[0:14]Rất là hân hạnh được đón một đoàn thầy thuốc. Thầy dùng chữ tổng quát là thầy thuốc. Thì thầy thuốc thì nói chung cái chữ làm y tá, y sĩ, bác sĩ, tên gì sĩ nữa thì thầy hết biết rồi, có gì nhắc thầy. Nói chung là thầy gọi chung là thầy thuốc ha, dùng từ mà bình dân vậy đi. Chùa chúng ta được hân hạnh đón một đoàn thầy thuốc với cái lòng nhiệt tình, quý mến đã lên đây với cái ý định là chăm sóc, khám bệnh, chữa bệnh cho tăng ni trong chùa cũng như là quý Phật tử mà đang công quả xây dựng chùa. Cái tấm thịnh tình đó thật là quý hóa biết là bao. Thì đoàn này có một vài vị thầy thuốc, có một vài vị bác sĩ mà chùa chúng ta đã biết lần trước,
[1:02]có một số vị mới, tuy mới nhưng mà vẫn không kém phần đẹp trai, không kém phần. Còn hai vị mà hướng dẫn là chị Dạ Lan với cô Từ Phúc Hậu hay là những người mà làm mối lái, cò mồi gì đó thầy không biết.
[1:19]Thì thầy cũng thay mặt chùa mà xin chân thành cảm ơn tất cả những vị thầy thuốc đã cực khổ mà lên đây như vậy. Nhưng mà thầy rất là lo ngại là vì thầy biết là đang trong cái thời gian xây dựng cực khổ, cho nên là chùa thứ nhất là sẽ không có đón tiếp được ân cần chu đáo, bằng cớ là không biết là bên thầy thuốc nữ nằm bển có chỗ nằm không, chứ thầy thuốc nam lên nhà sàn là thầy nghĩ là chắc chật lắm phải không? Chật. Chật mà vui nha, không sao, tới trễ cũng được. Thấy có vài người bị ép rớt gần rớt ra ngoài thềm. Thứ nhất đó là cái không thể đón tiếp được chu đáo. Cái thứ hai nữa là mọi người đều là nhiệt tình say sưa trong công việc
[2:01]á, nhiều khi biết trong người có bệnh mà cứ ráng làm, ráng làm. Không có bao giờ ở đâu mà bác sĩ mà lại phải chờ bệnh nhân như vậy. Ở các nơi là toàn là bệnh nhân chờ bác sĩ không, lên đây ngược lại, bác sĩ chờ bệnh nhân. Cái cảnh đó thiệt thấy thương đứt ruột á, nói nói thiệt thương đứt ruột. Nhưng mà mà thầy cứ hối người này vô chữa bệnh, kia chữa bệnh, cái người nào cũng đang say công việc thì cái điều đó khi mà nhận xét điều đó thì thầy phải quay lại lại thầy cảm ơn mọi người lao động, là những cái người cư sĩ công quả cũng như tăng ni vậy đó. Thầy hối vô chữa bệnh mà cứ tiếc tiếc công, tiếc việc không ai chịu vô hết trơn.
[2:33]Cho nên đó cũng là cái nhiệt tình lao động, cho nên thầy nghĩ rằng các vị thầy thuốc cũng cũng hoan hỉ thông cảm cho cái nhiệt tình lao động đó. Và sẵn hôm nay vậy, thầy muốn trao đổi một vài cái ý kiến về thầy thuốc trong quan điểm, cái nhìn của đạo Phật. Thì có những vị thầy thuốc ở trong đây đã là Phật tử thì hiểu đạo rất là nhiều, cũng có một vài vị thì mới bắt đầu để ý, để ý chút đỉnh đến đạo Phật, cũng không biết cái đạo gì kỳ kỳ để đi coi có gì trỏng hay không. Thì hôm nay là thầy cũng xin phép được nói cái quan điểm của đạo Phật đối với vấn đề mà y tế như vậy. Thường thường á, trong đạo Phật, Đức Phật có nêu ra tám cái nỗi khổ
[3:16]mà dường như là khó có thể tránh khỏi của kiếp người, tám cái nỗi khổ. Mà trong đó có bốn cái nỗi khổ mà chúng ta hay nghe nhắc đi nhắc lại vì dễ nhớ là sinh, lão, bệnh, tử. Đời sống, sinh tức là đời sống, tức là đời sống này coi vậy nó làm cái mệt mỏi là một nỗi khổ. Ngay cả những lúc mà người ta cảm thấy có cái sung sướng, sự thật cũng phải đánh đổi bằng rất nhiều công sức nào đó. Nên phân tích cho kỹ bản chất nó, nó vẫn có cái mặt trái nữa, cho nên Đức Phật nói đời sống coi vậy và là một nỗi khổ. Già là một nỗi khổ. Thường người trẻ thì không hiểu được cái người già khổ như thế nào. Thầy bắt đầu già, thầy đang hiểu dần dần, hiểu dần dần.
[3:54]Có khi đọc sách báo đọc ráng đọc lát mệt, không đọc nữa. Thì cái sức khỏe chịu không chịu đựng được như là lúc trẻ nữa, tức là mọi cái nó nó nó kém hiệu năng, và cái mệt, cái mỏi, cái đau, cái nhức từ từ nó đến dần đến dần, cái yếu sức đến dần, nên cái tuổi già đúng là một nỗi khổ, Phật nói không có sai. Mà người càng sống lâu càng càng càng thấy cực khổ vì cái tuổi già của mình. Cho nên người xưa có nói: "Đa thọ là đa nhục". Vì người già không còn có thể là tự nói là tự, tiếng Anh là support, support cho mình nữa, mà phải nhờ sự giúp đỡ của người bên ngoài. Cho nên càng sống lâu càng phải lệ thuộc vào người khác,
[4:30]vào con cháu, nên người xưa nói đa thọ đa nhục. Mà vì vậy mà thầy hay nói với mọi người rằng thầy thương người già là vậy. Như hồi trưa nay ba thầy lên thăm thầy á, thầy cũng ngồi nói chuyện như vậy, thầy nói: "Con thương người già lắm". Bởi vì sao vậy? Vì người già đã sống tới tuổi già là phải biết rằng đã đi qua một đoạn đời rất là dài, đầy những cái đắng cay, tủi nhục, vinh quang cũng như đau khổ. Và những giờ phút còn lại của người già, con luôn luôn muốn cho họ được được thảnh thơi, được sung sướng. Nghĩa là có những người nào mà đến với mình đều luôn luôn cố gắng dành cho họ được một cái niềm vui gì đó.
[5:06]Thì thì thầy có nói với ba thầy như vậy về cái cái bây giờ biết người già là khổ. Kế nữa là bệnh. Cái bệnh thì thôi, ở đây thì chúng ta ai có bệnh thì đều biết rồi, trừ những người ít bệnh thôi. Và thầy thuốc là hiểu điều đó hơn ai hết, cái nỗi khổ của bệnh nhân, chút chúng ta trở lại. Và cái nỗi khổ cuối cùng là chết. Tại sao chết là một cái khổ? Bởi vì khó chết chứ không phải dễ chết. Để mà cho mình chấm dứt được cuộc sống là trừ một số người cực kỳ có phước, họ chết một cách êm ái, chết trong giấc ngủ, hay là tự tại như các thiền sư, hoặc là chỉ đột biến một chút xíu, stroke chút xíu, đột quỵ xíu đi luôn là những người đó may mắn.
[5:44]Còn đa phần mà để chúng ta chấm dứt được sự sống thì rất đau đớn. Mà chưa hết, cái đó là nỗi đau đớn thể xác, còn nỗi đau đớn về tinh thần nữa, là chúng ta biết chúng ta từ bỏ những cái gì mà cả đời chúng ta đang nắm giữ, đang yêu mến, đang quý hóa mà tới giờ phút đó phải buông tay lìa ra hết, cái nỗi khổ tinh thần còn lớn lao hơn. Cho nên Đức Phật nói tám cái khổ mà trong cái sinh, lão, bệnh, tử, nó là cái gì nó bất biến thường hằng, chúng ta không tránh khỏi. Thì ở đây là trong bốn thứ nỗi khổ mà chúng ta nêu ra, bệnh là một nỗi khổ lớn, nó dằn vặt con người từ lúc mới sinh ra cho tới già tới chết luôn.
[6:18]Cho nên bệnh là một nỗi khổ lớn. Và như vậy những người thầy thuốc là những người mà đã tình nguyện để xoa dịu một trong những nỗi khổ của chúng sinh, của thế gian này. Và như vậy nghề thầy thuốc thật là cao quý. Bởi vì chúng ta thấy là dĩ nhiên là có có nhiều cái tâm tư, nhiều mục đích khi người ta đến với ngành y, nhưng mà trước hết, trước hết nhìn trên tổng quát, những người đến với ngành y là những người đã vì cái nỗi đau khổ của chúng sinh mà bước chân vào ngành y, tức là mong mình trở thành một thầy thuốc để xoa dịu phần nào đó nỗi khổ của kiếp người, của chúng sinh, mà nỗi khổ đó nó tràn lan,
[6:58]nó vây khắp mà nó xuyên suốt từ xưa đến mãi mãi về sau, dường như không ai tránh khỏi hết. Vào những cái thời đại xa xưa vậy, người ta vẫn phải đối diện với bệnh tật và cũng phải có những thầy thuốc theo cái kinh nghiệm dân gian của họ, nhiều khi ít lý luận, ví dụ họ chỉ dùng rễ cây hay là cái bộ phận của thú vật để chữa bệnh, hoặc là có lý luận hơn ví dụ như là bên cái ngành y học của Hy Lạp, hoặc là có lý luận theo kiểu như là y học của Đông phương. Còn đến ngày hôm nay chúng ta có cái ngành y học hiện đại thì nó là cả một cái hệ thống lý thuyết chặt chẽ của khoa học, của kỹ thuật kết hợp, nên bây giờ hệ thống y y học hiện đại bây giờ thì vững vàng hơn.
[7:37]Mà dù sao đi nữa thì chúng ta thấy rằng cái việc mà đấu tranh chiến đấu với cái bệnh của con người, cả một quá trình của nhân loại, tức là từ khi mà nhân loại xuất hiện trên trái đất này thì người ta đã phải đối mặt với bệnh tật. Và vì thương cái người thân của mình bị bệnh mà người ta phải tìm mọi cách chữa trị, ngành y đã xuất hiện dần dần từ những buổi ban đầu sơ khai như thế, từ những cái lá cây, từ những cái trái cây, từ cái cái bộ phận nào đó của thú vật, mà lần lần để tìm cách chữa bệnh cho người thân của mình bởi lòng thương yêu. Cho nên khi mà nói tới người thầy thuốc, hầu hết là chúng ta đều đều tôn trọng.
[8:15]Bởi vì cái cái nền tảng của nó đều là lòng từ thiện, lòng thương yêu. Thì chúng ta lui lại chút xíu nữa nè, bệnh là nỗi khổ của chúng sinh. Ở đây có hai nguyên nhân, nếu nhìn theo đạo Phật, là có hai nguyên nhân của bệnh: một là nguyên nhân xa theo nghiệp báo, hai là nguyên nhân gần theo những lý thuyết của y học. Nguyên nhân xa theo nghiệp báo là thế nào? Ví dụ như là một người nào đó bị bệnh đau bụng, coi chừng ngày xưa đâm ai vô bụng. Một người nào đó phải đau về vùng cổ phải mổ xẻ thì coi chừng ngày xưa đã từng cắt cổ gà hơi nhiều, ví dụ vậy. Nghĩa là nó thuộc về nghiệp báo của quá khứ. Như ừm như trong trong quý thầy đây cũng có người vậy bị đau lưng,
[8:59]đau lưng rồi trong cái khắc khoải về cái cái bệnh của mình, trong một đêm nằm mơ thấy lui về quá khứ một kiếp xưa, mình là một người thợ săn đã rượt theo một con hươu để đâm vào lưng của nó. Mà những cái nghiệp xa xưa như vậy mà không biết bao lâu đến lúc trả là bây giờ cũng phải trả, vân vân như vậy. Có nhiều cái cái nguyên nhân mà chúng ta không thể nói hết được, nhưng mà tùy trường hợp nó có một dạng bệnh khác nhau. Nghiệp thì một lát chúng ta trở lại ha. Đó là nguyên nhân xa theo cái nhìn của đạo Phật. Và nguyên nhân gần, tức là theo cái lý thuyết của y học, ví dụ như chúng ta bị vi khuẩn, vi trùng,
[9:32]virus gì đó, hoặc là sự rối loạn về nội tiết tố, ừm rất là nhiều cái trường hợp để mà mà mà hoặc là bị ảnh hưởng độc tố, nói chung là nhiều cái trường hợp mà chúng ta các thầy thuốc chúng ta biết và đang tìm cách để khắc phục, đó là cái nguyên nhân gần. Và những nguyên nhân đó dĩ nhiên là chưa bao giờ hết, và mãi mãi y học cứ mãi mãi đi tìm kiếm những cái nguyên nhân để tìm ra phương pháp chữa trị, đó là những nguyên nhân gần. Ở đây chúng ta trở lại vậy, vị thầy thuốc á là một trong những người cứu giúp và xoa dịu nỗi khổ của chúng sinh. Bởi vì nỗi khổ trên đời này nhiều mà bệnh là một, thì thầy thuốc là một người để chữa những cái điều đó.
[10:13]Thì chúng ta thấy thế này, theo cái cái ngôn ngữ của Việt Nam cũng như theo cái tập quán của người Việt Nam mà nói rộng hơn là cả Á Đông này, thì cái chữ "thầy" là dành cho cái cái ngành nghề hay một cái chức danh nào đó được mọi người kính trọng thì người ta à dùng cái chữ "thầy". Thì ở đây chúng ta có nhiều nhiều cái ngành nghề, nhiều chức danh mà được dùng cái chữ "thầy", ví dụ như là thầy gì? Thầy? Thầy giáo, phải không? Là một, rồi thầy gì nữa? Thầy thuốc. Rồi thầy gì nữa? Thầy tu, thầy tu cũng là được. Cái chữ "thầy chùa" thì hơi kỳ, nói thầy tu. Rồi thầy gì nữa? Thầy bói, ờ. Không ngờ là thầy bói cũng được là chữ "thầy", hay như vậy.
[10:54]Đó là không ngờ thầy bói cũng là một chức danh được người ta kính trọng. Cho nên vì vậy nếu mà chúng ta không thể làm thầy tu, không thể làm thầy giáo, không thể làm thầy thuốc, chúng ta cũng nên đi làm thầy bói, cũng sẽ được người ta kêu bằng "thầy". Như vậy cái chữ thầy trong đó là chúng ta được khi mà nghe người khác gọi mình là thầy thì mình phải hiểu rằng là chúng ta đón nhận cái lòng ưu ái, kính trọng của mọi người đến với mình. Bây giờ còn nhiều thầy lắm, bên cạnh thầy bói còn có những thầy địa lý nữa nha. Nhiều người ta kêu bằng thầy lắm, còn có nhiều thầy nữa thôi, hồi trước thầy nhớ nhiều lắm sao nay quên hết rồi.
[11:30]Thầy pháp, thầy đồ, thầy đồ cũng gần giống như thầy dạy học. Nhưng mà bây giờ đó, nhiều khi ừm bởi vì ngành y học hiện đại nó đến á, người ta không gọi bằng thầy, chứ hồi xưa đó, thầy thuốc mà xách cái tráp đi đến chữa bệnh cho cái người mà bệnh nhân không thể đi được á, là người ta gọi bằng thầy hoặc là người ta đến với nhà người thầy thuốc chữa bệnh người ta gọi bằng thầy gọi nghiêm túc lắm nha, gọi đàng hoàng lắm. Nhưng bây giờ thì người ta nghĩ chữ thầy thuốc kêu bằng thầy nó nó nó không có trịnh trọng bằng, cho nên là dùng cái từ là bác sĩ, nghĩa là luôn luôn gọi là bác sĩ. Cái tiếng đó có vẻ là trân trọng nhiều hơn.
[12:04]Thì như vậy là rõ ràng cái ngành nghề đó với cái sự kính trọng của mọi người thì nó có một cái tương xứng rất là xứng đáng để được gọi là thầy, được gọi là thầy. Chúng ta gọi theo dân gian đi, cái chữ bác sĩ trịnh trọng quá. Thì ở đây là như vậy những người mà ở trong ngành y đó, để gọi là chăm sóc sức khỏe hay là chữa trị bệnh tật cho mọi người thì buộc phải mang trong lòng mình cái cái tình thương yêu đồng loại. Đó là điều cái điều kiện, điều kiện dường như bắt buộc. Vì thầy không được học ngành y nên thầy không hiểu hết những cái cái y đức mà quý vị được học trong cái đại học như thế nào. Thầy có đứa em nó cũng là bác sĩ thì lâu lâu về nghe nó kể
[12:44]chút đỉnh à chứ cũng không hỏi hết về cái việc của nó. Ở đây thì như thầy nhìn thấy đứa em thầy, thầy nhớ lúc năm nó mười nó học lớp 11 thì nhà mới hỏi là nữa lớn học đại học gì? Nó nói: "Con nhìn thấy mấy người bệnh con thương, con quyết tâm đi ngành y." Thầy mới nói nó làm được. Mà đúng là cái động cơ của nó là lòng thương yêu người bệnh hay vậy, rõ ràng. Thì như vậy thầy cũng nghĩ là các vị thầy thuốc ở trước mặt chúng ta đây, trước mặt thầy đây đều là những người mà cũng có cái khởi điểm giống như vậy, có cái khởi điểm giống như vậy. Tức là một cái nỗi day dứt, ưu tư, trăn trở gì đó về cái nỗi khổ của kiếp người nên mình đã chọn cái ngành này.
[13:20]Dù rằng vào trong cái thời điểm mà quý vị đây đi học nghề thuốc thì có lẽ lúc đó lương bác sĩ cũng không cao, mà tới bây giờ hình như cũng chưa cao, nhưng mà có lẽ là vì lòng thương yêu con người mà bước vào ngành y. Nên cái điều kiện gọi là thương yêu con người làm điều kiện đầu tiên. Và ở Việt Nam chúng ta có cái từ hay là cái bệnh viện hồi xưa mình gọi là gì? Nhà thương. Nghĩa là vô đó chắc chắn là được thương yêu, được chữa trị. Không biết cái từ này từ đâu ra. Bữa nào mình phải hỏi cái ông An Chi trên báo Kiến thức Ngày nay coi cái chữ nhà thương ai đặt ra. Nhưng mà thấy cũng hay, là khi người ta mang một cái khổ về
[13:55]bệnh tật, người ta đến đó được chăm sóc, rõ ràng người ta đến đó người ta nhận được cái tình thương yêu, nhà thương. Nhưng mà chỉ thỉnh thoảng có vài cái bệnh viện không biết làm gì đó, người ta bước ra người ta nói: "Nhà này nhà ghét chứ không phải nhà thương", không biết. Lâu lâu thì có một vài cái bệnh viện bị như vậy, như gần chỗ đây cũng có một cái như vậy. Có vài trường hợp thế này, chúng ta biết đó người thầy thuốc á là phải thương yêu người bệnh thì mới có thể nhiệt tình mà chữa trị, nhưng chúng ta đã bắt gặp một vài trường hợp là ví dụ như khi chúng ta đến cái bệnh viện nào đó, chúng ta gặp những người thầy thuốc người gọi chung á,
[14:26]thường thường là y tá vậy, là có thái độ lạnh lùng, cáu gắt đối với người bệnh. Mà vì bệnh quá ráng chịu đựng, chứ nếu mà không bệnh chắc người ta tự ái người ta bỏ bệnh viện đó người ta đi ra. Không biết mấy thầy thuốc có bị vậy không, có gặp vậy chưa? Hay là mình có cáu gắt ai chưa? Hổng biết. Và trường hợp đó đôi khi chúng ta cũng vậy, có một lần thầy thầy đến cái trường đại học để thầy nộp hồ sơ giùm cho một đứa cháu thì cái người nhân viên mà họ nhận hồ sơ thì họ họ lạnh lùng, sương khói, băng giá gì đó, rờ mặt tê tái, rùng rợn á mà như là thượng đế vậy đó. Cái khi nộp hồ sơ xong hết rồi về đứa cháu nó không học. Hỏi:
[15:05]"Sao con không học?" "Con ghét cái bà đó, con không thèm học cái trường đó." Chỉ một lý do là nó đậu rồi mà nó không thèm học tại ghét cái bà mà nhận hồ sơ. Là là không hiểu tại sao mà họ lại chai lì khi mà họ đối diện với con người với nhau như vậy. Chúng ta thấy hằng ngày trong cái thế giới này chúng ta sống giữa người và người, là những con người có máu thịt, có trái tim, có thương yêu, có lý trí thì ai cũng là người đáng để chúng ta thương yêu hết. Mà tại sao có những người hằng ngày được cái dịp để đối diện với nhiều người mà không thương yêu? Không hiểu tại sao họ đối diện với nhiều người, họ lần lần trở nên chai lì?
[15:40]Cũng cái trường hợp đó cũng giống như trường hợp là có một vài cái nhân viên ở trong các công sở, trong cơ quan nhà nước cũng vậy. Nhiều khi người dân đến cái bị họ như nạt nộ, hống hách, làm cho người ta bất mãn. Như thầy thầy đi giảng á, thầy kể một chuyện mắc cười. Thầy đứng lên trên bục giảng cho thanh niên, thầy giảng á: "Tôi ghét cộng sản, tôi ghét nhà nước này lắm." Nghe thấy hết hồn, nói: "Trời, ổng giảng mà ổng dám nói á." Nói tại nguyên nhân hồi xưa ở chùa tôi vậy, công an khu vực nó tới cứ làm khó dễ riết làm tôi ghét luôn cả chế độ. Nhưng đến khi sau này, khi có dịp mà tôi tiếp xúc với
[16:12]những người lớn hơn, những người cán bộ lớn thì tôi mới thấy rằng không phải, chế độ không phải như vậy. Cái bản chất chế độ rất tốt, nhưng vì một vài người nhỏ nhỏ dưới thay mặt cho chế độ mà tiếp xúc với dân á, đã có thái độ không tốt mà làm cho người ta ác cảm với cả chế độ. Thì đây cũng vậy, nhiều khi một cái trường đại học á, bị một cái nhân viên ngồi đó nộp đơn vậy mà đã có một người bỏ không thèm học đại học. Cũng giống như một vài người một vài lần mà tới bệnh viện bị cái nạt nộ, rồi cạch tởn, định là thôi ta ta đi kiếm thầy lang vườn chữa bệnh, rồi có thể có những hậu quả nghiêm trọng.
[16:44]Vì chữa với thầy lang vườn có thể có hậu quả nghiêm trọng, nhưng người ta sợ bệnh viện. Thì ở đây là cái tâm lý gì mà đã đã đã xuất hiện cái thái độ đó? Thì chúng ta đoán có thể là thế này, là có thể bị chai lì cái cảm xúc khi mà họ mỗi ngày họ đều nhìn thấy những người đau khổ. Có thể cái khởi điểm ban đầu á họ có cái cái thương yêu cái người bệnh gì đó để họ đến với ngành y, nhưng mà sau lâu ngày quá, khi mà nhìn thấy cái người đó đau bụng, rên la, nhăn nhó, mỗi ngày nhìn bình thường quá rồi, cho nên cái nỗi đau của người ta không có rớt vào tim mình nữa và chai lì luôn. Dường như sợ điều đó, không biết là có phải hay không?
[17:20]Bác sĩ Hùng có thấy không? Có không? Bác sĩ Diệu có thấy không? Hổng biết nguyên nhân như vậy không biết có phải không? Ở đây trong đạo Phật có một cái thế này, trong đạo Phật có cái gọi là cái chữ bi trong đạo Phật á có nghĩa là xót xa trước nỗi khổ của người khác. Mà cái chữ bi á, cái xót xa trước nỗi khổ của người khác á, nó có nhiều cái trình độ, nó có nhiều cái mức độ. Cái mức độ thế này: Mức độ là đầu tiên là mình phải có lòng thương con người, mình mới thương xót khi người ta đau khổ. Cho nên từ mới có bi, từ là gốc, bi là cái ngọn. Từ tức là lòng thương yêu mọi người không điều kiện. Bi là khi cái người mình thương yêu mà đau khổ, mình xót xa, là chữ bi.
[18:02]Thì cái bi này có nhiều mức độ lắm. Ví dụ như bây giờ mình thấy cái người người nghèo bên đường, ví dụ mình đi ngang đường mình thấy người nghèo đó họ bệnh họ xanh xao hết, họ nằm gục dưới đường mà họ giống như họ không có khả năng để đi tới bệnh viện hay sao đó, mình nhìn thấy cảnh đó thì mình đoán là họ đang đau, đang bệnh và đang nghèo nàn, mình đoán thôi, rồi mình nghĩ rằng họ đang khổ sở. Nghĩa là toàn bộ cái tiến trình đó đó mình đều là do đoán mà mình thương họ. Như vậy cái lòng thương xót từ cái là nhận định đoán ra cái nỗi khổ của họ, đó là cái mức độ bi cạn nhất trong đạo Phật. Cái mức độ bi mà nó sâu hơn á là do cái người phải có tu,
[18:42]tâm mình phải có cái cái thiền định, lòng từ phải sâu sắc. Thì khi mình nhìn thấy nỗi khổ người khác, mình cảm nhận được. Cái này nó không phải lý luận mà tự nhiên khi mình nhìn nỗi đau khổ người khác á, mình tự nhiên mình se cái lòng mình, mình có mình tự nhiên giống như mình nhập vào được vào con người của họ để mình cảm nhận được cái nỗi đau khổ của họ. Thì cái mức độ này là mức độ bi cao hơn, phải có tu, tâm phải rất là nhạy thì mình mới nhận được nỗi đau khổ của người khác như gần như chính mình đau khổ. Mà những vị đắc đạo hoàn toàn ví dụ như các vị Phật, các vị A La Hán á thì họ họ họ cảm nhận hoàn toàn
[19:16]hết luôn về cái nỗi đau của người khác. Đặc biệt là Đức Phật hay là các vị A La Hán á là do tâm các ngài đạt được cái mức độ vô ngã hoàn toàn, nên các ngài tồn tại trên cuộc đời này mà không có bản ngã, không có cái ta, không thấy có mình. Vẫn sống, vẫn sinh hoạt nhưng mà cái tâm phủ trùm hết và các ngài trở thành toàn thể chúng sinh. Cho nên một chúng sinh nào đó mà có một cái nỗi khổ, các ngài cảm nhận trọn vẹn hết toàn bộ luôn về cái nỗi đau khổ đó. Cho nên cái lòng thương, lòng bi của chư Phật hay của các vị A La Hán đối với chúng sinh là trọn vẹn và tột độ. Cũng cái cảm nhận đó mà các vị cảm nhận hết về chúng ta, không sót điều nào.
[19:57]Ví dụ như có nhiều khi mình không biết về mình đâu. Ví dụ như mình lì, mình bướng, mình không thấy, mình thấy mình đúng à. Nhưng mà khi mà chư Phật, chư A-la-hán nhìn mình, hoặc không cần nhìn nữa, chỉ hướng tâm về mình, biết hết toàn bộ cái sâu thẳm trong tâm hồn của mình. Hoặc là mình người tham lam, mình là người nóng giận, mình là kiêu ngạo, vân vân. Những cái đó nhiều khi chính mình không thấy mình, nhưng mà các vị thánh họ cảm nhận nơi tâm mình, biết sâu thẳm trong đó, biết biết về mình hơn chính mình biết về mình. Cho nên cũng vậy, khi chúng ta có nỗi đau khổ thì các vị biết về nỗi đau khổ
[20:27]của mình trọn vẹn như chính mình vậy, nên cái lòng thương rất là sâu sắc. Thì ở đây, cái điều mà một người thầy thuốc có những lúc nào đó giống như chai lì trước cái nỗi đau của cái đồng loại, của người bệnh nhân đến nhờ vả mình, chai lì, thì nguyên nhân có thể là thế này. Nguyên nhân có thể là lòng thương yêu con người, lòng thương yêu đồng loại, lòng thương yêu bệnh nhân không được nhắc nhở mãi. Tuy khởi điểm ở lúc đầu chúng ta đến với ngành y, nhưng về sau vì những cái danh lợi, tiền bạc, vì cuộc sống gì đó, đua chen gì đó, chúng ta mất dần cái lòng thương yêu con người. Và thứ hai nữa, là khi mà thấy người bệnh nhăn nhó,
[21:05]biểu lộ cảm giác đau đớn trước mặt mình, mình không có đón nhận cái điều đó, không có cảm thông được điều đó, cho nên cái cái cái cảm thông đó lần lần nó nó mất dần, mất dần, mất dần. Và mất hẳn luôn. Ở đây đó, chúng ta có cái câu nói mà của cái người Tây phương là: Cảnh khổ là nấc thang cho bậc anh tài, lại là vực thẳm cho kẻ yếu đuối. Các thầy thuốc có nghe không? Các bác sĩ có nghe câu đó rồi phải không? Cảnh khổ là nấc thang cho bậc anh tài, nhưng lại là vực thẳm cho kẻ yếu đuối. Là vì sao vậy? Ờ, bởi vì đối diện trước nỗi khổ, cái người tài có ý chí, có nghị lực, có lý tưởng, họ vượt qua,
[21:45]và cái cảnh khổ đó trở thành một bài học quý giá cho họ trong cuộc sống này. Nên họ vượt đi lên nhờ cái nỗi khổ đó. Còn cái người yếu đuối, trước cái nỗi khổ, sợ hãi, rụt rè, tránh né, và lui lại và rớt luôn, thất vọng, à sụp đổ. Cho nên, cũng cái cảnh đó, nhưng mà một người đã nhờ cảnh khổ đi lên, nhưng một người vì cảnh khổ đã đi xuống, thì cũng vậy. Đối trước cái nỗi đau khổ của bệnh nhân vậy, nếu mà chúng ta nuôi dưỡng được cái sự cảm thông đó, thì dần dần cái đạo đức của người thầy thuốc tăng trưởng mãi, tăng trưởng mãi. Nhưng mà đối trước cái nỗi đau khổ cũng của bệnh nhân đó, nhưng mình mình bật off, mình switch off,
[22:23]mình shut down cái cái lòng cảm thông của mình, thì lần lần mình trở thành chai đá. Lần lần mình trở thành tượng đá. Không còn nữa, có lẽ vì lý do đó. Vì vậy ở đây vậy, theo cái nhìn của đạo Phật vậy, là chúng ta phải có một cái phương pháp gì đó để giữ gìn được cái tình thương yêu đối với cái người người bệnh nhân đang đau khổ. Vì nếu mà chúng ta không có cái phương pháp để giữ gìn thì một ngày nào đó chúng ta biến mất. Chúng ta chai lì không còn cảm xúc. Chúng ta vô cảm trước cái nỗi khổ của người khác. Và đây là điều cực kỳ nguy hiểm của một người thầy thuốc. Bởi vì cái giá trị, cái thiên chức,
[22:58]cái cao quý của người thầy thuốc chính là lòng thương yêu con người. Thì từ khởi điểm đã như vậy, mà nếu ngày hôm nay điều đó mất, thiệt là chúng ta mất hơn phân nửa cái giá trị của một người thầy thuốc, mất hơn phân nửa. Còn lại chỉ là kiến thức và tiền bạc. Do đó, theo cái nhìn của đạo Phật vậy, thì chúng ta phải có phương pháp tu tập từ bi. À chúng ta tu tập từ bi, mỗi ngày bằng phương pháp nào đó để mình để khởi cái lòng thương yêu con người mãi, và cái sự cảm thông đối với nỗi đau của đồng loại mình phát triển mãi. Và nếu phát triển mãi như vậy, thì đạo đức của người thầy thuốc đó sẽ đến gần với một vị thánh.
[23:35]Bởi vì giá trị của người thánh mà vượt hơn cái người phàm phu chính là lòng thương yêu hay không thương yêu con người, chỉ nhiêu đó thôi. Mà nếu chúng ta tắt đi cái lòng cảm thông nỗi đau của người khác, tình thương chúng ta mất, thì đúng là một cái mất mát lớn, không phải trong cho chính con người chúng ta mà mất đi cho cuộc đời này, cho xã hội. Khi mà trong lòng một người thầy thuốc không còn tình thương yêu đồng loại, nên rất là uổng. Còn nếu mà đối trước cái nỗi đau đồng loại, chúng ta luôn giữ được sự thông cảm như vậy, thì đạo đức chúng ta tăng trưởng mãi, tăng trưởng mãi, để chúng ta có thể thành
[24:06]những thánh y mà đời đời được ca ngợi, giống như đất nước chúng ta có Hải Thượng Lãn Ông, có Tuệ Tĩnh, hoặc là những thánh y đời xưa bên Trung Hoa như là Hoa Đà, Trương Trọng Cảnh gì đó, vân vân. Những con người mà cả một đời họ chỉ thương yêu người bệnh, cứ tìm tòi mãi, tìm tòi mãi để ra hết phương thuốc này tới phương thuốc kia mà chữa lành cái nỗi đau của con người. Nên một thầy thuốc mà có thể một ngày nào đó thành một bậc thánh là bởi vì họ có cơ hội tiếp xúc nhiều với nỗi đau của đồng loại. Còn ở những ngành nghề khác coi vậy mà ít có dịp. Ví dụ bây giờ một người công chức ở nơi công sở, người thầy giáo dạy học, vân vân.
[24:43]Coi vậy chớ chúng ta ít có dịp đối diện với nỗi đau của đồng loại mà người thầy thuốc thì được cơ hội đó nhiều hơn. Thì cũng giống như cái câu danh ngôn mà nói: Nỗi khổ là nấc thang cho bậc anh tài, thì cũng vậy, trước cái nỗi đau của đồng loại mà chúng ta có một lý tưởng sống, chúng ta có phương pháp giữ gìn lòng từ bi của mình thì đúng là cái nhân cách, cái đạo đức phát triển mãi. Một ngày nào đó chúng ta trở thành vị thánh y của nhân loại này chứ không phải là không. Và một điều là ở đây theo cái nhìn đạo Phật thì thầy cũng vậy, thì thầy nghĩ điều nói này chắc cũng thừa với các vị thầy thuốc mà đã cất
[25:14]công lên chùa là chúng ta ngoài cái những kiến thức về y học mà chúng ta đã học trong nhà trường thì chúng ta mở rộng cái tầm nhìn mình hơn. Ví dụ như chúng ta có cái nhìn về nghiệp báo, là chúng ta biết rằng mỗi cái bệnh đều có một cái nguyên nhân xa hơn là nghiệp báo. Nguyên nhân gần thì chúng ta đã học rồi. Chúng ta chữa nguyên nhân gần coi vậy chớ nó vẫn lệ thuộc vào nguyên nhân xa. Là sao? Nếu cái người đó họ có phước á, chúng ta tiện tay chúng ta chữa họ dễ dàng, chữa dễ dàng. Mà nếu họ không có phước, chúng ta chữa vất vả. Ví dụ cũng cái bệnh đó, ví dụ như bây giờ có một người bị lọt cái vật lạ vào trong phổi.
[25:49]Nếu mà người đó có phước á, tự nhiên họ gặp một bác sĩ nội soi giỏi, đưa ống vào gắp vật đó ra, không phải qua một cuộc giải phẫu. Mà có nhiều khi họ gặp một vị bác sĩ, họ quyết định trễ một chút xíu, quyết định mổ phổi lấy vật đó ra, thì có thể chết. Mà nếu mà không chết thì sức khỏe suốt đời còn lại cũng sụp đổ hẳn mấy chục phần trăm. Như vậy, tại sao cũng một cùng một bệnh, nhưng tại sao người này gặp được bác sĩ nội soi gắp lấy ra gọn bơ, một người là phải chịu một cuộc phẫu thuật? Chính cái nhân quả một kiếp nào đó đã quyết định điều này. Nghĩa là nếu kiếp xưa họ mổ xẻ người ta nhiều quá,
[26:19]chúng sinh nhiều quá, đời này tới chân bệnh đó họ phải chịu sự mổ xẻ. Nhưng mà nếu họ không có phải như vậy thì họ gặp được phương pháp chữa trị nó đơn giản hơn mà vẫn hiệu quả không không khác. Nên ở đây chúng ta hiểu thêm là chính cái nghiệp báo bí mật đã chi phối cái bệnh của người bệnh và chi phối cách chữa trị của chúng ta, cũng như cái sự sáng suốt của chúng ta trong lúc chúng ta định bệnh và chữa bệnh. Nên cái nghiệp báo nó đã chi phối lúc đó. Mà có thể là các vị cũng đã nghe trường hợp mà ông ông Edgar Cayce bên Mỹ, cách đây khoảng đầu cái thế kỷ thứ 20, bây giờ chúng ta lọt qua thế kỷ 21 rồi,
[26:54]đầu thế kỷ 20 á, có một người bác sĩ tên là Edgar Cayce bên Mỹ á, thì ông có chữa bệnh lạ lắm. Là mỗi khi người nào đến bệnh, ổng nhập định. Ổng nhập định xong ổng mới tìm cái nguyên nhân bệnh là một cái nghiệp quá khứ. Rồi sau đó ổng mới khuyên hai điều. Một là ổng cho vừa cho thuốc, thứ hai về ổng kêu làm một cái phước gì đó chữa. Và có những lần, ổng cho một cái toa thuốc mà nó còn đang nằm trong phòng thí nghiệm, chưa chưa tung ra. Mà lúc ổng nhập định ổng đã biết là cái thuốc đó đã tồn tại, đang hiện hữu, và ổng khuyên đi tìm cái thuốc đó uống sẽ hết bệnh này. Ví dụ như có người bị bệnh thiếu máu thanh niên, thì ổng nhập định xong ổng nói:
[27:28]"Người này ngày xưa làm tướng trên chiến trường giết, đổ máu nhiều người quá, nên cái bệnh mà bị thiếu máu nó nó đã qua nhiều kiếp rồi. Cho nên cái việc mà chữa bệnh này ổng nói là chữa bằng thuốc không hết, cầm chừng không hết, cho nên đi làm phước cái gì đó để cho nó bớt thôi." Có trường hợp Edgar Cayce. Ở Việt Nam mình, ở dưới miền Tây có một ông vậy, mà ông này thì không nổi tiếng bằng ông ở bên Mỹ, hiện nay ổng đang còn sống. Thì ông này ổng sống đạm bạc và như một ông thánh vậy, như một người đắc đạo vậy. Ổng cũng chữa bệnh mà ổng chữa bệnh có khi thì ổng dùng thuốc nam, khi thì ổng dùng thuốc tây.
[27:59]Mà ông này ổng chỉ học mấy lớp 3, mà hễ mà khi cần tới thuốc tây, ổng viết tên thuốc bằng tiếng Mỹ, tiếng Pháp rất là rành rẽ, không sai một cái chính tả nào hết trơn, không hiểu tại sao. Con người này cũng rất là lạ và chữa bệnh cũng rất hiệu quả, ở đâu dưới Vĩnh Long. Thầy cũng chưa có dịp đi thăm mà nghe kể lại, có vài người bạn đi kể lại, về gặp ổng rồi kể lại như vậy thì cũng là trường hợp lạ. Nên có những người mà họ đã ấm có cái khả năng tâm linh để họ nhìn thấy nghiệp của con người và họ kết hợp với kiến thức y học để họ chữa bệnh. Nên ở đây, chữa bệnh là chữa luôn cả cái nghiệp người ta, chuyển luôn cái nghiệp người ta,
[28:32]chữa luôn những nguyên nhân xa trong quá khứ như vậy. Thì ở đây chúng ta thấy đó, nếu mà khi một người bệnh nhân đến với mình, bệnh nhân đến với mình, mình sau khi mình chẩn bệnh, nếu mà theo bình thường thì mình chỉ cho người ta đơn thuốc hay một cái phương pháp chữa trị gì đó rồi thôi. Xong, vậy là xong bổn phận của mình. Rồi người ta về, không hết thì người ta tới nữa, vậy thôi. Nhưng mà nếu ở đây, nếu mình biết thêm là chúng sinh trong thế gian này, trong vũ trụ này còn bị chi phối bởi một nghiệp nhân quả bí mật nữa, ví dụ có những bệnh nó phức tạp quá thì mình biết rằng cái này là nghiệp quá khứ nó thầm chi phối trong
[29:06]đó thì một bên mình vừa cho thuốc, một bên mình vừa khuyên bảo người ta về cái đời sống đạo đức hơn thì thật sự là một cái quý giá vô cùng. Lúc đó, cái người thầy thuốc này không còn là một người thầy thuốc đơn thuần nữa mà đã thành một cái người mà gieo rắc được cái đạo đức đi vào trong xã hội luôn. Ví dụ như là một cái người họ bị bướu cổ đi, thì bướu cổ này có thể là phải giải phẫu. Mình là người am hiểu nhân quả, mình biết người này có thể là ngày xưa cắt cổ gà hơi nhiều, để phục vụ ăn uống cho gia đình đã cắt cổ gà nhiều, bây giờ cái bệnh này mất mí là phải mổ rồi đó, cắt cổ rồi đó. Cắt cổ chắc không chết nhưng mà cũng phải cắt cổ cái đã.
[29:42]Thì mình về mình khuyên nói: "Thôi cô về cô đừng cắt cổ gà nữa nha." Mình vừa nói vừa cười, người ta không biết sao nay ông thầy thuốc tự nhiên giảng đạo luôn, "Về ráng phóng sanh nha, mua cá thả bớt đi, làm phước đi thì bệnh này nó mới mau bớt, còn đây là thuốc nè, về mua uống, song song với việc làm phước nha." Như vậy thì như vậy thì tự nhiên mình gieo điều thiện vào lòng con người. Ví dụ có người họ bị đau chân, họ bị gì đó, tới mình để chữa bệnh về chân. Thì cái này về cái ngành ngoại, có thể mình có thể chấn thương chỉnh hình hay là mổ xẻ, lắp xương gì lại không biết, nhưng mình cũng nói là:
[30:12]"Anh về anh đi coi về miền quê nào của anh á, có đường hư anh đắp cho người ta đi qua lại, người ta đi qua lại dễ dàng, tự nhiên chân của anh nó sẽ mau lành bệnh, mau đỡ. Rồi còn đây là thuốc nè, còn bây giờ anh phải tạm thời anh qua bên chấn thương chỉnh hình, anh lại bó thuốc gì đó anh lại..." Đó, nhưng mà anh để đề phòng cái bệnh nó tái đi tái lại là chân anh cho nó chắc hơn thì anh nên về anh lấp mấy cái ổ gà gần nhà anh cho người ta đi người ta đỡ té. Cái người này vừa là thầy thuốc và là vừa là người thầy của tâm hồn. Đây là điều quý giá không thể tưởng tượng được. Cũng giống như thầy hay nói về những thầy giáo dạy học
[30:42]cũng vậy, là người thầy giáo dạy học dù dạy môn nào không biết, toán, văn, sử, địa này nọ, lý, hóa, anh văn, sinh ngữ, nhưng phải biết về nhân quả, phải biết về đạo đức, để khi mình dạy học sinh, mình tranh thủ dành ra chừng năm mười phút trong một cái tuần đó mình nhắc một vài lời về nhân quả, về đạo đức cho học sinh. Là không phải xây dựng học sinh chỉ trên kiến thức không, mà phải xây dựng cho học sinh đạo đức. Vì hiện nay cái tình trạng đạo đức của giới trẻ xuống cấp rất là nhiều, là do cái môn đạo đức không được chú trọng. Nên bây giờ trong khi cái hệ thống giáo dục chưa có một cái chú trọng
[31:15]hay là một cái môn đạo đức cho hoàn chỉnh, kỹ lưỡng, thì từng người thầy cô giáo, từng người thầy cô giáo dạy bất cứ môn nào cũng đều phải là một người thầy dạy về đạo đức cho học sinh. Thì như vậy chúng ta mới lôi kéo lại, mới xây dựng lại cái xã hội mà đang bị cái văn hóa phương Tây đánh vỡ tâm hồn con người quá nhiều. Thì cũng vậy, thầy thuốc cũng có cái thiên chức đó nữa. Chúng ta chữa bệnh mà chúng ta biết luôn cái luật nhân quả nghiệp báo, rồi ngoài bên cạnh thuốc mình còn khuyên người ta làm được những điều phước thiện, thì cái phước của người thầy thuốc này thật là lớn lao vô lượng. Cả một đời mà mình khuyên người ta như vậy thì phước cực kỳ lớn, phước cực kỳ lớn.
[31:52]Phước ví dụ như nói chúng ta chữa bệnh cho người bệnh là phước lớn, phước đó coi vậy không lớn bằng mình chữa tâm hồn người đó, mình gieo cái điều thiện vào tâm hồn người đó thì phước rất là lớn. Thậm chí có một lần á, có một người đó, Phật tử làm thầy bói đến thăm thầy. Thì thầy biết trong đạo Phật cái nghề thầy bói là cái nghề không có ra phước, tại vì mình tiên tri điều gì đó rồi mình nhận tiền, thì thường là không có phước mà mang tội. Nên thầy mới nói: "Bây giờ cái người này cũng khó, nhìn vô biết cũng khó bỏ nghề, tại vì cũng đang sống bằng nghề đó là chủ yếu." Nên thầy mới khuyên: "Thôi bây giờ bói thì bói, nhưng mà khi bói phải khuyên người ta làm lành lánh
[32:28]dữ, khuyên người ta về nhân quả, đạo đức, tránh tội, làm phước, khuyên nhiều vô, thì cái nghề này tự nhiên biến thành có phước, chứ còn nếu không khuyên như vậy thì nghề thầy bói nếu nhìn theo đạo Phật là một nghề có tội." Thì mình ăn tiền từ cái sự là mình cho người ta một cái tiết lộ một cái bí mật, cho người ta một cái ước mơ, một cái hy vọng rồi mình lấy tiền. Đối với đạo Phật nghề đó không không có phước mà có tội. Nhưng bây giờ có thể bù lại bằng cách là khi bói thì người ta tốt xấu không biết, luôn luôn mình phải khuyên người ta đi làm phước, khuyên người ta làm ăn hiền ở lành, đừng giận, đừng dữ này nọ vân vân, thì như vậy là cái nghề
[33:02]đó vẫn thành có phước, thì thầy thuốc cũng là như vậy đó. Điều nữa chúng ta nói với nhau nữa là: làm nghề thầy thuốc là đòi hỏi chúng ta có cái kiến thức về cơ thể rất là chi ly. Nhưng mà những kiến thức về cơ thể thì không bao giờ cùng tận hết. Ví dụ như ngày xưa vậy, ông bà mình cũng biết có tim, gan, phèo, phổi, nhưng mà những cái chức năng hoạt động như thế nào thì không không biết hết, không biết hết cặn kẽ từng chi tiết. Ví dụ như trong cái gan, nó sản xuất bao nhiêu cái enzym vân vân, dạ dày tiết axit thế nào không biết, xưa không biết, chỉ biết tổng quát sơ sơ thôi à. Rồi đến nỗi có khi người ta nói cho gọn là thân này
[33:39]là là tứ đại, hoặc là thân này là ngũ hành. Tứ đại là theo Ấn Độ á, theo kiến thức khoa học Ấn Độ là gồm đất, nước, gió, lửa. Hễ cái gì cứng á, rồi xếp nó coi như nó là từ đất là tượng trưng cho cái phần cứng của cơ thể, rồi cái phần lỏng là bao nhiêu thứ nước lỏng không biết, gom ờ thôi nó thuộc về lấy nước là đại diện cho cái những cái thể dịch trong cơ thể, rồi gió là cái gì mà nó nó nó nó hoạt động, nó nó nhảy, nó máy động, nó thở thở ra thở vô vậy, lửa là hơi ấm, ví dụ vậy, họ nghĩ, đó là kiến thức ngày xưa. Mà ngày nay thì mình nhìn mấy cái đó quá đơn giản, ngày nay mà cái hiểu biết của chúng ta về cơ thể thì quá phức tạp,
[34:13]quá phức tạp, nhất là hệ thống như tế bào não, những cái sự trao đổi ion giữa từ cái tế bào này qua tế bào kia nó khủng khiếp lắm. Nên mỗi lần mà các nhà khoa học mà khám phá được điều đó đều giải Nobel luôn á, chi ly như vậy, nhưng mà vẫn chưa bao giờ đủ, chưa bao giờ đủ. Có thể vài trăm năm sau chúng ta hiểu về cơ thể nó không còn giống như bây giờ nữa, không còn giống như bây giờ. Có thể sau này vài trăm năm sau thì họ nhìn vô cơ thể, họ không còn nói nhiều về mô, về tim, gan, về tế bào, về gen nữa, mà nói về tuyến. Nghĩa là nói trong cơ thể này nó là những cái tuyến, những cái tuyến giống như là plasma chạy,
[34:47]nó chạy và chính những cái tuyến đó nó hoạt động, những cái tuyến vô hình đó, những tuyến siêu hình đó nó hoạt động thì nó kéo theo cái phần hoạt động của những cái cái mô hữu hình hoạt động theo. Có thể vài trăm năm sau họ lại chú trọng điều đó. Ví dụ như là Trung Hoa chúng ta có cái hệ thống huyệt đạo, những huyệt đạo, kinh lạc của Trung Hoa, bên Tây phương cũng phải công nhận là rất hiệu quả, rất là hiệu quả, nghĩa là châm huyệt đúng là hết bệnh. Mà châm thêm một số huyệt nào đó có khi là chữa những bệnh rất là kỳ lạ như vậy, thì nhưng mà vẫn không lý giải được. Có thể là vài trăm năm sau thì lúc đó là những cái phương tiện kỹ thuật
[35:20]của ngành y học cũng như của các khoa học kỹ thuật khác nó hỗ trợ cho ngành y, bắt đầu chúng ta nhìn cơ thể với một góc độ khác. Nghĩa là khi nhìn nhau mình không cần phải đo tim, gan hay đo mạch máu bao nhiêu, nhảy bao nhiêu nhịp, tăng xông nữa, mà có cái máy đo siêu hình coi những cái tuyến đó nó hoạt động thông suốt hay không và đánh giá bệnh con người. Mà lúc đó cái bệnh mình không còn chú trọng vào ví dụ bệnh loét bao tử, viêm ruột thừa nữa, mà lại định bệnh trên những cái tuyến siêu hình đó, đo được cái mật độ, cái cường độ cũng như cái sự lưu thông của tuyến đó mà định bệnh. Lúc đó lại cái cái khái niệm về y học lại chuyển hẳn
[35:51]qua một cái bước mới cũng vậy, có thể như vậy. Nên cái sự hiểu biết về cơ thể con người là không bao giờ dừng, không bao giờ đủ, và khoa học đi mãi, ngành y học của chúng ta cũng như vậy, cũng sẽ tiến bộ mãi, tiến bộ mãi và càng lúc càng trừu tượng hơn. Như ngày hôm nay thì nói về gen, nói về sự trao đổi ion giữa các tế bào đã là rất trừu tượng với người bình thường rồi, mà sau này chúng ta cũng phải chuẩn bị đón nhận những kiến thức còn trừu tượng cực kỳ hơn nữa về cơ thể con người, không bao giờ chúng ta tự mãn là vậy. Kìa, nhưng mà nhìn lại thì những người bác sĩ chúng ta là những người mà chúng ta đi theo y học hiện đại,
[36:25]chúng ta cũng hoan nghênh những cái y học dân gian. Tại vì trong thực tế là có những bệnh mà nhiều khi rất là phức tạp đối với y học hiện đại mà lại đơn giản đối với y học dân gian, đối cực kỳ đơn giản. Nhiều khi cái người dân tộc miền núi chúng ta vậy, nghĩa là những anh em mà người Thượng á, thấy cái bệnh đó vậy, mình là mình sợ hết hồn, họ vội hái nắm lá vô nấu uống hết liền, nhai nhai đắp vô hết liền, hết sạch liền. Nó những cái mình nhiều khi chưa kịp lý giải, chưa kịp làm. Như có một lần vậy, thầy nhớ hồi còn nhỏ, cái lúc đó thầy cũng đi kinh tế mới, thầy làm rẫy chung với những người người đồng bào Thượng.
[36:57]Thì lúc đó bà nói chuyện là bà có đẻ được bốn người con rồi bà không đẻ nữa. Mà lúc đó cái thầy mới ngạc nhiên, thầy quay qua, thầy mới hỏi người Thượng làm gì có kiến thức về kế hoạch hóa gia đình, thầy mới quay sang thầy hỏi bà là: "Bà bà bà bà ngừng sinh bằng cái cách nào?" Lúc đó thầy lúc đó chưa biết cái từ kế hoạch hóa gia đình như bây giờ, hồi đó chưa có từ đó, lúc sau giải phóng chưa có từ đó. Mới quay sang thầy hỏi: "Ủa, bà bà ngừng đẻ bằng cách nào?" Cái bà mới cái xà-rông của bà bà kéo trề xuống chút xíu, bà chỉ vô ngay cái bụng bà có mấy cái dấu thẹo và nói bà lấy cái nhang bà đốt vào đây hai dấu là ngừng đẻ liền.
[37:26]Giật mình, mình cũng tới bây giờ vẫn chưa biết, tới giờ vẫn chưa biết chuyện đó. Mà mãi đến bây giờ thầy vẫn chưa nghe người đó. Hôm rồi có gặp một bác sĩ Cao Khang hả, Trần Cao Sang hả? Trần Cao Sang, cũng bác sĩ á, thì ông nói là ông tối ngày ông khoái đi về cái miền miền dân tộc miền núi lắm, tại vì họ có nhiều cái phương thuốc rất là hay. Ví dụ như cái phương thuốc mà gọi là phương thuốc kế hoạch hóa gia đình đó, thì ông lại không theo cái lý luận của của y học hiện đại mà ông lên trển ông lấy cái lá cây trển về ông chế thuốc á. Ông chế thuốc ra, ông ông băm nhỏ, ông gói phân nang, con nhộng gì không biết, rồi cái người ông thí nghiệm đầu tiên
[37:58]là cho vợ ông và người yêu của ông, tại ông tới hai người lận. Không biết, không biết mấy bác sĩ ở đây làm sao, thầy chưa có điều tra, chưa hỏi, nhưng mà ông bác sĩ đó thì ông tới hai người. Thì ông thí nghiệm và ông nói rằng cả hai người rất là thành công, không không có dính, không bể kế hoạch. Nhưng mà đại khái vậy, là có những cái ngành y học dân gian họ lạ lùng như vậy, thì ở đây chúng ta có thể giải thích thế này: là cái cấu trúc mà gọi là cấu trúc mà là đa phân tử hay là cái cấu trúc nối phân tử phức tạp của cái các cái cái cái cái chất, cái dược liệu của thực vật ở trong cây cỏ đó, herbal á, là nó nó tương thích,
[38:34]là compatible, nó tương thích với cái cơ thể của con người, bởi vì những tế bào, những cái chất đạm ở trong người chúng ta nó cũng là những chất cấu tạo là polymer đó, đa phân tử, cấu trúc rất là phức tạp. Nghĩa là một phân tử nó có thể nó có tới mấy chục ngàn nguyên tử nối lại với nhau, thì cái cấu trúc của cây cỏ, những cái chất đa phân tử nó cũng vậy. Và chính vì cái cấu trúc phức tạp đó nó tương thích với cơ thể con người mà nhiều khi chữa lại nó không có để lại phản ứng phụ. Còn nhiều khi một cái công thức mà chất hóa dược theo Tây y á, có khi cái nó nó đơn giản, nó không tương thích với cơ thể người,
[39:05]cái thấy lành bệnh này nó lại phát sinh ra bệnh kia vân vân. Nên vì vậy, ở đây là người bác sĩ chúng ta chúng ta cũng hoan nghênh cái kiến thức của y học dân gian và mình mình tìm cách mình giải thích họ.
[39:57]Thời gian gần đây, theo như thầy thấy là có nhiều cái cái dược phẩm của Tây phương á mà họ chiết xuất từ cái cây cỏ, phải không bác sĩ? Phải không? Mà thầy thấy nhiều á. Lâu lâu các vị hỏi cho chùa đó, nhìn vô thầy thấy là herbal medicine, tức là thuốc bằng cây cỏ. Họ chiết xuất từ trái gì đó, cây gì đó không biết để chữa bệnh này bệnh kia đấy. Họ cũng nghiên cứu cũng nhiều. Hoặc ví dụ như cái thuốc mà thuốc gì đó, Tanakan gì đó, thuốc chữa não gì đó. Tanakan thuốc giọt giọt, bấm bấm á. Từ một loại cây cỏ gì đó. Phải không? Phục hồi trí nhớ người già gì đó mà. Và một cái yếu tố nữa, ta nói với nhau nữa là cái sức mạnh tinh thần
[40:38]cũng được công nhận, dù chúng ta chưa tìm ra hết các nguyên lý của nó. Ví dụ trong lần, đây là một cái tài liệu mà y khoa y ghi lại một trường hợp là có một cái người thanh niên ở bên Mỹ, khi khám, chụp gì đó, thì có phát hiện khối u trong não. Và anh này không biết có cái phước gì, tự nhiên anh cứ để tâm ngay chỗ khối não đó và anh có cái ý tưởng là cái cái bướu nó tiêu đi. Thì anh cứ để tưởng tượng như riết cái ba tháng sau thì đi khám lại mất tiêu cục bướu thiệt. Đó, cũng tiêu mất thiệt. Đó là gọi là cái cái sức mạnh tinh thần đó. Thì cái này không lý giải được, nhưng mà đúng là nó có hiệu quả trong một số trường hợp.
[41:13]Hoặc ví dụ như nghe kể những cái người mà bị bệnh u ác tính, hôm qua đêm thức niệm Phật xiết cái sáng mai khám lại biến thành u lành tính. Cả bác sĩ không hiểu sao, cả bệnh viện không hiểu sao. Tại lấy cái mẫu xét nghiệm bữa hôm trước đem ra thì phải công nhận nó là cái sinh thiết á, u ác tính. Hôm nay tự nhiên sinh thiết lại biến thành u lành tính, đổi hẳn cấu trúc luôn không hiểu tại sao. Nhờ một đêm niệm Phật trối chết vậy đó. Mà chuyện này xảy ra ở ngoài Bắc, Hà Nội. Toàn những cán bộ gộc không á. Không hiểu sao mà không không hiểu. Và chúng ta thấy như thiền định cũng đóng một vai trò quan trọng trong cái việc mà vệ sinh tâm thần kinh.
[41:46]Là rất nhiều bệnh, khoa học, bác sĩ cũng thấy rằng do chúng ta lo lắng thái quá rồi cũng sinh bệnh, phải không? Cho nên vì vậy nhiều khi bác sĩ biết bệnh mà giấu không nói vậy. Vì sợ biết rồi lo thêm rồi nó nặng thêm, cho nên không nói để cho giữ thanh thản rồi mình cứ từ từ mình chữa cho người ta thôi. Mình có trách nhiệm chữa thôi chứ không nói. Vì nói người ta lo cái chữa không lành. Có trường hợp đó phải không bác sĩ? Có không? Có, nhiều khi bị giấu vậy đó. Và thiền định là như vậy, là một cách mà làm cho người ta trong đời sống lúc nào người ta cũng giữ tâm thanh thản, nhẹ nhàng, nên cũng phòng ngừa được một số bệnh lớn.
[42:19]Đấy, có những bệnh do căng thẳng. Người ta cũng lý luận, ví dụ con người, cơ thể mình giống như một khúc dây vậy, nếu mà căng thẳng mà được kéo căng ra thì cái khúc nào mà yếu nhất nó đứt trước. Thì cũng vậy, nếu chúng ta sống một đời sống căng thẳng thì cái cơ phần nào yếu nhất cái nó bệnh trước. Ví dụ bao tử loét trước hoặc là gan nó nóng trước. Thận viêm, mà thận viêm thì hơi mệt, gần tới đai rồi. Thì nó như vậy, thì như vậy cái yếu tố thiền định nghĩa là giữ cho tâm mình thanh thản, thư giãn hoặc là lắng sâu luôn trong hư vô, càng tốt, cũng là một yếu tố rất quan trọng trong việc giữ gìn sức khỏe của con người.
[42:50]Hoặc là cái nguyên lý về âm dương của Á Đông cũng là một nguyên lý quan trọng. Theo cái nguyên lý âm dương của Á Đông á thì cái cấu trúc con người mình á nó có một số tuyến vô hình, mà lực á nên tích ở gốc, giữ gốc cho nhiều, chứ đừng có cho bung ra ngoài ngọn. Cái cách thật sự là như vậy. Nên lúc nào họ cũng có cái lối tập khí công gì đó, giữ lực lắng ở dưới chân, giữ ở đan điền để mà phòng ngừa bệnh tật và cũng rất là hiệu quả. Rất là hiệu quả như vậy. Vừa rồi khoảng năm năm 2000, cuối năm 2000 cũng giống như đầu năm 2001 thì bên y học có một cái tin vui là con người đã vẽ được cái bản đồ gen, bản đồ gen.
[43:28]Thì trước khi mà vẽ được cái bản đồ gen này thì giới y học rất là hy vọng. Hy vọng là khi khám phá được hết các tính chất của gen người ta sẽ chữa được rất nhiều bệnh của con người. Hy vọng lớn lắm, và có thể gọi là chữa hầu hết đấy. Nhưng đến khi bản đồ gen được vẽ xong rồi thì người ta mới thất vọng. Thất vọng là bởi vì sao? Bởi vì không ngờ là gen không đóng nhiều vai trò trong việc chi phối con người cũng như bệnh tật, không đóng vai trò nhiều lắm. Ví dụ như là khi mà đếm cái số gen giữa người và chuột thì chênh lệch nhau mấy trăm gen hà. Giữa con người và con chuột không có cách biệt nhau
[44:00]bao nhiêu gen hết, nhưng mà sự sai biệt quá lớn. Từ một con người với cái hình vóc đẹp đẽ, lớn lao thế này, thông minh cực kỳ thế này mà tính ra cái số gen so với con chuột chỉ hơn vài trăm gen, họ không hiểu tại sao, không hiểu. Mà kể là so với con trùng đất cũng không phải hơn nhiều nữa. Cho nên bây giờ thì thật sự là khi hiểu được cái về gen rồi thì bắt đầu họ lại cảm thấy họ không biết gì nữa. Trước khi mà tìm được bản đồ gen á thì họ hy vọng lắm. Họ biết được hết bí mật về con người, về bệnh tật, về đời sống, về tư tưởng, về tâm lý, nghĩ rằng trong gen chứa đựng hết được những điều đó. Nhưng mà không ngờ rằng tới chừng khi vẽ được bản
[44:32]đồ gen rồi mới thấy không có gì trỏng nhiều. Thì như vậy cái gì đã làm thành con người với vô số điều sai khác biệt với các loài vật khác, cũng như sự khác biệt giữa người này và người kia với nhau? Giữa cái tâm lý, khuynh hướng, tính tình, khí chất khác biệt lớn lao giữa người này và người kia, cái gì đã quyết định? Thật là một bí mật mới nữa, lại là một bí mật mới. Nên đây chúng ta lại có cái nhìn của đạo Phật là theo như đạo Phật vậy là con người ta luân hồi qua nhiều kiếp. Cứ mỗi kiếp như vậy người ta tạo nhiều cái nghiệp nhân, nên cái nghiệp nhân đó đã tạo thành tính cách của con người ở những kiếp tới.
[45:11]Nếu cái người đó họ hay giúp đỡ người khác về sức khỏe thì đời sau họ được khỏe mạnh. Và luật nhân quả nằm ở đâu? Dĩ nhiên là một bí mật của vũ trụ mà luôn luôn hình thành, sắp xếp từng gen của chúng ta. Khi mà cha gần mẹ đã hình thành một cái phôi thai thì cũng chính luật nhân quả đã chọn lựa cho người đó từng cái gen như vậy. Để cho người đó lớn lên thì mắt phải to, râu phải rậm, mũi phải cao, nghĩa là cái đầu, tóc Việt Nam thì chắc đen, trừ có người nào phải đi nhuộm thì thì gen nó không có quy định cái việc đi nhuộm hay không nhuộm, không có quy định việc đó. Cái nào mình thích, khoái nó nhuộm nhiều thì nhuộm vài
[45:48]cọng vàng vàng phía trước cho nó modern thì thôi. Cái đó gen chịu thua, gen không quy định. Nhưng mà cái nhân quả chúng ta đã định hình cho chúng ta cái hình dáng, và để định hình hình dáng thì nhân quả đã chọn cho chúng ta từng cái gen như thế. Nhưng mà số gen chưa đủ, số gen chưa đủ. Vì chúng ta nhìn thấy ví dụ như trong một gia đình, ngay cả như anh em sinh đôi nhiều khi tính cách cũng rất khác nhau. Nghĩa là sống trong cùng một môi trường, cùng cha mẹ, cùng chịu sự giáo dục mà trong tính cách con người vẫn khác nhau. Một bầy con bảy người không ai giống ai hết. Cho nên cái gì nó đã chi phối thì gen vẫn chi phối rất
[46:19]ít, mà cái chính theo cái nhìn của đạo Phật vẫn là luật nhân quả, luật nghiệp báo làm cho con người tái sinh từ kiếp này sang kiếp kia và chúng ta khác nhau. Bởi vì mỗi cái môi trường chúng ta tiếp nhận trong từng kiếp khác nhau khác nhau như vậy. Cho nên dù kiếp này có lỡ chung với nhau một cái nền văn hóa, chúng ta vẫn có cái khác biệt. Điều này thầy sẽ nói nhiều trong cái lần giảng vào ngày 15 tới như vậy. Thì ở đây nãy giờ vậy, chúng ta nói với nhau về về người thầy thuốc, về những điều mà chúng ta ca ngợi cái thiên chức của người thầy thuốc là xoa dịu nỗi khổ của kiếp người, và cái cái tâm tình quý trọng mà mọi người đã dành cho người thầy thuốc, vân vân.
[47:00]Chúng ta cũng nói qua một vài trường hợp mà người thầy thuốc đã trở nên chai lì, vô cảm trước nỗi khổ của đồng loại. Chúng ta cũng nói đến về người thầy thuốc mà giữ mãi lòng thương yêu đối với người bệnh nhân như tăng trưởng được cái đạo đức của mình, cũng giống như cái cái kiến thức mà chúng ta đón chờ, chờ đợi mãi bởi vì kiến thức về y học sẽ là vô tận, không bao giờ chấm dứt. Chúng ta cũng nói về cái sức mạnh tinh thần, cũng như nói về cái nhân quả đã chi phối kiếp người như thế, thì chúng ta cũng hiểu rằng chúng sinh có rất nhiều nỗi khổ khác. Chúng sinh có rất nhiều nỗi khổ, chứ không phải chỉ có một nỗi khổ duy nhất là bệnh tật.
[47:39]Và vì vậy khi một người thầy thuốc là chúng ta đến với ngành y ở cái tâm ban đầu là tâm thương yêu, xót xa cái nỗi khổ vì bệnh tật của con người, thì chúng ta hãy tiếp tục mở rộng thêm trái tim của mình là chúng ta tiếp tục thương yêu con người với nhiều nỗi khổ khác của họ. Còn nhiều nỗi khổ nọ. Mà ở ban đầu chúng ta đã thương yêu con người, thương xót con người vì bệnh tật, thì bây giờ chúng ta hãy mở rộng trái tim của mình để thương yêu thêm con người với rất nhiều cái nỗi khổ khác nữa. Và như vậy từ là một người thầy thuốc, chúng ta dần dần vượt lên trên thành một con người mà có thể xoa dịu nhiều hơn những nỗi khổ đau khác của kiếp người, của con người, của đồng loại.
[48:21]Thì những nỗi khổ đau đó là cái gì, thì hôm nay chúng ta không có nói với nhau. Hôm nay chúng ta không có thời gian để phân tích hết, nhưng mà chúng ta tin chắc rằng trong cuộc sống này, trong suốt cuộc sống này, chúng ta, chính nơi bản thân mình cũng như trong cái sự quan sát của mình đối với mọi người, chúng ta bắt gặp con người chịu nhiều cái nỗi đau đớn, mất mát. Và lúc đó cũng xin rằng chúng ta hãy trải lòng thương yêu và trong bất cứ cơ hội nào, tình huống nào, chúng ta cũng sẵn sàng cứu giúp mọi người với những nỗi đau khổ của họ, y như chúng ta đang ở trong cái ngành nghề của mình là đã dùng cái tài năng,
[48:57]kiến thức của mình để xoa dịu nỗi đau của con người trong cái nỗi đau bệnh tật. Các bác sĩ đồng ý không? Nghĩa là chúng ta không phải chỉ xoa dịu cái nỗi đau về bệnh tật, mà chúng ta còn vượt lên hơn khỏi cái vị trí của một bác sĩ, một thầy thuốc để xoa dịu nhiều nỗi đau khác của kiếp người nữa. Đồng ý ha. Thì cái điều này thì để kết thúc cái bài nói chuyện này, thì trước hết là thầy cảm ơn các vị thầy thuốc đã lên đây, và thầy cũng xin chúc các vị thầy thuốc vậy, là chữa bệnh cho mọi người, nhưng mà thầy cũng chúc cho mọi người được sức khỏe để mà làm cho người khác khỏe. Xin chúc cho các thầy thuốc được nhiều sức khỏe.
[49:36]Thầy cũng gửi lời chúc đến gia đình của các vị thầy thuốc là mọi điều đều được thịnh vượng, là hạnh phúc. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Ai có câu hỏi không? - Dạ. - Phải không? - Dạ. - Chú tên gì? - Quan, bác sĩ Quan. - Thì ở đây nè, giống như nãy Thầy có nói là chúng ta nhắc lại cái câu danh ngôn là: "Cái nỗi khổ là nấc thang cho bậc anh tài mà là vực thẳm cho kẻ yếu đuối" vậy. Thì trước cái đau khổ của người bệnh á, lúc đó mỗi cái đau khổ của một người mà mình không luyện tập cái sự thông cảm, thương yêu thì lần lần nó mất luôn. Chính vì họ đã quen, họ lờn và họ không có thương yêu vì họ thấy thương yêu mệt quá.
[50:21]Thôi ai đau đau, nhăn nhăn kệ, mình quen rồi, còn nhiều nhiều người, ôi mỗi ngày thấy không biết mấy trăm người nhăn nhó, rên la. Hơi đâu mình mình thương cảm, mệt, không ngờ tiêu diệt cái lòng từ bi của mình và đánh mất hơn phân nửa giá trị của người bác sĩ, rất là uổng phí. Còn ở đây chúng ta tiêu cực một chút trong tâm hồn của mình, tức là mỗi nỗi đau của một con người, chúng ta đều gửi cho họ một lòng một chút lòng thương cảm. Thì cái điều này nó không có nó không phải dễ làm, tại vì nó ở trong tâm mình á, đâu ai kiểm soát. Mình gửi vào cái người bệnh một chút lòng thương cảm, mình gửi hay không gửi chả ai biết, cũng chả ai phê bình, chê trách.
[50:53]Nhưng mà lâu ngày mà mình không gửi, mình không còn là thầy thuốc nữa, dù mình vẫn còn cái tài năng đó, vẫn còn kiến thức đó, vẫn còn bằng cấp, địa vị đó, nhưng mình mất rồi, trong lòng mình đã chết rồi. Nhưng mà nếu cứ mỗi người bệnh mang cái nỗi khổ đến với mình, mình đều tặng cho họ một chút lòng thương cảm, bên ngoài cũng chẳng ai biết mà khi tặng như vậy nó hơi cực một chút đó, cực trong tâm mình một chút á, nhưng mà nếu cứ nuôi dưỡng như vậy hoài thì cái đạo đức, cái lòng từ bi, lòng độ lượng càng ngày càng phát triển. Và sau này là chắc chắn người đó cái đạo đức nó gần như một vị thánh á,
[51:24]có thể nói như một vị thánh y bởi lòng thương yêu con người như vậy. Nên đây là cái chỗ bước đầu vì không ai nhắc, rồi mình cứ sợ mệt, cũng không cần phải thương ai, mình quen rồi, nhìn mỗi ngày nhìn cảnh đau đớn hoài người quen, rồi mình không cần phải gửi lòng thương cảm. Nên ở đây là cái chỗ khác nhau ở chỗ là có gửi đến người bệnh một chút lòng thương cảm của mình hay không. Mỗi người mình gửi một chút, mỗi người mình gửi một chút thì cho đến cuối đời mình là một vị thánh y, tự nhiên nó bộc lộ ra. Còn với mỗi người mình lạnh lùng một chút, lạnh lùng một chút thì vài ba năm mình mất rồi, không còn là thầy thuốc nữa.
[51:54]Vừa rồi tự nhiên Thầy về Sài Gòn tự nhiên nghe kể thì đứa em gái Thầy nó là bác sĩ thì chồng nó cũng là bác sĩ, thì chồng nó cũng là trưởng khoa. Xong rồi cũng nhưng mà không phải là trưởng bộ môn gì đó, Thầy cũng không rành lắm trong cơ cấu bệnh viện. Thì có một trường hợp đó cái đứa bé nó bị cái gì trong phổi á, vì nó làm bệnh viện phổi Phạm Ngọc Thạch. Thì cái người mà trưởng gì của nó, trưởng bộ môn gì đó, coi sơ sơ xong cái bệnh án xong quyết định mổ. Thì cái người chuyên môn đó họ đi họp tiếp. Ừ thì nó mới ở nhà, nó ngồi nó nghiên cứu tới, nghiên cứu lui cái nó quyết định không. À nó có những cái mụn bọc gì trong phổi nó làm cho
[52:27]phổi bị xẹp luôn á, không nở ra được, xẹp. Bắt đầu nó quyết định là nội soi, nó gắp từng cái hạt mụn ở trong phổi ra. Nó làm từ sáng cho tới qua tới 12 giờ mấy tới 1 giờ. Vợ nó ngồi chờ, kiên nhẫn chờ mà nó kiên nhẫn gắp từng cái hột. Sau khi làm xong buổi chiều, phổi nở ra được hai phần ba. Nghĩa là cả bệnh viện khen ngợi luôn bởi vì cái sự kiên nhẫn mà vì sự thương yêu đó, mà tánh nó rất là tốt. Thầy rất là mừng như vậy, Thầy rất là mừng, chữa bệnh lâu ngày mà nó không chai lì trước nỗi khổ của người khác, mà nó có lòng thương cảm. Và điều đó là điều mà mà mà Thầy rất là mong mỏi như vậy. Thầy vẫn khuyến khích, vẫn khen ngợi thì nó như vậy.
[52:59]Thì ở đây Thầy cũng mong vậy, tất cả thì Thầy nghĩ những người thầy thuốc mà leo lên chùa đến đây thì chắc không ai bị cái chai lì, nhưng mà Thầy sợ nhiều nơi như vậy. Thì ở đây á cái điều mà chúng ta gửi gắm, nói với nhau là vậy: Là mỗi người bệnh đến với mình, mình hãy gửi một chút lòng thương cảm đến với họ, một chút thôi chứ Thầy không dám đòi nhiều. Chứ còn nếu là một người tu sĩ đạo Phật thì Thầy buộc là mỗi chúng sinh đến với mình, mình phải gửi trọn lòng thương yêu với họ. Thương nhiều chứ không được thương ít á. Nhưng với người thầy thuốc thì không dám bắt, vì nói nhiều quá họ nói ảo tưởng, không tưởng, lý tưởng quá.
[53:30]Nhưng mà trong đạo Phật phải lý tưởng tột độ vậy. Là vậy, tất cả mọi người đến với Thầy, đến với chùa thì Thầy buộc, nhiều khi không nói chuyện, nhiều khi có người đó ví dụ như anh em công quả đến đây lao động trên chùa xây dựng nè, có những người mà Thầy không có dịp nói chuyện nữa. Nhưng mà trong lòng Thầy buộc lúc nào cũng phải nhìn các anh em đó với lòng thương yêu trọn vẹn của mình. Trong đạo Phật buộc phải như vậy. Nhưng mà người thầy thuốc thì Thầy không dám buộc như vậy, chỉ xin là mỗi người đến với mình hãy gửi họ một chút lòng thương cảm. Và như vậy mình sẽ chữa trị họ tốt hơn và cũng chính mình mình nuôi dưỡng được
[53:58]cái tâm hồn cao cả của mình suốt cuộc đời này và qua nhiều kiếp khác nữa. Thôi nghỉ ha. Thầy chúc tất cả mọi người được an vui, hạnh phúc ha. Thôi
[54:22]nghỉ.
[54:45]Còn ước mơ từng giờ trong trái tim, cho thế gian một lần tan bóng đêm.
[54:58]Tình thương lớn thẳm sâu trong mọi người và hạnh phúc sáng trên môi nụ cười.
[55:12]Khi hận thù nhạt phai thành sương khói, con người rồi tự thấy sẽ gần nhau.
[55:26]Con ước mơ mọi người thương mến nhau, cho ánh dương đẹp ngời ngàn đời sau.
[55:41]Nguyện cầu cho khắp nơi yên vui, Phật đạo gieo dắt thêm không thôi. Niềm bình an đến như xuân tươi, lòng người vang tiếng ca tuyệt vời.
[55:58]Lạy Phật cho trái tim như không, lạy Người cho ước mơ mênh mông. Lạy cỏ cây, gió mây qua sông để lòng tan biến trong vô cùng.
[56:15]Biết bao lần nhìn đời thoáng qua, xót thương người còn bận phong ba. Giữa luân hồi miệt mài trôi xa, đến khi nào tìm được lối ra?
[56:30]Ước mơ mọi người chung chắp tay, dưới chân Phật đài hương ngát bay.
[57:11]Còn ước mơ từng giờ trên thế gian, thơm ngát hương một loài sen chứa chan.
[57:25]Nguồn chân lý vẫn bay lan mọi miền
[57:32]và cuộc sống sẽ tan đi muộn phiền. Xin mọi người nhìn nhau bằng đôi mắt, trong hiền lành và sáng mãi niềm tin.
[57:52]Xin khắp nơi cuộc đời vang Pháp âm, cho thế gian chẳng còn cảnh lầm than.
[58:06]Nguyện cầu mưa Pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi. Nụ cười tươi mãi trên đôi môi và niềm vui đến cho cuộc đời.
[58:24]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai để người quên hết bao u hoài.
[58:42]Ước mơ mọi người càng vững tin, lý nhân quả Phật đà xướng minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh. Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo mầu soi khắp nơi.
[59:09]Nguyện cầu mưa Pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi. Nụ cười tươi mãi trên đôi môi và niềm vui đến cho cuộc đời.
[59:26]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai để người quên hết bao u hoài.
[59:43]Ước mơ mọi người càng vững tin, lý nhân quả Phật đà xướng minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh. Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo mầu soi khắp nơi.
[1:00:38]Khi một cành hoa mai nở vàng hôm nay là mùa xuân tới.
[1:00:48]Chuông chùa nhẹ ngân vang, lòng người thanh thang đón xuân dịu dàng.
[1:00:58]Xin Phật từ bi cho mọi người thương nhau, quên đi hận thù,
[1:01:08]cho đời tràn hương xuân, không nghe chuyện buồn, ưu lo phiền muộn.
[1:01:21]Xin từng ngày trôi qua, lòng này không quên đời là cơn mơ vô thường.
[1:01:34]Tâm này là vô biên, một đường siêu nhiên đến nơi diệu huyền.
[1:01:47]Con quỳ lạy Như Lai bằng một con tim tràn niềm tôn kính.
[1:01:57]Xin lòng này luôn luôn tràn đầy yêu thương đến muôn vạn loài.
[1:02:07]Cho dù ngàn năm sau, cuộc đời qua mau, khắc sâu lời thề.
[1:02:17]Xin mặt trời thiêng liêng, chánh pháp mầu nhiệm chiếu sáng mọi miền.
[1:02:30]Xin Phật dạy cho con được lòng khiêm cung, hiểu mình như sương như bụi.
[1:02:43]Xin quỳ lạy nơi nơi, dù cỏ cây hay cánh chim bằng trời.
[1:03:16]Con quỳ lạy Như Lai bằng một con tim tràn niềm tôn kính.
[1:03:26]Xin lòng này luôn luôn tràn đầy yêu thương đến muôn vạn loài.
[1:03:37]Cho dù ngàn năm sau, cuộc đời qua mau, khắc sâu lời thề.
[1:03:47]Xin mặt trời thiêng liêng, chánh pháp mầu nhiệm chiếu sáng mọi miền.
[1:04:00]Xin Phật dạy cho con được lòng khiêm cung, hiểu mình như sương như bụi.
[1:04:12]Xin quỳ lạy nơi nơi, dù cỏ cây hay cánh chim bằng trời.
[1:04:22]Xin cho con đi tới, cho tâm lặng yên,
[1:04:32]không còn ưu phiền, mong cho muôn thế giới như là mùa xuân mãi mãi không cùng.
[1:04:46]Xin cho con đi tới, cho tâm lặng yên, không còn ưu phiền, mong cho muôn thế giới như là mùa xuân mãi mãi không
[1:05:24]cùng. Nhẹ nhàng chân bước, niệm niệm Nam Mô, hơi thở ra vào về cõi hư vô.
[1:06:05]Chung quanh vạn vật lặng lẽ tư duy, cái gì quý nhất:
[1:06:14]Phật tính, xá lợi.
[1:06:19]Mỗi niệm trôi lăn, thanh trần khứ độ, tức tâm tức Phật, đâu còn nhiễm ô.
[1:06:32]Đi về cõi Phật, từng bước thênh thang, bên dòng sinh tử, hoa nở
[1:06:48]phiền tan. Nhẹ nhàng chân bước, niệm niệm Nam Mô, hơi thở ra vào về cõi hư vô.
[1:07:29]Chung quanh vạn vật lặng lẽ tư duy, cái gì quý nhất:
[1:07:38]Phật tính, xá lợi.
[1:07:44]Mỗi niệm trôi lăn, thanh trần khứ độ, tức tâm tức Phật, đâu còn nhiễm ô.
[1:07:56]Đi về cõi Phật, từng bước thênh thang, bên dòng sinh tử, hoa nở phiền tan.
[1:08:14]Đi về cõi Phật, từng bước thênh thang, bên dòng sinh tử, hoa nở phiền tan.
[1:08:43]Bên dòng sinh tử, hoa nở phiền tan.
[1:08:52]Bên dòng sinh tử, hoa nở
[1:09:13]phiền tan.
[1:09:19]Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,
[1:09:36]đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo. A...