà đem được cái ích lợi, đem được đạo đức cho cuộc đời này. Nó sống trong cuộc đời nó biết vị tha, biết hy sinh, biết Phật pháp, đem lại được đạo đức, được ích lợi cho cuộc đời này." Nếu mà vợ chồng có cái tâm nguyện đó thì sẽ ứng được với những cái người như vậy vào trong gia đình mình, tức là từ cái tâm nguyện ban đầu của mình từ khi mới lập gia đình.
[20:31]Như vậy là đúng chưa? Kỹ chưa? Chưa. Thật ra nếu quý Phật tử mà biết tâm nguyện như vậy á thì thế nào cũng phải có những đứa con tốt. Nhưng bây giờ thì với quý Phật tử mà ngồi trước mặt chúng tôi thì đã muộn rồi, muộn rồi, quá đát rồi, quá đát rồi. Thì có mấy đứa ngồi ngoài kia thì chưa, thì tụi con mà nghe mà học biết không? Học mà lựa đó, bắt chước thầy, nghe thầy mà nói để mà học, lựa người như vậy đó. Tức là phải lựa người bạn trăm năm của mình cùng con đường Phật pháp với mình, rồi biết cầu nguyện ngay từ đầu thì mình sẽ có những đứa con dễ dạy, hữu ích do cái tâm nguyện. Chứ còn cứ nghĩ đơn giản là có đứa con cho nó vui,
[21:10]ấm cúng nhà cửa để nó nối dõi tông đường thì lớn lên nó quậy mà bay nhà bay cửa đó. Nhưng mà từ cái tâm niệm đạo đức trước thì sẽ có đứa con đến như vậy. Còn có những trường hợp có những người cha mẹ cái không có con, cái đi cầu, đi lại chùa cầu Phật thì chuyện gì xảy ra? Có được con không? Được không? Được. Cầu riết là được, có nhiều người cầu riết được đó. Nhưng mà chuyện gì xảy ra? Khi mà họ cầu á, thật ra cái nhân quả của họ là không có con rồi, nhiều năm với nhau không có con. Cho nên họ cứ thiết tha quá họ cứ đến chỗ Phật, họ quỳ Phật họ xin. Thì Phật cho không? Xin quá thì cũng cho, Phật thì từ bi mà.
[21:52]Nhưng mà cho đứa con đó là con của ai? Con của Phật, ít bữa ổng lấy đi à, ít bữa vô chùa tu mất à. Nên đa số những người mà con cầu tự ở chùa đó, rất dễ là người đi tu, tại vì cái duyên của dòng họ đó không còn con nối dõi nữa, không còn tiếp tục được nữa. Cho nên nếu mà dù có cầu Phật cho được đứa con hay không cho đứa con thì dòng họ đó cũng tắt ngang đó, hết rồi. Nhưng mà do tâm tha thiết quá Phật cho đứa cho vui, sống ít năm cho vui rồi đi tu mất. Chúng ta nhớ cái câu chuyện mà, cái này hổng biết có thật hay không, mà chuyện Tế Công Phật Sống nhớ không? Nhà cha mẹ của Tế Công Phật Sống là không có con phải không?
[22:30]Đi chùa cầu riết rồi cái ông A La Hán đầu thai vô luôn, rồi ổng làm gì mà đẻ con được nữa, ổng lớn lên ổng đi quậy thôi. Lớn lên ổng vô chùa ổng quậy tưng bừng hết thôi chứ đâu có có con được nữa phải không? Đó, đó là một và nhiều trường hợp khác cũng giống như vậy á, là con cầu tự là rồi đi tu không à. Cái tâm nguyện của mình, mình không biết, chỉ đi xin Phật cho có con thôi. Chứ nếu lúc đó mà xin Phật là cho đứa con lớn lên là nó sống đạo đức thế nào, với cái tâm nguyện khác đi, coi chừng đứa con nó lại khác đi. Còn mình không biết, mình chỉ xin Phật thì Phật cho một đứa, Phật lấy lại à, cho vui ít bữa rồi lấy lại.
[23:05]Hồi nãy chúng ta nói là mình dạy con từ cái tâm nguyện ban đầu, tức là từ khi vợ chồng mới lấy nhau là đã mong cho đứa con mình sẽ là như vậy và cầu nguyện ở trước Phật, đó là dạy con. Đó là dạy con, dạy con từ cái tâm nguyện ban đầu, từ thuở vợ chồng mới gặp nhau. Nhưng mà như vậy vẫn chưa kỹ, vẫn chưa kỹ. Thật sự kỹ là từ lúc nào?
[23:30]Thật sự mà dạy con cho kỹ á là từ kiếp trước. Từ kiếp trước, chứ không phải kiếp này, kiếp này cũng là muộn rồi. Nghĩa là từ kiếp trước mà chúng ta là con người đạo đức, chúng ta đối xử tốt với mọi người, chúng ta gặp người khác chúng ta hay dạy dỗ cho họ, chúng ta ít có ruồng rẫy ai, ít có bỏ bê ai, với ai mình cũng nhiệt tình và muốn giúp đỡ họ. Nhiều khi ví dụ như đứa hàng xóm sang chơi mà thấy nó chưa nên mình cũng cố gắng khuyên bảo, rồi thấy cái người mà họ nghèo khổ mình cũng muốn giúp, vân vân. Nghĩa là từ kiếp trước xa xưa đó mình đã có cái hạnh giáo dục, cuộc sống vị tha, từ ái, đạo đức rồi.
[24:13]Thì những cái người mà họ được mình dạy, họ được mình ban ơn thì những người đó khi mà có cái duyên nợ gì tác động một chút, họ trở lại họ làm con mình thì bây giờ dễ dạy hơn chút nữa. Nghĩa là nếu đúng thật sự là phải sao? Phải dạy từ từ kiếp trước. Kỹ như vậy đó. Nhưng mà chuyện kiếp trước thì nó muộn, bây giờ mình đặt vấn đề bây giờ nè là vì bây giờ muốn ở kiếp sau mà chúng ta có những người con tốt, thế này đời này vẫn chưa chịu đi tu, nghĩa là kiếp sau chưa chịu đi tu đó, kiếp sau là tính chuyện đó là có vợ có chồng có con nữa thì bây giờ vẫn phải vẫn phải mà lo đối xử tốt với mọi người, sống theo Phật pháp, nghĩa là gặp con nít con nôi gì chịu khó là chăm sóc
[24:58]và dạy dỗ cho nó thì kiếp sau mình sẽ được những đứa con tốt, nếu mà chưa chịu tu. Có những trường hợp mà nhiều khi gia đình tốt mà lại sinh vào đứa con ngỗ nghịch không giống ai, hình như cái này có nói rồi đúng không ta? Nói chưa? Hình như có nói, không biết nói ở đâu rồi. Có những trường hợp ví dụ gia đình vậy đó, sinh ra sáu bảy người con thì nề nếp giống nhau hết, ai đứa nào cũng ngoan ngoãn, ăn nên học ra. Nhưng mà lọt đâu một đứa thì nó ngỗ nghịch, thôi đi côn đồ, nhậu nhẹt không. Nguyên nhân được tìm thấy là gì? Thì mình phải biết rằng cái cha mẹ và con cái đó những đời trước cũng đã từng quấn
[25:36]quýt với nhau, đã từng có chung cái nền đạo đức gì đó bây giờ mới trở lại. Mắc đâu lọt ra ông ngỗ nghịch không giống ai hết. Thì nó có nhiều nguyên nhân. Nguyên nhân là ví dụ thế này. Ví dụ như trong cái kiếp nào xa xưa nào đó, kiếp 10 kiếp trước, 5 kiếp trước, 20 kiếp trước, cũng cái gia đình đó cũng hiền lành như vậy rồi cái bị người ta ăn hiếp. Bị người ta hiếp, trời trong lúc bế tắc không biết nhờ ai, cái nhờ một cái anh chàng cũng thuộc loại hơi du côn, ảnh to con lớn xác, ảnh cũng hầm hố mà ảnh có cảm tình ảnh thấy gia đình này hiền ảnh thương, nhờ ảnh tới bênh vực che chở. Thì ảnh mới là bênh vực che chở cho, cái thành cái nợ.
[26:13]Cái gia đình thành cái nợ với người này. Thì đến một kiếp thích hợp cái nó chín muồi cái quả, cái người đó lọt luôn vô gia đình đó luôn. Thì sao? Thì nó là đứa gì? Nó cũng vậy, cũng to con lớn xác hầm hố, chứ rốt cuộc lại là du côn du đãng vậy, cũng giống vậy, cũng giống giống như kiếp trước vậy đó. Nhưng mà gia đình vẫn phải nợ, vẫn phải thương, vẫn phải cưu mang. Đó là một trường hợp như vậy. Cho nên mà hễ mình đã gieo cái nhân gì thì cái đó nó trở lại. Ví dụ như một cái gia đình cũng vậy, nhiều khi gia đình đó là cũng không tốt lắm, làm những cái nghề có khi cũng hơi ác. Ví dụ buôn bán thì lường gạt rồi hoặc là giết heo, giết thú, vân vân.
[26:52]Họ làm cái nghề mà nó cũng không tốt lắm. Nhưng mà trong một lần nào đó, một kiếp nào xa xưa á họ vô tình họ thấy một cái người làm việc thiện họ tán thán, họ giúp đỡ, ủng hộ. Lúc nào đó họ chợt họ động lòng cái, họ thấy một cái người thanh niên ở trong xóm nó còn thanh niên còn trẻ mà sao nó tội nghiệp, nó thấy cầu hư cái vác cuốc nó làm, lấy búa nó đóng đinh, nó kêu gọi mọi người phụ cây phụ cối bắc cái cầu lại cho người ta đi. Cái nhà đó thì cũng tham lam, bất đức lắm chứ hổng vừa gì, nhưng mà tự nhiên lúc đó có chút xíu gì cái động lòng, giúp. Giúp nó cho cơm ăn, phụ vật liệu. Thì chuyện nó chìm nó quên lãng năm mười kiếp sau đúng
[27:28]duyên, cái người đó rớt vào làm con gia đình đó. Thì trong một gia đình nghèo khổ, thì kiếp trước vậy mà, nghèo khổ rất là tối tăm, tự nhiên lọt người con rất là tốt, hiền lành, đạo đức. Chính cái người con đó kéo cái gia đình đó lại từ từ, dựng lại cái đạo đức cho gia đình đó. Nó là vậy. Cho nên có những chuyện mà nó không có cái nguyên nhân gần, có cái nguyên nhân từ năm mười đời kiếp trước á, nên mình mà không biết không giải thích được. Có cả những trường hợp ví dụ như là cái gia đình đó nuôi một con chó, nuôi con chó thương quá đi. Rồi đến lúc con chó nó hết nghiệp cái nó trở lại làm người, cái nó trở thành con của gia đình đó luôn.
[28:07]Thì đứa con đó làm sao? Đứa con đó làm sao? Gặp ai cũng cũng sủa, hay giữ của nữa. Tiền bạc thì đem ra cất giấu, thấy khách vô nhà là cứ gườm gườm coi, sợ người ta lấy đồ đi á. Đó là mang theo cái tính khí không phải của con người, thấy nó kỳ cục, nhưng mà gia đình thì vì có duyên nợ mà, nên rất là thương. Có những trường hợp nó hơi quái gở như vậy. Cho nên chúng ta thấy đó, như ông bà mình nói một câu là: "Cha mẹ sinh con, trời..." "Trời sinh tính". Nó là vậy á. Tuy nhiên chúng ta biết rằng cái việc giáo dục đạo đức là việc sao? Có thể làm được nhưng rất khó, rất khó. Đừng bao giờ có ai mà dám vỗ ngực tự hào rằng đó là
[28:49]người xấu gì xấu tôi vẫn có thể dạy nên tốt được. Không bao giờ, chuyện không đơn giản tí nào hết, rất khó. Phải có duyên nhau nhiều kiếp, có ơn có nghĩa nói mới nghe, mà việc chuyển hóa một tâm thức có ngay chính bản thân của chúng ta cũng vậy. Ví dụ như mình có cái tật là nóng tánh đi, muốn bỏ nó cũng đã rất là khó khăn. Ngay cả mấy cái ông của mình nhiều khi mắc cái tật nghiện thuốc lá muốn bỏ nó cũng rất là khó khăn, phải không? Cho nên nó không có đơn giản, cái tính của con người cũng vậy. Nên cái việc mà dạy người khác cũng khó khăn như vậy đó, nó không có dễ. Chúng ta phải hiểu điều đó rồi chúng ta mới biết có cái
[29:26]sự bình thản và kỹ lưỡng trong việc dạy con cái. Bình thản, tại sao bình thản? Vì cái gì? Cái tâm tính của đứa trẻ nó là khuynh hướng của nhiều kiếp, mình không có cưỡng ép được, nên mình bình thản được bao nhiêu thì hay bấy nhiêu. Thứ hai là mình kỹ lưỡng, vì sao? Vì mình biết cái nhân cái quả của nó, biết gieo nhân gì để được cái quả mà có thể chuyển hóa được tâm hồn của nó. Biết như vậy. Thì đầu tiên muốn dạy con thì phải có một cái điều trước: cho con mình một cái niềm tin về sự thương yêu của mình. Nó phải tin rằng cha mẹ nó thương nó cái đã. Cho nên ở đây thường thường á chúng ta có cái nhược điểm ở chỗ này,
[30:07]đó là cha đối xử cứng rắn, con nó cứ nghĩ cha không thương. Mẹ thì nuông chiều, cho nên con cứ nghĩ là mẹ mẹ thương. Nhưng mà khổ cái làm sao? Mẹ thương thì mẹ không biết dạy, cứ chiều không à, chứ không biết dạy. Còn mà cha cương quyết để có thể dạy được thì đứa trẻ nó không tin cha nó thương nó, cha cứng rắn. Đó, nó khổ vậy. Cho nên ở đây là chúng ta hễ đã làm cha làm mẹ thì phải kết hợp được cả hai điều đó. Nói ngồi kia mà ráng lắng tai mà nghe để làm cho đúng nha. Phải kết hợp được cả hai, nghĩa là là sao? Phải thương yêu con mình như một người mẹ và phải dạy dỗ kỹ lưỡng, cứng rắn như một người người cha, phải kết hợp cả hai.
[30:57]Chứ nhược điểm là ngươ- người ta nói là con hư tại... mà cháu hư tại... Bà đúng, vậy là thông minh đó. Nhưng đầu tiên là mình phải cho trẻ một cái niềm tin về sự thương yêu. Mà đây là nguyên tắc chung nha, không phải riêng trong cha mẹ mà đối với mọi người cũng vậy. Như cả chúng tôi cũng vậy, ở trong chùa chúng tôi muốn dạy đệ tử của mình thì chúng tôi phải phải làm sao cho đệ tử tin tin được rằng là mình thương đệ tử, mình thương như con. Họ thấy mình thương được thì nói cái gì mới nghe, biết không biết thầy mình thương mình cho nên hễ ổng có rầy ổng la mình không phải là từ cái ghét, mà từ cái thực sự chắc là mình có lỗi thiệt và ổng muốn cho mình tốt thiệt.
[31:36]Nhưng người ta tin nhìn thức- cái tình thương đó, còn nếu cái người đệ tử mà không tin ông thầy thương thì sao? Ổng la cái: "Thầy này ổng ghét mình, thầy nóng tánh", cái phiền não hoài cũng vậy. Nhưng mà nếu tin được ông thầy ổng rất thương mình, ổng rầy một cái chắc là tại mình có lỗi, chứ ổng rất thương mình rồi. Với hàng xóm cũng vậy, nhiều khi mấy con nít hàng xóm mày muốn dạy nó nghe cũng vậy, cũng phải biểu lộ lòng thương yêu. Thì nó thấy cái chú hàng xóm với cô hàng xóm rất thương yêu nó nên có gì nói nó nó nghe, nói: "Nè, con đừng có hỗn nha, con hỗn với bà con là không có được". Tôi nhớ có một lần tôi đến một người bà con,
[32:13]lâu quá rồi, lâu lắm rồi, hồi chưa đi tu lận, hai mươi mấy năm, thì ông cậu ổng có việc phải đi vắng nhà, ở nhà thì còn bà mợ với có đứa con, đứa con trai nữa, đứa con trai mà đứa con nhỏ nhất, không biết bây giờ có đẻ thêm không vì lâu quá không gặp, thì lúc đó coi như là út á mà nó cực kỳ đẹp. Phải nói là hồi nhỏ xíu mà gương mặt đẹp không thể tưởng được. Thì mẹ của ông cậu, tức là bà nội của con bé cũng ở chung nhà đó luôn, tức là bà đó ở chung với con dâu, ở với cháu nội. Mà cái thằng bé nó chửi bà nội nó. Cầm cây gậy, cầm cái gì mà nó mới đi lẫm đẫm thôi. Mà bà nội nó nói là: "Tao lấy củi đây tao chém mày bây giờ".
[32:52]Rồi bà nội nó la cái nó bước ra ngoài nó cầm đá nó chọi vô. Không hiểu tại sao tôi không hiểu cái đó là cái oan trái gì nhiều kiếp trước. Nhưng mà cái trường hợp đó làm sao? Thì lúc đó tôi đến có duyên với gia đình đó chừng hai ba ngày, cái tết hai ba ngày tôi thấy vậy không được, bắt đầu tôi chơi với nó. Tôi ngồi, nó thích cái trò chơi gì chơi, tôi hòa vô chơi luôn, nghe lúc đó nó ngồi nó bắn bi, bắn thun rồi nó tung nó nhảy rồi bồng nó quăng lên trời chụp, nghĩa là đổ mồ hôi tháo mồ hôi rồi mình khoái, nó cười toe toét rồi đó, nó khoái, nghĩa là nó tin là mình thương nó, bắt đầu mới nói. Có một lần đang ở trên trên lầu, cái nghe tiếng đúng bà nội kêu:
[33:24]"Dũng ơi Dũng, xuống ăn". A thằng bé, vô tình tôi tiết lộ cái tên của mình, thời ngày xưa. Thì tôi mới chạy xuống là thấy nó đang ở ngoài đường nó cầm đá nó chọi vào, thì tôi mở cửa đi ra bồng nó vào. Bồng nó vào, bảo: "Con đừng làm như vậy". Thì nó vào, cái đầu nó dịu lại, giống như nó tin rằng có sự thương yêu, tôi vào tôi mới nói. Nói mà nó còn nhỏ quá nói nó không nghe, mình chỉ khuyên một lần, rồi những lần khác cái nói từng chút, nhưng mà tiếc cái tôi chỉ ở hai ba ngày. Nhưng mà hai ba ngày đó tôi đã làm nó thay đổi được thái độ đó, vì chỉ có một điều duy nhất là nó tin rằng tôi thương nó thôi.
[33:56]Tôi không hiểu tại sao tôi không hiểu có oan trái gì, rồi hai mươi mấy năm rồi không gặp lại không biết cái tình trạng nó có cải thiện được hay không. Nhưng mà nhiều trường hợp khác cũng vậy nữa, hồi lúc sau giải phóng thì lúc đó gia đình tôi mới đi về cái vùng kinh tế mới, thì lúc tôi đang đang đứng xớ rớ ở ngoài thì có đứa em báo lại cho biết là có một người cán bộ ngoài xã kêu ra. Tại vì lúc đó tôi còn nhỏ, lúc đó ra là phụ trách thiếu niên nhi đồng, lúc đó là xây dựng phong trào thanh niên, thiếu niên đồ tùm lum hết. Thì lúc đó thấy mình cũng có hơi anh hùng một chút, cứ ra phụ trách thiếu niên nhi đồng,
[34:29]thì cái vùng kinh tế mới đó là dân tứ xứ giang hồ lại, nên đủ thứ thành phần hết trọi. Những cái con của trong gia đình họ là gia đình không có dạy nha, tụi nó hung đốn ghê gớm lắm. Vào thì trước hết là bằng cái nghiêm khắc của tôi và bằng cái lòng thương yêu, tôi lo cho tụi nó từng chút, lúc nào cũng chăm sóc, rồi từ đó nó nghe lời mình, khuyên tụi nó, khi đến nỗi là một năm sau thôi là tụi nó hễ nhặt được của rơi là tìm cách đem trả lại cho người ta. Mà trong khi trước đó là tụi nó là đụng đâu ăn cắp đó. Là nghĩa là gặp cha mẹ là biết chào, biết hỏi, bạn bè mà có bận là biết đến giúp đỡ, nhặt của rơi đem trả lại, chỉ một năm, mà do gì?
[35:05]Do mình mình thương yêu nó, nó tin được là mình thương yêu nó thì mình nói nó mới nghe. Cho nên ở đây cái người mẹ thì dễ đạt được điều này, nhưng những người cha thì coi chừng bị hở đó, cho nên mấy đứa con trai tụi bay ngồi nghe cho kỹ. Cho nên trong đối xử với con của mình á thì phải tinh tế, sâu sắc, thương yêu, chăm sóc nó. Chớ thường không hiểu tại sao cái người cha hay khô khan về vấn đề này. Không biết là quý Phật tử có đọc loạt bài trên báo Phụ Nữ vừa rồi nói về người chồng vô tư. Cái ông chồng không có trách nhiệm gì hết trọi, không chịu làm gì hết, không lo lắng con cái, không chịu làm bất cứ điều gì hết á.
[35:41]Rồi có những khi người vợ chịu đựng, có những người vợ là ly dị luôn. Không biết cái nguyên nhân là từ đâu, nhưng mà cái người cha không biết tại sao lại bị cái tình trạng thật là lạ. Cho nên ở đây người mẹ thì đa phần dễ đạt được cái cái niềm tin, gây được niềm tin cho con thương, là con cái tin rằng mình thương nó, nhưng mà người cha thì thì bị hở, dễ bị nhược điểm chỗ này, nên là phải bổ túc điều này, đó là tiền đề trước. Và sau đó tiến tới cái bước thứ hai là tập cho trẻ vâng lời từ nhỏ. Đây là cái tiền đề, không có cái điều này thì mọi việc giáo dục sụp đổ hết. Quý Phật tử nhớ điều này, nói quý Phật tử chứ thật sự thấy mấy đứa trẻ trẻ
[36:22]đâu đây nè, chứ còn mấy cụ thì thì thôi ngồi nghe để nhắc lại con cháu. Mấy người mới lập gia đình để ý, tập cho trẻ vâng lời từ nhỏ. Nghĩa là nó phải vâng lời mình. Có một lần đã có một cái số Phật tử lên chùa chúng tôi chơi, thì có hai vợ chồng trẻ mới bồng theo đứa con. Thì khi mà ngồi nói chuyện á, ông bà, cô cậu ngồi chung hết trọi á, đứa trẻ thì cứ hay khóc và đòi ăn. Hễ nó đòi ăn, nó làm dữ đòi ăn là người mẹ người cha lập tức cứ bóc bóc kẹo đưa cho nó, nó ăn. Rồi có một lần cái nói nó: "Ạ đi con rồi cho". Nó không thèm ạ, nó chỉ đòi thôi chứ nó không thèm ạ. Thì lúc đó cứ kêu hoài nó cứ giãy nảy hoài cái là tính
[37:01]chiều nó, bẻ kẹo ra cho nó ăn, tôi ngăn lại tôi nói: "Không cho, để đây cho thầy, chừng nào nó ạ thì cho". Bắt đầu nó khóc, nó quen mà, nó làm dữ nó khóc, nó khóc rồi cái tôi mới nói: "Cứ yên lặng đi, thầy chịu đựng được tiếng khóc này, đừng cho nó, để nó khóc". Nó khóc nữa cái gia đình nó bắt đầu lao xao khóc lâu quá rồi, ông bà cha mẹ cứ nóng ruột nói: "Thôi cho nó ăn đại đi". "Không, nghe lời thầy, để coi ai lì, mình phải lì hơn nó mới dạy được nó, cứ cho nó khóc". Quý vị cứ ngồi nghe, dạy con phải như vậy, phải lì hơn nó mới dạy được nó. Thế là cứ cho nó khóc tiếp, mà tối hôm đó lẽ ra ngồi nghe lúc
[37:32]đó hết nói chuyện đạo gì được rồi, nhưng mà tôi nói cái ngồi lì mà lì hơn nó quan trọng hơn là chuyện mà đàm đạo nữa. Một lát cái nó khóc hết nổi nữa bắt đầu kêu nó ạ nó ạ, thì bắt đầu mới cho kẹo. Phải thắng nó được một lần thì lần sau nó mới hiểu rằng cái thái độ làm dữ nó không thắng được ai và nó biết ngoan ngoãn thì nó mới được thương, nó mới được chiều. Rồi có một lần cái tôi đến cái gia đình đó lúc đó đang giỗ, thì người lớn đang ngồi đây cái thằng con trai nhỏ leo lên bàn của người lớn thò tay bốc đồ ăn luôn. Mới la la nó thì nó làm dữ lắm, không chịu. Giống như nó coi không ai ra gì, cha mẹ la này cũng không
[38:07]được, ông bà la cũng không được, nó bằng được nó phải ngồi trên ghế người lớn và nó bốc ăn cho bằng được. Tôi nhìn tôi cười, tôi nói: "Thôi con hư tại...", chỉ qua mẹ nó, "mà cháu hư tại...", chỉ qua bà nội, chiều quá. Lúc đó là mẹ nó chở nó đi lật đật, thấy người lớn nhiều quá rồi thấy nó nó hỗn như vậy đó, thấy cũng hơi hơi kỳ, mới lật đật dắt xe ra chở đi. Lần khác tôi ghé lại gia đình đó thì tôi mới đặt vấn đề đó trở lại. Lúc đó gặp cả người mẹ cũng như bà nội, tôi nói: "Không có được như vậy, cái sai này là do không biết dạy cho nó vâng lời từ ban đầu". Cái bà nội mới nói: "Dạ, tụi con cũng đánh dữ lắm". "Không, không cần đánh, dạy con mà tới lúc đánh là
[38:45]đã dở, nếu mà từ buổi đầu tiên tập cho nó vâng lời mình thì về sau mình không cần phải đánh. Chỉ vì từ buổi đầu mình chiều quá, cho đến lúc mà nó quá hung đi, mình mới phản ứng bằng bạo lực là điều đó chứng tỏ rằng mình đã hở ngay từ lúc đầu rồi". Phải không? Đồng ý không? Bây giờ cái lì cái này, bây giờ yêu cầu quý mẹ và quý bà về nhà lì lại giùm để dạy con, phải lì hơn nó, chứ còn thua nó là không được. Mà đa số là những người mẹ thì mềm lòng và nhẹ dạ, mềm lòng và nhẹ dạ, còn mấy người cha thì cứng rắn mà không có không biết thương yêu, phải kết hợp lại. Cho nên người mẹ phải Nên vì đó không cần phải làm dữ làm gì,
[39:30]phải lì hơn con mình thì mới trị nó được, tập cho nó nghe lời từ việc nhỏ. Nghĩa là hễ mà kêu nó làm việc gì mà nó không làm là phải bắt nó làm cho bằng được. Có một lần tôi tới đến một cái gia đình đó thì có cái đứa phật tử ngày xưa là nó theo tôi từ lúc còn nhỏ đó, lớn lên rồi nó có chồng. Mà ngay lúc nó có chồng là đã một chuyện, đã một vấn đề, khi nó giới thiệu cái người bạn trai đó đến gặp, tôi nhìn người bạn trai tôi có cảm giác nó không có không có bình thường. Sau khi người bạn trai nó về tôi mới nói, tôi mới nói rằng đây là một cái con người ke ke két két với vợ con từng đồng từng cắc.
[40:11]Sống không biết ai, không biết tình nghĩa, đối phó gia đình, chỉ biết cho bản thân mình, cực kỳ ích kỷ. Nhưng mà rồi sau câu đó nói đó thì mấy đứa nó ghét tôi hết trơn. Nó nói trên đời mà có ai mà tệ lậu đến cái độ như vậy, nếu có cũng vừa vừa thôi chứ thầy nói quá, nói xấu người quá. Rồi tụi nó vẫn tiến hành đám cưới và dĩ nhiên nó không bao giờ nhìn mặt tôi và lên chùa nữa. Vậy đó. Thì qua khi nó cưới nhau một năm sau thì nó mới bắt đầu nói rằng thầy nói giống như thầy ở trong nhà con vậy đó. Tôi hỏi: "Sao vậy?" Nó: "Dạ." Thì bắt đầu nó mới lần sau gặp lại là có con rồi, bồng con về coi như là bỏ chồng rồi. Mới một năm thôi bỏ nhau rồi.
[40:46]Mới kể lại thầy nghe một chuyện. Nó: "Dạ, thì khi về nhà thì ảnh là người giữ tiền không cho con giữ, thì thôi ai giữ cũng được không quan trọng. Và ăn uống cực kỳ cam khổ. Ăn uống nghĩa là ổng đi chợ, ổng thích đi chợ mua từng mớ rau hay cái gì về ăn nha, và ăn rất cực khổ. Còn con chỉ ở nhà làm lụng và nuôi con thôi, đi làm rẫy làm gì nuôi con. Cho đến khi một lần đó con mới xin về nhà mẹ con, con nói để về nhà 7 ngày chơi. Thì bất ngờ đến ngày thứ hai con vô bất ngờ, khi bước vô thì thấy gì? Thấy ổng đang ngồi ăn với một bàn ăn thịnh soạn, thịt, rau, cá đầy ắp mâm, một mình ổng ngồi ăn thôi.
[41:20]Thì con đi vô hơi sững hững, thì ổng vẫn tiếp tục ngồi ăn cho sạch hết rồi bắt đầu mới tiếp vợ con mới bồng con vô." Quý phật tử hiểu nổi không? Đây có ai tụi con có giống vậy không? Tôi nghe tôi không tưởng tượng nổi. Và cứ như vậy thì buộc lòng là phải chia tay. Chia tay rồi để lại đứa con. Thì tôi nhìn đứa con tôi nói rằng tôi cũng có cảm giác rất là khó chịu. Tôi nói con phải ráng dạy cái bé này, vì nếu con không dạy thì lớn lên nó sẽ làm trùm cái xóm này, nó sẽ là trùm mafia cái xóm này, cực kỳ hung dữ và cực kỳ ích kỷ. Nó dữ hơn ba nó và ích kỷ hơn ba nó. Nói điều này cái thì bắt đầu thấy lần trước thấy đúng rồi, lần này bắt đầu sợ.
[42:03]Thì tôi nói theo số nguyên tắc để dạy nó, con phải cương quyết con không bao giờ được chiều nó. Nghĩa là con phải nghe lời thầy, con không nghe lời con sẽ đau khổ về sau vì đứa này. Và con phải tập cho nó làm phước từ việc nhỏ. Thì nó mới nói: "Thầy ơi, bây giờ nó đã giữ của rồi." Nghĩa là nó mà ăn cái gì nó ăn không hết nó bỏ chứ ai xin nó không cho. Từ bây giờ nó đã có rồi, đừng ai hòng xin nó cái gì. Nó thà nó không hưởng thôi, không để người khác hưởng. Từ mới mấy tháng tuổi đã đã có dấu hiệu cái gì hết trơn, và nó hung dữ ghê lắm. Nói: "Đó con phải nghe lời thầy, không là con phải khổ vì nó,
[42:32]nếu con không dạy." Thì khoảng đâu 2 năm sau tôi trở lại, thì nó dắt đứa con ra. Thì tôi nhìn tôi thấy nó nó đỡ, cái tâm nó có chuyển, có lẽ là 2 năm qua cũng ráng sợ và biết dạy, có chuyển đi. Bắt đầu kêu: "Lại thầy đi con, chắp tay lạy thầy, không là
[42:53]không nha, không là không." Nó gắt đầu nó nhỏ, nó đông nó không thèm ngồi. Nhưng mà nếu mà mang đầu chỗ này là nó sẽ... Mình ngồi kiên định cho nó khóc bằng đã. Nó khóc không là cái gì, nhưng mà phải tập cho nó vâng lời. Tới một lát mà đấng quý phật tử có thể là tin mà đứng lần lần mà hơn nửa tiếng đồng hồ, bắt đầu nó mới chắp tay nó lạy tôi một cách rụt rè, và tôi móc 10 ngàn tôi cho nó liền, tôi thưởng. Thưởng liền. Và nó thấy rằng à hễ mà nó nghe lời nó sẽ được nhiều lợi ích, nó được thương yêu như vậy. Là lúc đó khi mà cái lúc xe đi về, kêu: "Lạy thầy con", chắp tay lạy thầy ngon lành. Vừa roi vừa tiền, có cả hai cái rồi bắt đầu biết ngoan rồi.
[43:32]Nhưng mà không dưỡng chưa gặp lại không biết làm sao. Nhưng mà chúng ta thấy đó, là thương trẻ nhưng mà phải tập cho nó vâng lời từ những điểm nhỏ, từ những điểm nhỏ rất nhỏ. Cho nên quý phật tử phải lì, không được mềm lòng. Cho nên nãy giờ tôi kể một vài chuyện quý phật tử phải nhớ. Nhiều khi mình bất dứt xót khi mình phạt con một việc phải khéo. Tuyệt đối mà nó không nghe lời một việc nhỏ, thì sau này rất nhiều chuyện nó không nghe lời mình, thành cái thói quen. Lớn lên nó sẽ chơi bạn bè bừa bãi, đi chơi bời tùm lum, mình không kiểm soát được, và cuộc đời nó hư mình cũng có trách nhiệm. Như cái câu chuyện thế này, chuyện này tôi nghe
[44:09]mẹ tôi kể mà tôi không biết là thật hay hư. Thì có tên cướp giết người bị bắt và tòa xử tử hình. Thì khi tòa xử như vậy thì tòa mới hỏi là muốn yêu cầu điều gì cuối cùng? Thì tội phạm mới xin là: "Xin cho tôi được hay là hôn mẹ tôi lần cuối trước khi tôi chết." Thì chuyện tốt không? Tốt quá gì nữa. Tòa cho nên kêu bà mẹ đến, thì nó đến. Khi nó hôn bà, mà biết nó làm gì không? Là nó cắn bà một phát đứt phăng vào trong cái bầu vú của bà, cắn một cái mà cắn bằng hết tất cả cái căm hờn của nó, cắn đứt một khúc thịt. Thì cảnh sát mới lại giằng nó ra, thì nó mới vừa khóc mà nó vừa nói. Nó nói: "Chính cái bầu vú này đã nuôi cái tội lỗi cho tôi từ thuở bé.
[44:59]Từ hồi khi tôi còn nhỏ, tôi ăn cắp được cây kim quẹt đem về bà khen con tôi khôn. Thì lớn lên dần dần mỗi lần mà tôi làm được cái chuyện lừa đảo với người khác thì bà khen thằng con tôi khôn. Cho đến ngày hôm nay tôi trở thành tên trộm, tên cướp giết người để tôi phải bị cuộc đời lên án." Thì quý phật tử cũng phải nhớ cái điều đó. Nếu quý phật tử mềm lòng mà không tập cho con mình vâng lời mình từ nhỏ, thì lớn lên nó có làm điều gì sai với cuộc đời này, thì mình hưởng 1/3 cái tội của nó, 1/3 cái tội. Đây là luật nhân quả công bình nha. Vì mình nuôi nó, mình dạy nó mà nó làm cái điều tội lỗi mình hưởng 1/3 cái tội đó.
[45:40]Cho nên đây là một điều có thật trong nhân quả, phải cẩn thận điều này. Có hôm cách đây khoảng à như mới hôm qua chứ đâu. Hôm qua có một vị sư lên trên chùa tôi chơi, thì sư đó cũng thỉnh thoảng lên thì tôi hay giúp đỡ. Lại thấy ổng lên thấy ổng bệnh, những cái gân đầu ổng nổi căng lên, và hôm nay là huyết áp ổng lên rất là cao, 20. Xong rồi bị bùng lỗ tai, bị giựt, ráng leo lên tới núi mà thấy thật là khổ. Rồi ổng kể lại ổng gặp nhiều cái sóng gió đến bây giờ vẫn không yên ở nơi ăn chốn ở mặc dù ổng tu rất là lâu, lâu năm tu rất là lâu. Mà tới bây giờ vẫn không yên. Thì tôi mới ngạc nhiên, tôi thấy ổng tốt,
[46:18]người biết lo cho Phật pháp, cái hạnh rất là được. Mà tại sao quá khốn đốn, khổ sở như vậy? Thôi tôi mới yên lặng thôi, thì tôi mới mời một sư cô đến để châm mạch và có thể chữa bệnh, cho thuốc cho ổng. Thì ổng lại tiếp tục ổng kể chuyện những cái chuyện ổng đã làm. Ổng kể những chuyện tốt thôi, nhưng mà không ngờ nó thành cái chuyện xấu. Chuyện xấu là gì? Chuyện xấu là ổng thường hay bênh vực che chở cho những người tu sĩ mà bị giáo hội trục xuất, có những người tính nết rất là xấu, rất là tệ, không có hướng nào can ngăn, để ta phải trục xuất để cho người đó được ở lại được tu. Thì lúc đó tôi kết luận liền. Tất cả mọi sự khổ sở của sư là vì điều đó.
[46:57]Sư tưởng khi năng hành bị phước, nhưng mà thực tế là làm tội, vì sao? Vì những người mà sư kể ra là là tôi biết, toàn là những người quậy không à. Cho nên sư bao che cho họ tồn tại trong Phật pháp để phá đạo. Cho
[47:11]nên sư thấy việc làm mình là tốt, nhưng rồi tội sư làm. Bây giờ sư không có chỗ ăn chỗ ở, mới được cho nhà ở thì người ta quy hoạch tới đuổi đi, đuổi đi mà không có giấy tờ hợp pháp để có thể mua được miếng đất. Bây giờ không biết mai mốt ở đâu nữa. Nên nhiều khi dồn mình vào cái thế bí kỳ lạ vậy đó. Mà chính cái nguyên nhân tưởng là tốt mà lại xấu, cũng như vậy. Cha mẹ thương con tưởng là tốt mà chiều nó không ngờ thành cái nghiệp cho mình kiếp này và những kiếp sau. Cho nên quý phật tử phải cẩn thận, từ nhỏ phải dạy con mình vâng lời mình từng những điểm rất nhỏ. Hễ kêu ngồi là ngồi im, nằm là nằm im, à là phải à.
[47:49]Chứ không có được mà để nó cự nự mình trong một giây phút nhỏ. Như không biết sao, có lẽ tôi là một điểm may mắn nhỏ của tôi là tôi sống trong gia đình có cái thói quen vâng lời. Hễ là cha mẹ sai con cái làm việc gì thì chưa dứt câu là phải đứng lên đi liền. Anh chị sai mình điều gì, tuy dù người anh chị hơn tôi chỉ có năm mấy, nhưng mà chưa dứt câu là phải đứng lên đi làm liền. Và tôi cũng vậy, như tôi lớn như vậy, các em tôi nó cũng lớn cũng có con, thậm chí có vợ, nhưng mà tôi kêu làm cái gì cho anh, là đứng lên đi làm liền, thành thói quen. Thì tôi đến cái gia đình nào, tới cái gia đình cha
[48:22]mẹ sai con cái con cứ ngồi ườn chưa thèm ừ chưa thèm nghe kêu, tôi cảm thấy gia đình này cái nền nếp không có vững rồi, bắt đầu có biến họa tới rồi. Cho nên là từ hồi nhỏ là không có cái thói quen mà dạy con vâng lời, nên sau này nhiều điều quan trọng mình phải dạy nó, thì nó không nghe nữa. Từ nhỏ nó đâu có nghe. Cho nên từ những việc rất lặt vặt phải để ý giùm. Quý phật tử lớn tuổi thì đã qua chuyện đó rồi, bây giờ lo dạy cháu đi, lo phụ với con mình để dạy cháu. Còn quý phật tử mà trẻ đang có con nhỏ thì phải lì hơn nó từ bây giờ để dạy nó. Còn những người chưa có gia đình mà cũng không có ưa chuyện đi tu
[49:02]lắm, thì phải phải mà nghe lời thầy về cái chuyện này trước. Nãy chúng ta nói là tập vâng lời và tránh cái chuyện nuông chiều sai lầm. Rồi đứa trẻ cần những lời khen, động viên, ai cũng vậy, khi nó làm được điều đúng ta phải khen liền. Giống như mà nãy tôi kể, nó vừa chắp tay xá thôi rút tờ tiền ra cho nó liền. Đó là một cái lời khen ngợi. Đứa trẻ như vậy, hễ nó sai phải cương quyết sửa, nhưng nó đúng phải biết khen thì nó có cái niềm tin, có niềm vui để nó tiếp tục đi theo cái nề nếp đó. Như vậy, nên cái lời khen cần thiết và tốt chứ. Cứ cứ chăm chăm mà chỉ biết rầy la không lại là một điều sai.
[49:42]Cứ chăm chăm chỉ biết rầy la là điều sai. Thì sau này nó thấy rằng những việc nó làm tốt cũng không có giá trị, không có giá trị đối với ai hết, nó không cần làm tốt nữa. Còn những điều mà nó thấy nó làm xấu thì nó nó bị mắng mỏ, và nó làm tốt thì được khen ngợi thì nó hiểu cái giá trị của cái việc làm tốt và việc làm xấu khác nhau. Rồi đứa trẻ cần một cái gương nữa, là ví dụ như bên hàng xóm mình thấy những đứa trẻ khác mà nó làm điều tốt mình phải khen. Khen để cho đứa con mình nó phấn đấu. Mà điều này thì nhiều cái. Dĩ nhiên là chúng ta đừng có kể chuyện bịa. Thì tôi thấy rằng cái chuyện mà bịa nó không có giá trị lâu dài.
[50:24]Trong Phật pháp thì không được lừa dỗ. Nhiều khi mình nghĩ là mình nói dối một câu, nói: "Trời ơi, cái thằng con của ông Tư kìa nó ngoan ghê đâu, nó biết vâng lời cha mẹ nó ghê gớm." Nhưng mà kỳ thực không phải, cái thằng đó nó không ngoan. Thì không nên không nên kể cái chuyện không có thật. Mình biết chắc đứa bé nó ngoan thì hãy khen cho con mình nghe. Còn không nếu mình biết là à cái lời khen người khác là một điều cần thiết rồi mình dựng lên câu chuyện không có thật để khen thì điều đó mình nói dối. Đó là cái gương xấu sau này. Sau này mình sẽ hớ, mình nói dối nhiều việc và bị con mình phát hiện thì nó bắt chước mình là chết luôn.
[51:01]Cho nên mình phải nói thật, cha mẹ là phải nói thật. Kể chuyện gì là chuyện đó chắc đúng, không có nói đùa. Cho nên ngay cả như tôi cũng vậy, tôi hay đi giảng nơi này nơi kia thì tôi cũng hay kể chuyện. Nhưng tôi phải biết chắc là câu chuyện đó khá có thực tôi mới dám kể. Còn những chuyện điều thuộc về như là huyền thoại tôi rất ít khi dám đụng tới vì tôi không chắc là nó có thật hay không. Nên nên là tập cái thói quen là hễ nói ra là sự thực. Một cái điều cần phải dạy trẻ nữa là dạy cho trẻ biết lễ phép. Lớp trẻ bây giờ không có biết lễ độ. Và chính điều đó làm cho trẻ bị tổn phước. Có một lần tôi giảng cho cái nhóm sinh viên được
[51:43]cái học bổng thì tôi nói cái đề tài lễ độ. Cái đề tài rất là nhỏ, đề tài mà ngày xưa như cái thế hệ của tôi thì tôi được học từ hồi cấp một. Tức là phải biết lễ độ, chào hỏi người lớn, đi thưa về trình. Khi đưa món gì phải đưa bằng hai tay, nhận món gì cũng nhận bằng hai tay. Người lớn nói phải dạ và muốn nói chuyện với người lớn đầu cái câu nói phải dạ, phải thưa, không được nói trổng. Nghĩa là từ nhỏ mình đã được học cái điều đó. Nhưng bây giờ thì cái điều đó không có. Lớp trẻ bây giờ có vẻ vô lễ, lấc cấc và xấc xược. Nói tụi con đừng có giận, có lẽ tụi con không phải như vậy. Nhưng mà đất trời giận vậy.
[52:24]Cho nên khi tôi đặt cái đề tài đó ra thì có nhiều đứa sinh viên nó hơi bị thấy như đụng chạm, đụng chạm. Thì có đứa nói thế này nè: "Thưa thầy..." Khi mà tôi giảng xong thì có đứa nó hỏi, hỏi là: "Thưa thầy, cái việc mà lúc nào cũng phải cung kính, khép nép như vậy thì có phải là một cái phong kiến?" Vâng, được lý luận phong kiến, lễ giáo là xưa và lạc hậu các thứ. Thì tôi trả lời là không phải. Cái việc mình bày tỏ cái lòng kính trọng của mình đối với người đáng kính hơn mình, mà những người đáng kính hơn mình là gì? Là những người lớn tuổi hơn mình, là cha mẹ mình, thầy cô giáo mình, chú bác mình, là những người có kinh nghiệm đời sống hơn mình.
[53:11]Thì cái điều mình tôn trọng họ là một hành vi đúng, hành vi của đạo đức, của lương tâm, của lý trí. Chỉ trong trường hợp ví dụ như mình phải quỳ mọp trước một con người mà mình không kính phục, mà chỉ vì họ có quyền uy và tiền bạc thì đó là gì? Đó không phải là lễ độ mà đó là là sự nô lệ. Nó khác, lễ độ khác với nô lệ. Cái thái độ lễ độ là thái độ của một người chân chính, hiểu biết, có lý trí, có đạo đức. Còn cái thái độ vô lễ, không coi ai ra gì đó là thái độ không có đạo đức, mình không biết khiêm tốn. Mà một xã hội như vậy là một xã hội loạn, xã hội loạn. Việt Nam mình á có cái ngôn ngữ và với những đại từ rất là rắc rối.
[54:01]Khi người nước ngoài họ đến, họ học tiếng Việt Nam họ khổ vì cái tiếng đại nhân từ, nhân xưng đại từ. Phải không? Đi ngang hàng với nhau thì xưng sao? Tôi, thân thì xưng tao, lè phè xưng tui, phải không? Nhưng mà sao cha con nói với nhau thì sao? Thì người cha xưng là cha thì cái chữ cha đó là ngôi thứ nhất phải không? Nhưng mà người con gọi cha là gì? Kêu là cha thì chữ cha là ngôi thứ hai. Cái người nước ngoài học riết điên đầu luôn, không biết sao một chữ đó dùng ngôi nào cũng được hết. Còn trong khi tiếng Anh thì sao, ngôi thứ nhất chỉ có một chữ là I, ngôi thứ hai chỉ có một chữ là you. Ông nội cũng kêu you, ba cũng kêu you, con nít cũng kêu you luôn.
[54:41]Nên mầm mống của sự mà rối loạn trật tự của Tây phương là do ngôn ngữ của họ, nó nằm nơi ngôn ngữ trước. Nằm nơi ngôn ngữ. Nên chúng ta may mắn là chúng ta sinh ra trong đất nước mà có cái đại danh từ cực kỳ phức tạp và lộn xộn. Nhưng đó là may mắn. Thành thử nó tạo thành cái tôn ti trật tự, tôn ti trật tự. Như là xưng hô với người lớn phải lựa gặp người lớn hơn mình phải anh phải chị đàng hoàng, thưa dì thưa chú đàng hoàng. Và mình nhận mình ở vị trí nhỏ liền. Nhờ vậy cái mình có cái tôn ti trật tự trong cái đời sống xã hội. Nhưng bắt đầu qua Tây phương gặp ai mình cũng you you hết, ông nội mình mình cũng you, con mình mình cũng you, nội mình với con mình bằng nhau.
[55:22]Cho nên á nó nó đảo lộn, sinh ra nhiều chuyện nó không hay. Đây là điều chúng ta may mắn, rất may mắn. Và phải dạy cho con mình lễ độ trước. Những nguyên tắc lễ độ thì cái bài này chúng ta không nói, chúng ta không có đào sâu, nhưng mà những cái căn bản phải biết. Ví dụ như gặp người lớn phải biết cúi đầu chào, khách đến phải biết cúi đầu chào, khách đi biết chào, đến nhà ai phải biết chào, vân vân. Những cái đó là cái căn bản. Người Nhật có cái hay đúng không? Cái cách chào của người Nhật thì sao? Ai đứng đứng lên biểu diễn. Đứng lên, hai tay xếp hai bên nghiêm chỉnh phải không, và gập người xuống.
[56:00]Gập người xuống thì dĩ nhiên là họ có nhiều mức độ gập lắm. Ví dụ như với cái người mà bình thường thì họ gập nghiêng chút, với cái người rất là tôn trọng họ gập cúi thật sát xuống thành một góc gần như 90 độ. Và cái điều lạ là cả ông giám đốc gặp công nhân chào ổng cũng cúi đầu ổng chào lại. Một xã hội rất là hay. Họ giữ được cái điều đó thật là độc đáo. Còn những cái quốc gia Phật giáo mà ở như là Campuchia nè, Thái Lan, Miến Điện, Ấn Độ thì chào bằng cách gì? Chắp tay. Không phải là đạo Phật nha, gặp nhau cái nghi lễ chào bình thường ngoài xã hội vẫn là chắp tay cúi đầu, nên cái chắp tay cúi chào của mình trong đạo Phật là mình lấy từ xã hội Ấn Độ á.
[56:41]Và điều đó rất là hay, rất tốt. Còn người Việt Nam mình thì sao? Người Việt Nam bây giờ chào sao?
[56:50]Hồi xưa thì sao? Khoanh tay, cúi đầu. Bây giờ thì sao? "Ê!", giơ tay lên: "Ê!". Nghĩa là mà lịch sự hơn, gật đầu cái, rồi xong. Cho nên mình đang đi dần vào cái vô lễ, mình mất cái văn hóa bản sắc của dân tộc mình và đánh mất cái tâm hồn của mình, đánh mất cái quý giá của mình. Cái truyền thống văn hóa lễ độ của mình mình đang bị mất, đang bị mất. Bây giờ về phải lập lại là ta phải tập cho con trẻ mình khoanh tay cúi đầu. Mà nếu mình là gia đình Phật tử mình mình nói theo kiểu thế gian là mình bạo luôn, tập cho con mình chắp tay cúi chào luôn theo đúng nghi thức đạo Phật luôn, dù là nó gặp người bình thường cũng vậy cũng chắp tay cúi chào.
[57:33]Nghĩa là vô trong trường mà gặp thầy cô vẫn chắp tay cúi chào luôn, tạo thành một nề nếp mới. Tụi con dám làm không? Nữa tụi con dám làm kiểu đó không? Hả? Dám không? Những người đi đầu tiên phong luôn luôn người ta nói mình điên, nhưng mà những người đi sau sẽ vô cùng mang ơn mình. Như khi bây giờ ví dụ từ nào giờ chưa có ai con nít mà vô lớp, học trò vô lớp mà chào thầy cô bằng chắp tay chào, cúi đầu chào vậy. Mình chào vậy đúng là có thể người ta nói mình điên á, nhưng mà 30 năm sau người ta sẽ đem tên con lên cho là vĩ nhân, vì con là người đi tiên phong điều đó. Nên gan, những cái gì đi trước thì khó khăn,
[58:13]tạo ra một cái nề nếp mới thì khó khăn, nhưng phải cố gắng. Rồi trong lời xưng hô cũng vậy. Ví dụ như à tôi mấy đứa cháu cũng vậy, nhiều khi về gặp nó cái hỏi a: "Nay con có đi học không?", "Có!". Phải nói liền, phải nói là: "Dạ có chứ con." Mình phải tập, mình dạy nó, nói rất nhã nhặn chứ không có nạt. Nạt không có kết quả đâu, chỉ nói nhẹ nhàng: "Con nói lại, dạ có." Nó nói: "Dạ có", gật đầu mình khen. Nên phải sửa con phải sửa từ hồi nhỏ và sửa từng lời ăn tiếng nói như vậy, tập cho nó biết dạ biết vâng biết thưa. Mà thực ra đó, mình dùng chữ "dạ" đầu câu nói với người lớn là đã dở rồi, đã dở rồi.
[58:55]Ví dụ như người lớn hỏi mình: "Nay có đi học không con?", "Có bác!", có chữ "bác" phía sau đã hơi lễ phép nhưng mà thiếu chữ "dạ" mang cúi đầu, mình đã hơi dở. Nhưng mình nói: "Dạ có bác" là hay rồi phải không? Vẫn dở một chút xíu, nó vẫn chưa đúng hoàn toàn với văn hóa Việt Nam. Thiếu chữ "thưa": "Dạ thưa bác, con có đi học." Đó, như vậy, thêm chữ "thưa". Tụi con về tụi con làm như vậy đi, tụi con sẽ thấy tâm hồn mình khác, quan hệ của mình khác. Và điều này thầy học được từ một cái người từ người dưng, tại gia đình thầy chỉ chỉ dạy đến cái chữ "dạ" đầu câu là hết rồi. Lần đó có cái anh thanh niên ảnh đi làm xa nhà,
[59:31]ảnh mới đến ở trọ với cái gia đình của thầy. Thì ảnh nói chuyện với người lớn là hai chữ đầu là "dạ thưa" chứ không có chữ "dạ" không. Kỳ thật, thầy phục liền. Thầy nói: "Đây là cái thầy phải học." Thế là từ đó về sau tôi bắt chước, hễ nói chuyện với người lớn ai hỏi là dạ thưa liền, hai chữ đầu chứ không có một chữ nữa. Nhưng bây giờ thì chưa dám nói ai điều đó nhưng mà từ hôm nay bắt đầu nói, bắt đầu nói. Là khi mà chúng ta nói với người lớn nên nói đủ hai chữ "dạ thưa". Vì sao? Vì trong cái nhân quả của đạo Phật, khi chúng ta biết cung kính người khác thì cái quả báo gì đến với mình? Quả báo
[1:00:07]gì? thì người này dễ được tôn trọng trở lại.
[1:00:15]Mà khi nào thì mình được tôn trọng trở lại? Hả? Nếu mình là người ăn mày có được tôn trọng không? Có không? Ai tôn trọng mình? Nếu mình là một cái người bợm nhậu bê tha có ai tôn trọng mình không? Không, phải không? Mình phải làm cái gì người ta mới tôn trọng? Mình phải làm chủ tịch, chủ tịch phường, chủ tịch quận thì người ta mới tôn trọng. Thầy nói câu này nghĩa là gì? Thầy nói câu này nghĩa là khi mình gieo cái nhân mà biết cung kính người khác, cung kính mọi người thì có thể ngay kiếp này hoặc những kiếp sau mình rất dễ có những cái địa vị lớn trong xã hội để cho người ta tôn trọng mình lại.
[1:01:01]Đây là chuyện có thật. Tụi con thử lễ độ đi, tôn trọng mọi người đi rồi tụi con sẽ thấy sau này mình làm chủ tịch, đến lúc ấy gặp lại thầy.
[1:01:12]Tự nhiên mình có địa vị đó để cho nhiều người phải tôn trọng trở lại mình. Chứ thời xưa đó, một cái ông vua, cái ông vua cái thời phong kiến họ quan niệm sao? Ổng là là con của trời, là thiên tử, nên tư cách một vị vua rất là thiêng liêng. Nghĩa là quan mà tới gặp ông vua phải sao? Phục đầu xuống quỳ lạy. Chừng nào ông vua cho, nói là: "Khanh hãy bình thân." thì còn phải sao? Tạ ơn hoàng thượng. Có coi phim Hồng Kông chưa? Có coi chưa? Quỳ xuống là: "Muôn tâu hoàng thượng vạn vạn tuế.", rồi cúi đầu xuống. Mà ổng chỉ là một con người như mình thôi. Nhưng mà tại sao cái phước nó lớn đến như vậy?
[1:01:50]Cái phước đó từ đâu mà ra? Mình đừng có nói là do xã hội áp đặt, mình phải nói cái nhân quả trước. Là kiếp trước ổng gieo cái nhân gì? Nhân gì? Nhân tôn kính mọi người mà nhất là tôn kính những bậc thánh. Cho nên nếu mà trong cuộc đời chúng ta, chúng ta may mắn gặp được một bậc chân tu, đạo hạnh mà nhất là những vị thánh có chứng quả mà chúng ta thật lòng cung kính thì những kiếp sau mình dễ làm vua lắm. Dễ làm vua. Không làm vua thì cũng làm hoàng hậu hay làm công chúa đó nha.
[1:02:30]Cho nên bây giờ mình ráng tu cái hạnh trong đạo Phật gọi là cái hạnh phổ kính. Phổ kính tức là cung kính cùng khắp mọi người. À vừa rồi thì thấy trời hạn quá, cho nên tôi có hơi sốt ruột, tôi mới soạn một bài gọi là bài sám cầu mưa cho người ta tụng để may ra có mưa. Trong cái bài đó thì trước hết là nói cái nguyên nhân tại sao người ta đã sống như thế nào mà trời hạn hán. Thì tôi nói bốn cái nguyên nhân. Nguyên nhân thứ nhất là phung phí. Xài nước đổ lênh láng, thức ăn đem đổ. Nhất là ở thành phố đó, ăn không hết là đem đổ thùng rác liền. Nước xài thoải mái. Ví dụ như mình tắm bằng bông sen một người tắm chừng tốn 5 lít nước.
[1:03:13]Nhưng mà tắm múc dội 20 lít, mà tắm bồn cả trăm lít nước. Cho nên cái phung phí đó là làm cho thiên nhiên nổi giận, mình hết phước là sẽ bị hạn hán. Thứ hai là phá rừng. Phá rừng là cái tội lỗi rất nặng, hôm nào có dịp mình sẽ nói về đề tài này. Thứ ba là không biết giúp đỡ người khác. Và thứ tư là không có tin thần thánh, cứ ỷ sức mình là mạnh. Và khi đọc bài sám đó thì người ta phải sửa lại bốn cái lỗi đó. Tức là sống thì phải tiết kiệm để dành giúp đỡ người khác, không được phung phí. Thứ hai là phải trồng lại nhiều cây xanh trong cuộc đời của mình, mình nguyện cho kiếp sống còn lại mình trồng nhiều cây xanh,
[1:03:49]còn quý Phật tử đã già rồi nguyện kiếp sau sinh lên để trồng cây xanh trở lại. Thứ ba là sống biết thương yêu nhau, giúp đỡ nhau. Và thứ tư là biết tin Tam Bảo, tin Phật pháp. Cho nên khi mà đã hiểu rằng tức là luật nhân quả, tức là: "Từ hôm nay là..." Xin được cái nghiệp duyên nhân quả. "Tội phước rồi phải trả nếu vay, nên từng giây phút hôm nay chắp tay cung kính cỏ cây vạn loài." Đó là tu cái hạnh, hạnh phổ kính, mình thương yêu và tôn trọng vạn loài. "Nên từng giây phút hôm nay chắp tay cung kính cỏ cây vạn loài." Hôm nay không có đem bài sám tặng cho Phật tử. Sợ nhiều người tụng rồi mới mưa nổi, chứ một hai người tụng không mưa.
[1:04:37]Thì cái hạnh phổ kính cũng là cái lễ phép mà chúng ta phải tu và phải dạy cho con mình. Chúng ta dạy cho con mình lễ độ thì chúng ta có được quyền mà nói chuyện tầm bậy tầm bạ hay nói bừa bãi không? Mình phải làm gương, ví dụ mình dạy con mình phải dạ phải thưa mà mình nói chuyện với ai là nói đãi, nói ẩu thì không dạy được. Cho nên mình dạy con mình phải thưa phải dạ thì khi mình nói chuyện với cha mẹ mình cũng phải thưa phải dạ. Phải thưa phải dạ. Rồi dù cho cái người bạn ngang hàng nói chuyện với nhau mình vẫn xưng hô có cái gì đó nó tôn trọng, nó đàng hoàng thì điều đó là một bài học sống.
[1:05:13]Thôi chúng ta nói về tập lễ phép. Chúng ta nói cái yếu tố này, cái này hình như đã nói rồi nè, nhớ là có giảng đâu rồi nè. Hay quên. Là tâm hồn của những đứa trẻ mới sinh nó bị ảnh hưởng bởi tâm hồn của những người lớn ở chung quanh nó. Lúc đó nó chưa biết nghe, chưa biết nói nha, vì nó đang còn ở trong nôi. Đang còn ở trong nôi, nó chưa biết nghe, chưa biết nói thì cái người dạy nó là gì? Là những người mà đứng gần nó chưa nói lời nào tại nó chưa biết nghe, nhưng tâm người đó làm sao thì rớt vô tâm nó một miếng ở trong đó. Cho nên trong cái khung cảnh mà cái người chung quanh mà sân si, hơn thua, ác độc, nói bậy nói bạ thì mình
[1:05:57]cứ tin đi đứa bé lớn lên nó cũng y chang vậy đó. Cứ tin điều đó. Còn nếu những người chung quanh đến gần đứa trẻ đó mà là một con người thương yêu, độ lượng, nhân ái thì mình tin rằng đứa trẻ nó sẽ được một phần điều đó khi nó lớn lên một chút. Mà sau đó mình sẽ dạy tiếp bằng lời nói. Chứ còn lúc mà nó chưa biết nói, chưa biết nghe thì chính tâm truyền tâm, tâm truyền tâm. Cái tâm của đứa trẻ lúc đó nó như cây cỏ vậy đó. Nó tiếp nhận trực tiếp từ cái tâm của người đến gần nó truyền qua, chứ không qua lời nói. Lớn lên rồi cái phần mà ý thức ngôn ngữ thành lập ở trong não rồi đó, lúc đó nó mới tiếp nhận
[1:06:38]cái sự truyền dạy ở bên ngoài thông qua ngôn ngữ, thông qua lời nói. Còn khi nó chưa biết nói thì nó nhận được từ tâm đến tâm. Mình hiểu như vậy thì mình sẽ làm điều gì? Là điều gì? Khi mình bồng đứa trẻ trên tay
[1:06:57]là gì? Là mỗi khi mình bồng đứa trẻ trên tay, mình phải niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Mình nguyện cho đứa trẻ này biết thương yêu mọi người, mình niệm thầm trong tâm thôi. Mình nguyện đứa trẻ này sẽ sống cuộc đời vị tha, lớn lên sẽ làm được lợi ích cho xã hội, đem lại được đạo đức cho cuộc đời. Mình bồng nó mình không cần nói gì nhiều, mình cứ nguyện như vậy thôi, cầu nguyện như vậy thì tâm mình sẽ rớt vào tâm đứa trẻ. Vì lúc đó nó chưa nghe được. Và điều nữa là đừng để cho đứa trẻ đó, đừng để cho những cái người mà mình biết là không tốt, có tâm không tốt đến gần đứa trẻ. Phải khéo mà cản bớt trong cái giai đoạn mà
[1:07:42]từ lúc mới sinh tới lúc mà nó biết nói đó. Cái giai đoạn đó là nó chỉ nhận từ tâm đến tâm thì đừng để cho nó rớt vào cái khung cảnh mà tội lỗi, nó sẽ bị ảnh hưởng liền. Chỗ này nghe, phải cẩn thận. Và như vậy, nếu mà trước đó trong gia đình mình có cái môi trường đạo đức thì những đứa trẻ về sau rất là đỡ. Ví dụ như là mình là cha mẹ đi, mình dạy cho những đứa con đầu nó có nề nếp, đạo đức thì những đứa con sau... Nói như vậy có vẻ đông con quá, không đúng với kế hoạch nhà nước rồi đó. Thôi, thôi bây giờ mình nói là những người thân thôi trong gia đình. Mà nếu là những người thân mà được dạy dỗ đạo đức tốt
[1:08:23]thì đứa trẻ mới sinh ra nó hưởng cái không khí đạo đức đó thì đã dạy cho mình hết ba, bốn mươi phần trăm ở buổi đầu rồi, ba, bốn mươi phần trăm. Cho nên là để mà dạy con tốt thì từ bây giờ mình phải cố gắng cảm hóa những người chung quanh mình đi theo Phật pháp. Mình phải khuyến khích những người chung quanh mình tu dưỡng theo Phật pháp trước để họ có cái tâm tốt. Mà cái tâm của nhiều người cùng gom lại sẽ tác động tốt lên cái đứa trẻ sơ sinh mới mới có, mới đến với cuộc đời, mới đến với gia đình mình. Bây giờ thì đứa trẻ nó lớn lên một chút, trẻ nó lớn lên một chút. Thì thường con nít nó thích gì?
[1:09:05]Thích gì hơn vui? Hả? Hả? Con nít, trẻ nít nó thích nghe cái gì á? Thích nghe kể chuyện. Kể chuyện gì? Thích nghe kể chuyện cổ tích ha? Đúng rồi. Cô Hướng Dương này là người hay đến với cái trường mù Nguyễn Đình Chiểu á. Mù thì họ không biết được thế giới bên ngoài, thì cô mới kể câu chuyện, thu vào trong băng. Thu vào trong băng cái cho những người mù đó họ được nghe để họ tiếp xúc được với cái thế giới bên ngoài, chứ họ đọc sách không được. Mà cái giọng cô kể thì rất là tốt, có đệm theo nhạc nữa. Cho nên ai thích kể chuyện, lấy cuốn băng này mà nghe những câu chuyện cổ tích do cô kể. Cô cũng là phát thanh viên của đài... đài phát thanh.
[1:09:52]Thì cũng vậy, thế giới của đứa trẻ là thế giới tưởng tượng, thế giới tưởng tượng. Thường thường thì chúng ta nói sao? Như là có giấc ngủ như trẻ thơ, giấc ngủ say sưa, hồn nhiên như trẻ thơ, phải không? Chúng ta nghe nói như vậy nhiều không? Và ai cũng nghĩ rằng cái đứa trẻ nó nằm xuống nó ngủ là nó say sưa, hồn nhiên, quên hết. Xin thưa đó là một điều sai sự thật. Sau này các nhà khoa học mới khám phá ra rằng những giấc mơ của đứa trẻ toàn là ác mộng. Toàn ác mộng không à! Tại vì sao? Vì nó tưởng tượng quá nhiều. Đứa trẻ nó tưởng tượng chuyện không có thật. Khi mà đọc cái tài liệu đó, đọc cái tài liệu mà mới nghiên
[1:10:32]cứu, tôi mới sực nhớ lại bản thân mình, tôi thấy đúng. Vì tôi nhớ lại những giấc mơ của mình hồi nhỏ. Ví dụ như là tôi nhớ mỗi khi tôi nhìn lên tường, nhìn lên tường, cái lằn của cái vân của cái gạch thôi cũng làm cho tôi hình dung ra được cả một câu chuyện. Tôi thấy là à, đây là con người đi, có con chó đi phía sau, có con rồng ở phía trước, rồi là họ chắc họ đi, họ bắt đầu thêu dệt thành cả một câu chuyện khi mà cứ nhìn một cái cục gạch nó có những cái vân màu... vân đất sét, đã tưởng tượng như vậy. Và trong giấc mơ của mình, có nhiều giấc mơ nó cũng kỳ khôi lắm, mà mình cứ nghĩ đó là chắc là chuyện cá nhân.
[1:11:09]Trong khi người ta nghĩ là trẻ thơ là giấc ngủ hồn nhiên, lớn lên đọc cái tài liệu đó mới thấy không phải. Thì ra là cái trẻ thơ nó hay tưởng tượng, hay tưởng tượng, và vì đó thích chuyện cổ tích. Và chúng ta nên kể chuyện cổ tích cho con trẻ nghe. Kể chuyện gì? Chuyện gì? Thường thường chuyện cổ tích của mình nói lên điều gì? Cái ý chính của nó nói điều gì? Nói lên là cuối cùng rồi thì cái thiện sẽ thắng được cái ác. Người làm ác dù có mưu mô, quỷ quyệt, rồi cuối cùng chuốc lấy khổ đau. Như vậy là đứa trẻ qua cái chuyện cổ tích, thần thoại, nó được học được một cái điều là gì? Là trong cái thế gian này, nó có cái sự công bình bí mật nó chi phối cuộc đời này.
[1:11:59]Và chúng ta cứ việc yên tâm, tin tưởng mà sống cho tốt, đừng làm chuyện dối trá, tối tăm, ác độc, mà hãy sống tốt, vị tha. Ví dụ như chuyện Tấm Cám. Chuyện Tấm Cám thì cái người mà mưu mô ác độc là ai? Cái bà mẹ ghẻ, phải không? Với ai nữa? Cái tăm tối là cô Cám. Còn cái người có tâm tốt là? Là cô Tấm, nên rồi cuối cùng cô thành gì? Hoàng hậu, ha? Ở đây ai muốn làm hoàng hậu thì hãy sao? Hãy sống như cô Tấm, sống như cô Tấm.
[1:12:33]Rồi chuyện Thạch Sanh - Lý Thông, phải không? Cái người mưu mô giành cái công của người khác thành công của mình để hưởng vinh hoa phú quý là Lý Thông. Còn con người mà chân chất, thật thà, bỏ ra được cái công sức thực sự là Thạch Sanh, rồi bị mưu hại. Nhưng rồi sao? Rồi cũng sẽ được cứu thoát, rồi nhận được cái kết quả từ cái việc làm dũng cảm và tốt lành của mình. Và đứa trẻ nó nghe những câu chuyện như vậy thì sao? Nó có cái niềm tin: à, cuộc đời này không thấy nhưng vẫn có một cái luật nhân quả, một cái sự công bằng âm thầm chi phối. Và đứa trẻ có cái niềm tin nhân quả từ những cái điều đó, và tin thần thánh âm thầm từ những cái điều đó.
[1:13:19]Đây là những cái niềm tin rất tốt cho đứa trẻ. Có một thời gian dài chúng ta không tin chuyện thần thoại, cho đó là chuyện mê tín. Nhưng bây giờ thì chúng ta cũng phải thay đổi quan điểm, vì thấy rằng là những cái chuyện cổ tích, thần thoại đó đã tác động tốt lên tâm hồn của trẻ ấu, làm cho trẻ dễ dạy hơn, sống đạo đức hơn. Rồi chúng ta kể những chuyện gì nữa? Khi trẻ lớn lên, biết nhận thức một chút thì kể chuyện gì? Lớn quá thì thầy không nói, lớn quá thì tự đọc sách biết rồi, ví dụ như tụi con là biết rồi. Nhưng mà những trẻ vừa mới lớn lớn thôi, nó chưa đủ khả năng đọc những cuốn sách dài thì cha mẹ phải kể chuyện, bắt đầu kể những chuyện
[1:14:01]có thực, chứ không phải là chuyện cổ tích nữa. Vì đứa trẻ sau này nó chuẩn bị nó biết được cái gì thật hay cái gì giả. Hồi nhỏ đó mình kể chuyện cổ tích nó tin là chuyện có thật, nhưng mà lớn lên chút nữa thì nhìn lại thấy chuyện xạo, chuyện cổ tích cho vui thôi. Mà lúc đó mà nếu không có cái gì thay thế đó, nó lật ngược lại cái quan điểm về niềm tin nhân quả thì tụi nó hỏng cuộc đời hết liền, nó mất niềm tin, nó mất đạo đức liền. Cho nên mình chuẩn bị đi từ cái chuyện thần thoại, cổ tích mà đi sang cái cuộc đời thật là phải đi qua trung gian những câu chuyện của vĩ nhân, của thánh nhân, của danh nhân trên thế giới.
[1:14:39]Cho nên làm cha, làm mẹ là không phải chỉ biết đi làm kiếm tiền, mà còn phải biết, phải có văn hóa, có kiến thức để dạy con mình, chứ không phải là là chỉ biết có miếng ăn, miếng mặc là thôi đâu. Cho nên người cha, người mẹ nhiều khi phải đọc sách, phải biết những câu chuyện của các bậc danh nhân. Ví dụ như chuyện của ngài Mạc Đĩnh Chi đi, là con người gọi là làm quan to, nhưng vì thanh liêm và rất nghèo, mà rất giỏi. Tướng thì xấu xí, nhưng mà khi đi sứ sang Trung Hoa đã làm vẻ vang cho dân tộc Việt Nam. Mình kể những câu chuyện như vậy. Hoặc là nhà nho Chu Văn An đi, con người mà sống mẫu mực, đạo đức, tư cách tuyệt vời để làm thầy,
[1:15:24]giống như là tiêu biểu cho cái nền sư phạm của Việt Nam mình luôn. Thí dụ những cái danh nhân như vậy. Hoặc mình kể những câu chuyện như Pasteur, một đời đi tìm tòi cái nguyên nhân bệnh tật mà chữa trị cho con người, thành cái ân nhân của nhân loại. Mình kể những chuyện đó, gieo vào lòng đứa trẻ những cái hoài bão, những cái ước mơ và nó nghĩ rằng nó lớn lên, nó cũng sẽ làm được giống giống như vậy, là cuộc đời nó sống không uổng phí. Như chính bản thân tôi cũng vậy nè, hồi nhỏ tôi cũng ước mơ dữ lắm. Khi mà đọc những cái chuyện danh nhân đó rồi mình nghĩ mình không thể sống tầm thường được, mình không sống cho mình được,
[1:16:00]và mình lớn lên chắc mình cũng phải làm nhà bác học gì á, bác học gì để mình phát minh cái này, phát minh cái kia cho thế giới, tại mình đọc truyện nó nhiều quá. Nhưng không ngờ tôi học thì gần tới bác học chứ chưa tới. Gần tới bác học là gì? Là mới có thất học thôi chứ chưa có được bác học, cho nên chưa có phát minh được điều gì hết, rồi phải đi tu. Nhưng mà những câu chuyện về các danh nhân á làm cho đứa trẻ nó hướng thượng, nó có cái tấm gương thực trong đời sống và nó biết là nó phải cố gắng. Như có một lần lúc đó gia đình tôi thì cũng nghèo, hồi còn... một lần tôi uống cái ly nước, cái ly nước đó uống...
[1:16:38]vừa hết cái ly nước thì nhìn dưới đáy ly hiện cái hình của mình ra. Cái đáy ly thủy tinh hồi xưa uống hết, ai uống thử đi. Không biết cái ly gì nữa, tôi nhớ lâu lắm rồi, hồi năm học lớp 10 đó, uống hết thì hiện cái hình mình ngay dưới đáy ly. Và tôi buột miệng tôi than một câu, tôi buột miệng tôi than lúc đó có người chị đang ngồi gần nghe, tôi nói rằng: "Không biết cái con người ở trong cái đáy ly này lớn lên có làm được cái chuyện gì ích lợi cho cuộc đời hay không?" Lúc đó thấy khiếp sợ mà, tại vì lớn lên là cái mình đối diện với thực tế rồi, nó không còn ước mơ. Hồi nhỏ mình ước mơ là mình nghĩ chuyện đó mình làm được liền.
[1:17:11]Ví dụ như tôi ngồi ở trên cái sân thượng, cứ nghĩ tới mình phải chế chiếc máy bay nó sẽ bay qua cái đồi này, bay qua đồi kia, nghĩ là mình nghĩ làm được liền. Nhưng càng lớn thì mình biết những cái ước mơ nó xa cái tầm tay mình dần dần, xa dần, xa dần. Và lúc đó mình biết thực tế nó không đơn giản, nên mới có câu than như vậy: "Không biết lớn lên có làm gì cho cuộc đời được hay không?" Và trẻ nó cần được những câu chuyện về các danh nhân, của những người mà lao tâm cả cuộc đời để đóng góp vào cái lợi ích cho cuộc đời. Những người đó họ không sống cho họ, họ sống vì thế giới, vì nhân loại. Hoặc là những chuyện mà của Thánh Gandhi vậy,
[1:17:46]những chuyện mà để giành độc lập cho đất nước, ông đã sống một đời sống đạo đức, gương mẫu và đấu tranh giành độc lập, vân vân, những câu chuyện đó đứa trẻ lớn lên tiếp nhận dần dần và nó cởi mở cái tâm ích kỷ của nó, cởi mở.
[1:18:02]Đó là những chuyện ta coi ha, từ những chuyện thần thoại rồi tới những chuyện danh nhân nên cha mẹ phải biết nhiều chuyện. Muốn dạy con là phải học nhiều lắm. Có một điều thế này: Bây giờ tôi hỏi thật quý Phật tử đã có gia đình, là cái đời sống hôn nhân có dễ sống không? Có dễ không, nói thật đi? Có dễ không mấy cụ? Cái đời sống hôn nhân á? Nó đơn giản hay là nó phức tạp? Hả? "Khổ lắm thầy ơi", phải không? Tụi con ngoài đó nghe thấy không, mấy đứa ngồi đó? Là mấy cụ trong đây là người thì nhăn mặt, người thì bĩu môi, người thì nói khó, phức tạp và có người nói: "Khổ lắm thầy ơi". Đó, thầy nói lại hết cho mấy đứa ngồi ngoài kia nghe, đừng có ham nha không.
[1:18:46]Và cái việc nghĩa là cái vợ chồng đối xử với nhau đó mà thấy rất là khó, để giữ được cái tình thương yêu ban đầu rất là khó, giữ được cái hạnh phúc như buổi đầu rất là khó. Rồi tới cái chuyện mà sinh con rồi dạy con nữa, cực kỳ khó. Chưa nói đến cái chuyện mà phải đi làm ăn sinh sống, tìm tiền, tìm gạo về nuôi gia đình, còn bao nhiêu cái khó nữa. Chỉ nói cái chuyện là sống với người bạn đời của mình, dạy con mình, hai điều đó không đơn giản. Nhưng mà chỉ có một điều là tất cả mọi người khi lập gia đình không ai được học một điều gì về hai cái món đó cả. Hễ thương là lật đật đòi cưới, cha mẹ không cho cưới thì đòi tự tử.
[1:19:24]Chỉ vậy thôi. Không chuẩn bị điều gì cả, không học một điều gì về hôn nhân gia đình và nuôi dạy con cái hết. Thế nên rồi nhiều chuyện đổ vỡ xảy ra, nhiều chuyện đổ vỡ xảy ra, và đưa đến gì? Những cảnh phải chia tay, ly dị, con cái hư hỏng. Đó là tất nhiên nơi những người mà bước vào cái cuộc đời. Cho nên có một nhà tư tưởng nào đó nói mà tôi quên, nói rằng là: "Người bước vào hôn nhân giống như một người dong thuyền đi vào biển khơi sóng gió, không biết có tới bờ được hay không, không biết chuyện gì sẽ xảy ra." Còn mình tưởng là không lấy được em thì anh chết, phải không? Lấy được nhau là hạnh phúc đã đến trong tầm tay.
[1:20:07]Nhưng với con người có kinh nghiệm như là những cụ đây thì đúng là dong thuyền đi vào khơi xa bão tố, chứ không phải là là chỉ có thuyền mới biết biển đi đâu, về đâu, hoặc là chỉ có biết biển mới biết thuyền mênh mông dường nào. Nếu phải cách xa em đời anh là bão tố, không, mà chính có em đời anh mới là bão tố đấy!
[1:20:29]Cho nên là một điều nữa, chính vì cái sự khó khăn trong đời sống gia đình mà chúng ta phải học trước khi lập gia đình. Tôi nói lại, còn những người nào chưa học thì xin bắt đầu học lại. Như hôm nay chúng ta ngồi đây cũng là học đó. Là quý Phật tử là những người còn trẻ, hôm nay ngồi nghe bài này tức là học về hôn nhân đó, mà học từ một người không có hôn nhân.
[1:20:53]Nhưng mà sao, dựa trên nguyên tắc của Phật pháp để nói thôi. Chứ có khi mà ví dụ cái người ở trong hôn nhân lại mù tịt không thấy gì phải không, người ngoài cuộc lại sáng mà nói bậy được. Nên là quý Phật tử phải học để dấn thân vào cái cuộc hôn nhân giống như một người mà muốn đi thuyền ra khơi xa phải học làm thuyền trưởng vậy đó, học lặn, học bơi, học la bàn, học chỉ hướng đủ thứ hết trơn á. Phải học đối xử với người bạn đời mình vào những lúc vui, những lúc sóng gió, những lúc nghèo khổ, đối quan hệ với gia đình của người bạn đời mình như thế nào, rồi khi có con phải dạy như thế nào, rất nhiều điều phải học.
[1:21:28]Mà không ai học hết, cứ mới thương yêu là đòi lấy đại không à, khổ ghê vậy đó. Rồi bây giờ chúng ta trở lại cái chuyện dạy con, là chúng ta nói cái chuyện mà mình kể chuyện xa xôi, bây giờ kể chuyện gần lại, chuyện gần lại. Tránh, quý Phật tử để ý điều này, tránh nói xấu người khác cho con mình nghe. Điều này quan trọng lắm. Tôi quan sát một số gia đình tôi thấy được điều này: cái người cha, người mẹ nào mà ỷ mình giỏi, ỷ mình tốt, hay chê bai người này, chê bai người kia thì những đứa con nó lần lần hư hết. Cái chê bai người khác cho con mình nghe nó có hai cái kết quả xấu. Một á là trên nhân quả, nghiệp báo mình bị tổn phước.
[1:22:17]Khi mình chê người khác luôn luôn mình bị tổn phước, đó là bất cứ chuyện gì, cho nên mình hạn chế chê bai người này, người kia. Cái thứ hai đó là làm cho con mình mất niềm tin với cuộc đời. Nó cứ nghe kể chuyện xấu hoài nó nghĩ rằng chuyện xấu như vậy đầy trong cuộc đời, và nó không cần phải tốt nữa, vì nó có xấu cũng giống giống như người ta. Thầy nói vậy tụi con hiểu không? Tụi con hiểu không? Tụi con là phải lo lắm á, lo mà học á. Nên cẩn thận không có được nói xấu người khác cho con mình nghe. Tổn phước trên nhân quả, mà mình tổn phước như vậy dòng họ mình mất đức, dòng họ mình mất đức con cái mình sẽ hư. Đó là nhân quả.
[1:23:00]Và con mình nó trực tiếp nó mất niềm tin với cuộc đời, cho nên chỉ nên cố gắng, cố gắng là kể chuyện tốt của người khác cho con mình nghe mà thôi. Hễ thấy người khác xấu làm thinh về nhà đừng có nói, hễ mà thấy được cái chuyện của ai tốt thì về nhà trong bữa cơm ăn kể lại cho con mình nghe. Khi mà nghe như vậy thì con mình nó có được cái niềm tin với cuộc đời, là tin rằng à trên cuộc đời này có nhiều người tốt và nó cảm thấy nó có cái bổn phận là nó phải bắt chước như vậy, nó phải sống như vậy, phải sống như vậy. Ví dụ như câu chuyện kể rằng là có cái anh hàng xóm đó, ảnh ngoài đi làm về thì thôi, hễ đi làm về mà hàng xóm mà kêu
[1:23:45]sửa điện, sửa nước gì là ảnh biết bao nhiêu việc lặt vặt ảnh chạy qua ảnh làm giùm người ta, cái tình chòm xóm. Chứ không có mà để thì giờ rảnh đi uống bia, uống rượu, nhậu nhẹt, mà hay thích làm việc thiện, không có tiền, chỉ bằng công, bằng sức và khả năng của mình thôi. Hễ bên hàng xóm qua nói: "Nè, Sơn, Sơn qua bắt giùm cái cầu chì coi sao nó đứt, hay là bắt giùm cái bóng đèn", ảnh cũng qua chạy sửa, hoặc là nước bị hư vậy ảnh biết gì ảnh làm, mà làm giúp giùm, tình chòm xóm thôi, không có tiền, không bạc gì hết. Thì những cái tấm gương đó thấy được cái mình kể: "Đó, ở xóm bên nó có cái anh đó vậy.
[1:24:17]Hễ là rảnh thời giờ đi làm về nhiều khi cũng mệt mà cũng chịu khó đi giúp hàng xóm thế này thế kia, người thiệt là hay." Kể như vậy là con mình nó được bài học, nó nghĩ rằng nó phải phải bắt chước như vậy. Đôi khi con mình nó vô tình nó chứng kiến cái chuyện xấu của người khác, ví dụ nó thấy người khác làm bậy, ví dụ thấy đứa trẻ ăn cắp, thì mình phải làm sao? Nghĩa là mình cố gắng không cho nó tiếp xúc với cái chuyện xấu của con người để nó đừng mất niềm tin với cuộc đời, nhưng mà trong trường hợp mà nó lỡ nó chứng kiến tận mắt nó cái chuyện xấu người khác thì mình phải làm sao? Thì phải sao?
[1:24:57]Phải phân tích liền cho nó nghe chuyện đó sai, chuyện đó là không đúng, là sai như vậy. Và xong và nói là: "Con đừng bao giờ bắt chước làm như vậy." Đây là có một câu chuyện, là cái nhà đó bán quán, bán quán tạp hoá nhỏ ở trong một cái thôn ấp vậy đó, rồi có một đứa con gái chạy xe đạp tới, chạy ngồi trên xe đạp nói: "Bán cho trái chanh." Nhưng mà cái người bán là đáng cha đáng chú, ừ rồi đáng dì, đáng cô của nó. Thì cái chuyện đó là chuyện sờ sờ trước mắt nó sai rõ ràng rồi phải không? Đứa bé vô lễ đối với người lớn như vậy, mặc dầu là người ta bán hàng nhưng mà là người lớn. Thì ông cha ổng đang ngồi trong bàn ăn ổng thấy chuyện đó mà con mình
[1:25:34]nó chứng kiến rồi thì phải phân tích liền, mới nói với mấy đứa con: "Đứa bé đó nó làm vậy là sai đó con. Chứ lẽ ra đó nó phải chống chiếc xe xuống nó vào nó nói lễ phép, nói là: Thưa chú bán giùm cho con trái chanh. Nói như vậy thì nó rất là tốt, đó là đứa bé ngoan." Dạy lại liền và tạc lại hình ảnh mới liền. Tức là đứa con mình vừa chứng kiến hình ảnh xấu thì mình phải phân tích và mình kể ngược lại cái câu chuyện khác như vậy, dựng lại một cái hình ảnh khác cho nó, để cho nó loại cái hình ảnh xấu vừa rồi ra đi. Đó, giống như câu chuyện nhỏ hồi nãy, đó là câu chuyện có thực đó không? Đó, nói cho nó nghe làm như vậy là sai
[1:26:09]và kể lại mình phải bày ra lại một cái hình ảnh mới để cho nó nhận ra được điều đó, rồi xoá đi và nó biết được. Ở đây quý Phật tử nhiều khi thấy thỉnh thoảng đọc báo cũng vậy, nhiều khi có những câu chuyện hay về những con người tốt việc tốt mình biết mình kể lại cho con mình nghe cũng rất là thú vị. Có những trường hợp mà bây giờ lớp trẻ bây giờ hay bị là ngồi với nhau hùa nhau nói xấu người khác, có khi nói xấu thầy cô mình nữa.