[0:18]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta có duyên gặp nhau,
[0:25]lần đầu, hy vọng không phải lần cuối nhưng mà chắc lâu mới gặp lại. Thì chúng ta không có cái dự định sẽ nói những vấn đề đạo lý lớn. Chúng ta sẽ nói những vấn đề rất là thấp, những vấn đề căn bản thôi. Một vài vấn đề liên quan tới việc tu hành của người cư sĩ. Thứ nhất á là người tu phải biết rõ cái tiến trình tu, từ cái bước ban đầu đến những bước cao là như thế nào, để chúng ta đi cho nó vững chắc. Chứ thường khi chúng ta gặp đạo á thì mỗi người một cái duyên khác nhau, không ai giống ai hết. Nhiều khi một cái vị Hòa thượng, Thượng tọa, vị đó đang giảng kinh vào cái giai đoạn cao, thì ngày đó không ngờ đó là cái duyên mình gặp đạo.
[1:31]Cái mình đến mình nghe pháp, nhằm cái bài giảng rất là cao, thế mình nghĩ rằng đạo Phật bắt đầu từ chỗ đó, thế là mình từ chỗ đó mình cứ đi tới đi tới ở trên cao, mà cái nền tảng mình không có. Do cái nền tảng không có nên tu một thời gian nó gặp những cái cái trục trặc. Từ trong cái đạo đức mình chưa có hoàn chỉnh, cái nền tảng phước đức, công đức gì chưa có, mà mình nói chuyện với nhau ở trên mây không, nên nó nó bị tổn phước rồi phát sinh những cái điều đổ vỡ, làm mình thối tâm. Mà những cái những cái nguyên nhân gây sự đổ vỡ nhiều khi nó khủng khiếp lắm chứ nó không phải đơn giản. Có những cái nhân á mà mình phạm vào
[2:26]á nó làm cho mình bị thối cái cái cái cái cái tâm đạo một chút, hoặc là nhiều khi mình phạm vào nó chỉ làm cho hoàn cảnh mình gặp những cái xui đơn giản thôi. Nhưng mà có những cái khi mình phạm vào rồi á thì một ngày khác mình phải phát điên. Nó nhiều cái cái trường hợp rất là bất ngờ, cho nên người tu mà không nắm rõ được cái tiến trình, mình bước vào đạo không có căn bản nên khá nguy hiểm. Vì vậy hôm nay mình nói chuyện với nhau là nói sơ qua cái tiến trình đó, để chúng ta ta biết mình đang đứng ở đâu và mình đang còn thiếu cái gì cần phải bổ sung. Ví dụ như cái người đã có cái căn bản rồi thì phải biết thì biết mình sẽ bước những bước kế tiếp là cái gì cho thích hợp.
[3:24]Còn người lỡ đón lấy đạo Phật với những cái giáo lý trên cao thì cũng biết là mình phải mau chóng lập lại cái nền tảng cho nó vững, chứ không sẽ bị đổ vỡ. Như có một cái ông cụ, ổng cũng lớn tuổi, cũng năm mấy, sáu mươi rồi, những người đó họ là những người trí thức hồi xưa, có duyên ổng đến với Phật pháp cái ổng nghe một Hòa thượng giảng về bộ kinh Kim Cang. Rồi, thôi ổng không biết gì nữa, ổng chỉ ôm cái bộ kinh đó làm cái cái sự nghiệp, chỉ nghe bộ kinh, chỉ hiểu đạo Phật qua bộ kinh đó, rồi còn cái gì khác bác hết, bác sạch hết, ai nói tới cái gì cũng bác, chỉ có Kim Cang là nhất. Nó nó thành một cái bệnh, thành cái bệnh và làm cho cái đạo Phật trở thành cục bộ.
[4:15]Cho nên khi mà chúng ta hiểu á, mình hiểu từ căn bản mà lên tới cao luôn là những bước nào, cho nên mình biết mình thiếu, đủ chỗ nào mà mình bổ sung, nó vậy.
[4:31]Rồi để nhắc lại một điều, có một lần á ừ vì có cái có cái chuyện tôi phải đến gặp một cái sư cô, sư cô này cũng là một cái giáo thọ, sư cô có người anh từ ngoài Trung vào thăm. Thì sư cô mới giới thiệu người anh đến nói chuyện, cái người anh này mới hỏi tôi rằng: "Thưa thầy, mình tu thiền thì làm sao cho nó được nhiếp tâm, nó vào trong định? Tại con thấy con nhiếp tâm nó khó khăn quá." Cái thời gian quá ngắn đi, tại vì tôi chỉ đến nói chuyện vài điều rồi tôi đi vội, không có thời gian để nói nhiều, tôi chỉ nói câu này, tuy là ngắn nhưng rất là căn bản. Tôi nói thế này: "Bây giờ anh cứ thanh lọc cái tư tưởng của anh cho thuần thiện giùm.
[5:17]Thường thì trong tâm mình có những tư tưởng ác nó lẫn lộn, bây giờ anh hãy phán xét á mỗi ý nghĩ mình khởi lên, anh phán xét coi nó thuộc về ác hay thiện để loại trừ nó thôi. Đến khi mà nó thuần thiện rồi, thì cái định nó cũng đợi một bên đó luôn." Tôi chỉ nói câu đó, anh nghe anh hiểu, anh chấp nhận rồi thôi không hỏi nữa. Rồi tôi cũng nói năm điều ba chuyện rồi tôi ra đi. Mà đạo đúng là như vậy đó, những cái giáo lý mà chúng ta nghe như là giáo lý Bát Nhã "sắc tức thị không", hoặc như là kinh Kim Kim Cương - Kim Cang là "ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm", hoặc là như là kinh Hoa Nghiêm là "pháp giới trùng trùng duyên khởi",
[6:03]vân vân, những giáo lý ở trên đỉnh á nó phải bắt nguồn từ ở dưới đất, từ cái căn bản đạo đức. Cho nên chúng ta vào, đến với đạo Phật nhiều khi cái duyên đời trước mình sao mình không biết, mình gặp nghe những bộ kinh quá cao, mà cái hạnh căn bản không có, nó dễ sinh ra một cái bệnh là bệnh gì? Bệnh gì? Ngã mạn. Tức là nghĩ mình đã quá cao, mà những cái tâm hạnh căn bản không có, rồi dễ phát điên lắm. Đây là điều nguy hiểm.
[6:41]Vì vậy là chúng ta bắt đầu đi đến cái đỉnh cao của sự giải thoát giác ngộ bằng cái thiện trước. Công việc rất là thấp, nhưng mà dễ làm không? Dễ không? Như có một ông Thiền sư Ô Sào, có một ông quan đến gặp, mới xin ngài: "Cho con một đạo lý để tu." Mà ông này ổng quan, mà phải quan thì trình độ ổng giỏi lắm mới làm quan được, đâu dễ. Như mình đâu ai cho làm quan đâu. Ổng ta cho làm quan là ổng cũng giỏi lắm, cũng nghiên cứu. Thì ngài Ô Sào mới nói rằng: "Đừng làm các điều ác, hãy làm các điều thiện, giữ tâm cho trong sạch, đó lời chư Phật dạy." Cái này mình nghe ở đâu rồi? Mình nghe thì chắc chưa tới một triệu lần, phải không?
[7:30]Trong Pháp Cú á, phải không? Mình nghe chắc cũng chưa tới một triệu lần nhưng mình thuộc quá rồi. Ông quan ổng nói: "Dạ, cái này con nít tám tuổi cũng nghe rồi. Con nít tám tuổi cũng nói được." Ông quan ổng trách, ổng trách ông Thiền sư: "Tưởng cho cái giáo lý gì mà nghe cho nó cao siêu, kỳ bí." Nói đừng làm điều ác, làm điều thiện, giữ tâm trong sạch, đó lời chư Phật dạy, nói: "Con nít tám tuổi cũng nói được." Thì ngài mới nói: "Con nít tám tuổi nói được, nhưng ông già tám chục tuổi chưa làm được." Đó là những vị mà những Thiền sư chững chạc, khi họ họ tiến cao ở trong đạo rồi, thì họ mới thấy rằng đạo bắt đầu từ những cái rất thấp.
[8:11]Đầu từ những cái rất thấp. Còn mình thì do mình không có cái trí tuệ sâu sắc, mình mình thích những cái giáo lý gì nghe rất là cao siêu. Cứ ai mà nói gì cái mình nói: "Ôi ngũ uẩn giai không." Ngũ giai không, rồi coi như lơ ba hết, mọi chuyện gạt qua một bên hết. Rớt lớt qua một bên. Để cho nó xuý xoá, xoè xoà nghe như cao siêu mà không giải quyết được cái gì hết. Trong khi là cái đạo đức nó đòi hỏi mình sâu sắc, cụ thể, thực tế trong từng vấn đề nhỏ nhặt. Từng vấn đề nhỏ nhặt. Như ngay như bản thân tôi cũng vậy, mình cũng tu không lâu, được bao nhiêu năm vậy đó, mà cố gắng giữ để đừng có phạm những điều sai lầm, mà có những lúc mình vẫn phạm.
[9:03]Những cái chuyện lặt vặt lặt vặt phạm qua rồi nhìn lại mới thấy mình đã phạm sai lầm. Rồi phải sám hối, chứ không phải là dễ đâu. Để giữ cho mình đừng có một chút sai lầm nào hết không phải là chuyện đơn giản. Tỉnh giác suốt cả cuộc đời mình chưa chắc là xong. Mà đạo bắt đầu từ cái đó đó. Chính những người mà cố gắng giữ mình trong cái thiện từng chút từng chút, người này họ rất là sâu sắc và rất là trí tuệ. Cái trí tuệ của cái người đó đó, họ họ bình thường lắm, họ giản dị, họ kín đáo, thâm trầm. Còn cái người mà quý Phật tử gặp họ, họ dễ nói những cái giáo lý cao siêu thì mình biết người này không có căn bản.
[9:50]Gặp nhau nói chuyện đạo như trên mây là biết người này học đạo không căn bản liền. Còn người mà mình gặp họ không muốn nói chuyện, mà chỉ nhìn cái phong cách của họ thôi: hiền lành, bình thường, kín đáo, khiêm tốn là biết thôi thứ đó thứ thiệt. Thứ đó là mình gặp mình nên xá là đúng. Thứ đó học đạo có căn bản, họ đi từ cái rất thấp nhưng rất vững chắc bên trong. Họ không nói gì nhiều, nhưng mà nội tâm rất sung túc. Còn người mà gặp nhau mở ra cái nói chuyện tức là Phật tánh, chân tâm, Bát Nhã, Hoa Nghiêm, Pháp Hoa liền thì thứ đó không sợ, coi vậy chứ người không có bao nhiêu, không bao nhiêu nội lực.
[10:31]Chưởng lực đánh ra không bao nhiêu, một hai phần công lực thôi. Nên chúng ta bắt đầu lại từ việc từ cái hai việc quan trọng thôi,
[10:45]là phước và đức. Cái đức á là cái tu lại từ cái tâm hạnh căn bản ở trong lòng mình, là mình soát nội tâm mình, lập từng cái hạnh từng cái hạnh căn bản. Còn cái phước là cái làm lợi ích cho mọi người tuỳ theo khả năng của mình. Giờ mình nói sơ một chút xíu vài điều, vì mình tu các cái tâm hạnh của mình. Bây giờ đố quý Phật tử, ở đây dòm mặt ai cũng là trí tuệ hết trơn á, giờ hỏi thử một câu coi ai trả lời được. Cái đạo đức và cái không có đạo đức, cái gốc nó nằm ở chỗ nào?
[11:32]Kế tiếp lại ở trên đó, ai hỏi trả lời thử đi. Đạo đức và cái không đạo đức, cái gốc nó nằm tại chỗ nào? Nếu mình nắm được cái gốc thì mình phân ra, mình biết đường mình đi, không có gì hết.
[11:55]Dạ. Tâm. Dạ. Thì tâm tâm thì nó mênh mông, thì cũng đúng không, nói tâm thì không có trật cái nào hết trơn. Nhưng mà nói cái gì nó ở trong tâm đi, nói cái ở trong tâm đó. Tâm thì đúng rồi đó, tại vì đâu có gì ngoài tâm đâu, phải không? Mình làm cái gì đạo đức hay không đạo đức cũng là chuyện của tâm. Nhưng mà cái gì của tâm, cái tính chất nào của tâm, đạo lý nào của tâm á? Ý. Thì tâm với ý cũng vậy. Khôn quá, nói tâm với ý không có trật đâu hết trơn. Ai mà nói chính xác nét thì xin thầy, ông trụ trì cho ăn cái bánh đậu xanh thiệt.
[12:42]Gần tới nơi rồi đó. Câu trả lời đó là gần tới nơi rồi đó. Nói là do tâm ích li... ích kỷ thiếu lòng vị tha là gần tới nơi. Pháp danh gì?
[13:01]À, Chính Thái.
[13:05]Ờ ai nói thêm nữa đi. Ờ cho tới gốc nó luôn.
[13:23]Tâm ngã mạn, ừ cũng gần tới rồi đó.
[13:29]Mai mốt mà hễ có ai trả lời đó, thì lên đây cầm micro mình trả lời. Bởi vì...
[13:40]Bất thiện thì nó nó đi hơi xa ra ngoài lại rồi.
[13:46]Nói thiện hay bất thiện là đi hơi xa.
[13:57]Thôi mấy người gần đúng là lại cầm nửa cái bánh. Giờ thầy trả lời. Cái gốc nó nằm ở chỗ: chấp ngã hay là không chấp ngã.
[14:09]Cho nên nói cái ích kỷ cũng là nó, gần tới; nói cái ngã mạn cũng là gần tới. Nhe, mà gốc nó là chấp ngã hay không chấp ngã. Giải thoát hay là ràng buộc cũng ngay cái gốc đó: chấp ngã hay không chấp ngã. Mà đạo đức hay không đạo đức cũng là chấp ngã hay không chấp ngã. Ví dụ thế này, từ cái chấp ngã nó mới sinh ra cái ích kỷ, cái tự kiêu, cái ác độc vân vân phải không? Mình thấy mình là quan trọng rồi bắt đầu mình mới có những cái tâm gì? Ích kỷ, chỉ lo cho mình. Bắt đầu mới có tâm gì? Tham lam, vơ vét về cho mình. Mới có tâm gì? Tự cao, chỉ thấy mình là hơn hết. Do cái chấp ngã. Còn cái vô ngã thì nó ngược lại những điều đó hết, phải không?
[14:57]Cái vô ngã là nó đưa đến cái không ích kỷ, thì trở thành cuộc sống vị tha. Mình không có gom ghét cho mình thì mình trở thành buông xả, san sẻ cho người khác. Mình không thấy mình là quan trọng để tự cao, thì mình trở thành khiêm hạ.
[15:16]Như vậy, cái chúng ta thấy cái gốc của đạo đức là ở chỗ mà cái chấp ngã nó bị nhẹ đi, mỏng đi, hết đi là thành đạo đức, phải không? Mà cái hết chấp ngã cũng là cái gì? Cũng là cái gì?
[15:35]Cũng là gì? Đắc đạo mất tiêu rồi còn cái gì nữa, thành A-la-hán rồi, phải không? Và như vậy, cái ý nghĩa của sự giải thoát với cái đạo đức nó có khác nhau nhau không? Khác không? Nó hoàn toàn là một. Và như vậy cái con đường mà để đi đến cái vô ngã là phải đi xuyên qua qua đạo đức. Rõ ràng hai cái đó là một mà. Vì cái chấp ngã nó mới có cái không có đạo đức, mà mình tập cái đạo đức là mình đang tập cái hạnh vô ngã lần lần lại. Mình trở nên vị tha, không có ích kỷ là đang đi dần vào cái vô ngã; mình khiêm hạ, không ngã mạn là đi dần về cái vô ngã, phải không? Mình tập cái san sẻ, giúp đỡ người khác cũng là không
[16:29]lo cho mình nữa, đó là đi dần về cái phía vô ngã. Như vậy, như Đức Phật cứ nói khẳng định tới lui đạo Phật là vô ngã thì chúng ta thấy nó vô cùng quan trọng. Nó là cái đích rất cao của của sự giải thoát, của sự chứng đạo, mà nó cũng là cái cái ý nghĩa phủ trùm, hướng đạo của đời sống đạo đức của con người. Đó, cho nên chúng ta đi đến đạo Phật mà chúng ta đi đến cái giải thoát, giác ngộ, cứ đi xuyên qua con đường đạo đức là chắc ăn hết, không sợ trật.
[17:11]Rồi có muôn ngàn những giáo lý về sâu, cao hơn như những giáo lý về Bát-nhã, về Phật tánh, Chân tâm, về Duyên khởi, vân vân. Nó cũng do cái tâm thanh tịnh mà có được. Nếu chúng ta không có cái căn bản đạo đức thì chúng ta cũng sẽ không thể nào nhiếp tâm vào định được, mà không nhiếp tâm vào định được thì không thấy được những cái lý Bát-nhã ở phía sau này. Còn người không cần đi con đường đạo đức mà vô thẳng lý Bát-nhã người đó người đó hổng chân, không có nền tảng, rất là nguy hiểm. Dễ trở thành những người mà tranh hơn tranh thua, nói nhằm giằng giật đạo lý với nhau cho hơn thua thôi. Không biết là quý Phật tử có gặp không, chứ tôi gặp cũng nhiều người.
[18:07]Họ mỗi lần gặp nhau cái hay đem đạo lý ra để so sánh hơn thua, coi ai hiểu sâu, bắt bẻ được người khác nhiều hơn. Người ta nói ra câu nào mình tìm cái bắt bẻ coi coi người ta còn hở, mình giỏi hơn người ta. Cái đó là cái gì? Cái đó sự hơn thua. Hơn thua hoàn toàn không có đạo đức gì hết. Nghe thì đạo lý đầy tràn á mà không có đạo đức. Đạo lý thì nhiều mà đạo đức mất tiêu. Cho nên chỗ này chúng ta phải kiểm soát tâm mình từng chút, đi bằng cái đạo đức trước. Đó, cái gốc ở chỗ đó đó. Và khi chúng ta biết cái gốc á ở chỗ là vô ngã thì chúng ta từ đó bắt đầu đi dần về cái phía đó. Trước hết, mình từ bỏ cái ích kỷ.
[18:55]Cái ích kỷ nếu mà được phát triển á nó đưa đến cái gì?
[19:02]Là tâm tâm ác độc. Cái ích kỷ mà nếu được nuôi dưỡng nó sẽ đi tới cái tâm ác độc luôn á. Cái ích kỷ á nó chỉ làm mình đọa, nếu mà nhẹ đó thì qua kiếp sau mình chỉ là người nghèo khổ thôi. Nếu nặng hơn á và khi cái ích kỷ nó đã phát triển thành cái ác độc rồi, mà cái ác độc nghĩa là mình mưu hại người ta đó. Do mình quá tham lam, quá ham muốn, nó che lấp hết, mình sẽ đi tới cái việc mà mình mưu hại người khác thì về sau mình đọa, đọa địa ngục. Nó từng bước như vậy. Nên cái ích kỷ mà không ngăn chặn thì cái ác đạo nó mở ra. Còn từ ích kỷ mình ngăn chặn thì nó sẽ không có cái ác độc. Nhẹ hơn cái ác độc thì ích kỷ nó cũng đưa tới cái gì?
[19:54]Đưa tới cái sân hận, cái nóng nảy đó. Tức là ai xúc phạm tới tới mình, mình nóng giận. Ai xâm phạm đến những cái sở hữu của mình, mình nóng giận. Đó, như vậy đó, nghĩa là từ cái ích kỷ nó đưa đến cái sân hận, đưa đến cái ác độc. Thì một người mà hay nổi nóng á, mình thấy: «À, tôi hay nổi nóng quá mà không biết làm sao cho hết». Thì bây giờ mình chỉ hiểu được nó, nó từ cái gì? Từ cái ích kỷ. Từ cái tự kiêu mà ra. Nghĩa là từ chấp ngã. Chấp ngã nó là gốc rồi, nhưng mình rất khó mà nhìn thấy tới nó. Phải định rất sâu mới nhìn thấy tới cái chấp ngã, nhưng mình hiểu thôi, mình chỉ hiểu từ cái chấp ngã nó sinh ra cái ích kỷ và cái tự kiêu.
[20:45]Đó, bây giờ mình muốn xây dựng mọi cái tâm hạnh, mình chặn cái chỗ ích kỷ với tự kiêu trước, thì những cái tính xấu nó rớt lần lần. Bây giờ trước hết mình nói: «À, tôi có cái tâm nổi nóng quá đi, ai làm cái gì thấy trái ý là tôi hay bực bội, la mắng». Giờ mình nhìn lại, mình hiểu từ đâu, mình ngồi mình tư duy về nó trước thì mình thấy nó là cái gì? Là do mình tự kiêu, phải không, và ích kỷ, hai cái đó. Ví dụ như là khi người ta đụng tới cái gì thuộc về tài sản của mình, danh dự của mình, cái gì cứ mình mình á, mình giận lên, à do ích kỷ nên mình có nóng giận. Hoặc là họ đụng chạm tới danh dự hoặc là họ nói ngược cái ý của mình, nó đụng tới cái tự kiêu của mình.
[21:33]Như mình đưa ra một ý kiến này mà người khác họ bác, họ nó làm cho mình bị cảm thấy tổn thương, bị tự ái. Đó, đó là cái cái tự kiêu. Do đó, khi mình hiểu được cái gốc đó, từ đó mình ráng sửa, mình tâm nguyện, mình lễ Phật, mình cầu nguyện để vượt qua hai cái tâm này trước là cái ích kỷ, cái tự kiêu. Mình sẽ thấy cái nóng tự nhiên nó rớt xuống liền. Nên mình chữa chữa từ gốc. Chứ còn chỉ chữa một cái nóng, chữa không hết. Chữa cái nóng, chữa không hết. Ở đây ai có cái nóng tính đâu?
[22:12]Coi lại có phải không? Về mình coi lại coi có phải là nó xuất phát từ đó để mà mình mình sửa.
[22:22]Rồi khi mà thêm một tính chất mình đã từ bỏ ích kỷ thì nó sẽ làm cho mình từ bỏ cái cái tham lam. Từ bỏ tham lam không còn mong muốn gì cho mình nữa.
[22:40]Không mong muốn cho mình nữa. Chúng ta đó theo cái thói quen thường là mong muốn được nhiều cho mình. Mình mong muốn những cái gì cho mình nhiều đâu? Tiền bạc phải không? Tài sản, gì nữa?
[23:02]Địa vị, gì nữa? Danh tiếng, gì nữa?
[23:11]Rất là nhiều, mà đi vào những cái chi tiết lặt vặt. Ví dụ người phụ nữ á thì thích cho mình có nhiều quần áo đẹp, nhiều nữ trang, phải không? Còn quý ông thì thích cho mình có nhiều nhiều cái gì? Mà quý ông mà thích mấy cái sợ lắm, không dám nói. Ớn. Dễ gây nên là khói lửa chiến trường lắm. Cho nên mình thanh lọc từ trong cái cái tâm của mình trước. Từ trong cái tâm mình thấy mỗi khi mà mình nghĩ cho mình, mình nhìn thấy ví dụ như một quý cô ra đường nhìn thấy người ta có mặc cái bộ quần áo đẹp, mình thấy thích, vừa chợt thấy thích mình muốn mình có một bộ tương tự thì mình biết ngay mình đang bị cái gì xâm chiếm? Tham.
[23:58]Thì thôi mình sao, mình niệm Phật một tiếng mình bỏ. Thôi, xin sám hối. Lúc đó mình nghĩ cái gì? Mình xoay ngược lại mình nghĩ cái gì? Để hoá giải cái tâm tham cho đứt gốc luôn thì mình phải làm sao? Bây giờ mình mới vừa chặn thôi. Vừa thấy người ta mặc quần áo đẹp mình muốn mình có một bộ cái mình thấy à thôi đó là tâm tham, mình niệm Phật mình từ bỏ. Thì nó mới rụng một miếng à, chưa có chưa có triệt để.
[24:29]Phải làm sao cho bỏ luôn?
[24:35]Mình nghĩ rằng còn rất nhiều người rách rưới, thiếu thốn. Mà nếu mình nguyện, nếu mình có tiền để có thể sắm được bộ đồ sang trọng kia thì thôi mình sẽ sắm chừng thành ra ba, bốn bộ nó giá nó nó rẻ hơn, tặng cho những người mà còn thiếu thốn, cứu trợ ở đâu đó. Hoặc trong làng, trong xóm mình mà thấy những đứa học sinh đi học quần áo không đủ, những người không lành lặn thì cho người ta. Mình khởi ý nghĩ đó, làm thì chưa chắc mình có điều kiện để làm. Nhưng mình nguyện nếu có tiền để mua bộ đồ đó thì thôi mình sẽ mua mấy bộ khác đem cho người ta. Đó mình tập từ trong tâm mình ha, mới chặn cái tham đó chưa hết tham
[25:19]mà phải nghĩ tới cho người ta luôn thì nó mới chặn được cái tham. Rồi ví dụ như mình ở cái nhà thì cũng tạm được, không có quá không có quá mà dột nát, đi ngang mình nhìn thấy người ta làm cái lầu cao ba, bốn tầng, mình chợt có cái ý nghĩ là làm sao mình cũng xây được một cái nhà như vậy, thì đó là cái gì? Cũng là tham phải không? Cũng là tham. Mà mình không có phước, mình đâu có đủ phước để làm điều đó. Mình không biết kiếp trước mình đã tích luỹ phước nhiều hay chưa, mà cứ coi như là chưa đi. Coi như là mình chưa tích tích luỹ đủ phước để có thể xây cất cái nhà, mà cái tâm niệm muốn có cho mình một cái nhà như vậy nó đã là tham.
[26:06]Một người Phật tử không cho phép, người đệ tử Phật tập sống cuộc đời giản dị, từ bỏ, không cho phép. Cho nên mình nghĩ là thôi đó là vừa tư tưởng tham, mình nguyện niệm Phật cũng từ bỏ tư tưởng này. Nhưng như vậy đã đủ chưa? Cũng chưa. Mà phải nghĩ cái gì nữa? Nó mới bứng cái gốc đó ra. Mình nghĩ à nếu mình có đủ tiền để cất cái nhà lầu đó, thôi mình cất cái nhà mình nhỏ nhỏ, mình có số tiền lớn lại để mình cứu trợ những cái vùng mà họ thiên tai nạn lụt, không có nhà ở, giúp cho họ có những căn nhà để ở.
[26:48]Ở bên nước ngoài đó như ông tổng thống Jimmy Carter của Mỹ, ổng sau khi không làm tổng thống nữa thì ổng đi làm gì quý Phật tử biết không? Ổng đi làm thợ mộc. Ổng đi ổng cất nhà cho người nghèo, tại bên Mỹ có nhiều người không có nhà ở, họ ở trong mấy cái thùng carton bên lề đường đó. Thê thảm lắm. Cái tình trạng người mà nhà cửa đắt ghê gớm, khó có nhà. Và ổng là nằm trong cái cái số người thiện nguyện chuyên đi cất những nhà bằng gỗ bằng này nọ cho những người nghèo họ ở đỡ qua mùa đông. Một ông tổng thống vậy á, xong tổng thống rồi không có làm gì cao siêu hết, đi làm thợ mộc. Làm rất là hay.
[27:37]Mà mình phải hiểu rằng như vậy đời trước ông này cũng từng hay làm mấy việc này. Cho nên đời này cũng được làm tổng thống 4 năm là vậy á. Quý Phật tử ráng làm, biết đâu kiếp sau cũng làm tổng thống được 4 năm. Nghĩ như vậy.
[27:52]Đó là cái ý nghĩ đó. Rồi đó là mới ý nghĩ, còn trong đời sống mình mình tập mình tập cái đời sống vị tha. Tập cái đời sống vị tha, nghĩ tới người khác rồi lo cho người khác coi, đừng lo cho mình nữa. Cái gì mình làm được cứ làm cho người khác. Như có một lần tôi hỏi mọi người hỏi cái căn cơ tu hành nó nằm ở chỗ nào?
[28:20]Thì mỗi người trả lời một cách, nhưng tôi trả lời đơn giản, cái đạo đức, cái lòng vị tha đó. Cứ nhìn cái người đó mà có tâm vị tha biết người này dễ tu, đơn giản vậy thôi chứ không có gì lạ hết trơn. Không có gì phải rắc rối rồi nói chuyện người này thần bí, rồi ơn trên độ xuống cho xuống trần, không có chuyện đó đâu. Cứ nhìn cái người đó sống vị tha hay không là biết người đó sẽ nhiếp tâm được hay không, vào định được hay không, vậy thôi à. Đơn giản vậy à. Cho nên chúng ta đừng có đi tìm cái gì cầu kỳ. Chính cái đời sống vị tha làm cho mình sau này sẽ được giải thoát, nhiếp tâm vào định dễ dàng.
[28:59]Quý Phật tử tập lại những cái đó. Mà giờ mình đã quen cái đời sống ích kỷ, bây giờ mình xoay ngược lại đừng nghĩ tới mình nữa, nghĩ tới người chung quanh mình trước. Nghĩ tới người chung quanh mình trước là gì? Những cái nhu cầu của họ. Thầy nói chuyện lặt vặt như là cái đôi dép.
[29:21]Mình mang cái đôi dép nó rách cái mình lật đật mình mua cái đôi dép khác. Còn người chung quanh mình nhiều khi mình không để ý, dép đứt dép lành thôi không để ý. Nhưng mà khi mình tu một thời gian có sự tiến bộ, những cái nhu cầu của người chung quanh nó hiện ra. Người kia cái áo rách một chút mình thấy liền, dép họ vừa sứt quai mình thấy liền, họ vừa mới thoáng bệnh mình biết liền. Tại tâm mình đã ở nơi mọi người, nó không còn ở nơi mình nữa. Đó, một người tu một thời gian mà tiến bộ cái điều đó nó xuất hiện. Ở đây ai được cái đó rồi? Tâm mình nó không còn nằm nơi cái cuộc đời của mình nữa mà nó nằm nơi mọi người chung quanh mình.
[30:02]Ai được điều đó rồi? Mà khi mình tu mà tiến bộ hơn nữa thì tâm mình đặt ở đâu?
[30:12]Nó đặt tới cả thế giới này. Những cái cái ưu tư, cái trăn trở, cái day dứt của thời đại, của con người là của mình. Tâm của người Phật tử là như vậy đó. Mình không còn sống vì mình. Nên nhiều khi mình làm cái gì một chút thì một việc làm nhỏ của mình mà nó có cái trách nhiệm đối với cả thế giới. Ví dụ như là mình xài một tờ giấy. Giấy này làm bằng cái gì? Là bằng gỗ phải không? Mà cái nạn phá rừng trên thế giới là nó đang gây một cái cái khủng hoảng về môi trường. Cho nên mình tuy xài một tờ giấy, mình không có phí, mình ráng xài tận dụng cho hết tờ giấy đó, xài cho tận cùng luôn chứ không có quăng tờ này lấy tờ kia, ỷ mình có tiền mình cứ mua xấp giấy này xấp giấy kia xài.
[31:01]Mình xài rất tiết kiệm. Tuy là một việc của cá nhân nhưng mà nó nói lên cái ý thức trách nhiệm mình đối với thế giới. Hoặc là mình xài nước. Mình nói tôi giàu mà, tôi muốn tắm mấy xô nước kệ tôi, tôi nhảy vô luôn, xây luôn cái bồn tắm ngâm mình ở trỏng cũng được, một lần tắm vậy năm, sáu chục lít nước. Nhưng mà hiện nay mình mình biết gì? Nhưng mình là người Phật tử, cái tâm mình nó không còn nằm nơi cuộc đời mình mà nó nằm với thế giới, thì cái điều mình hiểu hiện nay là thế giới đang thiếu nước ngọt. Rừng bị phá, nước ngọt bị thiếu dần thiếu dần. Và không cho phép mình ỷ mình giàu mà xài cái lượng nước
[31:43]ngọt nhiều quá, nhất là chỉ để tắm, rất là mang tội. Nhiều nơi vùng khác trên thế giới không có nước uống, mà thế giới bây giờ họ kêu gọi mọi người tiết kiệm nước ngọt. Nên cái việc mà tắm bằng bồn tắm đang là một cái tội lỗi đó. Ở đây ai tắm bằng bồn không? Giờ tiết kiệm lại, hai xô thôi, còn xô thôi, đủ. Nghĩa là khi mà mình biết thì mọi việc làm của mình nhỏ nhỏ nhỏ nhặt trong cuộc sống nó đều có cái trách nhiệm đối với cái thế giới này. Là cái tâm của mình nó đặt vào cả thế giới, còn gần gũi hơn với những người chung quanh mình thì tâm mình luôn luôn đặt nơi mọi người. Người ta khổ, người ta vui thế nào mình phát hiện mình biết hết, để giúp đỡ hết.
[32:31]Đó, mình xoay cuộc sống mình lại. Tập như vậy được không? Cho nên khoan khoan tu cao giải thoát, mà mình thấy rồi tu theo không kịp. Khoan mà nói tới lý Bát-nhã, chân tâm, Phật tánh, nghe thấy sợ quá, tu không được. Giờ cứ tập những cái việc căn bản nó trước. Mà cứ nhìn cái người có cái hạnh đó là biết người này tu được, người đó sẽ nhiếp tâm dễ dàng. Căn bản là như điều đó.
[33:06]Rồi một cái hạnh đơn giản là cái hạnh hạnh khiêm hạ. Khiêm hạ nghĩa là thấy mình mình dở, mình kém, mà không thấy mình giỏi nữa.
[33:23]Mà tại sao mình thấy mình dở, mình kém? Vì sao?
[33:31]Vì mình có trí tuệ. Chỉ có người ngu mới nghĩ là mình giỏi thôi, chứ người có trí tuệ không ai thấy mình giỏi hết. Nói câu này không biết quý phật tử có thấm thía không, hiểu không? Tại vì người ngu á không hiểu nhiều, không biết những người khác, không biết trên thế gian này những cái giỏi nó nằm ở cỡ nào, thấy có một mình mình nên tưởng mình giỏi nhất. Còn người trí á người ta biết hết. Người ta biết rằng những vĩ nhân người ta giỏi đến cỡ nào, những bậc Thánh người ta tu giỏi đến cỡ nào. Và trên đời này còn rất nhiều người tuyệt vời về đạo đức mà mình không bằng một góc của họ. Nên biết điều đó nên mới thấy mình dở mình kém.
[34:15]Nó là một sự thật. Sự thật mà người trí nhìn thấy được. Còn người không có trí không nhìn được cái hay của người khác, cứ thấy cái hay của mình không à, nên gọi là người ngu. Đó. Cái người có trí á là người thấy được cái hay của người khác để mà tôn trọng. Còn cái người ngu nhìn ai cũng nhìn cái dở người ta trước để rồi chê người ta mà thấy mình hay. Và điều đó làm mình đọa. Đời sau mình sẽ trở thành con người tầm thường, không ra gì. Còn mình nhìn cái hay của người khác để tôn trọng thì kiếp nào mình sinh ra mình cũng là một người rất là xuất sắc.
[35:00]Giờ quý phật tử tập lại cái điều đó. Đó là những cái căn bản á. Khi mình tiếp xúc với ai, nhìn cái nào cố gắng nhìn thấy điểm hay người ta trước. Tập được không? Mà như vậy nó vui. Thôi mình nhìn thấy ai mình nhìn thấy cái hay người ta rồi cái mình tôn trọng người ta người ta cũng quý lại mình nữa. Mình khen người ta cái dễ có cảm tình. Ở đây có đọc cái cuốn Đắc Nhân Tâm chưa? Của ông Dale Carnegie mà ông Nguyễn Hiến Lê ổng dịch á, Đắc Nhân Tâm đó. Cứ khen người ta trước là người ta thương mình liền hà. Mà ở đây trong đạo Phật á, thì nó xuất phát từ cái trí tuệ, từ cái sự thật, từ cái đạo đức, chứ nó không phải từ cái cái
[35:46]cái một cái nghệ thuật để chiếm cảm tình, mà là một sự thật. Một sự thật là khi mình nhìn ai, mình cố nhìn cái điều hay của người đó. Con người ta đó, ai cũng có những điều hay điều dở xen lẫn nhau, chứ không có ai hoàn toàn hay, không ai hoàn toàn dở. Mà mà ở vị trí của mình á thì cứ cố gắng nhìn cái hay của người ta trước, đó. Chừng nào làm thầy thì hãy nhìn cái dở người ta, ngộ kỳ vậy. Để? Để dạy người ta. Đó, khi mình đứng ở vị trí làm thầy rồi, nghĩa là lúc đó mình có cái phước rồi, mình có cái phước là đã cả một thời gian dài mình toàn là tôn trọng người khác thôi, nên bây giờ mình được cái phước người ta tôn
[36:31]trọng lại mình, mình lên mình làm thầy, người ta chịu nghe lời mình thì lúc đó mới là lúc được phép nhìn cái dở của người khác. Mà tại sao? Tại sao? Tại sao lại cho phép mình nhìn cái dở người khác?
[36:50]Mà trước kia lại không cho mà bây giờ cho, nó có mâu thuẫn không? Ai biết khen hay, cho nửa cái bánh đậu xanh.
[37:08]Ai trả lời lên đây cầm micro nè.
[37:16]Tại sao đó trước kia trong vấn đề đạo đức không cho phép mình nhìn cái dở người khác, chỉ cố gắng nhìn cái hay thôi, còn bây giờ khi mà đã lên làm thầy rồi lại cho phép mình nhìn cái dở người khác? Nó có mâu thuẫn không?
[37:41]Khi mình còn bình thường đó thì mình thấy cái dở của mọi người mình dễ tự cao ngã mạn. Còn khi mình có một số phước đức nào rồi đó, mình làm thầy, mình thấy cái tội của học trò để mình giáo huấn cho nó có ích lợi chứ không phải là mình muốn tự cao. Cũng gần tới rồi đó.
[38:03]Ai nói thêm chút xíu nữa không? Có ai? Lên đây. Dạ
[38:23]thưa Thầy, lúc mà mình còn thiếu phước báu đó, thì nếu mà mình thấy cái dở của người ta thì mình khởi lên tâm ngã mạn, thì coi như tâm đó là tâm bất thiện. Còn khi mà đã làm thầy rồi, thì mình đầy đủ phước báu rồi, thì mình lúc đó mình dạy người ta để cho người ta thành người tốt thì lúc đó mình là tâm từ. Cho nên tâm từ thì thương chúng sanh thì mới dẫn chúng sanh đi đến con đường tốt.
[38:53]Hơi thêm được chút nữa, gần tới thêm chút nữa. Có ai có ý kiến gì nữa không? Thôi Thầy nói luôn ha.
[39:13]Khi trong quá trình mà mình tu á, mình không nhìn cái dở người khác mà chỉ nhìn cái hay của người khác thôi. Còn đối với mình thì mình nhìn cái gì? Mình nhìn cái dở của mình không à. Cho nên 5 năm, 10 năm, 20 năm trôi qua, mình toàn moi móc cái dở mình ra không à. Mà tu cho đến khoảng 10 năm, 5 năm, 20 năm mà toàn nhìn cái dở của mình, nhìn cái lỗi mình không thì người đó cái lỗi còn nhiều hay ít? Nó gần hết rồi, phải không? Thì cái phần bản thân mình cái lỗi nó gần hết rồi. Rồi khi mà mình đủ phước lên làm thầy á, rất nhạy nhìn lỗi người khác. Nhưng mà nó khác với hồi xưa. Hồi xưa mà mình thấy ai có lỗi cái mình mình thấy mình
[39:59]hơn, hồi nãy hai vị nói đúng á, mình sẽ ngã mạn, rồi mình thấy mình hơn người ta rồi mình chê người ta, khinh khi coi thường người ta, thành ra bị đọa. Còn khi mà mình đã 5 năm, 10 năm, 20 năm mình cứ nhìn lỗi mình riết rồi mình vượt qua hết rồi thì sau này khi mình nhìn thấy lỗi người khác, cái nhìn đó nó không còn bởi cái tâm hơn thua chê bai nữa, mà đúng như cô nói là tâm từ, thấy cái lỗi người ta để sửa, giúp người ta thôi, làm người ta đến với Đạo, chứ còn mình không nhìn cái lỗi người ta bằng cái tâm hơn thua nữa. Thì đó tới lúc đó nhìn cái lỗi người ta được. Còn ban đầu cái tâm hơn thua mình còn quá nhiều đi,
[40:39]mà cứ nhìn lỗi người ta thì mình tu không tới đâu hết. Quý phật tử thấy á, cái việc mà xét lỗi mình nó không đơn giản là một ngày một bữa, 5 năm, 10 năm, 20 năm, 30 năm trôi qua. Mà hết lỗi chưa? Hết sức cố gắng thì nó mới bớt rất nhiều chứ chưa hết hẳn đâu. Hết hẳn là tới Bồ Tát từ Tứ địa trở lên, thấy hết sự lý trong tam giới. Chứ còn như ở đây đó, mình chưa có cái trí tuệ của Bồ Tát á, mình thấy mình thuần thiện á vẫn là lỗi, khủng khiếp. Nó rất sâu, sâu vô cùng. Mình làm một việc không có điều gì sai hết, giữ cho không một điều nào sai lầm, tất cả đều là thiện, tất cả đều là thiện. Nhưng với cái trí tuệ của những bậc mà Tứ địa,
[41:29]Ngũ địa Bồ Tát trở lên nhìn mình vẫn còn sai lầm. Mà bản thân mình xét tìm lỗi không ra. Mà tại sao như vậy? Thì chừng nào quý phật tử tới Tứ địa mình nói chuyện tiếp. Bây giờ thì chuyện nó dài dòng lắm, nói không có thì giờ để nói. Để cho quý phật tử biết cái sai cái đúng nó nó vi diệu, nó sâu xa vô cùng. Nhưng bây giờ ở trong cái mức độ mình thấp thì mình nói chuyện này, đó, nói chuyện này. Cho nên nói ban đầu khi mình tập tu cái hạnh khiêm hạ cứ nhìn lỗi mình mà nhìn cái hay của người khác. Còn một khi thấy lỗi của người khác, dĩ nhiên thì mình cũng phải thấy lỗi thôi, có nhiều người lỗi nó rõ quá,
[42:08]nó chình ình trước mắt, phơi bày ra mình phải thấy thôi, thì phải làm sao? Phải làm sao?
[42:19]Khi mình thấy lỗi người khác thì mình phải làm sao? Cho con biết im lặng, không nói lỗi của người, chỉ lặng lẽ dùng lời cầu cho người hết lỗi. Dễ không? Đó, nói rồi. Thế trong đời sống thì chắc chắn mình phải gặp người này có lỗi, người kia có lỗi. Mặc dầu mình cũng cố gắng tìm cái hay, nhưng rồi sẽ thấy, và đó là cái tâm nguyện khi mình thấy người khác có lỗi. Ví dụ mình gặp cái ông mà sáng xỉn chiều say, thì mình sao? Mình chỉ cầu nguyện cho ổng tỉnh, biết tu, bỏ cái bê tha đi. Đó, vậy thôi. Rồi mình thấy cái người đó họ ích kỷ, ác độc, hơn thua, tranh giành, mà mình không phải là người quen để mà khuyên nhủ họ thì mình chỉ âm thầm cầu nguyện thôi.
[43:13]Cầu nguyện cho bà đó từ bỏ cái tâm ích kỷ, ác độc đó đi, để biết được chánh pháp, để tu hành, để không là bị đọa, tội nghiệp. Nhưng mà bây giờ chúng ta ra đường á, chúng ta thấy cái người họ bị què tay què chân, họ đi ăn xin, khổ sở, cái thân hình thì tiều tụy, không còn chút phước tướng gì hết, mình thấy mình thương, phải không? Tội nghiệp. Nhưng mà nếu mình có con mắt đạo nhãn mình nhìn ngược về quá khứ, thì mình thấy trong quá khứ ông này làm cái gì? Thì mình thấy ông này là một cái ông rất là oai vệ, giàu sang, có quyền hành, mà chuyên môn chửi người này, mắng người kia, giành giật của người nọ. Lúc đó mình sao?
[43:53]Mình rất là ghét, rất là ghét. Nhưng mà khi ổng bị đọa, mình lại thấy thương, đó là tâm phàm phu. Cái người mà có trí tuệ trong đạo Phật á, ngay khi người ta vừa làm lỗi là thấy thương liền, tại biết cái lỗi này nó đưa đến cái đọa. Và khi cái người mà họ bị đọa nào đó, mình không có trách họ nữa, tại biết cái nguyên nhân của nó từ đầu, từ cái lỗi ban đầu. Nó ví dụ như một người bị điên đi, mình gặp một người bị bệnh tâm thần, mà bị bệnh tâm thần thì nó nhiều trường hợp lắm, có những trường hợp mà nó đau lòng ghê lắm nha, như là họ họ không còn biết hổ thẹn, họ cởi trần cởi truồng, họ đi ngoài đường,
[44:37]họ đi nghễu nghển ngoài đường, thì mình thấy sao? Họ là con người mà họ sống như con thú vậy. Bây giờ mình sao? Mình mình có chê trách họ được không? Không được, vì cái nguyên nhân đó nằm ở quá khứ, nằm ở trong quá khứ là họ phỉ báng những bậc thánh nhiều quá. Thì bây giờ họ không còn chút tư cách nào của con người nữa hết.
[45:04]Nên cái lỗi mà phỉ báng những bậc đáng kính rất là nguy hiểm. Chúng ta cố gắng, nhiều khi ở những tôn giáo khác có những vị thánh mình không hiểu được, đừng đụng tới. Những cái tôn giáo bạn có nhiều vị cũng vĩ đại lắm, đừng đụng tới họ. Không biết đừng có chê bai ai. Mình không đủ trí tuệ đừng có đoán mò, đừng nghe lời hùa theo. Như việc công kích đạo, như đạo Phật nhiều khi không thích Thiên Chúa hay Thiên Chúa không thích đạo Phật, đó những chuyện chuyện tội lỗi, không nên làm điều đó. Có những vị rất là vĩ đại. Trong đạo Phật mình thì mình thấy đạo Phật rất là cao cả rồi mình mới theo là điều đương nhiên, thì mình nhìn các tôn giáo khác thì cũng dè dặt,
[45:48]họ cũng có cái hay gì để cho tín đồ theo, chứ không phải là đơn giản. Còn nếu mà họ giả dối thì một thời gian là tiêu rồi, họ tồn tại lâu là cũng có những bậc thánh nối tiếp ra đời phải không?
[46:03]Một cái hạnh nữa của người tu sĩ cần phải nhắc là cái hạnh kín đáo. Kín đáo nghĩa là không khoe khoang. Cái người tu á mà bộc lộ cái việc tu hành của mình thì không còn tiến được nữa, không tiến tu được nữa. Điều này là ít có người để ý, hễ tu được chút xíu nói ra là mất hết. Nói ví dụ như người đi chùa siêng, cả tháng đi chùa rồi bắt đầu nói: "Tôi bữa đêm nào tôi cũng đi chùa." Thật ra mới đi một tháng nay thôi, "Đêm nào tôi cũng đi chùa", thì qua ngày mai, ngày mốt bắt đầu hết đi được rồi, chuyện này chuyện kia xảy ra, ngưng lại liền. Đó là chuyện sự thật. Còn người cứ tụng kinh đều đặn, hễ nói:
[46:48]"Tôi đêm nào cũng tụng kinh", là sẽ có chuyện không tụng được nữa. Còn người khoe: "Tôi ngồi thiền rất là đều, tâm tôi rất thanh tịnh", qua ngày mai là hết luôn, chấm dứt luôn, không không ngồi thiền được nữa, tâm loạn lên liền. Nên cái gì tốt mà phô bày ra thì sẽ không tồn tại được nữa. Chúng ta chỉ phô bày cái xấu ra thôi, cho người ta coi thường mình, nó vậy mà tốt. Còn cái tốt mình giấu lại đừng cho ai biết hết, rất là kín đáo. Người ta có biết là phải cái người rất tinh ý, cái người rất tinh ý họ nhìn vô họ đánh giá mình thì để người đó biết là thôi mình chịu thua, tại họ quá sâu sắc nên họ đánh giá mình được.
[47:28]Còn người thường thường không thể nào biết được mình như thế nào hết, đó mới là người tu theo đạo Phật. Có nhiều khi tôi đi ngang một cái xóm ở trong làng, ở thành phố đó, tôi nghe tiếng mõ tụng kinh cốc cốc cốc cốc rồi gõ tiếng chuông boong boong rồi cốc cốc cốc cốc, tụng rền vang xóm ai cũng biết nhà bà đó tu ghê lắm. Như vậy là tốt hay xấu?
[47:53]Thì nói về công phu đều đặn theo chùa, theo thầy như vậy thì quá tốt, phải không? Ngày hai thời công phu, tụng kinh Lăng Nghiêm, Di Đà đàng hoàng thì quá tốt rồi.
[48:06]Nhưng mà cái xấu nó nằm ở bên là sao? Là cả làng biết hết, cả làng biết mình tụng kinh hết. Thì như vậy nó sẽ làm cho mình có sơ hở ở những chỗ khác, để cho người ta coi thường mình lại. Nên cái người mà cứ ở trong nhà cứ tụng kinh cốc cốc cho cả xóm biết á thì thế nào cũng sơ hở về tư cách ở chỗ khác. Ra ngoài mua bán thế nào cũng có nổi giận rồi gây gổ gì với ai, người ta mới để tâm nói: "Đồ đạo đức giả, tu gì đâu mà đi ra cãi lộn." Nghĩa là mình làm ra vẻ gì tu hành để cho người ta tôn trọng thì sẽ bị một chỗ khuyết khác để người ta coi thường mình lại liền. Còn cái người tu cách nào đừng ai biết hết,
[48:47]thầm lặng không ai biết hết, thì mình giữ được cái cái tư cách, đạo đức mình nó bền bỉ.
[48:56]Quý Phật tử để ý điều này mà điều này rất quan trọng. Cái lỗi này chúng ta dễ bị mắc lắm, mình dễ bị phô bày ra lắm. Như hồi sáng á thầy nói về cái người xuất gia là cái người bị tổn sút phân nửa công đức tu hành rồi. Vì sao? Vì cái đầu trọc nè, cái áo đạo nè là một sự tuyên bố, một sự khoe khoang về đạo đức, phải không? Đi ra ngoài ai nhìn vô, "Đây là thầy tu, tôi thầy tu là tôi là người đạo đức",
[49:30]cái lỗi khoe khoang của mình, nên người xuất gia phải tu ghê lắm, chứ tu thường thường bị... vẫn bị tổn phước. Thấy vậy đó, không phạm cái lỗi gì hết, tu đều đặn thì không có phước gì hết, vì cái phước đã hưởng nơi hình thức, người ta nhìn mình người ta tôn trọng hưởng hết rồi, phải tu nhiều hơn nữa nè. Còn người cư sĩ được có cái lợi là kín đáo, hình thức không ai biết mình là người tu hành, cho nên mình gom nhiêu còn nguyên nhiêu, mình tu nhiêu còn nguyên nhiêu hết, miễn đừng khoe. Đừng qua hàng xóm khoe thì còn nguyên hết, chứ qua hàng xóm khoe thì hết.
[50:12]Như hôm trước vậy, có một lần thầy dặn mấy Phật tử á ừm như là mình thấy giáo lý hay, cái rồi nhiều Phật tử cũng mộ, hâm mộ thầy thì thầy cũng cảm ơn. Rồi do hâm mộ thầy quá cái nhiệt tình mới đem băng của thầy giảng đem cho người này nghe, người kia nghe thì thôi cũng tốt, tại vì làm cho giáo lý được lan tràn cũng tốt. Nhưng mà cái lỗi ở chỗ nào? Cái lỗi á: "Thầy tôi đó, há, ổng ở trên núi đó, đi, đi lên trển thăm ổng cho biết." Cái lỗi bắt đầu chỗ đó. Rồi bắt đầu làm cho thầy trở thành một người bị bị bộc lộ, bị khoe khoang. Ngươi làm sao cho người ta biết giáo lý để tu thôi, chứ người ta đừng biết gì về thầy hết là tốt.
[50:56]Dĩ nhiên mình cũng không có giấu được hoàn toàn, nhưng mà kín đáo được chừng nào vẫn là tốt chừng ấy. Phật tử nhớ điều đó. Bản thân mình cũng vậy, mà cũng phải giữ gìn thầy điều đó. Không tội nghiệp thầy, thầy tu chưa được bao nhiêu hết, nội mà ráng tu bù ba cái khoe khoang không cũng chết thầy luôn, thầy ốm lắm rồi. Rồi đây là những cái tâm hạnh căn bản. Khi mà đã có cái nền tảng đó rồi đó, bắt đầu mình mới bước qua một bước nữa. Đố ai biết? Cái này mà nói được, cho nguyên cái bánh đậu xanh nè. Đó, những cái đạo đức căn bản có rồi đó, bắt đầu mới bước lên một bước kế tiếp nữa là gì?
[51:57]Khi đó nhớ Pháp, thấy Khổ đế.
[52:03]Cũng được, cũng được. Rồi, có ai có ý kiến gì nữa cứ lên đây nói nữa, lên đây cầm micro.
[52:18]Khi nhận định về khổ sâu sắc đó, như thầy có giảng về Tứ Diệu Đế rồi, nếu rảnh thì cứ nghe băng. Cái nhận định về khổ rất là sâu, khó nhìn lắm. Hồi xưa, cách đây khoảng chừng 10 hay 11 năm, có lần thầy gặp cái anh cư sĩ, anh này thì anh mới đến với đạo thôi. Anh này người cũng có vẻ trí thức, rồi đi tìm đi tìm đạo đi coi. Nó mênh mông rồi anh không biết đường đâu mà rờ, tại thấy đạo Phật sao nhiều giáo lý quá. Có lần gặp ảnh nói chuyện thì thầy mới nói thế này: "Bây giờ anh phải nhìn ngẫm, ngẫm thấy rõ bản chất cuộc đời này là khổ đó thì anh mới hiểu sâu sắc đạo Phật. Ví dụ anh cầm xấp tiền trên tay mà anh vẫn thấy được bản chất khổ của nó.
[52:58]Nên về anh cứ suy nghĩ về điều này trước đi đã." Rồi không biết sao lâu quá không gặp ảnh, không biết tới đâu. Thì cái ý nghĩa Khổ đế nó sâu sắc lắm. Để hôm khác mình nói. Bây giờ thì mình lặp lại. Giờ sau khi những cái tâm hạnh căn bản đó có rồi thì bắt đầu cái tâm hạnh kế tiếp là cái gì?
[53:23]Để chuẩn bị mình bước lên bước cao hơn nữa.
[53:41]Thôi để thầy nói luôn.
[53:44]Là hạnh trong sạch. Cái trong sạch là cái rất cái cao hơn một chút nữa. Cho nên trước kia đó, ví dụ như mình có thể là người hay san sẻ, à bố thí, cúng dường, khiêm tốn, nhẫn nhục, vân vân. Nhưng mình vẫn còn lả lướt bay bướm được. Đó, nghĩa là có đạo đức nhưng vẫn còn hưởng thụ được những niềm vui của thế gian, thế này thế kia được. Nhưng mà khi mà tu lên một bước nữa, giữ hạnh trong sạch thì bắt đầu hết lả lướt bay bướm được rồi. Nghĩa là hạn chế những cái trò vui của thế gian để hướng về cái gì? Hướng về cái nội tâm thanh tịnh. Đó là một bước cao hơn nữa. Cho nên đây là bước thứ hai, quý Phật tử đừng có vội nha.
[54:30]Cái bước đầu chưa làm được, bước thứ hai mình làm không nổi là gãy liền á. Cái công đức ban đầu chưa có mà mình nói ráng giữ sự trong sạch, một thời gian mình sẽ cảm thấy khô khan. Mình cảm thấy khô khan, đời sống nó thiếu thú vị, rồi mình từ bỏ đạo để mình lui về để hưởng thụ liền. Còn nếu trước kia mình những cái cái hạnh căn bản mình căn bản mình tập đủ rồi thì khi mình bước vào mình tu cái hạnh trong sạch mình giữ được bền bỉ. Mình mình cảm thấy vui trong cái sự trong sạch chứ không có thấy nó là khô khan là là thiếu thú vị nữa. Ừ, lúc đó mình thấy cái trong sạch là niềm vui. Đó là cái bước thứ hai đó.
[55:13]Chỗ này là chỗ mà người xuất gia gọi là gọi là giới đó. Cái giới nó nằm đỉnh cao chứ không phải là dễ đâu. Chứ người mà chưa có đủ những cái tâm hạnh á, giữ cái sự trong sạch giữ không nổi.
[55:28]Mà trong khi giữ sự trong sạch thì tâm mình bắt đầu hướng về cái cái gì? Tu cái gì?
[55:38]Hễ mình vừa tu tập cái hạnh trong sạch thì tu tập luôn cái gì? Thiền định liền, để giữ kế theo luôn. Tập thiền định, ngồi kiết già như Đức Phật, nhiếp tâm lại, không suy nghĩ và bất động từ từ. Đó là con đường mà Phật đã đi, và mình không có con đường khác cao hơn hay hay hơn Đức Phật được. Nghĩa là Đức Phật Ngài tu vô lượng kiếp làm Bồ tát rồi Ngài cũng ngồi dưới gốc cây bồ đề, nhiếp tâm vào thiền định để đạt được sự chứng đạo thì mình không có con đường khác hay hơn. Còn nếu ai có con đường khác hay hơn thì
[56:18]thôi miễn bàn, thôi nguy hiểm lắm. Thì ở đây mình đi đúng con đường Phật đã đi là đi thiền định, nhiếp tâm vào được định, tâm bất động không suy nghĩ. Đó khi mà mình đã tạo được cái hạnh căn bản về đạo đức rồi, bước lên một bước nữa mình giữ sự trong sạch, từ bỏ bớt niềm vui của thế gian, thì chỗ này bắt đầu ăn chay trường được rồi. Ví dụ như người có đời sống vợ chồng thì hai vợ chồng khuyến khích sống với nhau như là những người bạn cùng tu là đến giai đoạn này nè, bắt đầu tập tu thiền định luôn. Đó.
[56:55]Cái đời sống vợ chồng thì nó tế nhị lắm. Những cái sinh hoạt của vợ chồng thì nó rất là tế nhị, nên mình vào đạo không có cấm điều đó. Nhưng tuy nhiên, sau khi mà hai vợ chồng đã xây dựng những cái công hạnh, những công đức đã đủ, bước lên một bước nữa thì nên khuyến khích nhau. Giống như là ngài ngài Ca Diếp với lại cái người hôn thê của ngài đó, người vợ của ngài giữ cái hạnh như bạn rồi cùng tu luôn. Đó là mình tiến lên một bước nữa là như vậy. Còn cái xuất gia, xuất gia là cái duyên đặc biệt, mình đừng có nông nổi. Có nhiều người biết đạo cái lật đật đòi đi xuất gia, điều đó không có tốt. Trừ trường hợp là căn lành đời trước đã đủ,
[57:39]còn không mà mình vội vàng vào đạo thì nó bị nhiều cái lỗi lắm. Cái lỗi thứ nhất là mình bị trở thành người khoe khoang, bộc lộ liền, phải không? Mình đạo đức chưa bao nhiêu, phủi cái tóc mặc cái áo lên rồi tự tuyên bố với mọi người là: "Ta là người đạo đức." Bị cái lỗi khoe khoang liền. Thứ hai nữa là cái cái phước làm tăng của mình chưa đủ, lật đật vào rồi mai mốt nó hết thì phải sao? Phải đi ra. Phí đi. Đó, chừng nào tích lũy cho đủ, đi suốt cuộc đời rồi đi vào đi luôn. Đó là chỗ đó đó. Nên cái duyên xuất gia là một duyên đặc biệt, mình đừng có nông nổi, mình phải tích lũy phước cho đủ. Mà mình xuất gia để làm gì?
[58:26]Để làm gì? Để tu được nhiều hơn và lợi ích chúng sinh được nhiều hơn. Đó, và trong khi mình làm cư sĩ, những điều đó mình cũng đã làm rồi, mình cũng đã cố gắng tu và cũng đã cố gắng làm lợi ích cho người khác. Cho nên không có vội vàng để xuất gia. Chỉ khi nào mình thấy cái duyên đã quá thuận tiện, quá đủ mà nó tạo thành cái sự thúc đẩy trong tâm không cưỡng lại nổi thì đó là lúc xuất gia đó. Thì cái duyên mà cái kết quả nó tới, nó đến từ ở trong tâm mình đó, lúc đó mình không cưỡng lại nổi đâu. Tự sự thúc đẩy trong tâm dữ dội đó, không còn con đường nào khác để đi là lúc đó là biết cái duyên nó tới rồi đó.
[59:09]Còn mà tự nhiên mình nghĩ tới chuyện xuất gia tự nhiên mình hơi hơi lưỡng lự, hơi lưỡng lự thì biết cái duyên nó chưa đủ, thôi cứ ở nhà mà ở nhà mà tu tiếp, nó vậy. Bây giờ đó là nãy giờ mình nói qua vài cái bước căn bản trong cái tiến trình tu của một người cư sĩ, quý Phật tử phải xây dựng lại cái nền tảng cho kỹ, chứ còn nghe những giáo lý trên cao mà những cái tâm hạnh đó mình không rèn luyện cho thật kỹ thì nó nguy hiểm về sau, nó đổ vỡ. Mà cái đổ vỡ này nó khủng khiếp lắm. Nhất là những người mà tu thiền á, tu thiền hay là tu tinh tấn, niệm Phật cho tinh tấn nè, tụng chú cho tinh tấn nè, nọ đó, mà nó có những cái tâm bất thiện nó tiềm ẩn như cái tâm
[59:52]ngã mạn ờ tâm muốn mình chứng Thánh để được nhiều người cung kính. Mang những cái tâm niệm thầm kín đó mà dụng công tu hành á thì ít thời gian sau phát điên liền. Đổ vỡ hết luôn, nguy hiểm lắm. Cho nên cái cái hạnh căn bản về sự khiêm tốn, về sự kín đáo, về sự vị tha thật kỹ, để mình đi lên cao nó không có sợ vỡ. Bây giờ mình qua vấn đề khác ha, vấn đề cúng dường Tam Bảo. Cúng dường Tam Bảo có mục đích gì? Để làm gì?
[1:00:33]Ai biết? Thì ai ở đây là chắc cũng đã có cúng dường Tam bảo hết rồi, để làm gì? Cầu phước. Trời! Tham. Gì nữa?
[1:00:53]Đúng, đúng, đúng, đúng. Đó là ý nghĩa đúng. Để duy trì Tam bảo, thấy không? Phật pháp được trường tồn và chúng sinh được lợi ích. Đó là ý nghĩ chân chính nhất khi mà mình cúng dường Tam bảo. Cho nên khi chúng ta cúng dường, quý Phật tử nhớ cúng này để cho Tam bảo được trường tồn, cho chúng sinh được lợi ích. Cho nên cái quan niệm sai lầm chỗ này nè, à nói chư Tăng là phước điền, mình đem đồng tiền mình quăng lên cái ruộng phước đó để mình được hưởng phước là quan niệm sai lầm làm Phật giáo chết liền. Chết liền ở chỗ nào? Hễ thấy cái người mang hình thức xuất gia, không cần biết người thế nào, cúng để cầu phước
[1:01:38]thì sẽ có bao nhiêu người sẽ xuất gia theo để được hưởng cái đó. Bao nhiêu xuất gia hết. Thất nghiệp cũng vô xuất gia luôn, thất tình cũng vô luôn, thất bại cũng vô luôn, thất học cũng vô luôn. Thấy không?
[1:01:54]Nên ở một số quốc gia mà lấy đạo Phật làm quốc giáo đó, đạo Phật được quá tôn trọng thì sẽ có nhiều người xuất gia phẩm hạnh kém. Ở chỗ mà Phật tử cứ cung kính quý thầy quá đáng á, sẽ có nhiều người xuất gia phẩm hạnh kém. Là vì họ vào để hưởng cái sự cung kính đó. Và đạo Phật tiêu luôn bởi những người xuất gia không chân chính. Vì những cái người cúng dường chỉ nghĩ là à cúng chư Tăng là phước điền rồi thôi. Mà đây là quan niệm nhiều người bị lắm. Nhất là những bên Nam tông, Nam tông hay bị điều này. Ở đây chúng ta phải hiểu là để cho Tam bảo trường tồn, chúng sinh được lợi ích. Thì như vậy cái đồng tiền mình mà cúng á,
[1:02:38]mình phải coi coi nó có đạt được hiệu quả đó hay không. Nó có đem lại sự trường tồn và đem lại lợi ích cho chúng sinh hay không? Ở chỗ nào mình biết cái điều đó có hay không? Ở chỗ nào? Do đâu mà mình biết là cái đồng tiền này nó làm cho Tam bảo trường tồn, chúng sinh được lợi ích? Do đâu?
[1:03:03]Do cái người mà được cúng, phải không? Do người được cúng, mình thấy người này đủ tư cách để giữ gìn Tam bảo và làm bể chúng sinh hay không. Cho nên ở đây nó là một cái một cái cái nhìn xa, tức là mình cúng nhưng mà để Phật pháp lợi ích ngược trở lại cho chúng sinh, chứ không phải cúng để làm lợi ích Phật pháp. Phật pháp là cái gì? Phật pháp không là cái gì hết. Lập Phật, Phật tịch rồi, chỉ còn có tượng xi măng thôi. Là giáo pháp hả? Giáo pháp chỉ là những dòng chữ trên giấy. Chỉ còn lại còn chư Tăng thôi. Chỉ là chư Tăng mới là thực tế. Nhưng mà cúng cho chư Tăng thì chỉ có một số người đó rồi
[1:03:48]thôi ngừng lại, thì đó là không có lợi ích cho ai hết. Phải làm sao từ những vị Tăng đó, cái giáo pháp được loan ngược trở lại với chúng sinh. Thì phải hiểu điều đó. Bởi như vậy mình sự cúng dường, thờ sự, phụng sự Tam bảo nó có sự chọn lọc ở trong, có sự chọn lọc ở trong. Tôi nói điều này có lẽ là nhiều người sẽ không thích, nhưng mà tôi vẫn phải nói thẳng. Tại vì tình trạng Phật giáo đã quá tệ. Do Phật tử quá dễ dãi, gặp ai cũng cúng, cũng cũng cũng cúng dường, cũng giúp đỡ hết. Nên nhiều người họ thấy dễ, làm thầy tu dễ được ăn đồ cúng là họ đi tu. Bây giờ nếu Phật tử ý thức điều này, chọn lựa người tu mà cúng dường thì Phật giáo sẽ tốt trở lại.
[1:04:38]Những người mà không đủ tư cách không dám tu nữa. Thì Phật tử chọn lựa, Phật tử nhìn đánh giá, vì họ khi họ cúng đồng tiền họ phải bảo đảm đồng tiền đó lợi ích cho đem biến thành giáo pháp đi ngược lại với chúng sinh, chứ không phải đồng tiền rớt vô ông thầy đó rồi mất tiêu luôn, rớt vô túi ổng là mất tiêu không biết đi đâu nữa. Phải rớt vô cái túi ông thầy đó cái nó biến thành bài pháp đem ngược ra lại cho người, cho cuộc đời. Phải bảo đảm điều đó. Cái bài pháp này không phải là lời nói, mà nhiều khi là thân giáo, là tư cách. Có khi cái vị đó không biết thuyết pháp, nhưng mà đời sống đạo đức mẫu mực
[1:05:18]để làm gương cho mọi người, vẫn là một cái lợi ích lớn cho chúng sinh. Nên ở đây Phật tử phải xét lại vấn đề này. Nên không có chuyện mà cúng dường dễ dãi nữa. Phải thanh lọc lại đạo Phật, thanh lọc lại chư Tăng. Mà ai thanh lọc? Chính Phật tử á, chính quần chúng Phật tử á. Như tôi cũng quan niệm vậy, là người xuất gia là tinh hoa của đạo, phải lựa người cho tốt để làm gương cho mọi người. Nên lựa người xuất gia phải kỹ một chút, mà quý Phật tử cũng vậy. Chứ đừng nghĩ ôi mình cúng là bổn phận mình, còn sai đúng là cái chuyện đó cái vị đó có lỗi với Phật. Chuyện đó không không đúng nữa, chuyện xưa như trái đất rồi.
[1:06:06]Vì chuyện đời mới bây giờ là đời 97 rồi nó khác. Là phải bảo đảm làm sao từ trong cái chùa đó lợi ích lan ngược trở lại cho cuộc đời. Đó mới là duy trì Phật pháp và lợi ích chúng sinh.
[1:06:22]Chứ còn đạo Phật đâu là cái gì? Không lẽ đạo Phật xuất hiện để cho đạo Phật được sự cung phụng của mọi người? Thì thôi đạo Phật này đừng nên có, phải không? Như vậy đạo Phật xuất hiện làm cho người ta tốn tiền. Đạo Phật xuất hiện là đem lại lợi ích cho chúng sinh, mình phải hiểu điều đó. Cho nên khi mình cúng dường để giữ gìn đạo Phật, phải bảo đảm những vị thầy đó tốt, đem lại lợi ích cho chúng sinh. Chứ đừng có gặp ai cũng tin, gặp ai cũng cúng, rồi mê tín rồi sao mình cũng chịu hết là không có được. Khác rồi, giờ phải quan niệm lại, thanh lọc lại. Thêm một vấn đề nữa, như là vấn đề tông phái.
[1:07:07]Từ thuở Đức Phật á, là đạo Phật có tông phái không? Hồi Đức Phật còn tại thế, có không? Có phái này phái kia không? Hoàn toàn không, phải không? Chỉ có một Đức Phật dạy một đạo Phật. Nhưng sau khi mà Đức Phật nhập diệt, thì do mỗi vị có một cách hiểu khác nhau về đạo Phật nên thành chia ra thành nhiều tông phái. Nhưng mà chân lý là một hay là nhiều? Hử? Chỉ có một mà thôi. Cái đúng chỉ có một. Mà ai giành mình là cái đúng đó thì người đó làm sao? Người đó không đúng nữa.
[1:07:51]Chân lý nó uyển chuyển lắm. Chứ nó không phải nằm bên Đông, không phải nằm bên Tây, không phải nằm ở giữa. Nó nằm ở đâu?
[1:08:01]Mình nói ở đâu cũng trật hết trơn á.
[1:08:06]Như có một lần tôi nói với quý thầy, tôi giảng bài về cái sự khổ hạnh đó, nó có hai cái cực đoan:
[1:08:17]Ép xác khổ hạnh là một cực đoan, phải không? Và hưởng thụ quá đáng cũng là một một cực đoan. Như vậy cái đúng là cái gì? Phải là cái ở giữa không? Ai nói ở giữa trật luôn. Ở giữa là một cực đoan thứ ba. Đó, chân lý không có nằm ở giữa nữa. Thì chân lý nằm ở đâu? Ai biết? Ai biết chân lý nằm ở đâu? Không phải hai đầu, không phải ở giữa thì nằm ở đâu? Đúng. Con người này coi vậy mà có trí tuệ nè.
[1:08:56]Nó tùy duyên, tùy lúc, tùy hoàn cảnh mà mình chọn cái nào thích hợp nhất, hay nhất. Ví dụ như là có những lúc á mình sống trung dung thôi, bình thường thì đừng có khổ hạnh quá, đừng có hưởng thụ quá. Lúc đó đúng. Có những lúc mình phải ép xác khổ hạnh để quyết liệt tu hành cái gì đó, lúc đó cần thiết cần phải khổ hạnh. Nhưng có những lúc mình cần phải hưởng thụ, ví dụ cái người đang bệnh cần bồi dưỡng thì không có khổ hạnh nữa, lúc đó phải bồi dưỡng sữa, cháo đồ đầy đủ cho người ta. Nó có lúc. Ví dụ như là có lúc thì mình sống đời sống thiên nhiên, đơn giản, nhưng cũng có những lúc mình phải ngồi trong cái
[1:09:36]phòng mà có máy, micro, ampli để mình nói chuyện đạo, ngồi trên ghế để học cho nó dễ chịu, phải không? Nhưng có những lúc thì mình ngồi không có ghế dựa, chỉ ngồi kiết già thôi, trên một tảng đá để ngồi thiền. Đó, nó tùy lúc, lúc nào nó thích hợp lúc đó. Và quan trọng là cái trí tuệ của mình phán xét lúc nào cần làm cái gì. Nó nằm ở chỗ cái trí tuệ của mình để nhận định đó. Thì cái tông này phái kia tùm lum hết, nên thường thường không có tông nào đúng hoàn toàn. Tông nào cũng chỉ đúng một khía cạnh. Và bổn phận của chúng ta ngày hôm nay là tìm lại một cái đúng chung, để tìm lại một đạo Phật thống nhất lại, không còn bị chia rẽ bởi tông phái nữa.
[1:10:22]Mấy ngàn năm qua đã bị chia rẽ, ngày hôm nay mình tìm lại. Bây giờ ví dụ như nói Tịnh độ tông, cái chủ trương của Tịnh độ tông là gì? Cái chủ trương chính của Tịnh độ tông là gì?
[1:10:40]Niệm Phật cầu vãng sinh, chết sinh về cõi Phật, phải không? Đó. Điều này hồi xưa Đức Phật không có nói, rồi sau này có một số vị đời sau chủ trương ra cho nó phù hợp với tâm tình của một số người bình dân. Họ đào sâu giáo lý không nổi, thôi đơn giản nhất cho họ câu niệm Phật, yên tâm. Và có niềm tin khi chết được sinh về cõi Phật thì làm cho họ yên tâm tạm thời như vậy. Thì cái gốc là gì? Là cái sự cung kính Phật, một cái niềm tin, một hy vọng ở mai sau. Đó là cái giá trị của nó nằm ở chỗ đó. Chứ còn mà vì nó, vì đối những người bình dân, à vì cái niềm tin Phật mà niệm Phật từng giờ từng phút,
[1:11:30]vì một cái hy vọng ở mai sau, rồi mình cho nó là đúng nhất, mình dẹp hết các tông khác thì trở thành một cực đoan sai lầm. Rồi ví dụ như là Mật tông,
[1:11:41]tụng chú, cầu để có những cái có cái sự những cái quyền năng. Rồi có khi dùng quyền năng đó đi vào thiền định thì cũng tốt thôi. Nhưng mà cái câu thần chú đó là mượn thần lực của chư Phật, và phải phải phải tu hành để bù lại cái sự mượn của mình, phải tu hành thật nghiêm chỉnh. Còn nếu mình tụng chú có linh rồi mình khoe khoang ta là vị thầy tu đắc đạo thì đọa không có ngày ra. Phải hiểu cái yếu chỉ nằm đó. Rồi Thiền tông nói rằng tâm này là Phật, cũng gần đúng. Bởi vì ngoài tâm thì không có con đường để đi đến giải thoát, nhưng mà nhận cái tâm này là Phật thì nó hơi vội vàng, để cái tâm luôn luôn nó chứa cái bản ngã nằm ở trong đó.
[1:12:28]Cứ nhìn nơi tâm mình, nhìn nơi tâm mình là vô tình nó tăng cái chấp ngã lên mà không hay. Nhưng mà muốn tu thiền định giải thoát thì cũng từ nơi tâm này làm cho cái tâm này nó định thì sẽ đi đến giải thoát được. Nên mỗi cái, mỗi tông mỗi phái để mình nhìn mình biết cái sai cái đúng cái sai cái đúng của nó hết. Để mình tìm lại một cái giá trị chung, đạo Phật không còn bị chia rẽ bởi tông phái nữa. Và ngày hôm nay mình không có làm cái công việc là à đả phá hết các tông phái khác để làm một cái gì đúng nhất. Như vậy nó sẽ thành sao? Thành cái tông phái khác nữa, mà gọi là tông phái đúng nhất, cái này là Đúng Nhất tông đó, nó thành ra một cái ngã mạn mới nữa.
[1:13:10]Nên ở đây không có tông, mà ráng tìm những cái đúng nhất để sống chan hòa, đoàn kết, hòa hợp với nhau thôi. Hiểu không? Chứ đừng có nghĩ thêm cái tông nào mới tông đúng nhất nữa, không có.
[1:13:29]Rồi như là nào giờ chúng ta nghe nói là tám vạn bốn ngàn pháp môn, mình nói sao? Thôi, đạo Phật tám vạn bốn ngàn pháp môn mà ai tu làm sao cũng được, cũng đi tới đích. Nói vậy đúng không? Đúng không? Cái câu nói đó nó nguy hiểm. Nó đưa mọi cái ngoại đạo, tà đạo vào trong đạo Phật. Ai tu làm sao cũng nói trong tám vạn báu bốn ngàn pháp môn chắc có pháp môn này trổng á, thôi tu đi thế nào cũng tới. Sợ, sai! Nói tám vạn bốn ngàn pháp môn á là nói nhiều cách để đến với đạo, mỗi một khía cạnh. Nhưng mà nó từ một cái đúng chung, chứ không thể là nhiều cách rồi đi sai luôn, đi mất cái gốc đúng nó luôn.
[1:14:17]Ví dụ thế nào? Ví dụ như cái người mà họ bị cái lòng hận thù, ghen ghét, ích kỷ mới dạy họ cái từ bi. Là một pháp môn phải không? Thì nó là một cái tính chất đạo đức, nó đâu có sai. Cái người cái cái như họ bị loạn tâm quá, mới tập cho họ chú ý theo hơi thở đỡ. Nó kèm với cái những cái lễ Phật sám hối thế nọ thì cũng là một pháp môn, nó khác với từ bi thì pháp môn thứ hai nữa. Do tùy người đó mà mình nhưng một cái gốc triết lý chung nó lại có nhiều cái góc cạnh. Như một viên kim cương có nhiều mặt thì mỗi người do cái tâm tình, căn cơ của họ mà mình cho họ một cái sự thực tập ban đầu có vẻ khác nhau,
[1:15:05]có vẻ khác nhau nên gọi là tám vạn bốn ngàn pháp môn. Nhưng để rồi đi đến cái chung, cái chung là gì? Chung là gì? Cái chung là đạo đức, phải không? Sự trong sạch, thiền định, giải thoát, giác ngộ. Đó là cái chung, không thể đi lệch ra khỏi cái đó được.
[1:15:34]Cho nên là tuy là nói nhiều nhưng mà nó chỉ là một thôi. Còn cái nhiều mà nó không đúng nhân quả, không đúng đưa không đưa đến đạo đức là biết cái này là sai rồi. Nó là sai rồi. Mình nhìn thấy một người đến với đạo Phật được hướng dẫn tu hành mà cái khởi điểm của họ không bắt đầu từ đạo đức thì mình thấy hết tám chục phần trăm là họ sai rồi. Mình tu gì tu, khởi điểm bằng đạo đức, chắc ăn nhất. Đó là cái cửa. Rồi đi dần dần, do cái phước mình tu trong đạo đức nó sẽ đến dần dần, đến dần dần. Rồi nói vấn đề một vài vấn đề của thời đại. Như có một lần à như Mỹ bữa hỏi thầy có nghe cái sinh sản vô tính không?
[1:16:22]Hôm đó đi trên xe nên thầy không có trả lời. Hôm nay thầy trả lời chung cho mọi người biết luôn. Hiện nay trên thế giới họ phát minh ra một loại sinh sản là sinh sản vô tính. Thường thường á là muốn có một cái đứa con thì phải có một cái một cái giống loại đực giao phối với giống loại cái để cho cái tinh trùng của giống loại đực nó đi vào trong cái noãn của giống loại cái và tạo thành cái phôi thai. Cái thai phát triển thành ra một cái sinh vật là một con thú hay là một con người. Đó là cái sinh sản hữu tính nào giờ bình thường. Nhưng bây giờ các nhà khoa học họ mới tìm ra được cái cơ chế cái gen ADN ở bên trong.
[1:17:13]Họ mới lấy một cái trứng, cái trứng của giống cái của bất cứ ai họ mới loại cái gen nằm trong đó ra, cái gen của cái trứng của con vật đó bỏ ra. Và họ mới lấy cái gen của một cái người mà họ chọn. Chọn ví dụ như thấy cái ông Phật tử đẹp trai, thông minh, con nhà giàu, học giỏi, ví dụ vậy. Họ mới xin ổng cái gen, họ mới chích chích vào trong cấy vào trong cái trứng kia.
[1:17:44]Thì họ mới đưa vào trong cái dạ con của một cái con vật cái nào đó, một cái người một cái người nữ nào đó, nó phát triển thành bào thai đó. Rồi sinh ra một con người giống hệt như cái ông kia, mắt, tai, mũi, lưỡi, tính cách giống hệt.
[1:18:02]Và họ nói họ nói là đây là sinh sản vô tính, không cần có cha có mẹ nữa mà vẫn có thể sản sinh ra được rất nhiều con người giống hệt như một con người mà mình chọn làm mẫu. Thì vừa rồi họ thành công trong thí nghiệm ra đời được chú cừu, chú khỉ. Rồi cả thế giới rần rần lên án nhất là về khía cạnh đạo đức. Họ cho rằng nếu nghiên cứu tiếp tục như vậy nó đưa đến sự đổ vỡ đạo đức sạch sẽ hết. Người ta sẽ sinh sản ra những con người như vậy không cha không mẹ mà được chọn theo khuôn mẫu của ai đó và sử dụng người đó như là một sản phẩm sản phẩm vật chất để chi? Ví dụ cái người này bị bệnh thì tạo ra một con người có bản
[1:18:47]sao giống mình cấy ghép bộ phận không bị thải loại. Như bây giờ ông này ổng ổng bệnh tim, ổng sợ rằng là không có cái người mà có cái gen hợp với ổng để mà cho ổng trái tim, cái ổng mới xin cho ra một đứa con một tạo thành một con người mang cái gen của ổng, xin một cái trứng ngoài lấy cái gen của ổng cấy vô cái trứng đó cho sinh ra thành người. Cái người đó thành đứa bé lớn lên nằm ở đó cũng được nuôi trong đó nhưng mà không được là coi là một con người mà coi là một sản phẩm của ổng thôi. Để khi ổng bệnh cần thay bộ phận nào, mổ ra thì mổ người đó lấy bộ phận đó ghép vô cho ổng lại. Người kia chỉ là một sản phẩm thôi.
[1:19:33]Đó là và người ta nói nó đưa đến cái sự vô nhân đạo khủng khiếp, không thể nào tưởng tượng được. Và xã hội sau này, thế giới sau này mình không tưởng tượng được nó đi tới đâu nữa nếu mà cho cái sinh sản vô tính này nó phát triển. Và có người đặt vấn đề luôn là như vậy thì không có luân hồi nữa, phải không? Phải cái luân hồi là do chúng sinh đầu thai đầu thai, nhưng bây giờ mà tui muốn tạo ra bao nhiêu người giống tôi cũng được hết thì như vậy cái ý nghĩa luân hồi đạo Phật nói là trật. Phải không? Đúng không? Thì vấn đề nó nằm ở chỗ nào, ai biết? Ai trả lời được cho mười bánh đậu xanh luôn.
[1:20:25]Ai trả lời được?
[1:20:30]Thì có luân hồi hay không khi mà người ta đã tạo ra sinh sản vô tính được, tạo thành những con người, những con vật giống y chang một cái người mẫu cũ, người mẫu có sẵn? Cái người đầu tiên á thì do cha do mẹ sinh ra, được coi là một con người đàng hoàng đúng nghĩa. Rồi sau khi lấy cái gen người đó để tạo ra vô số những người khác giống hệt họ thì những người sau này không được coi là con người đúng nghĩa nữa, mà chỉ là bản sao của người này, bản photo đó, trở thành cái sản phẩm dự phòng để cho người này thay ghép bộ phận. Thí dụ ông bị tim á cái ông giết người này cái ông lấy trái tim thay vô,
[1:21:05]mai mốt bị thận cái ông giết người thứ hai ông lấy thận thay vô. Vậy. Đó, vậy đó. Thì như vậy còn có luân hồi nữa hay không? Còn có sự đầu thai nữa hay không? Còn không? Lên nói. Nghiệp? Thì dĩ nhiên là nghiệp, nhưng nghiệp sao? Lên giải thích đi. Ừ, lên đi.
[1:21:45]Kính thưa thầy, những cái chúng sanh mà khi được tái sanh vào một đây đời sống mới thì theo cái nghiệp của họ thì những cái con người mà được tạo ra vô tính đó đó, nó mang hình thức người nhưng cái nghiệp theo họ giống như là những con thú, những cái hình thức khác, không có cảm tích của người.
[1:22:09]Trật. Họ cũng là một con người bình thường đầy đủ hết, có cảm tình có cảm tình, có cảm xúc, có ý nghĩ giống hệt, không khác gì.
[1:22:22]Nhưng chỉ có cuộc đời của họ khác với cuộc đời mà của người mẫu của họ thôi. Cái người mẫu thì ổng sinh trong gia đình, ổng lớn lên ổng được ăn được học như vậy, còn người này cái gen giống hệt nhưng mà bị sinh sau, mấy chục năm sau, thì cuộc đời họ nó nó nó nằm ở vị trí khác. Vậy thôi, nhưng mà những cảm xúc, những suy nghĩ đều có đầy đủ hết, không phải là một cái máy.
[1:22:53]Thôi đây thầy trả lời luôn.
[1:22:57]Vẫn có luân hồi, không bao giờ không có luân hồi, vẫn có nhân quả đầy đủ. Nhưng cái nhân quả nằm ở chỗ này. Cái người nào mà kiếp trước á, họ cho rằng con người nè không có gì thiêng liêng hết, con người do vật chất tạo thành, con người chỉ là vật chất, con người chỉ là sản phẩm của xã hội. Những người nào mà có cái đầu óc kiểu đó thì họ sẽ được cái phước đầu thai theo kiểu vô tính đó,
[1:23:35]để cho mọi người coi họ là một sản phẩm của xã hội, không xem họ là con người thiêng liêng nữa. Vậy thôi, nhân quả đó. Vẫn là một chúng sinh được tái sinh đàng hoàng, vẫn có đầu thai, vẫn có kiếp trước kiếp sau. Người đó vẫn có kiếp trước như thường. Nhưng mà thay vì được đầu thai vào trong một gia đình có cha có mẹ, thì bị đầu thai theo kiểu vô tính đó, bị tác động bởi nhân tạo vô tính, để bị người ta coi mình chỉ là một sản phẩm mà thôi. Do đời trước mình coi mọi người cũng là như vậy, mình coi ôi con người có cái gì, con người chỉ là vật chất thôi, con người chỉ là sản phẩm của xã hội thôi.
[1:24:20]Con người có tư tưởng đó thì đời sau sẽ được cái quả báo là như vậy. Đó. Mà tại sao các nhà khoa học phát minh ra cái sinh sản vô tính này? Vì sao? Cũng do nghiệp chúng sinh mà thành. Do nghiệp có những người mang tư tưởng đó và do nghiệp có những người phải bị đầu thai kiểu đó, cho nên khiến có ông bác học ổng phát minh ra kiểu sinh sản vô tính đó. Chứ nếu mà không ai có nghiệp đó hết thì tự nhiên không có bác học nào nghĩ ra điều đó hết. Nghiệp của chúng sinh nó tạo thành cái cái sự tiến bộ của khoa học. Như quý Phật tử có nghe cái chuyện mà đẻ dưới nước không? Có nghe không? Tức là một cái người mẹ khi đến ngày sinh nở thay thay vì
[1:25:09]vô bệnh viện rồi lên giường để đẻ, thì ngâm mình xuống dưới nước, nhất là nước biển ấm ấm, đẻ con dưới đó luôn.
[1:25:20]Thì đứa con nó ra nó không bị ngợp nha, nó biết bơi trước khi biết đi. Ở trong bào thai nó đâu có thở bằng mồm bằng mũi, nên khi ra cái môi trường nước nó cũng giống như cái môi trường ở trong bụng mẹ nó, nên nó chưa có bị sốc bị gì hết trơn á. Rồi từ từ dưới đó mới cắt cuống rốn rồi bác sĩ lặn dưới mà giải giải quyết cho nó. Điều này do một ông bác học người Nga ổng phát minh, và một số người đã đẻ thử và thấy dễ chịu, thấy thấy đỡ bị những cái cái nguy hiểm, những cái sốc hơn là đẻ ở trên cạn.
[1:25:51]Mà do đâu mà có cái phát minh kỳ lạ, kỳ cục vậy? Do đâu hả? Do ông bác sĩ thông minh không? Do ông bác học thông minh không? Đúng! Do nghiệp của chúng sinh. Có những người có nghiệp phải đẻ dưới nước. Được làm người nhưng mà vẫn còn rớt chút nghiệp cá, phải sinh dưới nước nên khiến có ông bác học ngộ nghĩnh nghĩ ra cái chuyện tào lao đẻ dưới nước chơi. Mấy con cá heo á, những con cá heo là những con cá rất thông minh. Và có những con cá heo được người ta nuôi để làm một số việc từ thiện gần với con người. Nên để biểu diễn xiếc ha, rồi để thả theo các bờ biển mà cứu hộ những người bị chết đuối.
[1:26:37]Có khi người ta được huấn người ta huấn luyện cá hót cá heo đó làm những mục đích quân sự bảo vệ những cái bến cảng, nó rất thông minh. Thì những con cá heo đó tuy là thú nhưng mà đã gây nghiệp với con người rồi, giúp con người rồi, mang nghiệp con người nên nó có cái phước trở thành người, nhưng nó còn rớt lại chút nghiệp cá heo, phải đẻ dưới nước cái đã, để cho biết cái dấu hiệu người này đời trước là cá nè. Nên khiến có ông bác học ngồi trong phòng thí nghiệm ngồi buồn buồn nghĩ chuyện đẻ dưới nước. Không ai mà ngồi ở không mà nghĩ ba chuyện kỳ lạ này hết. Đó, do nghiệp chúng sinh nên nó có những cái phát minh khoa học.
[1:27:14]Ví dụ như là do cái nhân của người Nhật ở thành phố Hiroshima và Nagasaki có cái có cái số là phải chết một lần với nhau trong một lần một cái tai nạn thảm khốc, nên mới khiến có ông bác học ngồi ổng nghĩ ra cái gì? Bom nguyên tử. Đó. Đó là như vậy đó. Nên cái sự tiến bộ của khoa học nó cũng theo cái nghiệp của chúng sinh mà thành, chứ không phải là dễ. Khi mà phước của con người có, tự nhiên họ phát minh ra được những điều tiện lợi cho con người. Như là thí dụ như là mình có cái lòng vị tha, con người biết lo cho xã hội, mà nhiều người có cái phước đó, thế là các nhà bác học từ từ phát minh ra những điều như xe hơi
[1:28:01]làm cho mình đi đứng dễ chịu, phát minh ra những cái món ăn được an toàn. Rồi do mình hay bố thí quần áo cho những người nghèo, thế thế là khiến các nhà bác học lại phát minh ra được những quần áo, vải sợi nó dễ dàng, nó rẻ, để mình mua mình may bao nhiêu bộ. Thế nhưng mình nhớ hồi cách đây chừng ba chục năm thôi, một cái người bình thường á cũng không dễ ai có được mười bộ đồ để mặc, phải không? Một lúc mà có mười bộ đồ. Nhưng bây giờ thì một người mà có hai ba chục bộ đồ là bình thường, giở cái tủ quần áo ra ba bốn năm chục bộ đồ là bình thường. Đó là những cái phước mà mình biết bố thí quần áo cho người khác, nên người ta phát minh người ta chế được vải vóc nó rẻ tiền.
[1:28:45]Không có gì nằm ngoài nghiệp hết, nghiệp nó vẫn âm thầm chi phối tất cả. Nên ở chỗ này hôm nay nói ra vấn đề này để cho quý Phật tử vững cái niềm tin đối với đạo là vẫn luân hồi, vẫn nhân quả, mà vì cái nghiệp của chúng sinh nên khiến nên khiến nó tạo ra những cái phát minh kỳ lạ như vậy để cho con người phải chịu cái nghiệp đó.
[1:29:14]Nếu mình chịu nghĩ,
[1:29:19]giờ thầy nói một vấn đề khác là nói một vấn đề nhỏ trong cái sinh thái là về rừng. Chúng ta sống ở thành phố thì cây rừng đối với mình không có ý nghĩa lắm, nhưng mà sự thật, đối với sự sống trên toàn thế giới, rừng là vấn đề rất quan trọng, cây xanh là vấn đề rất quan trọng.
[1:29:43]Vì tôi đi giảng khắp nơi vẫn nói điều đó. Ngày xưa trên trái đất này đó, trước khi có động vật thì có cái gì trước? Có thực vật trước, rừng xanh trước. Rừng nó lên dày đặc hết, nên trong cái môi trường mà cây xanh nó rậm rạp, chằng chịt, nó mới tạo thành cái môi trường thích hợp để cho động vật xuất hiện. Còn động vật nó xuất hiện như thế nào thì sau này khi có duyên thì chúng ta sẽ nói tiếp với nhau vấn đề này, nhưng vấn đề đó rất dài, cho nên chưa thể nói trong thời hôm nay được, nhưng chỉ nói như vậy. Nên cái rừng xanh đó, cái thực vật đó là nền tảng của sự sống động vật. Rừng càng nhiều thì sự sống con người càng dễ chịu,
[1:30:28]mà nếu rừng hết thì sự sống trên trái đất này sẽ tiêu diệt luôn. Nhưng mà con người ta bị phạm cái lỗi lầm là phá rừng nhiều quá, phá rừng nhiều quá, nên mình đang mình đang tiêu diệt cái sự sống của hành tinh mình.
[1:30:47]Hồi xưa thời Đức Phật, vấn đề này không được nói ra vì rừng còn quá nhiều, nhưng ngày hôm nay đó là vấn đề bức xúc. Mà như chúng ta đã nói, một người Phật tử là một người có trái tim để ở đâu?
[1:31:05]Để ở đâu? Trái tim đúng là để trong lồng ngực rồi đó, nhưng mà nó cũng để khắp trên thế giới này. Những cái ưu tư, trăn trở của nhân loại cũng là những cái ưu tư, trăn trở của người Phật tử, mình phải thấu suốt, phải biết điều đó. Và rừng đang cạn kiệt nghĩa là sự sống của loài người đang biến mất. Và đây là cái lỗi chung của tất cả mọi người. Chúng ta ngồi đây ai cũng có lỗi tại mình đang ngồi trên bàn, trên ghế toàn đốn rừng mà ra, ai cũng có lỗi.
[1:31:38]Cách đây khoảng 60 triệu năm, trên trái đất á được ngự trị bởi một cái loài làm chúa tể lúc đó là loài gì ai biết? Loài gì? Khủng long, đúng. Khủng long bây giờ thì đã tuyệt chủng rồi, mình chỉ còn những bộ xương hóa thạch người ta dựng lại thôi, dựng lại những bộ phim, những nhà cổ sinh vật học á dựa vào các bộ xương đó để phục chế lại cái hình ảnh của nó theo cái sự suy luận của họ. Ta mình biết là có nhiều loài khủng long, và khoảng cách đây 60 triệu năm thì bỗng nhiên cái loài khủng long bị tuyệt chủng, chết sạch, không còn gì hết trơn. Không ai biết lý do. Người ta đưa ra một số lý do, ví dụ như một sự va đập
[1:32:27]của một thiên thể vào trái đất làm cho nó xáo trộn toàn bộ sinh thái rồi khủng long chết hết, vân vân. Nhưng mà cái nhân quả nó nằm ở một cái chỗ khác. Cái nhân quả nằm ở chỗ là lúc đó khủng long là cái loài mà nó phá hoại sinh thái khủng khiếp. Những con khủng long á lớn ghê lắm, đứng lên đầu nó cao lơ ngơ mấy chục thước trên cao, mà nó ăn, những con khủng long ăn thịt á thì bắt những con thú khác nó ăn, còn những con khủng long mà nó ăn cây lá thì nó ăn trụi rừng, trụi lá hết. Cũng là do cái quả báo vì phá hoại sinh thái, phá hoại rừng. Nó ăn quá chừng vì nó ăn khi mà nó loài khủng long bắt đầu
[1:33:08]nó nó xuất hiện mà nó sinh sôi nảy nở, sinh sôi nảy nở nó đầy đất hết, nó ăn tàn phá những khu rừng hết là nó tiêu diệt cái nôi của sự sống, rừng là cái nôi của sự sống. Và quả báo xảy ra là cái sự một cái tai nạn khủng khiếp xuất hiện khiến cho loài khủng long tiệt chủng tất cả luôn. Có thể như kiếp xưa mình cũng là khủng long á chứ không đâu. Giờ ngồi coi lịch sự, đẹp đẽ, nhưng có thể là 60 triệu năm trước mình cũng là khủng long á đầu thai lại đây. Và bây giờ mình đang lặp lại điều này, bây giờ loài người đang lặp lại điều này một lần nữa là tiếp tục phá rừng. Và khi mà mình phá rừng đến mức nào đó,
[1:33:49]cái quả báo nó xuất hiện, sẽ có ngày tận thế xảy ra. Cho nên ngày tận thế có hay không là do con người mình chứ không phải do một vị tiên tri nào nói, không phải là do năm 2000 tận thế hay gì, mà chính con người mình đã tạo cái nghiệp đưa cái sự tận thế đến. Vì vậy ngày hôm nay người Phật tử mình phải hiểu điều này, phải làm sao cho rừng xanh có lại càng lúc càng nhiều. Nói điều này thì quý Phật tử chưa chắc làm được điều gì đâu. Những điều mình nói hôm nay không chắc làm gì, nhưng Phật tử phải mang cái cái cái nỗi niềm này, mang mang cái nỗi ưu tư này trong lòng mình. Mà khi mình làm được điều gì đó mình ráng mình làm,
[1:34:26]mình khuyên ai trồng được khu rừng đó ráng khuyên, và quanh nhà mình, mình trồng cho được vài cái thước vuông cây xanh thì ráng mà làm, để ráng đóng góp từng chút, từng chút cái thực vật, phục hồi lại cái thực vật, cái thảm màu xanh cho trái đất này. Đó, đó là một việc rất quan trọng đối với người Phật tử ngày hôm nay. Vì chúng ta làm sao? Chúng ta nói đạo Phật là lẽ phải, là chân lý, khoa học cũng là lẽ phải, là chân lý thì phải gặp nhau. Phải gặp nhau chứ không có đi hai con đường khác. Nên những điều mà mình biết là lẽ phải, là điều cần thiết cho con người, cho cuộc đời thì đó là điều mà người Phật tử mình cũng phải đón nhận,
[1:35:07]chứ không phải, "Ôi, cái điều này của khoa học, đạo Phật tôi không có biết điều đó." Thì cái đạo Phật đó là đạo Phật gì á? Nếu đạo Phật là chân lý, là lẽ phải thì nó luôn luôn bao dung đón nhận những gì thuộc về chân lý là lẽ và lẽ phải, mà khoa học cũng là những điều đó. Cho nên chúng ta phải có hiểu biết về khoa học và sống cho phù hợp. Nên những cái việc làm phước ngày hôm nay á nó không còn giống như ngày xưa. Như ngày xưa nhiều khi mình à có tiền rồi mình làm gì? Cứ lật đật đem cúng chùa, cho đó là phước, nó không đúng hoàn toàn. Mà cái việc làm phước ngày hôm nay là gì? Làm sao phụ cái giáo dục đem lại đạo đức cho cái thế hệ
[1:35:53]trẻ, người ta hư hỏng quá nhiều vì mất cái đạo đức. Cái làm phước ngày hôm nay là gì? Là giúp đỡ cho những người nghèo họ được công ăn việc làm. Nếu mà quý Phật tử ai mà giàu á thì mở mang những cơ sở gì đó để làm sao thu hút được lao động cho người ta có công ăn việc làm. Đó là cái việc phước hiện nay nó thực tế, nó đúng. Chứ không phải cứ đem tiền, mình làm cái công mình mở mang cái công việc mà rất ít tốn người làm nhưng mà lại lời nhiều rồi đem tiền đó cúng chùa theo kiểu hồi xưa là sai. Đem tiền ra mở một cơ sở lớn, thu hút được nhiều lao động, giải quyết bớt tình trạng thất nghiệp, đó là việc làm phước cần thiết, đem lại cái no cơm ấm áo cho mọi người.
[1:36:38]Hạn chế việc sử dụng đồ gỗ, giấy để góp phần hạn chế việc phá rừng, vân vân. Đó, đó là cái ý thức về làm phước, về nhân quả của người Phật tử ngày hôm nay nó phải hòa vào cái kiến thức của thời đại chứ nó không được tách rời khỏi kiến thức của thời đại, nó không có lạc hậu đi theo như ngày xưa nữa. Quý Phật tử hiểu không? Đồng ý không? Chứ không phải cứ nói tụng kinh này có phước cứ ngồi tụng kinh riết. Tụng kinh này là có phước hơn tất cả gì cứ ngồi đó tụng riết.