[0:17]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên Ni sư trụ trì, kính thưa anh Bí, anh Trường, Bí thư chi bộ, anh gì? Dạ, là Trưởng thôn. Cũng Trường luôn? Hai ông đều Trường. Các bác người cao tuổi, kính thưa quý Phật tử, thì hôm nay cũng duyên lành thì chúng ta về đây ở chùa Kim Sơn, thôn Quả Cảm nha,
[0:43]có một thời pháp thoại. Thì chúng ta cũng biết cái vào mùa này là vào mùa Phật đản nha, khắp nơi tưng bừng tổ chức lễ Phật đản để để kỷ niệm ngày Đức Phật đản sinh, mà cũng là nuôi dưỡng, tăng trưởng đạo tâm của mỗi người. Mỗi tại vì thực ra Đức Phật chẳng cần ta mừng sinh nhật của Ngài đâu, nhưng mà khi chúng ta mừng sinh nhật của Phật thì chúng ta lại có cái dịp gặp nhau làm sống dậy một cái giai đoạn lịch sử kỳ lạ của loài người và cũng để nhắc nhau bao nhiêu cái đạo lý làm cho ta tăng trưởng được đạo tâm. Nhiều khi có những người vậy, có những người tinh tấn, mỗi ngày đều đến chùa tụng kinh lễ Phật, tu hành từng ngày,
[1:39]tăng trưởng được đạo tâm từng ngày, tăng trưởng được công đức từng ngày. Nhưng có những người thì mỗi nửa tháng mới đến chùa để làm lễ sám hối một lần, vào ngày mười bốn, hăm chín, ba mươi, thì cứ mỗi nửa tháng vậy mới được tu tập, mới được tăng trưởng đạo tâm. Nên cái người này thì kém hơn một bậc hơn là cái người mà cứ mỗi ngày đều đến chùa tụng kinh. Mà lại có những người là Phật tử rồi, quy y rồi, mà nhiều khi quanh năm suốt tháng không nhớ chùa, không ghé chùa nữa, mãi đợi đến khi có lễ Phật đản hay Vu lan gì rồi mới đến chùa, rồi thắp hương, lễ bái một chút, thì những người này thì thật là công đức rất là ít, công đức rất là ít.
[2:23]Nên ở đây mà ai mà đợi Phật đản mới tới chùa, hay Vu lan mới tới chùa, thì là người hãy tự biết mình là cái cái cái đạo tâm kém, căn cơ kém lắm nha. Còn người nào mà mỗi nửa tháng mới đến chùa sám hối một lần, thì sơ sơ, còn người nào mà mỗi ngày tới chùa lễ Phật, thì những người đó sắp xuất gia được rồi. Còn người nào mà thí như ngày thứ bảy, Chủ nhật mà rảnh á, thì đều đến chùa ở, quây quần ở chùa cả ngày, xem kinh, lễ Phật, ngồi thiền, đó là những người đã người Phật tử đang tiến trên con đường đạo. Nhớ như vậy. Ta sống giữa cái cõi đời này, trong cái cõi trầm luân sinh tử này, mà nếu đạo tâm ta không tiến, tức là lui.
[3:08]Tại vì sao vậy? Vì trong cái cõi đời, nhiều cái cám dỗ, nhiều cái nghịch cảnh, nhiều hoàn cảnh nó cứ kích động cái tham, cái sân si trong lòng ta lên mãi. Cứ cứ một ngày vậy đó, cứ người này nói một câu, người kia nói lại một câu, người nọ chê một câu, người nọ khen một câu, rồi cái lo ăn, lo mặc. Bao nhiêu chuyện trên đời này nó cứ kích động mãi cái tham, cái sân trong lòng ta. Tất cả những chuyện của đời đều kích động tham, sân, si, ái, kiêu mạn, đố kỵ của ta cả. Thấy một người giỏi hơn ta, ta đố kỵ. Thấy một người thua ta, ta kiêu ngạo. Thấy cái gì hay, cái đẹp, muốn vơ về cho mình. Ai nói một câu trái ý thì nổi sân.
[3:58]Suốt ngày ta cứ gặp những chuyện như vậy hoài. Đúng không ạ? Cho nên nếu trong một ngày đó mà ta không có một lần nhớ đến Phật, nghe, nghĩ đến Pháp, tự nhủ lòng mình, thì cái tham, cái sân si, cái vô minh ích kỷ tự nó cứ khởi lên hoài, cho nên đạo tâm không tăng trưởng, mà tục tâm thì cứ tăng trưởng. Thì khi ta chết ta đi về đâu? Ta chết chắc chắn ta ta đọa lạc vào cái cõi bất an. Nên để mà ta đừng đọa lạc, thì mỗi ngày phải có ít nhất một lúc để ta tưởng nhớ về Phật, về Pháp, về Tăng, về chùa, về sự tu hành ở trong lòng mình. Thì nhờ như vậy, mà đến khi thấy việc đáng lẽ phải tham, ta không tham;
[4:51]việc đáng lẽ phải nóng giận, ta không nóng giận. Rồi khi cư xử đáng lẽ ta phải ích kỷ, ta không ích kỷ, ta nhường nhịn, ta vị tha. Nhờ có Phật, nhờ nghĩ đến Pháp, nhờ nghĩ đến Tăng, mà trong một ngày như vậy ta dừng tay tạo nghiệp. Mà khi cư xử đúng với đạo lý như vậy, thì công đức ta tăng trưởng lên, đạo tâm ta tăng trưởng lên. Cứ tích lũy từng ngày, mỗi ngày một chút, mỗi ngày một chút như vậy, thì đến chết ta về đâu? Chắc chắn ta về cái cõi an lành. Cái nhân quả nó là như vậy. Nên vì thế mà
[5:32]cứ mỗi năm thì ta tổ chức cái lễ Phật đản để ta có cơ hội mà nhìn lại lòng mình. Nhìn lại cả một năm qua ta đã tu tập như thế nào, ta đã đến chùa được mấy lần, nghe pháp được bao nhiêu hội, làm công đức được những gì? Nếu mà từ cái Phật đản năm ngoái cho đến cái Phật đản năm nay mà ta mới có dịp đến chùa lại lần nữa thì ta là sao rồi? Nguy hiểm rồi. Đó là cái cuộc đời mình nguy hiểm rồi, đạo tâm mình mong manh rồi. Mà nếu từ Phật đản năm ngoái đến Phật đản năm nay, mà ta thấy ta đã đi chùa được rất nhiều lần, cùng với huynh đệ làm được bao nhiêu điều công đức lành, đắp được những đoạn đường hư lở,
[6:21]cứu giúp được những cái người nghèo khó, khuyên bảo được những cái người đã hư hỏng, ừ giúp đỡ, xây dựng lại đạo đức cho một số em thiếu nhi trong làng, trong ấp, vân vân. Nếu trong suốt một năm qua ta làm được nhiều việc như vậy, thì ta mãn nguyện để đến năm nay, đến cái mùa Phật đản thì ta có cái gì đó để dâng lên cúng dường Phật. Chớ còn ví dụ đợi tới Phật đản ta đem lại đóa hoa, một ít trái cây, hay một ít tiền, thật là không đáng đâu, nó không đáng. Mà cái điều ta cúng dường Phật là cái sự tinh tấn tu hành trong suốt một năm qua, là cái bao nhiêu công đức lành ta giúp đời suốt một năm qua.
[7:07]Đó mới là những cái phẩm vật quý giá mà dâng lên cúng dường Phật. Và như vậy thì ta hiểu rằng, cứ như vậy mà tu thì qua hết cái kiếp này chắc chắn kiếp sau ta bước lên một cái cuộc đời mới cao quý hơn rất nhiều. Còn nếu mà từ Phật đản năm ngoái đến năm nay ta ít đi chùa quá, ít quan tâm tới giáo lý quá, chẳng làm được công đức gì nhiều, thì phải hết sức lo lắng cho cuộc đời của mình đấy, vì chết không biết đi về đâu. Đó, nên năm nay là tới cái mùa Phật đản, thì thôi trong cái dịp Phật đản này hễ ta tiện nơi nào mà có tổ chức lễ Phật đản ta cũng cố gắng đến đến tham dự một chút nha, nhờ vậy mà nghe các vị tôn túc nói một
[7:58]câu, nhắc một chữ cũng nuôi dưỡng được cái đạo tâm của mình. Kính thưa Ni sư và đại chúng, thì hôm nay nhân cái duyên về đây lại, chúng tôi có cái bài pháp để chia sẻ với nhau đó là bài: "Người có hậu". "Người có hậu". Thường thường trong cái dân gian với ta, ta thấy ai mà họ sống tử tế thì ta gọi đây là người có hậu, phải không? Là người có phúc, người có hậu. Hôm nay ta hiểu xem cái "người có hậu" mà dân gian mình hay nói có ý nghĩa gì trong Phật pháp. Hậu là gì? Hậu là gì? Hậu là sau. Nhưng mà hậu có một nghĩa nữa, trong chữ Nho nó có mấy chữ hậu lận. Một chữ hậu là hoàng hậu. Một chữ hậu nghĩa là dày.
[8:52]Nên nói người này phúc hậu, tức người này phúc dày. Còn nếu là người này có hậu, là người này có cái gì ở phía sau. Hôm nay ta nói "người có hậu" là ta nói chữ ý nghĩa là chữ hậu này là phía sau, ở đằng sau. Nó không phải là chữ phúc hậu là chữ dày, mà cũng không phải là chữ hậu là chữ hoàng hậu, vì ở đây chúng ta không có ai là hoàng hậu cả. Chữ hậu có nghĩa là ở đằng sau, ở phía sau, và ở mai sau. Nên cái người nào mà khi sống, khi cư xử, khi làm việc hay nghĩ đến ở mai sau, thì đó là người có hậu, ta gọi là người sống có hậu.
[9:42]Người hay nghĩ đến mai sau. Còn cái người mà sống chỉ nghĩ vội vàng, nông cạn cho những cái chuyện trước mắt thì ta gọi là người gì? Ăn xổi ở thì. Sống nông cạn, ăn xổi ở thì, chỉ nhìn cái chuyện trước mắt mà thôi. Còn cái người mà sống nghĩ lâu dài tới mai sau ta người gọi là người biết sống có hậu. Nhưng mà cái khác nhau giữa cái người mà sống cho hiện tại và cái người sống biết nghĩ đến mai sau, cái khác nhau ở chỗ là gì? Ở chỗ là
[10:27]Cái người mà sống cho mai sau á thì họ phải chiến đấu với bản thân vất vả hơn. Còn cái người mà sống cho hiện tại á, có vẻ sung sướng, thoải mái, dễ dàng hơn. Hai cái khác nhau là như vậy. Đó. Ví dụ như thế này, có người đến họ
[10:50]mắng mình, thì lúc đó mình mắng lại, dễ xử không? Dễ, dễ. Nè, ví dụ nhà hàng xóm gần nhau vậy, tự nhiên con gà của người ta nuôi nó chạy qua sân mình nó bới bay cái cái cái cái vườn rau của mình hoặc cái liếp rau của mình, mình tức. Khi mình tức như vậy thì mình muốn cái gì? Muốn chửi không à. Thế là mình kêu hàng xóm ra mình chửi, rồi gây lộn với nhau. Chuyện dễ lắm, cái đó nó nông cạn. Trước mắt đã cái cơn tức, nhưng mà cái đó là cái ta không nghĩ đến mai sau. Không nghĩ đến mai sau là sao? Hàng xóm còn ăn đời ở kiếp với nhau lâu dài, ta không có bỏ thôn ta đi được. Rồi những khi chuyện nhà ta việc nhà ta có tang sự, có hôn sự hoặc là ta có tai nạn,
[11:43]rồi ta có cần hàng xóm không? Hay ta bị trộm cắp nửa đêm khuya ta có cần hàng xóm không? Cần. Hoặc là cái người hàng xóm mà ta chửi á, rồi bất ngờ bên đó họ có người mất rồi ta có từ họ, ta không qua viếng không? Có từ được không? Không, cũng phải qua viếng. Thì khi qua ta có ngượng cái lúc mà đã chửi bới nhau không? Có, phải không à? Cho nên cái người mà biết nghĩ tới mai sau là nghĩ điều đó đó. Thấy con gà nó bới mất mấy cái liếp mà đâu phải chủ như chủ con gà đó xúi đâu, phải không à? Mà cái thòn cái thứ trời ơi đất hỡi ở đâu nó mới đầu thai làm gà thì giờ nó bới được cái gì bới, mình tự nhiên cái mình chửi nữa,
[12:23]mình trách cái người kia hoặc không họ cũng không quản lý được hết. Nói con ruột của mình đẻ ra nhiều khi còn không quản được, huống hồ mấy con gà. Nên đôi khi có sơ suất, đôi khi có thiệt thòi, đôi khi có tổn thương nhau, nhưng mà mình nghĩ cái lâu dài hơn, cái tình làng nghĩa xóm nó quan trọng hơn. Những lúc tắt lửa tắt đèn, tắt lửa có nhau, à cái lúc gì? Tắt lửa tối đèn, thì đó ờ có nhau, thì cái tình nghĩa thôn làng coi vậy chứ nó quan trọng hơn hơn là cái đã cái cơn tức, cái sân si, mất mát một chút. Rồi cái người mà cư xử vậy gọi là người sống có hậu, vì ta kìm nén mình lại, kìm nén cái cơn tức giận của mình lại.
[13:07]Nên cái kìm nén đó để nghĩ được xa xôi, để nghĩ đến mai sau, ta gọi là người sống có hậu. Người sống có hậu, đó là một chút thôi, hoặc là vầy hoặc là cái hôm đó bất ngờ ta có cái lộc trời cho, ví dụ mình bán được đắt hàng à cái món hàng mình đem ra bán thì cũng được giá cao hơn bình thường, rồi mình có chút lộc thì bình thường có chút lộc thì mình cứ nghĩ mình mình được rồi. À, nhưng mà mình nghĩ đến mai sau, nghĩ đến những người chung quanh mình, nhiều khi có một đứa bé trong làng biết nó nào giờ nó cũng nghèo, gia đình nghèo đi học nhiều khi thấy vất vả quá, thấy nó quần áo nó cũng không có lành lặn,
[13:50]rồi nhiều khi nó phải nhịn đói để nó đi học, thấy như vậy mỗi khi mình có chút lộc cái mình lại mình cho nó ít tiền, nói: "Thôi con mua bộ quần áo mới, à con mua bút vở để đi học." Thì cái việc mà ta bớt cái chi tiêu mình, chia nó là mình nghĩ tới mai sau. Nghĩ tới mai sau là sao? Nhiều khi nó bây giờ thì nó là học sinh nghèo, nhưng mà thấy nó chăm chỉ, mà nếu nó được học hành đàng hoàng, về sau này cái thì nhiều khi nó lo được cho cho cho địa phương, cho dân cho làng mình nó lại tốt hơn. Nó có những sáng kiến này nọ, tức là mình giúp nó không phải là để nó biết ơn mình, mà giúp nó để sau này nó giúp cả làng.
[14:32]Mình nghĩ cái hậu như vậy. Rồi ví dụ như lớn lên chút cái nó nó học giỏi cái nó nghĩ là nó về Hà Nội nó nó đi làm luôn, nhưng mà khi mà ta hay giúp nó, lúc đó ta khuyên nó một câu, ta nói: "Thôi con về xã đi, con giúp dân xã. Chứ xã đây các bác đồ cũng già hết, có mình con trẻ, rồi con học giỏi mà con lại đi luôn vậy tội nghiệp xã." Nhiều khi mình nói một câu cái nó nghe lời nó ở lại, mà do ngày hôm nay mình có giúp đỡ, có thương yêu nó. Đó là cái chuyện mà ta nghĩ tới mai sau. Nên cái người mà nghĩ tới mai sau, nghĩ đến cái hậu, nghĩ đến điều tốt đẹp cho mọi người là người sống có hậu. Mà cái người sống có hậu như vậy
[15:11]là cái người phải chiến đấu với mình, chịu thiệt chịu thòi chứ không phải là chỉ sống cho hiện tại. Như trong báo đang đăng có cái chuyện có cái có cái cô bán đồng nát ở Sài Gòn á, mua nhầm cái loa, khui cái loa ra có 5 triệu yên của Nhật ở trong, ta có nghe cái tin đó không à? Thì cô lại rất là hay, cô đem cô bất ngờ rồi cô không giấu mà cô đi giao nộp cho nhà nước. Thì nhà nước nhận cái đó để theo theo cái luật pháp của Việt Nam, cũng là theo đạo đức Việt Nam để coi coi ai là người chủ thật sự, trả cho người ta, chứ người ta mất cũng rất là tội. Còn nếu chừng nào không có ai là chủ nữa thì cái người nhặt được sẽ gì?
[15:55]Được hưởng toàn bộ, nên nhà nước xử theo đúng luật, đúng sự công bình, nên giữ lại và thông báo rộng rãi ra. Ai là chủ hãy đến nhận. Thì lập tức có mấy chục người xưng là chủ liền, nhưng mà khi mà xưng ra điều tra thì nói trật bậy hết trơn. Nói tiền đó làm sao, hình dáng làm sao thì ai cũng nói bậy hết. Chúng ta có hay vậy không à? Như mình ta rớt nói tôi có nhặt được cái ví, thì khoảng 100 người đến nhận có cái ví, nhưng mà hỏi hỏi ra diễn tả nó trật, thì có khi họ cũng mất ví thật, có khi họ cũng tham, tham họ nói đại lỡ đâu trúng họ được cái ví, cũng tham, vậy. Thì cái thời gian trôi qua sắp đến cái ngày hết hạn để nhà
[16:30]nước giao cái tiền đó lại cho cái người đồng nát thì bỗng nhiên có một người nước ngoài đến nhận là chủ nhân. Nhưng mà khi cần phải giữ tiền lại điều tra ra thì không phải, cho nên bây giờ là coi như theo luật pháp thì nhà nước sẽ giao trả số tiền đó. Nhưng mà đổi ra tiền Việt Nam thì bảo được khoảng 1 tỷ. Cái người bán đồng nát mà được 1 tỷ sướng không à? Thì bà này khi mà bả biết rằng bả được 1 tỷ, vì cái người mà tuyên bố mình là chủ nó không đúng nhà nước căn cứ ra nó trật lất, cho nên theo luật pháp Việt Nam, theo đạo đức Việt Nam, nhà nước giao cho bả. Thì hỏi bả làm gì với 1 tỷ đó? Bả nói:
[17:04]"Đầu tiên là bả rủ mấy người bạn đồng nát của bả, bả cho mỗi người một ít." Hay. Cho nên rõ ràng bà này có thiện tâm, nên bây giờ mới được cái lộc trời cho đó, khiến như vậy. Khi mà có tiền nhiều lại nghĩ tới những bạn bè cũng cơ khổ, cũng đồng cảnh ngộ mình, cũng đi buôn đồng nát rất là khổ như vậy, nha. Thì đó, cái mà có tình có nghĩa như vậy, tức là có có cái hậu. Ví dụ như thầy nói như thầy vậy, hồi nhỏ thì sống ở Sài Gòn, lúc đó trong cái hẻm, trong cái xóm, thì làng xóm láng giềng gặp nhau hết à. Nhưng mà có những cái lúc thầy thấy cái gia đình này cũng gây gổ với cái gia đình hàng xóm. Rồi bây giờ thầy đã già, thì ngồi thầy mới nhớ lại
[17:50]hết những cái cái cái cái cái quãng đời đó. Và điều thầy hối hận nhất là cái chuyện gia đình mình có gây gổ với hàng xóm, mất cái tình hàng xóm.
[18:02]Mà khi nhớ lại điều đó, cái điều mà thầy mơ ước là thầy được trở về đó, vô lại cái nhà đó để xin lỗi người ta. Nhưng mà bây giờ năm nay thầy 57 tuổi rồi, thầy già rồi thì chắc chắn cái bà bên kia chết mất rồi. Tại vì gia đình cũng không còn ở đó nữa, mà nhìn quay trở về cũng không ai nhìn ra mình và cũng không còn gặp người quen, nhưng mà nó thành cái cái hối hận cả đời. Cho nên thầy mới ước gì lúc đó gia đình thầy đừng gây gổ người ta, để cái hậu khi gặp lại nhau nó còn sự tốt đẹp hơn. Rồi thầy nhớ vậy, bây giờ thầy đi tu, thầy đi tu rồi nhiều khi thầy hay đi giảng nơi này nơi kia, có chút tiếng tăm.
[18:43]Vì do vì thầy có một chút tiếng tăm nên thầy hay gặp lại những người quen cũ, những người mà ngày xưa đã từng biết mình. Nếu mình sống bình thường thì chắc có lẽ là cuộc đời rồi chia xa nhau, chia tay nhau rồi ít khi gặp lại. Nhưng mà vì có một chút tiếng tăm nên hay gặp lại. Những người đó họ nói: "A, ô anh Việt ngày xưa đây nè." Giờ đi đi tìm lại thăm. Mà thầy nói thiệt mừng ghê, hồi nhỏ mình không ăn hiếp, không gây gổ, không ăn cắp, không trộm gì hết trơn, giờ gặp lại đỡ khổ. Chứ nếu hồi nhỏ mà thầy sống có cái gì nó không đàng hoàng thì bây giờ mà gặp lại người ta, thế nào mình cũng có một
[19:16]chút gì đó nó nó mắc cỡ, hổ thẹn, phải không à? Vì may mắn như vậy. Đó, cho nên là thầy rút kinh nghiệm ra một điều thế này: Là mỗi người chúng ta sống trên đời này, đừng bao giờ mà để nó đổ vỡ cái tình cảm với nhau, không hay. Vì không phải kiếp này mà những kiếp sau ta còn phải gặp lại nhau. Mà lúc gặp lại nhau đó, mình gặp lại nhau trong cái yêu thương, trong cái duyên lành, gặp lại nhau trong Phật pháp, trong đạo lý, trong tình cảm thì ta sẽ độ được cái người mà ta đã kết duyên lành đó. Còn nếu mà ta gặp lại nhau trong cái bẽ bàng, cái ngỡ ngàng và cái ác cảm, ta không nói đạo lý cho người kia nghe được.
[20:01]Ví dụ bây giờ mình đã tu hành, mình biết Phật pháp rồi, mà theo Phật dạy, theo thầy mình dạy là mình phải độ hết những người quen mình biết Phật pháp. Hễ mà ai mình đã quen thì mình phải chia sẻ Phật pháp cho người đó hết, không bao giờ để cái người nào mà trong cái tầm mắt của mình, trong cái yêu thương của mình mà để họ sẩy ra, họ sống bừa bãi mà không tin nhân quả. Nhưng mà để nói được cho người kia biết Phật pháp thì phải có duyên lành với nhau mới nói được. Còn nếu không có duyên, người ta gặp mình người ta đã ghét ghét trong bụng ngấm ngầm rồi, nói không được. Nên vì vậy, một vị Bồ Tát là một người mà cả đời đi gieo duyên lành với chúng sinh.
[20:40]Gặp ai cũng ráng gieo tình cảm hết, mà ví dụ có cái người đó họ ghét mình, mình ráng nhịn cho qua hết cái cơn ghét của họ, để cho hết cái ác cảm của kiếp trước, rồi sau đó mình tiếp tục mà mà gieo duyên lành. Nên đó là tại sao mà Phật dạy ta phải tu hạnh nhẫn nhục Ba La Mật, nhẫn nhục mãi, nhẫn nhục mãi. Người ta hận mình, người ta ghét mình, người ta hại mình, cứ ráng chịu đựng, ráng chịu đựng để cho qua hết cái nghiệp rồi bắt đầu mình gieo tình cảm lại với người ta, mà độ người ta về sau này. Đó, cái Bồ Tát là một người sống có hậu vĩ đại nhất, vì một vị Bồ Tát họ nghĩ tới một ngàn kiếp sau.
[21:20]Còn ta, ta sống có hậu, nhiều khi ta nghĩ tới 5 năm, 10 năm sau là người đã có đạo đức. Còn một vị Bồ Tát họ nghĩ tới một ngàn kiếp sau, gặp lại người đó sẽ như thế nào? Đối xử ra sao? Tiếp độ ra sao? Nên cái cái gọi là sống có hậu là vừa là đạo đức mà vừa là trí tuệ. Mà ta càng nghĩ tới xa chừng nào về sau chừng nào thì đó gọi là ta trí tuệ càng lớn chừng nấy. Như có một lần các đệ tử của thầy mới hỏi thầy, nói là: "Thưa sư phụ, mỗi khi chúng con làm một việc gì phước thì chúng con đều nghĩ cái quả báo của nó. Mà chúng con biết rằng nghĩ cái quả báo của nó là một cái cũng là một cái tham, cái ích kỷ.
[22:00]Ví dụ bây giờ tụi con lên để con trang trí tượng Phật, trang trí tượng Phật thì tụi con nghĩ ngay đến quả báo về sau là được cái gì?" Được cái gì? Được cái gì? Xinh đẹp nha. Đó là khi ta trang trí tượng Phật, cái ta nghĩ tới: "À, mai mốt mình được đẹp nha." Thì khi nghĩ tới mai mốt mình được đẹp nha, thì đó là một chút tâm gì? Tâm tham, tâm ích kỷ khi mình làm phúc vậy đó. Ví dụ như bây giờ cái mình bố thí ít tiền, thì mình nghĩ tới sau này cái sao? Giàu, phải không ạ? Cái mình thích. Thì như vậy thì cái tâm mà thích đó là tâm gì? Tâm tham, phải không ạ? À, rồi có người có người cái nghe nói đó xây cái chùa, nói:
[22:45]"Dạ, con xin phát tâm con cúng cái bệ." Cái bệ là để đặt tượng Phật lên ngồi đó. "Để chi vậy?" "Dạ, để cho chồng con có cái vị trí ổng ngồi cho cao một chút." Tức là nghĩ tới cái quả báo. Đó là và tâm đó tâm gì? Tâm tham. Nên khi thực, thật vậy, ta làm được việc gì cái là ta nghĩ tới quả báo, mà nghĩ tới quả báo nó lại là một chút gì? Mong cầu, ích kỷ. Thấy là đạo đức, nhưng mà khi nghĩ tới quả báo thì nó lại chuẩn bị cho một cái gì? Mất đạo đức. Ừ, ví dụ bây giờ mình gặp một vị Hòa thượng tôn túc cái mình theo mình hầu. Mình hầu các vị đó, ờ mình bưng miếng cơm, bưng miếng nước, quạt cho vị đó, ờ vậy đó.
[23:25]Cái trong lòng mình nghĩ quả báo, mai mốt mình đi đâu cũng được người ta hầu hạ như vậy nha. Thì tâm đó tâm gì? Đó, cũng tham, thấy không? Mong cầu. Nên các các đệ tử xuất gia của thầy nhìn ra điều đó. Nhìn ra mỗi khi mình làm một công đức cái mình nghĩ tới quả báo, cái giống như mình lại mất đạo đức. Không biết làm sao, mới hỏi thầy. Mới hỏi thầy nói: "Thưa sư phụ, lúc đó tụi con phải làm sao?" Thầy nói: "Thì phải nghĩ thì không thể chối được cái quả báo nó phải xảy ra. Trong nhân quả công bằng, khi ta làm một điều tốt thì quả báo phải xuất hiện. Nhưng mà ta lại nghĩ thêm nữa, ta sẽ dùng quả báo đó làm
[24:02]một việc cho chúng sinh nữa thì ta không bị mất đạo đức." Ví dụ như khi ta bố thí, ta cúng dường thì lập tức một vị Bồ Tát phải hiểu là quả báo giàu sang sẽ đến. Nhưng mà ta nghĩ liền cái kế tiếp liền, lúc đó nếu giàu thì ta sẽ đem tiền đó làm gì? Lại bố thí, cúng dường, giúp người nữa. Khi ta nghĩ tới cái thứ hai đó, cái tâm cái tâm ích kỷ, tham ta nó tan. Rồi ví dụ bây giờ ta lên ta trang hoàng tượng Phật cho đẹp, thì ta cái quả báo sẽ là cái gì? Là ta xinh đẹp. Thì lúc đó ta nghĩ cái gì nữa? Nghĩ làm sao? Dạ, nếu kiếp sau mà con xinh đẹp, nếu kiếp sau mà con là hoa hậu, thì con sẽ làm gì? Con sẽ làm đại sứ bảo vệ
[24:54]rừng, phải không ạ? Tức là nếu mà lỡ mà con thi con đậu hoa hậu thì con sẽ đi nơi này nơi kia kêu gọi mọi người bảo vệ bảo vệ rừng nha, vậy đó. Rồi sau khi con kêu mọi người bảo vệ rừng xong rồi, con sẽ tuyên bố con đi xuất gia, là một hoa hậu đi cạo đầu đi tu luôn. Để làm chi? Thế là để cho mọi người ngạc nhiên, chấn động hết và mọi người hướng về Phật pháp. Thì lúc đó là mình không bị cái cái cái quả báo ích kỷ nha. Chứ còn mình nghĩ ngang: "Ờ, bây giờ mình trang trí tượng Phật, kiếp sau mình đẹp", cái mình ngừng ngang đó rồi thì đúng là mình bị mất đạo đức liền. Mà sau, nhưng mà nếu mình nghĩ sau đó nữa là mình dùng cái sắc đẹp đó để
[25:32]làm cái công đức gì nữa, thì ta không bị không bị cái mất đạo đức nữa. Cho nên mỗi khi mà ta ta trang trí nơi những lễ đài, ta trang trí sân chùa, ta trang trí những nơi công cộng, ta làm đẹp mọi người, ta khen ngợi mọi người, thì cái quả báo đẹp nó sẽ xảy tới. Mà lúc đó nói thêm câu nha: "Dạ, nếu sau này con đẹp, con sẽ làm đại sứ bảo vệ rừng rồi con đi xuất gia luôn." Được không ạ? Hay đòi lấy đại gia?
[26:02]Thì cái mà nghĩ xa nghĩ xôi để trừ những cái tâm xấu của mình, đó gọi là người có gì? Người có hậu. Mà cái người có hậu này ở mức độ con người khác và ở mức độ Bồ Bồ Tát khác. Mà bắt đầu nghĩ đến xa xôi cái mai sau, cái tốt đẹp cho mọi người, cho cuộc đời thì ta bắt đầu là một vị Bồ Tát rồi. Nhớ như vậy. Giờ thầy nhắc lại: Cái khác nhau giữa chúng sinh và Bồ Tát là gì? Cái khác nhau giữa một kẻ phàm phu và bậc Thánh là gì? Bây giờ ai hỏi ta thì ta nói, vì có người ta thấy mình đi chùa quá, người ta hỏi câu này: "Đi tu rồi chừng nào làm Bồ Tát? Tu chừng nào chứng Thánh?" Thì ta trả lời sao? Ta không trả lời là:
[26:54]"Chừng nào phát hào quang là chứng Thánh, làm Bồ Tát", phải không ạ? Ta không trả lời câu đó. Ta không trả lời là: "Tu tới chừng nào mà cứ bay lên nóc nhà được là lúc đó chứng Thánh hay làm Bồ Tát." Mà ta trả lời làm sao?
[27:10]Ta trả lời là: "Tới khi nào mà bạn nghĩ được cái điều tốt đẹp cho mai sau, lúc đó bạn bắt đầu là Bồ Tát.
[27:22]Nghĩ được cái điều tốt đẹp cho mai sau, cho bạn, cho bao nhiêu con người, cho cuộc đời, lúc đó bạn bắt đầu là Bồ Tát." Hôm nay ta nghe cái định nghĩa này ta giật mình chưa? Ta thấy gần gũi không ạ? Thấy rất gần với mình, không ạ? Nhưng mà khó làm không? Khó, vì ta hay quên. Ta hay quên là ta chỉ nghĩ tới việc trước mắt. Còn lỡ nghĩ tới cái quả báo thì là khởi tâm tham liền, đúng không ạ? Đó, cho nên cái khác nhau giữa chúng sinh và Bồ Tát chỉ là cái ranh giới mong manh đó thôi. Khi ta làm một việc gì, ta nghĩ tới mai sau cái sự tốt đẹp lâu dài cho mọi người, ta là người có hậu. Tức là ta dùng cái từ dân gian Việt Nam, ta là người có hậu.
[28:07]Nhưng mà nếu trong Phật pháp thì được gọi là ta bắt đầu có trí tuệ của Bồ Bồ Tát, nhớ như vậy thôi. Thì bây giờ cái điều này nghe rất là dễ, không khó, nhưng cái khó nó là gì? Cái khó nó là trong từng ngày, trong từng việc ta hay bị quên nha. Đụng chuyện chỉ nghĩ tới chuyện trước mắt, đụng chuyện chỉ nghĩ tới cái lợi trước mắt, đụng chuyện chỉ nghĩ tới cái đã tức ngay tức thì mà ta không dằn tâm lại để nghĩ đến điều xa xôi hơn một chút. Và vì vậy, ta cứ mãi là phàm phàm phu. Rồi còn nếu đụng chuyện, ta cứ kìm nén lại, nghĩ tới điều xa xôi hơn thì
[28:52]đó là trí tuệ Bồ Tát.
[28:56]Coi như có người có cái chuyện vậy: Có trong chùa có hai huynh đệ, ông thầy mất để lại cái chùa. Thì theo nguyên tắc là ông sư huynh là ổng trụ trì, đó là nguyên tắc. Thì ông sư đệ thì cứ ở với ông anh mình mà tu. Nhưng ông sư đệ thì ổng nghĩ rằng ổng giỏi hơn. Mà ổng nghĩ là ổng trụ trì cái chùa nó phát hơn là ông anh mình. Ông anh mình lờ khờ quá, sư huynh lờ khờ. Nhưng mà vì nguyên tắc thì ông anh trụ trì, nên bây giờ ổng phải vượt qua được cái nguyên tắc đó để ổng mới giành cái trụ trì. Mà để vượt qua được nguyên tắc đó thì ổng phải vận động, tức là ổng đi ổng bí mật ổng vận động các Phật tử nòng cốt của
[29:37]chùa, ổng đi ổng vận động bên chính quyền, ổng vận động giáo hội. Còn ông sư huynh thì ổng không vận động gì hết. Mà khi vận động như vậy thì ổng nói câu gì? Ổng nói câu gì? Tưởng tượng nghe coi. Mình tưởng tượng coi. Nếu mình là cái ông sư đệ mà muốn giành quyền trụ trì, mình phải đi nói chuyện với Phật tử, chuyện với chính quyền, nói chuyện với giáo hội để mọi người đồng lòng gọi là bẻ gãy nguyên tắc mà giao trụ trì cho mình, không giao ông sư huynh nữa thì mình thường nói câu gì? Nói gì? Nói gì? Phải nói xấu ông sư huynh. Đúng không ạ? Khen mình và nói xấu sư huynh. Chỉ có cách đó thôi, đâu cách nào khác, phải không ạ?
[30:23]Rồi bây giờ, mà nói xấu tới mức độ nào để mà người ta phải chán ghét ông sư huynh đó? Phải không ạ? Ví dụ bây giờ nói bây giờ gặp người Phật tử, ông người Phật tử này hay cúng dường chùa mới nói câu này: "Thầy nói thật cho cho ông nghe, sự thực là sư phụ mất đi rồi, giờ có hai huynh đệ. Cho nên thầy rất là lo cho cái vận mệnh của chùa. Chùa này ngày xưa là bao nhiêu người đóng góp, mà nhất là ông, ông là người đóng góp cho chùa này nhiều lắm, thầy rất là thương. Mà nếu ông sư huynh ổng trụ trì thì cái chùa nó sẽ hoang tàn. Ổng không biết giáo hóa, Phật tử họ chán ngán họ bỏ đi thì như vậy phí bao nhiêu công lao của thầy tổ, của đàn na." Câu nói đúng không ạ?
[31:05]Nhưng mà đó là nhẹ. Mà ổng thấy ông kia nói không, ông kia không xi nhê gì hết trơn á, thấy mặt ông kia cứ tỉnh bơ à, ổng thấy nói xấu mức độ đó không ăn thua, ổng phải tăng cái cấp độ lên. Ổng nói làm sao? Nói: "Ông sư huynh vậy chứ ổng là người coi như nham hiểm lắm, tham lam, tàn ác." Tăng cấp độ lên, thấy không? Để cho người ta mới thấy: "Ủa, nếu mà ác độc thì không trụ trì được." Rồi, mà ổng nói tới đó rồi mới thấy ông kia nhíu mày thôi chứ ông kia cũng chưa động tâm. Ổng phải tăng cấp độ lên. Tăng cấp độ lên, ổng nói: "Ổng nói coi vậy chứ lúc tu hành chứ không thanh tịnh, ổng có lén có bồ có bịch, có vợ con riêng." Ông kia
[31:39]mới ông chủ nhà mới giật mình, thấy không? Ông Phật tử bắt đầu giật mình: "Ô, tu mà tới mức độ này là hết xài." Thì như vậy, ta thấy rằng để có thể được việc cho mình thì những lời nói nó làm sao? Có thật, còn thật nữa không? Hết thật rồi. Bắt đầu nói dối rồi. Mà nói xấu thường là nói dối. Nói xấu thường là nói dối. Cho nên, giữa một người cứ chuyên nói xấu người khác và một người chẳng nói xấu ai, thì nếu ta bình tâm, ta khách quan, ta thấy cái người đạo đức chính là người gì? Im lặng không nói xấu ai. Còn cái người nào mà cứ hay nói xấu, đạo đức phải coi lại. Bởi vì để đạt được việc mình, họ phải tăng cấp độ lên từ từ.
[32:19]Thì ở đây á, bắt đầu ổng cứ đi ổng nói như vậy tới tai ông sư huynh. Thì bây giờ ông sư huynh này đó, nếu ổng là phàm phu thì ổng phải làm sao? Ổng làm sao? Ổng nói lại. Đúng không ạ? "Nói tôi không có chuyện đó đâu. Thằng đó nó tham, nó em tui mà nó muốn giành chùa, nó vậy chứ nó hư lắm." Ổng kể từ nhỏ lớn nó hư sao? "Hồi nhỏ nhỏ coi như là ông thầy cho mấy cái áo đi nó giành cái áo đẹp." Bắt đầu ổng mới kể đó, đấy chống qua chống lại. Thì như vậy toàn bộ người ta nghe hai huynh đệ nói qua nói lại thì người ta nghĩ đạo Phật là sao? Còn có người tu tốt không? Hết rồi, người ta bỏ đạo luôn. Nhưng ông sư huynh ổng nghĩ tới cái hậu đó, ổng cắn răng ổng chịu đựng. Để chi?
[33:07]Để nếu mà Phật tử có người có trí tuệ mà đánh giá đó, thì chỉ nghĩ xấu ông sư đệ thôi. Để còn tin rằng trong đạo còn có người chân tu. Chứ còn nếu ổng nói lại, thì người ta nhìn vô người ta thấy đạo Phật hết rồi, không còn người chân tu. Nên cái ổng kìm nén ổng giữ lại, vì ổng nghĩ đến cái hậu, vì ổng nghĩ đến cái sự đánh giá khách quan của mọi người mà ổng không trả lời một tiếng nào, mà ai hỏi ổng chỉ khen thôi. Ai hỏi bây giờ: "Cái ông sư đệ đó ổng nói vậy rồi thầy thấy làm sao?" Ổng nói: "Ừ, ổng cũng nói cũng đúng, không sai. Thôi cho ổng lanh, ổng mà trụ trì chùa này cũng có thể tốt hơn." Ổng lại khen luôn.
[33:45]Thì khi người ta rút ra đứng lại người ta so sánh hai người, thì người ta còn niềm tin với Phật pháp, phải không ạ? Người ta nghĩ rằng trong đạo còn có người chân tu. Chứ còn bây giờ ổng nói xấu lại rồi người ta nói: "Ủa, trời, trong chùa kìa, nói qua nói lại. Đạo Phật tu bao nhiêu năm không có tiến, như vậy mình theo đạo Phật làm chi?" Phải không ạ? Đó, cái đó. Nên đây chỗ cái người phàm phu và Bồ Tát chính là chỗ này. Chính là nghĩ tới đại cuộc xa xôi hơn. Và đó là Bồ Tát, đó là người có hậu. Thì cái câu chuyện đó là một câu chuyện có thật. Mà cái xử sự câu chuyện đó là thế này: trong một đêm thanh vắng, 3 giờ khuya thức dậy,
[34:24]ông sư huynh ổng xách hai bộ đồ ổng đi mất luôn. Ổng nhường cái chùa cho ông sư đệ, không nói tiếng nào.
[34:39]Nên ở đây những cái điều mà được gọi là có hậu, bây giờ ta sẽ liệt kê với nhau một số điều mà để gọi là người sống có hậu. Ta khiêm tốn, ta gọi là ta tu tập để được là một người sống có có hậu. Nhưng mà nếu như một người biết thì ta phải hiểu rằng đó là ta tu tập trí tuệ của của Bồ Tát. Ta biết. Nhưng mà bây giờ ai hỏi ta, nói: "Lúc này chị tu cái gì?" Nói: "Dạ, tui tu lúc này tui tu trí tuệ của Bồ Tát đó." Nói vậy nghe nó nổ quá, chết người ta. Cho nên mình nói khiêm tốn thôi. Nói: "Lúc này tu làm sao?" Nói: "Dạ, tui tu tập tui ráng sống cho có hậu." Thấy mình nói vậy, nhưng mà nó là đúng là đó, đó là trí tuệ của Bồ Tát.
[35:22]Nhưng mình nói nhẹ nhàng thôi, nghe không? Chứ mai mốt về, lát nghe giảng xong về nói: "Nha, lúc này tui tu trí tập tuệ của Bồ Tát", là chết hết á. Chết á. Nên nói là: "Tôi chỉ ráng tập sống người có hậu thôi." Nhưng à đó là Bồ Tát đó. Bây giờ ta ta sẽ ta sẽ kể ra một số điều mà được gọi là có hậu. Thứ nhất, là cái người biết ơn và nghĩ tới việc đền ơn. Nha! Trong cuộc đời mình vậy, đã nhận ân nghĩa của ai rồi, không quên.
[35:55]Và có khi ta có thể đền ơn được và có khi ta không đền ơn được, vì ta không gặp lại người đó được hoặc ở trong hoàn cảnh mà không thể đền ơn được. Có nhiều cái hoàn cảnh: người đó còn sống đó, ta biết ơn đó, mà lúc này không đền ơn được. Nhưng ta không bao giờ được quên ơn và nguyện với lòng là thôi ta tu tập thì cái công đức lành ta hồi hướng về cho người đó. Và nguyện lòng ở một kiếp khác gặp lại, mình sẽ ráng hết sức sống tử tế với với người đó, nguyện lòng. Dù có khi không làm được, còn nếu có cơ hội làm được thì đền ơn liền, còn không làm được, không đền ơn được, vẫn giữ ơn đó trong lòng, vẫn chúc nguyện cho người ta.
[36:39]Đó là người có hậu, bên ngoài chưa thấy gì hết nhưng trong tâm mình phải ghi ghi khắc điều đó. Đó là một cái cái ví dụ. Cái điều thí dụ thứ hai nữa là:
[36:53]những khi xích mích đừng nói cạn lời, mà phải nghĩ đến lúc gì? Hết giận còn nhìn nhau. Nha! Những lúc xích mích. Vì cái chúng sinh mà khờ nhất là khi xích mích nói cho đã miệng, nói cho cạn lời, rồi ba hết tình luôn. Mà trên đời này cái người mà cứ nói cho đã miệng, nói cho cạn lời, sau này không ai sống với mình được, trở thành người cô độc.
[37:32]Ví dụ như thầy đến cái chùa đó vậy, cái chùa đó cái thấy ông thầy đó ổng cũng có năng lực, ổng cũng lanh lợi mà không ai đến làm đệ tử được. Rồi thường á hỏi thầy: "Sao ủa không có ai xuất gia với thầy?" Nói: "Thưa thầy, cái cung nô bộc con kém. Trong tử vi con đã nói như vậy, cung nô bộc không có nên không có đệ tử." Cái đó là nói theo tử vi, còn nếu theo nhân quả là gì? Nói theo nhân quả thì nó có nhiều lý do để một người phải cô độc, nhưng trong đó nó có một cái nguyên nhân của sự cô độc là gì? Là lúc giận tới đâu nói cạn lời cho tới đã miệng tới đó. Thì nói xong ba hết tình luôn. Mà gặp ai mình cũng nói cái kiểu xa sả xa sả, hễ giận gặp ai mình cũng nói xa
[38:16]sả cho cạn lời, thì sau này hết tình rồi, ba hết duyên với chúng sinh luôn. Không ai tới làm đệ tử, không ai tới làm bạn hữu, không ai tới kết thân với mình nữa. Vì ở kiếp trước mình nói cho đã miệng, nói cạn lời và dứt tình luôn. Tại sao người ta đến làm đệ tử mình? Vì còn tình với nhau từ kiếp trước. Đúng không ạ? Vì còn tình. Nó không hết tình. Mà tại sao còn tình? Bởi vì có những lúc mình không bằng lòng, mình không có nói cạn lời. Mình nói vừa đủ thôi. Nói để còn giữ cái tình, nói để nhắc nhở, để dạy dỗ, để khuyên lơn. Nên cái tình còn, và vì cái tình còn nên khi kiếp sau trở lại, mình bạn hữu đông, đệ tử đông, đồ chúng đông.
[39:01]Cho nên cái người mà cái miệng mà cứ nói xa sả cho hết lời, cho cạn lời, cho cạn tình, thì người đó kiếp sau cô độc. Mà cô độc cũng là gì? Là một nỗi khổ đó chớ, chớ không phải không đâu. Nên bây giờ chúng ta kiểm lại trong cuộc đời mình coi, những lúc mình giận hờn có nói cạn lời, dứt tình chưa? Có không? Có bị đó. Và như vậy ở một mảng đó ta không còn duyên với chúng sinh nữa. Còn khi mà có xích mích, có giận hờn, ta kìm nén mình lại, không nói cạn lời để không dứt tình, thì duyên với chúng sinh cứ còn, mà sau này đồ chúng mình được được đông. Đó là bí quyết á, được không ạ? Dễ làm không? Mà đó là Bồ Tát á.
[39:48]Đó Bồ Tát biết kìm nén, biết giữ tình, giữ duyên với chúng sinh, mà sau này có đông đồ chúng để hóa độ. Nha, đó, bí quyết nằm chỗ đó, cái nhân quả tinh vi nằm ở chỗ đó như vậy.
[40:02]À ví dụ có cái người họ nói câu này: "Những gì mà ta không muốn cho kẻ thù biết, thì đừng cho bạn thân biết." Hay chưa? Thâm thúy. "Những gì mà ta không muốn cho kẻ thù biết, thì đừng cho bạn thân biết." Tức là ta có những điều xấu hay những điều tốt, những bí mật. Điều xấu, tốt, bí mật là sao? Ví dụ như cái ông đó là cán bộ quan chức, nhưng mà trong những lúc lạc lòng ông bỗng nhiên ổng có vợ bé, có con riêng, và ổng giữ rất kín. Cất nhà ở đâu đó, thì nếu như vậy đối với cái cái kỷ luật là sao? Ổng bị vi phạm kỷ luật phải không ạ? Nói với pháp luật, ổng cũng bị vi phạm pháp luật. Mà nếu nói với đạo đức gia đình, cũng như xong luôn, tiêu.
[40:50]Nhưng mà yêu quá, kềm không nổi, thế là đành phải có thêm vợ vợ bé rồi có con rồi cất nhà ở đâu đó không biết. Đó là chuyện bí mật mà ổng không muốn cho kẻ thù biết. Kẻ thù biết họ khêu ra là ổng mất chức liền, đúng không ạ? Người đố kỵ, tranh giành rất là nhiều. Nên ổng chỉ tâm sự với người bạn thân nhất thôi. Nhưng mà đó là vi phạm một điều: "Những điều gì ta không muốn kẻ thù biết, đừng cho bạn thân biết." Vì sao vậy? Vì sao vậy? Vì sao vậy? Vì đời vô thường, thay đổi, nay vầy, mai khác, không biết sao cả. Nay là bạn thân mình, chứ ngày mai xích mích một cái, nó thành kẻ thù liền. Đời thay đổi mà. Không biết chừng được.
[41:33]Con người ta nay là bạn, mai là thù, không biết chừng. Chúng sinh là như vậy. Mà đó là chúng sinh, đó là phàm phu. Còn cái người có hậu là sao? Nếu không còn làm bạn, đừng làm kẻ thù của nhau, không hại nhau. Ví dụ cái người đó họ vì ai đó, họ rỉ rỉ tai nói xấu, họ không chơi với mình nữa, họ không kết bạn với mình nữa, thì mình làm sao? Cũng nguyện không làm kẻ thù với họ, không nói xấu họ, không hại họ. Đó là Bồ Tát. Còn chúng sinh, không làm bạn với tôi, nó nghỉ chơi tôi, tôi nói xấu nó liền, tôi hại nó liền, tôi là kẻ thù nó liền, những bí mật của tôi đã biết từ nó trước giờ, tôi cho thiên hạ biết hết để trả hận vì nó nghỉ chơi với tôi, đó là phàm phu.
[42:19]Còn Bồ Tát thì sao? Không làm bạn thì cũng không trở thành kẻ thù, kìm nén như vậy. Nên cái người Bồ Tát là vậy, ta không để cho cái biến động cuộc đời làm cho mình thay đổi, mình phản bội. Dù không còn làm bạn, nguyện sẽ không là kẻ thù. Đó là người sống có có hậu. Thế còn người đời, chúng sinh vậy, buông nhau ra cái là nói bậy liền. Cho nên vừa rồi mới hôm qua mình có cái bài báo: "Không yêu nhau được nữa thì cũng đừng thù nhau", hơ, có bài báo mới hình như báo Thanh Niên mới đăng hôm qua. Thì thầy không có đọc, tại ba chuyện yêu đương tào lao thầy cũng không quan tâm, nhưng mà thầy đọc thấy cái tựa thấy cũng
[42:59]thú vị, hễ không yêu nhau nữa thì đừng đừng làm kẻ thù. Mà cái bài này nhạc sĩ Bảo Chấn, ổng cũng vậy, ổng cũng viết có cái bài, bữa ổng cũng nói, ổng nói ổng quan sát, ở cái tuổi ổng quan sát ổng thấy nhiều lứa đôi, bữa nay yêu nhau nói tha thiết, nhưng tới chừng xa nhau chia tay cái quay lại nói xấu nhau tùm lum hết. Nên ổng thấy con người ta tiểu nhân và tầm thường quá, ổng viết cái bài "Nếu có chia tay suốt đời", gì đó, tức là nếu có xa nhau rồi cũng đừng làm kẻ thù nhau, thầy cũng không nhớ bài, về nhạc tình đó là thầy cũng không có học lắm, đại khái là như vậy. Còn Bồ Tát thì sao? Ví dụ lúc đó hết duyên nhưng mà để đó,
[43:38]không làm kẻ thù, vì biết đâu năm kiếp sau quay lại gặp nhau lại. Trong thời Đức Phật, có cái có cái bà cư sĩ,
[43:49]bà đến bà học đạo với với Phật. Bà về bà tu thiền xong bà chứng luôn quả A-na-hàm luôn. Tức là cư sĩ mà chứng A-na-hàm. Vì chứng A-na-hàm nên bả nhớ lại khoảng vài trăm kiếp trước. Thì lúc đó bà mới phát tâm, bà không xuất gia nhưng bà phát tâm là bây giờ bất cứ vị Tỳ-kheo nào mà cần hộ trì để chuyên tu thì bà nuôi hết, cúng dường. Khi bả phát tâm như vậy thì có nhiều vị Tỳ-kheo mới về tới chỗ của bà, đó nói là à sư muốn tu, thôi bà giúp sư, thế là bà hoan hỷ bà cất những cái dãy nhà, cất dãy nhà đó, tới ngày là bà cho người dâng cơm hầu nước, các sư chỉ việc tu thôi. Nhưng mà các sư tu rồi mới thấy lạ thế này.
[44:33]Trong lúc mà trong đời sống mình, nhiều khi ước ao: "Bữa nay ước gì có món cà ri ha". Là ngày mai bả cho người mang cà ri tới cúng liền. Hôm nay bị cái tự nhiên cái hôm nay người trong người hơi ốm nè, nó phải ước gì có cái nước tắm nêm mà nó nấu loại cỏ, loại sả nè, bông thơm rồi đó cho nó... Là buổi chiều đó bả cho người tới mang tới cái nước nước nước nấu bằng cái loại hoa, loại cỏ mà để tắm chữa bệnh liền. Rồi cái khi cái cái cái khăn lau mà cái toạ cụ nó ngồi nó sờn, ổng ngồi: "Chà, cái này nó sờn quá, có cái tấm vải mới dày dày để lót làm toạ cụ". Thì chiều đó bả cho người mang tới liền. Mấy ổng giật mình nói:
[45:11]"Trời, ủa bà này sao mà mình nghĩ cái gì trong tâm mà bả biết hết trơn vậy nè?". Thì khi mà mãn cái mùa tu, các vị trở về lại tịnh xá mới đồn với nhau: "Ồ, cái bà đó bả hộ trì tu hành tuyệt vời lắm, mình muốn cái gì bả đáp ứng cái đó". Thì có một cái ông Tỳ-kheo, cái ông sư giúp sư tu ha, nhập thất, bà nói: "Vâng, sư lại đây nhập thất". Bà cất cho ổng cái nhà đàng hoàng ổng nhập thất. Thì đúng như vậy, hễ ổng muốn cái gì là bả đem tới cái đó. Động trong tâm thích ăn cái gì, thích nay ăn dưa leo, đem dưa leo, thích rau muống là, thích tương bần là đưa tới tương bần, thích cà pháo là đưa tới cà pháo, đại khái vậy.
[45:48]Ờ, cái ổng tu một thời gian ổng chứng A-la-hán luôn. Ông này cũng đặc biệt. Chứng A-la-hán rồi bắt đầu ổng nhớ lại từng kiếp, từng kiếp. Bất ngờ ổng nhớ lại là ông với bà từng là vợ chồng. Từng là vợ chồng. Kiếp này không quen biết gì nhau hết, nhưng mà không ngờ kiếp xưa từng là vợ chồng. Thì lúc ổng đang nhập định để ổng nhớ từng kiếp thì bà cũng nhập định, bà đi theo cái tâm của ổng luôn. Tức là ổng nhớ tới kiếp nào bà cũng theo cái tâm đó theo kiếp đó, hai cái tâm ngồi hai chỗ, bà đang nhập định ở trong cái nhà bà, ổng thì nhập định ở ngoài cái cái thất của ổng, nhưng mà ổng nhập tới ổng nhớ tới kiếp nào thì bà cũng theo từng kiếp, từng kiếp.
[46:26]Thì trong đó có một kiếp, ổng thấy rằng trong kiếp đó bà ngoại tình, bà hại ổng. Lúc đó bà khởi cái tâm là tìm cách là đuổi ổng ra khỏi nhà để bà được sống với cái người tình của bà. Ồ! Ngay lúc đó ổng ổng dừng lại ở kiếp đó hơi lâu. Khi nhớ tới cái kiếp đó, ổng dừng lại kiếp đó hơi lâu để ổng quan sát cái người mà ngày... kiếp này mình mang ơn, ta là đang giúp mình tu, mà kiếp đó lại là người vợ mình không chung thuỷ. Thì ổng tới ngang chừng đó cái lập tức bà trong kia bà gửi cái tin qua liền, bà nhắn tin không phải bằng điện thoại di động mà bà gửi một cái tin qua bằng cái tâm linh. Nói: "Nói ông...
[47:06]ngài hãy quan sát thêm ba kiếp nữa". Thế là ổng ổng lui ổng nhớ thêm, nhớ thêm lui ba kiếp nữa thì ổng phát hiện rằng cũng cái ba kiếp trước, hai người cũng là vợ chồng, mà bà hy sinh cho ổng rất nhiều. Trong kiếp đó có một lần là lúc mà ổng bệnh thì bà chạy đôn chạy đáo, tất ta tất tưởi, làm bao nhiêu điều cực nhọc để mà chạy thang thuốc chữa bệnh cho ổng. Và cái lúc đó nó bù lại cái kiếp mà sao? Là ổng bà không chung thuỷ. Thì sau đó thì ổng mới nhớ tiếp tục cho tới vô lượng kiếp, ổng chứng A-la-hán luôn mà. Sau khi ổng xuất định ra, bà tới bà thăm ổng, bà quỳ xuống, thì bà biết ổng chứng cao hơn bà.
[47:47]Bà quỳ xuống, bà nói: "Hôm nay xin mừng sư đã giải thoát, nhưng có những điều thì con cũng chưa có thông hết. Bởi vì cái cảnh giới con chứng chỉ ngang chỗ này". Thì bà mới hỏi, thì ổng mới giải thích cho bà nghe về cái cảnh giới của A-la-hán thì bà không hiểu nổi, nhưng bà chỉ cảm nhận thôi. Ổng nói rằng khi một vị chứng A-la-hán thì nó siêu tuyệt như thế nào, chứng được tam minh lục thông như thế nào. Còn bà chỉ là A-na-hàm. Vậy, nhưng mà sau đó thì họ từ giã và ổng quay trở về lại với tịnh xá, một người đã chiến thắng, chứng được A-la-hán. Thì qua cái câu chuyện này, ta thấy chúng sinh trầm luân qua nhiều kiếp, thực sự mà nếu ta nhớ hết ta bẽ bàng lắm nha.
[48:30]Kiếp này làm bạn, kiếp kia làm làm thù, không biết đường á. Kiếp này làm nam, kiếp kia làm nữ, không biết đường. Lạ như vậy. Cho nên vì vậy mà khi một vị Bồ Tát có trí tuệ, họ không chấp cái kiếp hiện tại vì biết rằng kiếp hiện tại cũng chỉ là một bước đi trong cái đường luân hồi vạn dặm, coi vậy chứ rồi sẽ qua. Rồi sẽ qua là sao? Ví dụ bây giờ nói những lời yêu thương nhau, say đắm, cũng chỉ là lúc này thôi, chứ lúc khác coi chừng hết. Nên có nhiều cặp vợ chồng nói: "Bây giờ vợ chồng em hết lửa". Ta có nghe chuyện đó không ạ? Tự nhiên sao nó lạnh nhạt, không thương ổng như ngày xưa. Hồi xưa gặp ổng nhớ quá đi, một ngày mà không nhe...
[49:14]gặp ổng được, muốn điên lên được. Còn bây giờ ổng sờ sờ ở trong nhà, gặp thấy phát chán à. Có không ạ? Bụng thì phệ, mặt thì sệ ra, tối ngày cầm tờ báo, phì phèo điếu thuốc, dòm thấy dễ ghét gì đâu. Còn hồi xưa ổng cười, ổng ga lăng, ổng nhã nhặn, lâu lâu ổng tặng cho, ổng hái hoa, ổng không có tiền thì ổng hái lén hoa hàng xóm nhà ổng đem tặng em, nhớ ổng vô cùng. Đó, bây giờ dòm mặt phát ghét, đó. Tối ngày cứ coi bóng đá, cứ vô vô hoài đó. Thì cái bây giờ có nói những lời yêu thương nhau say đắm coi vậy cũng chỉ là một giai đoạn. Rồi cũng vậy, bây giờ họ phải hận thù, gay gắt cũng chỉ là một giai đoạn.
[49:53]Mà nếu khi mà ta tu vượt lên trên, công đức ta phủ trùm, thì những cái điều mà cái sự ghét bỏ chúng sinh từ từ nó thay đổi, nó nhiếp lại hết, nó trở thành sự yêu thương, quý mến cả. Nên nghĩ như vậy mà lòng một vị Bồ Tát sao? Bao dung, độ lượng và tha thứ. Đó gọi là nghĩ đến cái sau, nghĩ đến cái hậu, không có mà bám chấp nơi hiện tại. Thấy người ta yêu thương mình tha thiết cũng không chấp, coi vậy chứ ít bữa ghét bây giờ, nên không có kiêu mạng, không ỷ lại, rồi thấy người ta ghét mình á, nói coi vậy chứ mai mốt cũng hết bây giờ. Nhiều khi lúc nào đó họ lại hiểu ra, họ lại quý mình. Cái tình đời là vậy, cuộc đời là vậy và luân hồi
[50:35]là vậy, coi vậy chứ không có gì chắc cả. Cái chắc nhất chính là gì? Là cái nội tâm giải thoát của ta mà thôi. Nên mình thấy mình ngồi nghe yên tịnh như vậy chứ bắt đầu nó ve kêu lên cái ồn bây giờ. Mà thấy ve kêu vậy chứ lát nín bây giờ, nó vậy, rồi.
[50:54]Mà bây giờ thế này, nghĩ cái hậu là vậy ha.
[51:00]Ví dụ như ta thấy cái người đó họ có khuyết điểm đó là chanh chua, đanh đá. Ở đây có ai chanh chua đanh đá không ạ? Hơi bị nhiều, hơi bị nhiều.
[51:16]Thầy thầy thầy nhớ cái người Hà Nội thanh lịch đó, người Hà Nội ví dụ như họ có giận gì họ cũng khéo nói chứ không có sỗ sàng, không làm tổn thương người khác. Ví dụ bây giờ gần chỗ ta ở có cái người đó đanh đá, chua ngoa. Mình ghét không ạ? Ghét. Mình chê không ạ? Chê. Thì đó là bình thường. Nhưng một bậc Bồ Tát thì không nghĩ vậy, mà bậc Bồ Tát thì nghĩ thế này: "Bữa nay nó chua ngoa á nhưng mà nếu ngày mai mình đưa đến chùa Kim Sơn Quả Cảm, gặp ni sư giáo hóa được, mai mốt hết chua ngoa." Nghĩ tới cái lúc người ta hết lỗi. Cho nên bây giờ có chê có trách cũng sao? Cũng cũng không có gì? Không có cạn lời.
[52:12]Vì nghĩ đến lúc người ta hết lỗi, nghĩ đến lúc người ta hết lỗi. Cuộc đời nó lạ như vậy, là ngày nay thấy người ta có lỗi có khi ngày mai người ta đổi mất rồi. Cho nên mình chê ai đừng chê cạn lời, trách ai đừng trách cạn lời vì có khi người ta đổi rồi. Ví dụ như có người nói nói: "À nhớ nhớ nhớ cái thằng Sơn trong xóm không?" Nói: "Nhớ." Nói: "Ồ cái thằng đó, úi trời ơi nó hư lắm, lì lợm leo như nhà người ta nó ăn trộm ăn cắp mà nó nói bậy nói bạ không." "Rồi sao rồi?" "Nay đi tu rồi." Vô chùa tu rồi. "Nó mà tu cái gì?" Không, nó tu rất đàng hoàng á. Ta thấy có những có trường hợp như vậy. Con người ta vẫn có thay đổi.
[52:59]Nên vì vậy, ta nhớ điều này mà nghĩ đến cái hậu mai sau. Hễ còn được làm thân người, con người ta cũng không phải là xấu hết thuốc chữa nha. Thấy nay có nhược điểm nha, mai mốt họ vượt qua được, mà khi mình nghĩ đến cái hậu, mình hi vọng ở một ngày mai mà họ vượt qua được, cho nên bây giờ có trách nhau cũng không không cạn lời nha, còn nghĩ đến cái hậu mai sau. Đó là ta ta sống có hậu như vậy ha.
[53:30]Rồi ở đây ai trong đây mình ai là người giàu ha? Người giàu là gì? Người giàu tức là người khi mà tiêu xài hết những nhu cầu căn bản của mình vẫn không hết tiền, đúng không ạ? Tạm gọi là người khá giả, giàu có. Nghĩa là bây giờ ngày ăn ba bữa ngon, tương đối mặc đồ lành lặn đẹp, sắm được xe, nhà cửa đã cất rồi, vẫn còn tiền thì đó gọi là người người giàu nha. Thậm chí có cần mình trích tiền ra để cúng dường, bố thí, đóng góp cho khu dân cư, xây nhà tình nghĩa vẫn còn tiền thì người đó là người người giàu. Nhưng mà thế này, hãy nhớ một điều thế này: ông bà mình có nói câu rất hay, "Không ai giàu ba họ,
[54:20]không ai khó ba đời." Câu đó là một cái câu đúc kết kinh nghiệm rất hay, mà đạo lý cũng là như vậy, mọi chuyện trên đời đều vô thường, không có gì cố định. Nên khi ta giàu thì phải nghĩ tới lúc ta nghèo. Sống như vậy đó. Khi ta giàu, hãy nghĩ tới lúc ta nghèo, hãy sống như ngày mai mình không còn tiền. Được không ạ? Nghĩ cái đó nó hay lắm, nó được mấy điều như thế này: thứ nhất, mình không kiêu mạn nha. Ví dụ bây giờ mình cất được cái nhà to, có được chiếc ô tô, ăn uống, quần áo lành lặn, con cái đi học đàng hoàng, nhưng trong tâm cũng nghĩ là ngày mai mình không còn tiền. Cứ ám thị như vậy, cứ nghĩ như vậy,
[55:05]cứ tưởng như vậy, cứ quán chiếu như vậy mà sống. Cho nên khi ta thấy một cái người nghèo, một người bạn nghèo khổ họ tới thăm ta, quần áo họ sơ sài, nhưng mà nếu mình nghĩ rằng: "À, mình giàu, người kia nghèo" thì cái thái độ mình đối xử làm sao? Nó có gì? Nó có chênh lệch, hơn thua và coi thường. Nhưng nếu mình là người Phật tử, mình đang tu cái hạnh Bồ Tát, mình nghĩ như ngày mai mình sẽ sẽ nghèo thì bây giờ cái người nghèo đến, mình có đối xử tệ bạc, có hắt hủi người ta không? Không. Nhờ cái ý nghĩ rằng sống như là ngày mai mình sẽ nghèo thì tự nhiên mình cũng vui vẻ, ta ân cần và trong cái thái độ nó có cái bình đẳng.
[55:46]"À, thôi ngồi đây với tôi uống ngụm nước." Mình cũng ngồi cái bàn đó, họ cũng ngồi cái bàn đó, uống chung cái ly nước đó. Như vậy đó, ngồi nói chuyện vãng mà mình coi coi có cái áo nào mình cho được lấy áo, "Thôi anh lấy áo này về mặc giúp nha." Đó, nó vui vẻ. Sống như ngày mai mình sẽ nghèo thì mình được cái gì? Được cái khiêm hạ, không kiêu mạn là cái thứ nhất. Cái thứ hai, mình được cái thứ hai nữa là gì? Là tiết kiệm, không dám phung phí. Còn cái người mà nghĩ rằng cái mình giàu còn lâu lắm thì tự nhiên bây giờ chắc chắn xài phí. Đúng không ạ? Nghĩ rằng mình khó hết giàu, khó nghèo được lắm,
[56:20]cho nên bây giờ có những điều không cần vẫn mua, có cái không xài cũng xài, rồi có cái ăn không hết thì đổ đi. Những cái đó tạo thành tội, cái đó nghèo liền á. Nên có cái chuyện vậy, có cái người đại gia nghìn tỷ, cái thời buổi mà bây giờ mà có một nghìn tỷ đồng thì làm sao? Mình sống tới chừng nào mới hết cái nghìn tỷ đó? Nói tới đời cháu cố, cháu chắt tôi cũng không hết nữa. Phải không? Người ta chỉ cần một kiếp người ta có được hai tỷ thôi, làm vốn là sống cả đời rồi, còn đây tôi có nghìn tỷ trong tay thì tới đời cháu chắt, cháu cố, cháu cháu cố ngoại, cố tổ thôi cũng không hết tiền nữa, đừng có nói.
[56:59]Nhưng mà nếu cứ nghĩ trong đầu là: "Tôi chết rồi, tài sản này con cháu năm đời tôi xài chưa hết" thì coi chừng ba năm sau phá sản hết tiền liền.
[57:11]Giống như có một cái hãng á vậy, trong một đêm mất 5 tỷ đô la vì chứng khoán bất ngờ rớt giá trong một đêm. Lạ như vậy. Rồi có một đại gia vậy, lúc mà đang đương thời xài sang, bây giờ phải bỏ qua công ty đó về vườn mà ở luôn, mất hết tiền. Rồi có một cái cô Việt kiều đó bên Mỹ, không biết làm cái gì mà được 5 triệu đô la tài sản. Ai hỏi nói: "Tiền của tôi sống tới đời con đời cháu không hết nữa." Nhưng mà chỉ 5 năm sau không còn đồng nào, trốn luôn. Vì đầu tư một cái, lấy cái số tiền ra đầu tư á, bỗng nhiên thua lỗ, mất hết sạch luôn. Nên không ai nói trước được ngày mai. Mà để ta kiểm đức, đừng bị tổn phước, đừng bao giờ khoe khoang tiền
[57:56]của mình lâu dài, đừng bao giờ nghĩ rằng mình giàu giàu mãi, nên phải sống như là ngày mai mình sẽ nghèo, nhớ như vậy nha. Cứ tâm tâm niệm niệm nghĩ rằng ngày mai mình sẽ nghèo, sống như vậy mà mà sống. Còn bây giờ thì mình vẫn còn? Vẫn còn giàu. Mà hỏi là chối, trốn mất. Nhưng mà nhớ, sống như ngày mai mình sẽ nghèo. Rồi khi uống một ly nước thì như thế nào? Thì nghĩ đến ngày mai trên đời này không còn nước nữa, tất cả đều khô cạn. Tiết kiệm từng chút như vậy, chứ đừng có vặn vặn chai nước ra uống nửa chai bỏ đó, không ai uống được nữa rồi bỏ phí đi luôn. Rồi cứ xịt nước lên, xịt rửa xe rửa đồ rửa nhà rửa đồ
[58:46]thoải mái, giống như nước là vô tận, đó là cái ác á. Nên khi cầm một ly nước, cầm cái vòi nước lên, bước vào phòng tắm phải nghĩ đến như là ngày mai trái đất này khô cạn. Nghĩ như vậy mà mà xài, sử dụng nước. Tiền cũng vậy, nước cũng vậy, cơm cũng vậy, tình bạn cũng vậy, đồ chúng cũng vậy, đệ tử cũng vậy. Ví dụ cái người đó cứ nghĩ rằng mình có đệ tử đông, rồi cái nói: "Ôi xời, tôi đệ tử đông lắm, quơ tay cái làm được việc." Chết á. Phải nghĩ như ngày mai mình không còn một người nào, cho nên yêu quý từng người một mà còn đứng trước mặt mình. Nha, cứ mỗi một người dù em bé, cụ già, người giàu, người nghèo, ai tới mình mình cũng trân trọng, cũng yêu quý hết.
[59:35]Nghĩ như là ngày mai không còn ai ở với mình nữa, mà trong giây phút hiện tại sống với nhau mình yêu quý từng người một. Phải hiểu như vậy, nha. Cơm như vậy, ăn một bát cơm phải nghĩ đến như là ngày mai mình không còn một hột gạo, mà phải yêu quý từng cái muỗng cơm mình đưa vào miệng rồi mình nhai như vậy, ta hiểu như vậy. Đó là người sống có cái cái hậu như vậy.
[1:00:02]Trong cái sống có cái hậu như vậy nó thuộc về đạo đức, về tử tế. Nhưng hễ là đạo đức tử tế rồi thì nó xuất hiện cái quả báo của nó là gì? Là trí tuệ khôn ngoan. Trí tuệ khôn ngoan là làm sao? Tức là sự cảnh giác. Thương ai vì thương, tin ai vì tin, cũng phải để lại một chút bất ngờ, đề phòng sự bất ngờ phản bội. Không có tin ai hết, cũng thương không thương ai dốc hết lòng ra. Cái hậu không biết được ngày mai như thế nào. Nên ông bà mình dặn á, thì là có tin ai nhưng cũng phải để dành một chút cái chữ ngờ, biết đâu quân tử mà trở cờ khi nao. Không lường được, vì họ chưa chứng Thánh thì tâm phàm phu vẫn thay đổi.
[1:00:56]Chỉ khi nào họ chứng Thánh từ Tu-đà-hoàn trở lên thì con người đã hết thay đổi rồi. Con người đó sắt son, chung thủy, trung kiên. Con người đó có chết thì chết, không bao giờ thay đổi. Nhưng mà nếu chưa chứng từ Tu-đà-hoàn trở lên thì thay đổi không ạ? Có thể thay đổi ạ. Nên ta tin ai, thương ai trong cuộc đời này cũng phải dè chừng một chút. Không biết ngày mai ra sao, đó là sự khôn ngoan trong cuộc sống này. Biết bao nhiêu cặp lứa đôi thề non hẹn biển, nhưng mà rồi sao? Cuối cùng vẫn có thể chia chia tay. Nói lúc họ nói với nhau thế này, nói: "Mình nếu anh chết, em nguyện chết theo anh." Anh kia cũng nói vậy:
[1:01:45]"Nếu không còn em trên đời, anh không sống nữa." Lúc họ nói câu đó, họ nói thật hay nói dối? Nói thật. Họ nói thật lòng. Họ nói thật lòng, lúc đó họ yêu tha thiết và họ nói thật lòng. Nhưng qua thời gian và qua sự tình họ không thực hiện được điều họ nói như thế. Cho nên có cái câu chuyện cười đó. Là hai người yêu nhau mà gia đình không cho cưới, bắt phải lấy chồng khác, vợ khác và họ nói nếu không có nhau trên đời thì không còn gì để sống nữa, thôi mình cùng chết với nhau như lời thề với nhau. Bây giờ có cái giếng ở đầu làng rất là sâu, rớt xuống dưới rồi là chết, anh với em cùng nhảy xuống chết với nhau dưới đó.
[1:02:33]Hẹn ngày, hẹn giờ đâu đó hết rồi. Đúng đó, nếu ai ra trước mà người kia ra sau thì cứ để cái dép lại ở trên bờ giếng mà mình nhảy xuống, người kia ra sau biết rằng người mình đã nhảy, người yêu mình nhảy rồi thì nhảy xuống theo. Thế anh này ảnh ra trước, ảnh ra trước ảnh dòm giếng sâu ảnh ớn, ảnh để cái dép đó ảnh vô bụi ảnh ngồi. Cái cô kia ra sau thấy cái đôi dép đó thì đúng như lời giao ước thì nghĩ là anh kia đã nhảy xuống rồi. Đứng nhìn xuống cái giếng sâu quá mới ngồi nghĩ, "Thôi, ngu gì chết theo nó." Cái cổ lấy đôi dép đi về thì anh chàng trong bụi chạy ra, "Ê, trả dép cho tao!" Thì ngang đó tất cả tình yêu biến mất.
[1:03:11]Nhưng mà lúc thề với nhau là thề thật lòng đó, thề thật lòng. Đúng là hồi xưa thề nhiều nhớ thật lòng không ạ? Đó, hồi đó nhớ thề thật hết trơn phải không? Bây giờ mà làm sao? Không thèm về. Nên đây là sự khôn ngoan. Thương ai thì thương, tin ai thì tin, nhưng nếu người đó chưa chứng Tu-đà-hoàn thì vẫn còn phải để đó nha.
[1:03:34]Khi ta dùng gỗ thì phải nghĩ lại sao? Trồng cây để lại rừng cho con cháu. Nói là con cháu chứ mai mốt mình đầu thai lại bây giờ. Nên cái người nào mà cứ nghĩ là xài sang thì phải xài gỗ nhiều, đó là người không nghĩ đến cái hậu cho con cháu về sau. Nhiều khi thầy đến những cái căn nhà mà được gọi là sang á, thầy thấy họ dùng gỗ nhiều quá, thầy rất là xót lòng. Mà hỏi qua hỏi lại thì biết cái người này chưa trồng được miếng rừng nào lại cả, mà cứ lấy cây rừng về mà xài cho thoải mái mà gọi là sang. Lót nền bằng gỗ, cây bằng gỗ, gì cũng bằng gỗ mà cho rằng như vậy mới là sang, nó không phải sang mà là ác.
[1:04:17]Nên vì vậy cái người Phật tử mình á, khi dùng gỗ thì phải nghĩ trồng lại một cánh rừng cho con cháu mình mai sau, còn không thì hạn chế dùng gỗ đi nha, đó là người có hậu, nghĩ đến con cháu mình. Nhưng mà nói tới con cháu mình là ai? Mai mốt chính mình đầu thai lại. Ví dụ như mình là một người thành công, mình đậu được cái bằng cấp cao, kinh doanh phát đạt, giàu sang, nổi tiếng, tạo ra những sản phẩm tốt cho đời, mình là người thành công, lên được cái địa vị, có bề thế trong xã hội được gọi là mình thành công, thì mình nghĩ cái gì? Mình nghĩ cái gì để được gọi là người có hậu? Khi đã thành công rồi thì nghĩ cái gì?
[1:05:04]Nghĩ đến việc truyền cái kinh nghiệm lại cho thế hệ đi sau nha. Phải làm sao cho thế hệ đi sau mình cũng sẽ thành công và thành công hơn mình nữa, đó là người có có hậu. Chớ đừng có đứng lại nơi cái thành công của mình mà kiêu ngạo, nghĩ rằng mình giỏi không ai bằng mình, đó là người vô hậu. Còn khi thành công, tìm cách truyền đạt cái thành công lại cho bao nhiêu người khác, gọi là người có có hậu.
[1:05:38]Khi mà sống tiện nghi, ví dụ mình có xe, mình có máy điều hòa, mình có điện, có nước đầy đủ hết, thì phải nghĩ điều gì? Nghĩ điều gì? Nghĩ đến việc bảo vệ cái môi trường cho cái Trái Đất này. Đừng có tiêu pha, phung phí, đừng có đụng chiếc xách xe là chạy liền, vì mỗi lần xe chạy khói xăng phả vào không khí làm trời đất nóng lên. Đừng đụng chút là bật cái điều hòa lên liền. Tới chừng nào mình nóng chịu hết nổi rồi hãy bật lên chút xíu. Để chi vậy? Để cho mình cùng chịu đựng cái nóng, cái lạnh với với trời đất. Nhưng mà thường cái nóng, cái lạnh của trời đất nó vượt khỏi cái ngưỡng chịu đựng của con người, thì khi mà vượt khỏi ngưỡng chịu đựng rồi thì mình mới bắt đầu
[1:06:21]dùng cái thiết bị để mình mình chịu đựng được trong giới hạn của mình. Còn trong mức mà chịu đựng được thì ráng mà chịu đựng. Còn ngoài trời người ta nóng như đổ lửa, bên đây mình bật cái máy lạnh lên 18, 20 độ là mình ác. Nếu ngoài trời nóng ba mươi mấy độ thì cái máy điều hòa mình cũng phải bật lên 28, 29, 30 độ, để mình gần gần gần theo cái môi trường bên ngoài, mình hòa theo thiên nhiên mà sống. Theo bằng thiên nhiên thì mình không nổi, vì nóng quá. Nhưng mà cũng đừng có cách xa thiên nhiên quá. Trời nóng mình cũng nóng theo một chút, trời lạnh mình cũng lạnh theo một một chút, chứ đừng để bên ngoài người ta lạnh quá bên đây mình sưởi ấm, đó cũng là cái ác.
[1:07:01]Thì sống như vậy, trong cái tiện nghi mình có thể có nhưng vẫn nghĩ đến cái gì? Cái lợi cho môi trường, thì đó là người có người có hậu nha. Chứ còn với mình cứ miễn sao mình thoải mái, mình dễ chịu mà không nghĩ đến trời đất bên ngoài, không nghĩ đến mọi người bên ngoài, đó là người vô hậu, như vậy.
[1:07:22]Rồi khi mình cư xử với ai thì mình nghĩ đến nhân quả nhiều kiếp sau nha, mà đừng có xuống tay tàn bạo. Ưu tiên là giúp người, chứ không có hạn chế cái việc mà khắc nghiệt với con người, vì kiếp sau còn gặp lại nhau chưa hết đâu. Nhớ như vậy, quả báo còn chờ ở phía sau. Mà khi giúp người cũng phải nghĩ tới giúp xa xôi, đừng dúp giúp cái trước mắt mà thôi. Giúp xa xôi là sao? Mà giúp cái trước mắt là sao? Ví dụ như có người nói, "Giờ tôi đang thiếu tiền, bây giờ phải đi mua thuốc chữa bệnh cho con, giờ không biết ai giúp tôi một triệu?" Thế là mình nghe lời Phật dạy cái mình cho chị, "Thôi tôi cho chị một triệu để thầy chị mua thuốc
[1:08:11]cho con." Người như vậy tốt không ạ? Tốt nha. Giúp người trong cơn khốn khó vậy là tốt, nhưng cái đó mới giúp trước mắt thôi, không giúp lâu dài. Mình cho luôn, bố thí luôn một triệu cho người ta mua thuốc uống đi chữa bệnh là giúp trước mắt thôi, không có cái hậu về sau. Đố ai biết cái hậu về sau là sao?
[1:08:36]Đố ai biết?
[1:08:40]Đây, thầy chỉ cái mánh nha, nè cái hậu về sau là thế này: mình mới đưa một triệu ra mà mình nói, "Tôi cho chị mượn," mình không có nói cho, thì nghe nói mượn bà kia cũng mừng lắm nói, "Bây giờ có tiền để mua thuốc cho con cái đã." "Chị trả tôi bằng cách này nha, tôi cho chị trả góp trong một năm.
[1:09:03]Mỗi nửa tháng trên chùa Kim Sơn, Hóa Cảm sám hối, chị lên chị sám hối. Hết năm, hết một triệu. Chịu thì đưa, không chịu thì thôi." Thì cái người đó họ chịu không? Chịu liền. Thế là cứ mỗi nửa tháng phải lên chùa Kim Sơn mà mà sám hối. Thì họ chỉ sám hối để trả nợ mình thôi, nhưng mà vô tình họ làm sao? Gieo được duyên với Phật Pháp, cái đó mới là cái ta giúp họ lâu dài.
[1:09:31]Đồng ý không ạ? Cho nên từ đây về sau, kể từ cái bài giảng ở chùa Kim Sơn, Hóa Cảm này, ta tuyệt đối không cho ai tiền nữa mà chỉ cho cho mượn mà thôi. Và phải trả trả góp, trả góp bằng lên chùa mà tu, vô đạo tràng mà tu nha. Chịu thì đưa, không chịu thì không đưa ra. Được không ạ? Nhớ từ đây về sau là vậy đó, không có cho không, mà cho mượn. Nhưng mà trả góp bằng gì? Tu. Thì đó là ta độ họ trước mắt và độ họ lâu dài về sau, như vậy mới là Bồ Tát. Chứ còn cho liền một cái cho hết luôn, đứt đuôi luôn, ta chỉ giúp họ trước mắt mà không giúp được lâu dài. Nhớ như vậy nha.
[1:10:19]Tất cả chúng ta gặp nhau ở đây là nhờ gì ạ? Nhờ gì? Nhờ Phật Pháp, phải không ạ? Không có Phật Pháp, giờ này giữa chúng ta vẫn chỉ là những người xa lạ. Đi qua đường qua mặt nhau cũng không ai biết nhau. Nhưng nhờ có Phật, nhờ có đạo lý của Phật để lại mấy nghìn năm mà ngày nay ta ngồi đây nhìn mặt nhau, yêu quý nhau. Có yêu quý nhau không ạ? Quý Phật tử có yêu quý thầy không ạ? Thầy rất yêu quý các Phật tử, nhưng mà giữa các Phật tử có yêu quý lẫn nhau không ạ? Tập như vậy nha. Gặp nhau trong chùa, trong môi trường Phật Pháp thì hãy ráng mà yêu quý nhau. Thì như vậy ta biết ơn Phật không ạ? Biết ơn Phật.
[1:11:09]Phải đền ơn Phật không ạ? Có. Đền ơn bằng cách nào?
[1:11:16]Đền ơn bằng cách nào?
[1:11:20]Hai cách: một là ráng tinh tấn tu tu hành; hai, ráng mà độ cho người chưa biết đạo nha. Trên đời này còn người nào chưa biết đạo, ta phải thề độ cho tới cùng cho họ biết đạo. Ví dụ như quanh chùa ta, còn một gia đình nào mà chưa biết Phật pháp thì ta quyết độ cho tới tới cùng. Có ai ở gần đây không ạ? Nha, cái người nào mà quanh chùa mà chưa biết đạo thì ta không bao giờ buông tha, ta truy nã họ cho tới cùng. Độ làm sao cho tất cả cùng về với mái chùa yêu thương nha, đó là đền ơn Phật. Chính mình thì tinh tấn tu hành và truy nã tới cùng người nào mà chưa biết đạo. Cho nên vì vậy, ở luật pháp người ta truy nã kẻ phạm tội, còn ta truy nã người nào?
[1:12:15]Chưa biết đạo nha. Như vậy để làm chi? Để rồi tất cả chúng ta được sống trong Phật pháp, trong bầu không khí yêu thương lẫn nhau. Hạnh phúc không? Đó là hạnh phúc, đó là đền đền ơn Phật. Cho nên là cái người mà có hậu là người yêu thích sự thủy chung, trung thành, son sắt. Đúng không ạ?
[1:12:43]Cái trong tâm họ thích điều đó. Cho nên trong tâm mình mà chưa từng có cái suy nghĩ về sự trung thành, sự chung thủy, sự son sắt thì mình là người vô hậu. Còn trong tâm mình, mình thường hay nghĩ về điều này: thủy chung, trung thành, son sắt, mình là người có hậu. Thủy chung là nói trong cái lĩnh vực nào? Trong tình nghĩa, tình cảm, đúng không ạ? Trong tình yêu người ta cũng gọi là thủy chung, trong tình nghĩa bạn bè người ta cũng gọi là thủy chung, trong cái tình nghĩa giữa sếp và và và thuộc hạ cũng gọi là thủy chung, tức là tình nghĩa người ta gọi là thủy chung. Còn trung thành là gì? Đối với đất nước, đúng không ạ?
[1:13:25]Đối với tổ chức, ta phải thường suy nghĩ về điều này. Ví dụ như đối với đất nước ta thì ta nguyện lòng trung thành nha. Vì sao vậy? Vì luôn luôn có những thế lực chống đối đất nước ta, tìm cách mua chuộc người này người kia để theo phe nó, mà cùng với nó mà phá hoại cái đất nước này. Nếu ta không có cái ý niệm trung thành, chỉ vì một ít cái điều lợi, cái điều hứa hẹn nào đó ta phản bội đất nước này thì ta là người gì? Loại người vô hậu, loại người vứt đi, không xài được. Thế nên ta hãy thường tư duy để huân tập cho mình cái ý niệm về sự sắt son, chung thủy, trung thành. Mà sắt son, chung thủy, trung thành nghĩa là sao?
[1:14:19]Ví dụ như người ta thương mình mãi thì mình thương người ta mãi, đó gọi là có phải chung thủy không ạ? Không. Cái đó có đi có lại. Thấy người ta thương mình hoài thôi mình cũng thương lại thì gọi là có đi có lại. Có những lúc người ta giận mình, mình vẫn không thay đổi. Có những lúc người ta thay đổi, mình vẫn không thay đổi, rồi người ta mới hối hận người ta quay lại, có không ạ? Đó mới gọi là thủy chung. Trong đời sống hôn nhân hay gặp cái này lắm, nhất là mấy ông á. Mấy ông nhiều khi tào lao lắm, thầy gặp nhiều cái gia đình như vậy. Nói thì bây giờ mấy ông đụng chạm chứ thực sự mấy ông tào lao hơn mấy bà.
[1:14:59]Nhưng có những bà sao? Sắt son, chung thủy. Chồng tào lao bậy bạ, cho ổng tào lao hết mười năm, nhưng tới lúc nào đó hết cái tào lao rồi ổng quay về lại với mái ấm. Trời ơi, ổng thiếu điều thờ bà vợ mình. Những lúc mình có lỗi như thế, nhưng bà vẫn một lòng sắt son nuôi con, dạy con, lo gia đình, giữ cái mái ấm này để cho có ngày mình trở về. Khi bên kia cuộc đời nó đã là gì? Chán ngán, vẫn còn một mái ấm để mình quay về thì cái bà vợ đó đối với ổng là cái gì? Bà vợ đối với ổng thì mới đúng là câu là "nhất vợ nhì trời". Thấy không? Mà bà đó tại sao được như vậy? Bởi vì bà sắt son, chung thủy. Còn ví dụ lúc nào ổng cũng yêu bả, bả yêu lại là bình thường,
[1:15:40]nhưng có lúc ổng thay lòng đổi dạ, ổng hư hỏng, bà vẫn giữ sự sắt son, giữ được mái ấm gia đình đi qua cái cơn khốn khó. Sau này bà đó thiệt đúng là cục vàng, cục ngọc của ổng luôn, thấy không? Chết vì bà ổng cũng dám chết lắm á. Bởi vì người sắt son, chung thủy. Trung thành cũng vậy. Ví dụ cái người trung thành với đất nước, đâu phải hễ là người trung thành với đất nước là người được thưởng, được bằng khen, được huân chương đâu. Có những lúc bị oan, có không ạ? Có những lúc mình có công bị người ta kết tội, mình yêu nước thấy mồ mà người ta nói mình phản động. Nhưng lúc đó nguyện vẫn không thay đổi, vẫn trung thành với đất nước này nha.
[1:16:13]Dù người ta không hiểu cũng ráng chịu, vẫn nguyện lòng trung thành, không có phản bội, không thay lòng đổi dạ. Người đó là người có hậu. Sống vậy được không ạ? Ráng sống như vậy. Rồi bây giờ cán bộ đang có quyền có chức, xin vui lòng nghĩ tới lúc nghỉ hưu nha, lúc mình không còn quyền có chức nữa. Khi đang quyền đang chức thì phải nghĩ tới lúc nghỉ hưu mà cư xử với cán bộ, với đồng nghiệp, với đồng bào cho cho thích hợp. Làm sao khi ta về hưu rồi, đồng bào họ gặp mình họ còn xít xoa, yêu thương, quý mến, chứ còn lúc mình có quyền có chức, mình làm khó người ta, bây giờ mình về hưu rồi thì người ta không chửi thôi, nhưng mà sao?
[1:16:57]Người ta gặp mặt mình người ta lạnh như tiền. Thì nhớ đó là đó là lời chê trách. Còn làm sao mình nghỉ hưu rồi mà người ta gặp mình người ta quý hóa, đó là lời khen tặng. Nên lúc có quyền thì phải tưởng như là lúc mình sắp nghỉ hưu. Còn cái người trẻ thì phải nghĩ đến lúc già nha, chứ thường thường người ta hay bị cái tật ỷ cái sức trẻ mà bừa bãi, phóng túng. Tuổi trẻ nào cũng bị cái tật đó hết. Cứ tưởng mình trẻ mãi không già, cứ tưởng mình khỏe hoài không có suy yếu. Người khôn ngoan, lúc trẻ nghĩ tới lúc già yếu mà cẩn thận cư xử, sống, hưởng thụ, học tập, làm việc thế nào để mà mà đừng phung phí rồi nha.
[1:17:48]Lúc đông vui thì nghĩ tới lúc nào? Cô độc nha. Lúc bây giờ nhiều người chung quanh ta như vậy, quây quần như vậy thì phải khôn ngoan nghĩ tới lúc chung quanh ta không có ai. Đó, hãy như vậy mà sống, đừng vui mừng quá khi đông người thì đến khi không còn ai, ta đỡ hụt hẫng, đỡ buồn buồn chán á. Khi người ta yêu thương mình, cứ nghĩ tới lúc người ta sẽ quay lưng. Nghĩ như vậy mà mà sống chứ đừng có sướng quá, mừng quá, vui quá, lúc người ta quay lưng thì thì đau khổ. Ví như vậy. Khi giàu sang thì cư xử như ngày mai mình sẽ nghèo. Bây giờ đang sống thì phải nghĩ như ngày mai mình sẽ chết. Nghĩa là sao?
[1:18:33]Đừng có lỗi gì trong từng giây phút, vì ngày mai mình không còn cơ hội để hối hận nữa. Nên đang sống nghĩ như ngày mai mình sẽ chết, sống cẩn thận từng giây phút hiện tại, đừng làm gì lầm lỗi nha. Có những điều ta không đoán được ở mai sau, nhớ như vậy. Tuy là người có hậu là người nghĩ tới mai sau, một bậc Bồ Tát là người nghĩ tới dài lâu ở những kiếp sau, nhưng mà sự thực phía sau là gì thì ta không bao giờ đoán được cả,
[1:19:07]mà đừng có cố chấp cái cái tương lai do mình hoạch định ra. Ví dụ như có người nói rằng: "À, bây giờ tôi để dành giụm cái số tiền này để tôi sống lúc về già, tôi dưỡng già", chắc không? Không chắc chút nào. Có việc gì đó buộc ta phải xuất số tiền đó ra ta xài hết, rồi lúc già không còn đồng nào. Có những việc bất ngờ như vậy, không bao giờ đoán định được. Nói: "Giờ tôi có ba đứa con, tôi nuôi cho nó để sau này về già cái nó nuôi tui", chắc không? Không chắc chút nào. Có khi nó đi nước ngoài, bị xe tông chết ở bển cũng có á, rồi có khi nó có gia đình rồi vợ hay chồng nó quá khắt khe, nó không muốn giúp mình, nó không giúp được cũng có nữa. Rồi có khi sao?
[1:19:50]Tới chừng về già mình già nó bệnh mình phải nuôi nó gần chết luôn. Có chắc gì chuyện tương lai không? Không. Rồi nên có nhiều người vậy, có con đi tu cái nói: "Trời ơi, tôi nuôi nó để nó nuôi tui về già, bây giờ nó đi tu rồi ai nuôi tôi?", đừng nghĩ như vậy. Phước nuôi mình chứ không phải con mình nuôi mình đâu nha. Cứ sống mà làm phước, về già tự nhiên sung sướng. Hãy tin điều đó đi, hãy tin điều đó. Ta làm phước tận lòng, về già tự nhiên sung sướng, không cần con mình nuôi mình đâu. Đứa con là cục nợ, có khi về già nó ép mình ký gia tài cái nó bán mất, cái nó mua cái nhà cho mình thuê mình ở tạm,
[1:20:24]còn nhà mình nó bán nó lấy tiền mất rồi cũng có nữa, nhiều cách lắm. Nên có những điều không đoán định được, mà cái để bảo đảm cho ta chính là gì? Là nhân quả, phúc đức mà thôi nha. Cư xử thế nào để về lâu về dài ta còn cái phúc để mang theo, đó là có hậu. Cư xử thế nào để kiếp này và những kiếp sau gặp lại nhau tình vẫn còn còn đầy, đó là người có hậu. Cư xử thế nào để mà trái đất này còn xanh, còn mưa rơi, còn nắng ấm, đó là người có hậu nha. Cư xử thế nào giữa phong ba, bão táp ta không đổi lòng, để đến khi đất nước thanh bình, nắng ấm, trời êm ta vẫn là người quân tử hiên ngang giữa cuộc đời này, đó là người có hậu nha.
[1:21:21]Thì hôm nay vậy, giữa cái khung cảnh của cái quê hương Bắc Ninh mộc mạc, đơn sơ, ấm áp nghĩa tình bên dòng sông Như Nguyệt oai hùng, nơi cái chùa Kim Sơn quả cảm, cổ kính này, ta nói với nhau về một đề tài đạo lý nhỏ nhỏ, đó là người có hậu. Thì ta nói khiêm tốn là ta sống làm sao cho có hậu, nhưng sự thực ẩn chứa trong đó là gì? Ta đang tu tập theo cái trí tuệ của của Bồ Tát, chỉ là mình không nói Bồ Tát nghe nó kiêu mạn thôi. Nên kính thưa anh Trường là Bí thư thôn, kính thưa các cụ,
[1:22:02]các vị bô lão trong làng, kính thưa quý thầy, quý cô, ni sư trụ trì, kính thưa quý Phật tử, trong mùa Phật đản đang tới, các chùa và các giáo hội đều nô nức chuẩn bị đón mừng, thì chúng ta cũng vậy, ta cũng đón mừng Phật đản bằng tấm lòng thành của mình đối với Đức Phật, bằng công sức của mình để tham gia vào lễ hội của chùa và bằng cái công đức của suốt một năm qua mà ta đã tu tập được nha. Xin nguyện cho đất nước ta thái bình, thế giới này thịnh vượng, tất cả chúng sinh đều thành tựu được Phật pháp. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.