[0:09]Thật ra thì thầy, hôm nay thầy rất là mệt, vì thầy mới đi công việc về. Mà bởi vì thấy đại chúng ham vui quá, nên thôi thầy cũng nói vài điều. Hôm có một cái Noel năm nào đó thầy nói cái đề tài là nói về Chúa ha? Không biết năm nào ta, cách đây cũng năm, sáu năm gì. Là bốn năm ha. Ừ, thì năm đó thầy nói về cuộc đời, thân thế của Chúa Giêsu, cũng giống như là tổng quát về cái phát triển của đạo, đạo Kitô. Hôm nay sẵn Noel thầy nói về ý niệm về tôn giáo một chút. Những điều này như thầy có nói trong cái băng về tôn giáo hay băng về tín ngưỡng á, trong cái loạt bài về đạo Phật xã hội, thì có nói.
[0:48]Nhưng mà hôm nay nếu thầy có nói trùng, thì thôi coi như thầy xin lỗi, thì nói lại. Hầu hết các tôn giáo trên thế giới á đều có một cái điểm giống nhau là tin rằng có một Thượng đế đã tạo ra tất cả. Nên cái tín ngưỡng về việc mà tin rằng có một Thượng đế tạo ra tất cả nó cổ đại ghê lắm, nó xưa, xưa thăm thẳm. Thì nói cái nguyên lý, cái niềm tin mà có một Thượng đế tạo ra tất cả nó là một cái nguyên lý của tín ngưỡng ban đầu rất là cổ xưa. Mà vì sao như vậy? Vì sao như vậy? Bởi vì thế này nè, bởi vì cái vào cái thời đó đó, con người chưa có cái trình độ khoa học để có thể giải thích được mọi điều trong cái thế giới này.
[1:32]Và con người mình thì có cái thông minh hơn các loài vật, nên không bao giờ mình chịu chấm dứt sự tò mò nếu không có câu trả lời. Chúng ta thấy cái con khỉ á nó gần giống với lại người của mình, mà nó đã tò mò mình đã phát sợ rồi. Ví dụ cái nhà mình nuôi một con khỉ á, nó sẽ tìm hiểu hết trong nhà mình có một thứ gì để đâu, nó vô nó lục lọi nó quăng tứ tung hết, nó tò mò coi biết cái gì, vân vân. Thì con người mình còn tò mò hơn con khỉ nữa, nhưng mà cái tò mò của mình nó trừu tượng, nó cao siêu hơn. Ví dụ mưa rơi, mưa từ đâu tới? Nước dâng, tại sao nước dâng ùng ùng lên? Rồi tại sao lại hết ngày đến đêm, vân vân, tại sao hết mùa xuân đến mùa hè?
[2:13]Vào cái thời đó, con người muốn đi tìm câu trả lời cho tất cả mọi điều. Mà nếu không trả lời được thì con người có thể tức tưởi mà chết, bởi vì sao? Bởi vì cái tò mò là một cái dấu hiệu của thông minh của con người. Và con người vốn thông minh cho nên phải tò mò, mà tò mò mà chưa tìm ra được câu trả lời thì tức chịu không nổi. Chúng ta nhớ cái chữ mà "tức chịu không nổi" là một cái đặc tính của con người đó, còn của người thông minh á. Còn cái tỷ như tò mò mà thắc mắc mà không trả lời được rồi thôi bỏ qua thì người đó không thông minh, hãy nhớ điều đó. Và bây giờ mọi người có thể xem lại mình,
[2:48]nào giờ mình có những cái thắc mắc chưa trả lời được mà mình bỏ qua thì coi chừng, coi chừng mình là không bằng con khỉ đó nha, coi chừng đó. Còn ví dụ mình có những cái tò mò, cái thắc mắc mà suốt đời cứ để ấm ức không chịu bỏ qua, phải đi tìm cho ra thì mình mình là con người đó, mình là con người đúng nghĩa đó. Dấu hiệu của sự thông minh là như vậy, mà khổ một cái thế này, vào cái thời đó, không bao giờ có một câu trả lời thoả đáng là mưa từ đâu rơi, tại sao hết đêm đến ngày, từ đâu mà có loài người xuất hiện. Nghĩa là vào thời đó không thể nào tìm được câu trả lời đó, mà nếu không trả lời được thì con người ta xúm nhau tức chết hết.
[3:31]Vì vậy đã xuất hiện những con người lanh hơn những người khác, lanh hơn, thông minh hơn và mình không hiểu là người đó là người bịp bợm hay là một người lương thiện. Vì sao vậy? Vì có thể là thấy con người thắc mắc lâu quá tội nghiệp nên họ đã tạo ra một câu trả lời là đã có những thần linh đã tạo ra những điều đó. Có thần linh tạo ra trời đất, con người, có những thần linh chịu trách nhiệm cho mặt trời thắp sáng, có thần linh chịu trách nhiệm cho mưa rơi. Thì cái việc mà họ đưa ra một khái niệm có một cái thần linh, Thượng đế như vậy để làm yên tâm mọi người, để chấm dứt cái sự tò mò của con người, làm cho con người bớt dày vò,
[4:10]đau khổ, mình có thể xem đó là dấu hiệu của một sự lương thiện. Hay mình có thể nói đó là những con người lanh hơn mọi người, là một người bịp bợm, để làm yên lòng mọi người và trở thành cái lãnh tụ tinh thần của dân, của cái dân tộc đó, của cái sắc tộc đó đó, mình không biết được. Và lịch sử của nhiều tôn giáo là những câu chuyện, những câu trả lời của nhiều nhà mà thời xưa người ta gọi là nhà tiên tri, hoặc có nơi gọi là nhà phù thuỷ, hoặc có nơi gọi là những nhà thông thái. Là những người mà có thể nghĩ ra những câu trả lời để giải đáp những cái thắc mắc của con người về vấn đề cuộc sống, về thiên nhiên.
[4:53]Những người đó ta gọi nhiều tên lắm, mình hơi ác ý mình gọi phù thuỷ, còn nếu có vẻ tôn trọng gọi là tiên tri, còn có vẻ nói về khía cạnh triết học gọi là nhà thông thái. Là những con người mà nghĩ ra được những chuyện thần thoại, đã dựng lên được những thần linh, những Thượng đế như vậy. Như ví dụ chúng ta xem Kinh Cựu Ước của Kitô giáo vậy, Kinh Cựu Ước cũng có, xài chung giữa Kitô giáo nà, Do Thái giáo nà, Hồi giáo nà, đều xài chung cái cuốn Kinh Cựu Ước, đều xài chung hết. Và trong cuốn Kinh Cựu Ước đó, chúng ta sẽ bắt gặp nhiều cái là chuyện, nhiều cái sáng tác, nhiều cái lời nói của nhiều bậc tiên tri qua nhiều thế hệ
[5:33]nối tiếp, chứ không phải của một người, mà viết thành cái cuốn Cựu Ước. Cuốn Cựu Ước là một cái kết tập của nhiều nhà tiên tri của dân Do Thái. Là mỗi vị tiên tri đó sẽ nói lên những cái quan điểm của mình hoặc là nói cái cảm nghĩ của mình hay là nói cái chứng kiến của mình về thần linh, về Thượng đế, mỗi vị rồi viết một đoạn để đó, người sau cứ viết nối tiếp chồng chồng chồng chồng. Và chúng ta nghĩ rằng sẽ không tránh khỏi cái chủ quan khi mỗi vị tiên tri đã viết về một Thượng đế, về thần linh theo cái ý của mình như vậy. Nên có những đoạn chúng ta bắt gặp là Thượng đế mang hình ảnh của một người hung tợn, sẵn sàng giết người,
[6:11]sẵn sàng trừng phạt, sẵn sàng tiêu diệt, nha Thượng đế hung tợn. Rồi có những đoạn thì nói về Thượng đế có vẻ hiền lành, có vẻ khoan dung. Chúng ta thấy dường như là tùy theo cái tính cách của mỗi vị tiên tri đã viết nên hình thành dần dần cái Kinh Cựu Ước của Do Thái. Mà ngày sau này Kitô giáo cũng lấy sử dụng, Hồi giáo cũng lấy nó sử dụng. Nhưng mà Hồi giáo thì sử dụng nhiều ở những cái đoạn, những cái chương mà cái hình ảnh mà Thượng đế sẵn sàng ra tay trừng phạt, tiêu diệt con người vì cái tội con người bất tuân Thượng đế. Hồi giáo họ ảnh hưởng cái những đoạn đó rất là nhiều, vì vậy trong Hồi giáo cái việc mà sử dụng bạo lực vũ
[6:53]trang để truyền đạo, để bảo vệ đạo thì được xem là một cái điều hợp pháp, hợp pháp như vậy. Đó là một cái bi kịch của nhân loại, nhưng hôm nay chúng ta không có bàn sâu vì chưa phải lúc. Chỉ có cái điều là chúng ta muốn nhấn mạnh lại là cứ nhiều cái thế hệ nối tiếp nhau con người ta tin rằng là có cái Thượng đế, thần linh ở trên cao để chịu trách nhiệm về những điều bí mật của thiên nhiên, của vũ trụ, của con người, người ta tin như vậy. Và cái thời đó, nhiều khi chúng ta cũng ngạc nhiên vì cái sự suy luận của những tổ tiên của loài người như vậy, tổ tiên ban đầu của loài người, chúng ta ngạc nhiên lắm.
[7:32]Là ví dụ thế này, ví dụ nếu hỏi là tại sao có con người thì nói con trời đẻ ra tất cả. Nói tại sao nghĩ rằng con trời đẻ ra tất cả thì sẽ nói rằng cũng giống như là con người phải có cha mẹ sanh ra. À, chỉ vì họ nhìn thấy rằng à cha mẹ sanh ra đứa con và họ suy luận rộng ra hơn là do có Thượng đế sanh ra loài người. Nghĩa là họ lập mối quan hệ rất là đơn giản để trả lời cho mọi điều. Và tại sao có những hiện tượng trời đất thì họ đặt ra một vị thần để chịu trách nhiệm cho từng cái hiện tượng như vậy, từng hiện tượng. Và cái điều quan trọng là bây giờ để giải quyết những cái vấn đề của con người của vũ trụ đó,
[8:12]con người phải biết quỳ lạy, van xin, năn nỉ thần linh để điều chỉnh cái thiên nhiên theo ý mình. Ví dụ nắng quá, quỳ lạy xin mưa xuống; mưa quá, quỳ lạy xin cho nắng ráo, xấu quá quỳ xin cho đẹp, đẹp quá quỳ xin cho, phải đẹp hơn chứ, vân vân. Thì ví dụ như là nghèo quá thì xin cho giàu, giàu quá thì xin cho giàu nữa chứ không phải. Thì con người ta tin rằng có một thần linh như vậy, nghe hết, thấy hết và có quyền lực. Và con người cũng vậy gán những cái cái tính của mình cho thần linh, ví dụ như mình hay nổi giận mình cũng nói ông thần hay nổi giận, mình hay tham cũng nói ông thần hay tham, mình hay ăn đút lót nói ông thần hay ăn đút
[8:55]lót, thậm chí mình mê gái cũng nói mấy ông thần cũng mê gái luôn. Vì vậy đã có những cái bộ tộc vào thời xưa cứ hai ba năm vậy người ta tế một cái người con gái lên cho trời hay cho thần để cầu ông thần đó ổng vừa lòng mà ổng sẽ phù hộ cái sắc tộc đó, cả cái dân tộc đó được bình yên, được trù phú, được thạnh mậu, săn bắn thì được nhiều thú, trồng cây thì được trúng mùa, trúng trái, vân vân. Nên những buổi tế lễ đó rất là dã man. Mà ngày nay người ta còn khai quật được những cái di tích, những cái bộ xương như vậy, người ta tìm hiểu ra. Người con gái được chọn thì coi như là xem là một vinh dự nhưng mà người ta sợ thấy mồ luôn.
[9:38]Sau đó là họ kiểm tra bảo đảm người con gái đó là chưa từng có một cái tiếp xúc với một người người đàn ông khác, bảo đảm là còn rất là trong trắng thì mới làm đẹp lòng Thượng đế. Và ngày hôm đó đi thì lúc đốt thì cũng sợ cổ vùng cổ chạy mà thất kính với Thượng đế nên trói chặt lại, trói chặt lại rồi để dưới cái giàn hỏa đốt cháy lên từ từ. Đau thì cổ giãy giụa rồi cũng chết thôi. Như vậy rồi cứ nối tiếp hai ba năm một lần, năm nào mà thấy thất mùa quá cái là kiếm một cô con gái ha, như vậy. Đứng đây tôi dòm coi cô nào được.
[10:13]Thì chúng ta thấy á cứ nhiều cái thế hệ nối tiếp mà đặt cái niềm tin như vậy, nó ăn sâu ăn sâu ăn sâu dần. Bây giờ bỗng chợt có một con người lật ngược lại vấn đề, nói rằng là trời đất vũ trụ này không hề do một Thượng đế tạo ra, không hề có một Thượng đế như vậy, thì mình phải hiểu thế này, đó là một cuộc cách mạng kinh hồn. Một cuộc cách mạng mà đảo trời lộn đất chứ không phải là chuyện tầm thường. Ngày hôm nay á mình nghe nhiều lần rồi, ví dụ mình tu theo đạo Phật thì một cái giáo lý của đạo Phật căn bản là không hề có một Thượng đế tạo ra tất cả, không hề có. Đó là một sự cách mạng, một sự đánh đổ,
[10:51]một sự lật đổ toàn bộ cái tín ngưỡng từ trước đến giờ hết. Vào thời của mình hôm nay đó nhờ có khoa học, nhờ có một số chủ nghĩa duy vật xuất hiện à cho nên cái quan điểm đạo Phật đưa ra rằng không có một Thượng đế tạo ra tất cả chấp nhận. Chứ vào ngày xưa vào thời của Đức Phật á mà dám mở miệng để nói điều đó thì chúng ta phải hiểu đó là một cái tiếng sét đánh chấn động cả đất trời chứ không phải là dễ. Ừ nhưng mà Đức Phật đã dám nói lên điều đó là vì sao ngài dám nói ngài lật ngược như vậy? Là vì khi mà ngài đắc đạo ngài thành Phật là bởi trí tuệ của một bậc giác ngộ siêu việt, ngài nhìn suốt trong vũ trụ hết,
[11:31]ngài thấy không hề có một Thượng đế đã làm cái công chuyện là tạo nên trời đất. Mà tất cả mọi điều trong cái vũ trụ này đều do nhiều yếu tố hợp thành. Rồi chúng ta trở lại cái lý luận của người xưa nói: "Tại sao ông trời sinh ra con người?". Nói: "Bởi vì chúng ta hãy nhìn một đứa bé được cha mẹ nó sinh ra. Chỉ vì nhìn đứa bé được cha mẹ sinh ra thì liền áp đặt cái nguyên tắc đó là ông trời cũng sẽ sinh con người như vậy." Nghĩ như vậy, đơn giản như vậy, nhưng mà nếu chúng ta cứ lấy hình ảnh mà cha mẹ sinh ra một đứa con thì chúng ta thấy không đơn giản. Là sao? Trước hết là phải có cái sự kết hợp giữa cha và mẹ chứ không phải một mình cha
[12:10]mà sinh được, hay một mình mẹ mà sinh được, phải có kết hợp giữa cha và mẹ. Rồi nếu nhìn theo quan điểm đạo Phật á thì đứa bé mà đầu thai vào trong cái gia đình đó còn có cái nhân duyên từ kiếp trước đó, ừ có những cái bức màn che giấu những cái bí mật từ kiếp trước để mà khiến đứa bé nó đầu thai vào cái gia đình đó, cho nên cái chuyện mà cha mẹ sinh ra một đứa con thì hoàn toàn không phải là một cái từ cái hư vô đẻ ra đứa con, giống như ông Thượng đế từ cái hư vô không có gì rồi đẻ ra tất cả như vậy. Đó. À do đó chúng ta thấy khi mà người xưa họ có một câu trả lời vội vã, chúng ta gọi là một câu trả
[12:50]lời vội vã để nói cho những người mà để chữa cháy, hoặc là nếu mình chê thì mình nói câu trả lời nông nổi là vì không nhìn cho hết vấn đề. Nhưng mà chúng ta thông cảm, chúng ta thông cảm là vào những thời cổ đại, ông bà tổ tiên của loài người chỉ suy nghĩ như vậy là hết mức. Cũng giống như là thế này: thì thì ngồi thì nghĩ như vậy mà thầy thông cảm cho tổ tiên của loài người. Giống như bây giờ thầy chạy chiếc xe cũng vậy, hồi đầu tiên mà thầy có chiếc xe máy thầy chạy là thầy có chiếc Lambretta đời xưa đó, đời bốn mấy á, thầy chạy. Hễ là chạy chạy công việc một tiếng đồng hồ thì thầy phải ngồi ở tiệm luôn một ngày để sửa nó, cứ vậy.
[13:27]Và tới lúc thầy đã đau khổ cùng cực với của cuộc đời này thôi thầy cho chiếc xe đó luôn. Tức là một rồi cái người mà họ lãnh cái chiếc xe của thầy họ rất là vui, nhưng sau đó hình như họ cũng đau khổ như thầy đã đau khổ, rồi họ cũng cho ai mất rồi. Thì thầy không biết là cái đau khổ đó hôm nay nó đã truyền tới người nào, hay là người ta quăng nó luôn xuống sông là thầy không biết nữa. Để mà giải phóng cho, giải thoát cái cuộc đời này, thoát khỏi là chiếc xe đầu tiên của thầy. Thì sau đó vậy cái mấy đứa em thầy nó thấy thầy quá thảm mới cho chiếc 78. Thầy cũng vi vu được một thời gian đi Phật sự, rồi thầy thấy đi chiếc mà 50 phân khối
[13:59]chán quá, thầy mới tìm cách đổi chiếc 70 phân khối, cánh én này, đại khái vậy. Rồi cái thầy cứ nhích từ từ từ từ vậy. Thì cuộc đời của thầy hôm nay thì thầy đi chiếc Wave xì Trung Quốc Đài Loan gì đó, đại khái vậy. Thì cứ mỗi một đời xe mà nó nhích lên á thì nó có cái tính năng nó cao hơn, nó cao hơn. Thì thầy mới ngồi thầy mới nghĩ: ví dụ như là như cái đèn thôi, cái nguyên tắc về đèn thôi, thì từ chiếc xe mà Lambretta mà qua tới 78 là nó đã khác, mà từ 78 mà tới chiếc Dream như bây giờ hay là chiếc Wave bây giờ thì nó nó đã khác rất là nhiều, từ cái chóa đèn, từ cái độ chiếu sáng, từ cái sự nhấp nháy, ổn định, vân vân. Thầy mới nói:
[14:35]"Ủa sao thầy sao hồi xưa họ mới chế chiếc xe họ không nghĩ luôn như bây giờ? Tức là xi nhan nó nhá nhá nó kêu éc éc rồi vân vân. Làm đèn hồi xưa mờ mờ lặp lè quẹo người ta tông mình chết vậy đó, tại không không nhá." Thầy nói: "Ủa sao hồi mới chế không nghĩ ra luôn?". Mà chúng ta thấy, để từ một cái đèn hơi mờ mờ mà nó tỏ một chút thì nhân loại phải đi qua 60 năm, 60 năm. Nhân vì vậy, cái câu trả lời mà à vì cha mẹ đẻ đứa con từ hư vô đẻ đứa con nên ông trời ông đẻ rẹt ra hết loài người, mà ông bà mình không phân tích thêm, mà phải mất tới cả mấy triệu năm, mấy trăm ngàn năm thì con người mới có cái nhìn mà dám lật đổ Thượng đế đi, không tin có Thượng đế nữa.
[15:13]Nên chúng ta chúng ta nói ủa xưa sao con người suy nghĩ đơn giản, nông cạn. Không đâu. Đứa thấy nội có cái đèn nhá nhá không của chiếc xe gắn máy mà con người phải đi qua 60 năm mới hoàn thiện. Mà thầy cũng chưa hài lòng nữa. Thầy đi chiếc xe gắn máy thầy mới ngồi thầy suy nghĩ nhiều ý tưởng, à thầy suy nghĩ nhiều ý tưởng. Ví dụ thầy nói thế này, nói ví dụ như là khi mà mình muốn quẹo bên phải thì nguyên tắc bây giờ đó mình bấm cái xi nhan bên phải á để xi nhan thì cái đèn phía bên trước với bên phải nó nhá nhá, đèn phía sau phải nhá nhá. Mà thầy kinh nghiệm thầy thấy nó nhá nhá chứ người ta không để ý, người ta không thấy.
[15:48]Nên thầy mới ước ao, ví dụ thầy nói bấm quẹo bên phải tự nhiên đây tay lái mình nó ló ra một khúc, à khúc hai tấc, nó ló ra thêm khúc hai tấc nó nhá thiệt sáng, tức là nó hơi rộng hơn à để cho người ta dễ thấy, sáng hơn. Rồi khi quẹo xong mình bấm nó thụt vô lại. Đó. Hoặc là cái đèn phía sau cũng vậy, thay vì mà bấm nó đứng tại chỗ nó nhá, mình bấm nút cái tự nhiên nó sẽ ló ra một khúc hai ba tấc, nó nhá nhá nhá xong, khi mình tắt nó rút vô lại. Đó. Cái ý tưởng này mà thầy nghĩ một ngày nào đó một cái hãng xe gắn máy mua của thầy thì cũng sẽ rất là hay chứ không phải không. Cho nên mà thầy nghĩ ra nhưng mà thôi thầy thầy chịu thua.
[16:21]Nhưng một ngày nào đó có thể người ta sẽ làm. Và chúng ta cũng thấy từ cái xe mà cái đèn tại chỗ nó nhá nhá cho tới khi mà thực hiện cái ý tưởng của thầy là nhấn nút cái nó ló ra để nó nhá nhá, giống như mình thay vì mình quơ tay mình như vậy nè, thì cái xe nó sẽ ló ra một khúc nó nhá cái đèn thật sáng. Mà bây giờ người ta vẫn chưa làm, à biết đâu phải là 30 năm nữa người ta mới nghĩ ra ý tưởng đó. Nghiên cứu ý tưởng đó, thì như vậy, từ lúc chiếc xe đầu tiên mà nhá nhá cái đèn mà cho tới cái lúc mà bấm nút nó ló cái đèn ra để mà nhá nhá, khi phải mất 100 năm, mất 100 năm. Đó. Thầy thì mới vừa nghĩ ra phải không,
[16:52]có một con người tài năng siêu việt như thầy mới nghĩ ra thôi, mà chưa ai chịu làm.
[17:00]Thì do đó, mà để nhân loại đi qua một cái quá trình từ tin có cái Thượng đế mà cho tới cái ngày mà không còn tin Thượng đế nữa, bắt đầu tin có cái luật nhân quả bí mật và những nguyên lý khác của vũ trụ nó chi phối thiên nhiên, chi phối con người, thì là cả một quá trình mấy triệu năm thì chúng ta phải thông cảm điều đó là như vậy. Tuy nhiên chúng ta tiếc cái điều này. Chúng ta tiếc là ở vào cái thời điểm này, khoa học đã tiến đến cái mức độ như vậy, triết học đã tiến tới cái mức độ như vậy, vậy mà cái niềm tin rằng có một Thượng đế tạo ra tất cả vẫn còn tồn tại trong tâm hồn của rất nhiều người trên thế giới, rất nhiều người trên thế giới.
[17:36]Là một số các tôn giáo lớn họ vẫn tiếp tục duy trì cái niềm tin đó và giữ chặt, bảo vệ kỹ. Dù rằng cái niềm tin đó đang tuột tuột từ từ khỏi tâm hồn của loài người khi khoa học tiến bộ. Giống như ráng ôm cho chặt nhưng mà cái giáo điều đó nó vẫn vuột dần dần ra khỏi cái vòng tay của họ mà không cách nào cưỡng lại được. Vì thầy có nghe kể, như bên Mỹ vậy, có những cái nhà thờ người ta không đi nữa, giáo dân người ta bỏ đạo hết, phải bán lại. Mà có khi quý thầy bên đạo Phật mình lại mua cái nhà thờ đó để làm cái chùa. Tức là cái niềm tin về một cái Thượng đế tạo ra tất cả đang mất dần trong cái thời đại nay.
[18:18]Như nói là bên Pháp cũng vậy, ngày xưa là hơn 90% người Pháp theo đạo Kitô tin có Thượng đế, ngày nay cái số đó chỉ còn 25%. Và cái lớp trẻ thì dường như không tin nữa vì họ học quá nhiều điều về khoa học. Cho nên những cái giáo điều mà quá đơn giản của người thời đây cả mấy trăm ngàn năm hay là mấy mười mấy mấy chục ngàn năm mà bắt đứa trẻ bây giờ phải tin thì là một điều vô lý. À. À đây là một điều chúng ta so sánh hình như có một lần thầy nói ở đâu á. Là đối với khoa học á, cái gì mà mới thì cái đó là càng mới thì càng càng sao? Càng mới thì càng đúng, phải không? Những cái khám phá khoa học mà càng mới nhất,
[18:59]càng về sau này nhất thì luôn luôn đúng, đúng hơn cái trước. Đó. Còn tôn giáo thì sao? Cái càng cũ thì càng càng thiêng liêng, cái mới chết tươi vậy đó chứ. Nghĩa là càng cũ thì lại càng thiêng liêng, càng phải bảo vệ, càng phải trân trọng, càng phải tôn thờ, mà cái mới người ta coi nó tầm thường, rẻ rúng. Tâm lý con người ta có hai cái rất là trái ngược nhau. Và ở đây chúng ta sẽ phân tích cái đó là thuộc về cái gì. Thấy không? Chúng ta nói lại nè: một bên là khoa học, con đường của lý trí, thì cái gì mà khám phá mới nhất thường là đúng nhất, thường thôi, chứ có những cái cũng không đúng đâu.
[19:38]Ví dụ như đối với sự giác ngộ của Đức Phật cách đây 2.500 năm thì vĩnh viễn tới bây giờ vẫn chưa có ai bằng. Đó. Nhưng mà tương đối trên những lĩnh vực khác về khoa học, về triết học thì những điều mà khám phá phía sau này thì dường như đúng hơn, ví dụ vậy. Tuy nhiên có những cái giáo điều như ví dụ của Khổng Tử nói về cái quan hệ cái tôn ti trật tự, nề nếp của loài người thì đến bây giờ con người ta vẫn phải công nhận rằng không thể bỏ đi được. Đó. Là có những điều mà cách đây mấy ngàn năm đã đúng mà bây giờ vẫn còn đúng mà chưa ai đúng hơn được, chưa ai đúng hơn được. Đó. Nhưng mà trên tổng quát, nhiều khía cạnh khác
[20:14]của lý trí, của khoa học thì cái gì mới nhất thường là cái đúng nhất. À. Nhưng mà còn cái niềm tin tôn giáo, một cái điều những kinh cổ xưa càng xưa mà ta càng phát hiện ra thì càng trân trọng, càng tôn thờ, càng coi là thiêng liêng, quý giá. Ờ đây là một điều rất lạ. Vậy như vậy là à chúng ta thấy cái điều đó nó giống cái gì? Giống gì? Giống như mà những người buôn bán đồ cổ, phải không? Những người buôn bán đồ cổ. Như là cái đồ vật gì mà có cái niên đại càng xưa chừng nào thì càng càng mắc tiền chừng nấy, phải không? Đó. Ví dụ mình nhìn một một cái chung, nhìn cái chung đó, bây giờ cho thầy thiệt thầy cũng không thèm uống nước nữa chứ đừng có nói.
[20:55]Cái chung nước mà nhìn nó nó nó thô, nó xấu á. Bây giờ mấy cái chung của Trung Quốc đem qua nó bán mình nhìn nó sắc sảo, nó tinh vi, phải không? Nó đẹp, uống nước sướng thấy mồ. Còn cái chung nó thô kệch, nhưng mà đụng vô không nổi. Này một cái chung nó xin thưa là 20 cây vàng. Nói: "Sao mắc dữ vậy?". Nói: "Bởi vì cái chung này được chế tác từ cái đời nhà Tống gì đâu bên Tàu". Thì nói: "Thôi, Tống cứ cho tống luôn đi". Tôi đưa nếu mà cho tôi cái chung thôi tôi đổi đưa tôi 20 cây vàng sửa chùa được, còn cho anh cái chung anh làm gì đó anh làm, mình không biết. Nhưng mà những cái người mà họ đam mê đồ cổ á,
[21:29]đam mê đồ cổ thì họ lại xem cái gì càng cổ thì càng quý, mua rất là mắc tiền. Như vậy cái tâm lý đó là gì? Như vậy chúng ta thấy cái tâm lý mà đối với tôn giáo á, cái gì mà càng cổ, càng xưa, càng quý, nó rất giống với cái tâm lý mà chuộng đồ cổ, phải không? Hai cái đó rất giống nhau. Vậy cái đó nó chung nhau ở điểm nào? Có chung điểm nào?
[21:53]Có chung nhau điểm nào? Muốn hiểu cái đó đó, thì mình hiểu cái này lại chút nè. Mình trở lại vấn đề đồ cổ. Ví dụ hai cái tách, một cái tách mới chế năm 2002 rất là sắc sảo với công nghệ hiện đại, trong đó cái thành phần mà của gốm sứ đó được pha chế nhiều cái phụ gia cực kỳ đặc biệt, nghe gõ ra mình sẽ nghe một cái tiếng thanh tao, vang vọng của cái ly đó, rớt xuống đất không bể, chịu được. Đưa ra ngoài nắng để mấy không bao giờ có vết rạn ở trên cái men sứ của nó. Đó là một cái mới chế. Còn một cái tách chế bằng cái đất sét ngày xưa, không có phụ gia hết, nhồi nắn, nhồi cho kỹ rồi cái lấy tay quay quay quay tròn tròn rồi để vô lửa nung.
[22:36]Nhìn không sắc, không đẹp, không có hiện đại mà nó được vì nó 1.000 năm. Thì giữa hai cái đó đó thì cái mà tách thô thiển 1.000 năm, nó lại cực kỳ mắc hơn là cái tách mà hiện đại mà mới năm nay. Lý do tại sao? Thì nó là một lý do. Cũng là một lý do. Cũng lý do. Còn một lý do nữa, còn một lý do nữa. Đúng, đó, người ta mới cho đi làm giảng sư là vậy đó, chứ chơi sao. Tức là cái thời gian mà tích lũy lên cho nó đó, là một cái gì một cái giá trị vô hình nhưng mà lại cực kỳ quý. Phải không? Cực kỳ quý, nên cái thời gian nó chất chồng chất chồng vào cái vật thể đó. Mà nó có cái hay là vật thể nó không già.
[23:26]Ví như con người mình mà thời gian mà chất chồng á thì nhìn nó héo hon kia, ngồi chống tay buồn rầu, ốm nhom, móm méo, rồi răng rụng, rồi tóc bạc chân đi lơ thơ thì nhìn cũng không biết có ai quý hay không. Chứ còn ví dụ nhìn một cái người tươi trẻ, mơn mởn người ta lại thấy quý. Nhưng mà cái vật mà đừng có bị già héo mà ốm méo như vậy đó, thì cứ để mà thời gian càng đè lên nó, càng gánh lên nó thì cái giá trị thời gian vô hình đó lại là một cái gì rất là quý. Dĩ nhiên là nó có yếu tố hiếm, à nó có cái yếu tố là mất rồi là mất luôn. Phải không? Vì cái mất của 1.000 năm thì cái của bây giờ không có thay thế được.
[23:59]Đó là những lý do mà nó thành một cái yếu tố gọi là người ta quý, người ta thích mà không giải thích được tại sao, không giải thích được tại sao. Thì như vậy cái đó nó thuộc về cái gì? Xài cũng không ngon lành gì, nói chung đem ra xài cũng không ngon lành gì. Xài thua mấy cái ca melamine này kia, hử. Ờ nhưng mà nó quý thì chính nó thuộc về cái tình cảm của con người. Cái tình cảm mình suy nghĩ rằng à đã có thời gian chất chồng lên nó, phải không? Đã cái tình cảm của mình cho rằng bởi vì hễ mất là không tìm lại được. À đó, vì cái tình cảm của mình cho rằng là những cái cái của 1.000 năm còn lại quá ít, hiếm.
[24:39]À chính những cái tình cảm đó làm cho con người ta tôn thờ, quý. Như vậy cái mà càng xưa càng quý thì thuộc về? Thuộc về? Tình cảm, phải không? Còn cái mà hiện nay càng mới càng đúng thì thuộc về? Lý trí. Chúng ta thấy bắt đầu tách ra hai con đường, đúng chưa? Đó, là như vậy cái mà càng mới càng đúng thì nó có khuynh hướng thuộc về lý trí, cái gì càng xưa càng quý thì thuộc về tình cảm. Rõ ràng chúng ta thấy tách ra hai con đường. Cho nên nơi con người chúng ta có hai điều đó cùng một lúc. Con người chúng ta vừa có lý trí, vừa có tình cảm. Cho nên chúng ta sống trong một thời đại kỳ lạ, kỳ lạ là đối với những phát minh khoa học càng mới mình
[25:24]càng chạy theo, hễ xe đời mới mình cứ thích đi vì nó đi sướng hơn, nó tiện hơn, an toàn hơn, bền hơn. Đó là cái lý trí của mình biết như vậy. Nhưng một bên cái tình cảm của mình lại cứ thích nắm giữ một cái gì rất là xa xưa, rất là huyền bí, rất là vời vợi. Ờ, thấy lạ như vậy. Cái tình cảm, nên chúng ta cùng lúc tồn tại hai điều đó. Và một cái điều quan trọng thế này, cái điều quan trọng là trong cái thời đại mà dường như lý trí chiếm ưu thế thì vẫn còn có những con người sống thuộc về cảm tính, vẫn thích những cái điều xưa, quá xưa mà đôi khi cái điều xưa đó nó không còn phù hợp với cái lý trí của hiện tại nữa. À.
[26:09]Ví dụ thế này, bây giờ thầy nói trở lại đồ cổ. Ví dụ như là bây giờ mình có hai cái chén, một cái chén cách đây 1.000 năm chế bằng các loại sứ, sành gì đó đơn giản, ăn rất dễ vỡ, nó giòn, vì hồi xưa cái vật liệu họ không có phụ gia, nó giòn, dễ vỡ, nó thô, men đồ cũng không có sắc, không đẹp. Và một cái chén bây giờ kiểu rất là đẹp. Đấy. Thì nếu nói theo lý trí á thì mình thích sử dụng cái chén chén mới, phải không? Vì nó tiện dụng, rớt không vỡ, à đâu đó là nó mỡ đồ nó không dính, ví dụ nó có những cái dễ rửa, vân vân. Đó là mình theo cái lý trí. Nhưng mà theo tình cảm á thì mình lại thích ăn cái chén sành thô kia.
[26:57]Nhưng mà ăn thì nó dễ vỡ, bất tiện, mặc dù nó quý. Thì ở đây chúng ta thấy nó có cái mâu thuẫn. À đây đã đến lúc con người ta đối diện với cái mâu thuẫn giữa tình cảm và lý trí, giữa những điều rất xưa và những điều rất hiện đại. Con người ta thời đại hiện nay là đang bị xung đột giữa cái điều rất xưa và cái điều rất mới. Giống như một người mà đứng giữa hai cái chén, cổ và cái chén hiện đại, không biết nên ăn cái nào. Nếu người thiên về tình cảm sẽ tiếp tục cầm cái chén cổ mà ăn vì cứ nghĩ mình đang ăn một cái 1.000 năm, đang ăn 1.000 năm chứ không phải ăn cái chén sành, mà đang ăn 1.000 năm.
[27:32]Như vậy, có cái tự hào thích, tự hào thích, tự mình nghĩ mình thích, mình sướng vậy thôi. Nhưng mình sẩy tay cái rớt vỡ liền. Cho nên cái tình cảm đó nếu mà nói để áp dụng vào trong thực tế cuộc sống thì không hợp lý nữa, không tiện lợi, không tiện lợi. Nhưng vì tình cảm, người ta cố giữ. Còn ví dụ để vì tiện lợi cuộc sống, ăn tiện, rửa đồ, à rớt không vỡ đồ, tiện thì ta phải ăn cái chén mới, đó thuộc về lý trí. Đó. Thì ở đây, trong cái đạo học thời đại này cũng vậy là chúng ta bắt gặp một cái mâu thuẫn giữa điều rất xưa và điều rất mới. Ở cái điều rất mới là sự tiến bộ khủng khiếp của khoa học.
[28:18]Dĩ nhiên khoa học chưa giải thích hết mọi điều trong vũ trụ đâu. Ừ, nhưng mà khoa học đã đánh vỡ hết những cái niềm tin của cái con người xưa là tin có những vị thần phụ trách điều này, điều kia. Như vậy là nghĩ rằng mọi điều đều có thể giải thích được. Nhưng mà cũng xin thưa cũng chưa giải thích được hết đâu. Ví dụ tại sao hình thành một cơn mây để đưa tới bão, rồi từ đâu mà nghĩa là dưới lòng đất phun lên những cái ngọn suối nước nóng để làm xáo trộn khí hậu địa cầu. Nói coi vậy chớ đến ngày hôm nay khoa học vẫn chưa giải thích được hết. Mà thầy sợ, thầy sợ một điều thế này, đây là cái cá nhân của thầy thôi,
[28:52]thầy nói nhỏ đừng có ra ngoài nói lại, thầy sợ ví dụ 500 năm sau khoa học cứ tiếp tục đi tìm cái nguyên nhân của những cơn mưa, của những cơn bão, của những dòng nước nóng ngầm ở dưới đại dương mà tác động lên khí hậu địa cầu, đi tìm nguyên nhân nguyên nhân, tìm riết tìm riết riết, cuối cùng phát hiện ra có đúng có một vị thần cai trị thiệt, phụ trách chịu trách nhiệm thật sự. Thầy rất sợ cái ngày đó xảy ra, bởi vì thầy mơ hồ cảm thấy điều đó có thật. Bây giờ tự nhiên thầy lại là người lạc hậu lại, thầy đang lại quay trở lại của một cái thời xưa lại. Ừ. Thì nếu mà nghe nói câu này, người ta sẽ nghĩ thầy là sao?
[29:35]Người hoài cổ, phải không? Người hoài cổ thích xài chén sành 1.000 năm, giờ khoái có mấy ông thần để mà chịu trách nhiệm mưa gió nè. Không phải, thầy không phải là con người đó. Thầy là khoái xài đồ mới. Xe đời mới thầy khoái đi, chén đời mới thầy khoái ăn, vậy, áo đời mới thầy khoái mặc, ừ và đệ đệ tử mới thì thầy không khoái lắm. Đệ tử cũ cũ thì chắc ăn, đệ tử mới quá hồi hộp lắm, đại khái vậy. Nhưng mà ví dụ thầy nói rằng thầy lo sợ 500 năm sau mà khoa học đi tìm tìm tìm riết, cuối cùng thật sự là có vấn đề tâm linh, là có những người chịu trách nhiệm thật sự của cái thế giới này. Nhưng mà cái hiểu về cái vị thần trong 500 năm tới nó nó khác
[30:15]với cách hiểu về một vị thần của triệu năm ngày xưa, khác. khác. Lúc đó, chúng ta sẽ thấy cái cơ cấu, cái tâm linh của vũ trụ này nó phức tạp hơn nhiều. Nó đòi hỏi con người ta phải tiến tới một cái bước tiến rất dài về khoa học và triết học mới có thể hiểu nổi. Chứ còn ngày hôm nay chưa hiểu nổi. Ngày nay cứ tạm tin rằng hễ mà mặt trời rọi xuống thì nước biển bốc lên thành mây, mây thổi tụ tụ lại rớt xuống thành mưa, cứ tạm thời suy nghĩ như vậy. Nhưng mà đến khi người ta phát hiện có những luồng nước nóng thì nó nó làm đảo ngược những cơn gió phía trên bầu trời thì người ta bắt đầu giật mình là cái hiểu con người chưa đủ.
[30:55]Nhưng mà tại sao có những luồng nước nóng phía dưới? Là tại vì nó tiếp xúc dưới cái những cái lớp magma, những cái lớp dung nham nóng chảy trong lòng đất mà nó bị nung để rồi nó nóng cái dòng nước đó lên và nó tuôn chảy lên trên đại dương và nó thay đổi khí hậu trên không khí bầu trời. Nhưng mà tại sao có những cái chỗ để cho dòng nước nó tiếp xúc với cái magma dung nham nóng đó để nó thành dòng nước nóng? Tiếp tục là những câu hỏi: "Tại sao, tại sao?" như bất tận. Nghĩa là cứ đi tìm nguyên nhân, luôn có nguyên nhân phía trước, đi tìm nguyên nhân luôn luôn có nguyên nhân phía trước. Một ngày nào đó thầy sợ nhất là có tìm ra một cái nguyên nhân
[31:28]có ông thần đứng đó canh nữa thì rất là khổ, rất là khổ đời. Lúc đó làm cái cực kỳ hiện đại lại mơ hồ giống lại một cái hồi xưa xưa nữa thì rất là buồn. Thầy nhớ có một cái câu chuyện trong 33 vị Tổ, thì đây chỉ là một truyền thuyết, truyền thuyết thì thầy dè dặt lắm, thầy không dám tin lắm. Nhưng mà khi đọc cái câu chuyện đó làm cho thầy suy nghĩ, thầy suy nghĩ. Thầy suy nghĩ là khi cái gia đình đó gặp một vị Tổ, trong 33 vị Tổ đó thầy quên tên, thầy đọc lâu quá mấy chục năm thầy quên tên, thì mới hỏi là: "Trong nhà tôi có hai cái chuyện lạ, trong khu đất của tôi có hai chuyện lạ, là có cái cây đó cứ mọc nấm ra hoài,
[32:06]ăn hoài, ăn hết lại mọc tiếp, ăn hết mọc tiếp. Và có một cái suối nước nóng chảy ra, trong khi mọi nơi tôi biết nước nóng nước suối là phải lạnh, nhưng mà tại sao trong cái khu đất của tôi, trong khu rẫy của tôi lại có một dòng nước nóng chảy ra?" Thì vị Tổ đó mới trả lời thế này: là do hai nguyên nhân. Vì ngày xưa là ông có nuôi một vị thầy tu, nhưng vị này tu giãi đãi, vì này tu lơ mơ, tu lè phè, tu lổm dổm giống như là chùa Phật Quang. Cho nên là khi vị đó chết, vị đó phải trả nợ ông. Nhưng mà vì vị này không có sát sanh, không có làm những điều ác lắm, cho nên chỉ là đọa đem cái tâm linh mình trở thành một cái cây để mà
[32:53]cứ tiếp tục phải làm cho ra nấm để mà cho gia đình ông ăn. Ông ăn đến năm nào đó mà hết nợ thì cây sẽ không ra nấm nữa. Nghe thì giải thích rất đúng với nhân quả và công bằng phải không? Nên làm cho thầy suy nghĩ. Và nếu còn cái dòng nước nóng, thì mới nói rằng là cũng ngày xưa có một người nào đó chịu một cái tội, chịu một cái tội gì đó, cho nên khi chết bị đọa làm một loài quỷ thần là đứng đó mà đốt cái suối đó, phải nung cái suối đó cho nó nóng để cho gia đình của ông được tiện sử dụng, ví dụ vậy. Là đến năm nào đó, lúc đó cái nợ người đó đã trả xong thì dòng suối này sẽ không nóng nữa. Thì bao nhiêu năm sau đó đúng là chuyện đã xảy ra như vậy:
[33:36]cây không ra nấm nữa và dòng suối bắt đầu nó nguội lại bớt lại. Thì cái câu chuyện đó thầy mới thấy à, cái dòng suối nước nóng lại có một vị quỷ thần chịu trách nhiệm để mà làm cho nó nóng. Làm thầy suy nghĩ. Tại vì sao vậy? Là bởi vì cái trong câu chuyện nó kể đó nó liên hệ đến luật nhân quả chứ không phải là một vị thần khơi khơi. Tức là không phải có một vị thần khơi khơi mà chịu trách nhiệm mưa gió hay chịu trách nhiệm cái suối nóng mà vì nhân quả có tạo cái tội cái phước gì đó nên phải được đặt để vào trong cái vị trí đó để mà làm cái trách nhiệm đó đối với trời đất, đối với vũ trụ này chứ không phải là khi không.
[34:16]Cho nên rồi mình đọc trong cái truyện cổ của Việt Nam mình như là nhà nho Chu Văn An vậy. Chu Văn An là một nhà nho với cái đạo đức và tấm lòng vằng vặc thanh khiết, một con người quân tử cực kỳ. Một lời nói ra thì cưỡi ngựa không thể rượt lấy lại được. Là nói một là một, hai là hai, đây là thật, đây là không. Đâu chắc, đạo của thánh hiền tuân thủ vào trong cái đời sống của mình. Đi đứng nghiêm cẩn, nghĩa là thanh lọc tư tưởng của mình. Nhà nho Chu Văn An là như vậy nên đức rất là lớn. Là một nhà nho chứ nhiều khi thầy tu của mình bây giờ không bằng, phải nói như vậy. Nên vì vậy, ở trong Văn Miếu - Quốc Tử Giám ở Hà
[34:59]Nội là đã treo cái hình của nhà nho Chu Văn An. Nhưng mà khi ông làm quan thì ông thấy triều đình nhà Trần lúc đó là có cái thối nát, là vua đã tin dùng những cái vị quan lại là xấu. Ông đã dâng lên một cái gọi là Thất trảm sớ, một cái sớ mà yêu cầu chém đầu bảy người, Thất trảm sớ. Thì nếu chém được bảy cái người mà cái quan mà ác dân hại nước này đó thì mới có thể là cải cách cái chính sự triều đình được. Nhưng mà vua đã không nghe. Đời đó đời vua gì? Trần Nhân Tông hả? Trần Minh Tông. À, đời đó đời Trần Minh Tông đó. Có cái lịch sử, có cái từ điển nó cũng đỡ khổ vậy đó, bởi vậy.
[35:47]Đó, đời Trần Minh Tông. Vì vậy, khi mà vua đã không đáp ứng cái đề nghị của ông, ông đã lui về vườn ông mở trường ông dạy học. Mà chúng ta cũng may là cái bảy cái ông quan mà bị dâng cái Thất trảm sớ đó nêu tên trong đó, kể ra cũng hay là không cho xã hội đen xuống đi tìm mà trả thù ngài. Cứ gặp như thời đây là thấy đàn em Năm Cam tới liền. Thì không biết cái đức của ngài lớn mà họ không dám đụng tới, ngài từ quan về dạy học chứ mà không dám thuê xã hội đen tới giết ngài. Thì trong số mà những người học trò ngài dạy đó, trong đó có một cái người học trò cứ hay đến học lén. Mà người này bẩm sinh thiên tư cũng đặc biệt.
[36:29]Sau này thì theo dõi người ta mới biết rằng cái người này đến cái đầm đó là hay biến mất, thì mới đoán là cái vị thần hay là con thuồng luồng gì ở dưới cái đầm đó. Thì năm đó nhằm cái năm mà hạn hán, cho nên dân làng rất là khổ sở. Thì Chu Văn An mới biết cái người học trò của mình á là vị thần, cái con rồng, con rồng đâu nằm dưới cái đầm đó đó. Mà rồng thì có chức năng, có khả năng làm mưa. À. Nên ông mới năn nỉ là hãy cứu dân. Ông năn nỉ quá, thì người học trò nể thầy mình, thì người xưa người ta tôn trọng ông thầy dữ lắm, chứ không có ăn hiếp thầy như là đệ tử chùa Phật Quang, hồi xưa như vậy, hồi xưa rất là hay.
[37:09]Nên họ rất tôn trọng thầy. Khi ông thầy năn nỉ quá cái người đó chấp nhận làm, nhưng mà biết cái hậu quả với mình thê thảm, người đó mới lấy viết mực vẽ lên trời xong đốt giấy rồi cái thế là mưa, trận mưa rào lớn đổ xuống, cứu cả dân trong cái đó. Nhưng rồi người học trò đó nổi lên chết thành con thuồng luồng nổi chết phơi bụng lên là bị ở trên phạt. Ở đây là vì sao vậy? Bởi vì cái nghiệp của người dân phải chịu cơn hạn hán đói khổ như vậy, mà cái người này lại can thiệp vào bẻ cái nghiệp của dân thì mình phải chịu sự trừng phạt. Bởi vì cái người này đã làm công việc mất cái công bằng của luật nhân quả.
[37:43]Nên ở đây chúng ta ghê gớm là nếu có ông thần linh mà họ giữ gìn cái việc làm mưa, làm nắng, họ phải theo cái nhân quả. Đó, đây là điều mà thầy sợ. Thầy sợ là 500 năm sau mà đến khi khoa học mà phát hiện ra được quả thật là có những vị thần chịu trách nhiệm làm mưa, làm nắng, làm gió, làm bão, thì nó lại trùng lại với cái niềm tin của cái người thời cổ đại, thì lúc đó mới hết sức là tức cười. Nhưng mà nó khác một chút. Khác chút là cái thần linh thời cổ đại đó người ta có thể năn nỉ, quỳ lạy van xin và tìm những người con gái đẹp để tế, để cầu. Nhưng mà cái thần linh mà 500 năm sau hay 1000 năm sau mà tìm ra thì không phải như vậy.
[38:21]Đó là những vị thần rất công minh chính trực và thực hiện mọi việc theo luật nhân quả, tức là theo nghiệp của con người ở cõi trần này. Tức là khi mà thấy con người cõi này tốt thì cái vị thần mà chịu trách nhiệm khí hậu đó, thì phải ba ngày một trận mưa nhỏ, bảy ngày một trận mưa to để cho con người ta điều độ người ta sống dễ chịu. Đó. Khi mà nắng nhiều quá thì phải thổi xuống một cơn mưa, mưa nước đầy quá phải ngừng nắng lại. Tức là vì sao? Đúng là có một vị thần để làm chuyện đó, nhưng mà vị thần đó phải theo cái nghiệp của chúng sinh. À, cho nên nó không còn là cái ý muốn chủ quan của vị thần đó
[38:57]nữa, mà vị thần đó tuy chịu trách nhiệm làm mưa, làm gió, làm nắng, làm bão gì đó, nhưng mà phải theo nghiệp chúng sinh. Nên ở đây chúng ta thấy cuối cùng vẫn có một cái luật nhân quả bí mật chi phối, che phủ toàn bộ đất trời vũ trụ này. Và chính cái luật nhân quả này là điều mà Đức Phật của chúng ta nói đến rất nhiều. Cho nên Đức Phật đã phủ nhận một Thượng đế tạo ra tất cả, nhưng Đức Phật đã mở ra, đã nói rất nhiều về luật nhân quả mà chi phối toàn bộ cái sự vận hành của vũ trụ và kiếp sống của con người. Chính luật nhân quả này đã thay thế Thượng đế, và chính luật nhân quả này vô tư, công bằng mà tinh vi và sâu sắc.
[39:42]Đó, nhưng không phải vũ trụ này là chỉ được cai quản bởi một cái luật nhân quả vô hình như vậy, hoàn toàn không, mà vẫn có những vị thần, những vị thánh, những vị trời nhận trách nhiệm trong vũ trụ theo từng cái chức quan của họ chứ không phải không. Giống như mình nói thế này, nếu như mình nói là bây giờ cứ đưa ra một cái luật pháp quốc gia thì dân cứ sẽ sống tốt. Được không? Được không? Ví dụ bây giờ cứ Quốc hội cứ đưa ra Hiến pháp, đưa ra các điều luật phổ biến cho dân, rồi dân theo đó dân sống, đất nước sẽ tốt. Có không? Có không? Tại sao không? Tại sao có? Giờ nếu mình cứ quy định: "À đây Bộ luật Hình sự, đây Bộ luật Dân sự,
[40:28]Luật Gia đình, Luật Hôn nhân, Luật Công dân" gì đó, phổ biến cho mọi người hết, rồi người dân sẽ sống tốt. Đúng không? Đúng không? Tại sao không? Thầy thấy ...thì người đầu hỏng, người dân vi phạm luật thì ai là cái người đại diện để bắt? Đúng rồi, đúng rồi đó. Đó, đó là lý do phải có chính quyền đó. Đó là lý do phải có chủ tịch xã, chủ tịch huyện, có công an, có Phó Ban, Phó Giám đốc Sở Văn hóa của tỉnh Hà Tây, đó là lý do. Nghĩa là luật thì đưa ra nhưng phải có người có giữ chức quan để thi hành cái luật đó, giám sát cái luật đó và hướng dẫn mọi người dân thực hiện cái luật đó. Chúng ta thấy và cõi trời, cõi Thần cũng vậy.
[41:11]Nghĩa là luật nhân quả thì đưa ra như vậy: ai gieo nhân gì sẽ gặt quả đó, phải không? Người sống tốt sẽ được cái điều hạnh phúc, người sống xấu sẽ chịu lấy đau khổ. Nhưng mà không phải chỉ như vậy, mà phải có những cái người có những chức quan chịu trách nhiệm để thực hiện cái luật đó, luật nhân quả. Vì vậy, quả thực có địa ngục. Và dưới địa ngục có Diêm Vương để cai quản địa ngục, sắp xếp sự trừng phạt những chúng sinh mà đau khổ ở trên trần gian đã ăn hiếp thầy. Đó, như vậy. Nghĩa là phải vậy. Và cũng có ở trên trời có những vị vua cõi trời để mà lãnh đạo cái thế giới của những người ở sống ở dưới cõi người này quá tốt đi,
[41:52]thì họ được lên đó họ sống, thì vị trời đó họ điều phối, họ sắp xếp, nói: "À, cái người này là sống ở dưới đây có vô chùa Phật Quang mà bố thí, tu hành, tụng kinh mà tôn trọng, thương Thầy, người này được lên cõi trời ở chỗ này", đó. Còn cái người sống từ bi, không ganh tị, không đố kỵ, à không liếc, không nguýt huynh đệ mình, à lên cõi trời được ở chỗ này, ví dụ vậy. Thì trên đó họ có những cái cõi giới, những cái tổ chức chứ không phải là không. Cho nên tuy luật nhân quả thì nói là ai gieo nhân gì gặt quả đó, nhưng mà để thực hiện cái luật đó chúng ta có vô số thần linh chịu trách nhiệm chứ không phải không.
[42:32]Nên đây là chính là điều Thầy lo ngại, 500 năm sau, 1000 năm sau khoa học cứ tìm mãi tìm mãi nguyên nhân đầu tiên cuối cùng rồi đụng mặt mấy ông thần, lúc đó mới lạnh ngắt đó. Lúc đó mới khoa học, tận cùng khoa học lại bắt đầu gặp lại cái niềm tin mà sơ đẳng nhất của những cái người loài người thời cổ đại thì thực là tức cười. Nhưng mà tuy nhiên chúng ta yên tâm, yên tâm là lúc đó họ sẽ hiểu về cái thần linh đó cực kỳ phức tạp chứ không có sơ sài như cái niềm tin của người cổ đại, là như vậy. Nãy giờ Thầy mới vẽ một cái vòng về cái tín ngưỡng từ xưa tới bây giờ. Thì bây giờ mình trở lại đó, có nhiều cái giáo phái
[43:11]mà đến giờ này vẫn tin một cách đơn sơ là có một Thượng đế tạo ra tất cả, rồi họ lập nên nhiều cái giáo phái mà để kêu gọi tín đồ, họ vẫn tự nhận họ là đại diện của Thượng đế. Mấy ông giáo chủ nào đó cũng nổ, cũng đều nói mình là đại diện của Thượng đế, và không hiểu tại sao có nhiều người tin. Mà nói theo nhân quả đó, ví dụ một cái ông giáo chủ mà ổng nổ như vậy mà có nhiều người theo, là bởi vì có cái ân nghĩa duyên nợ từ quá khứ. Nghĩa là cái đời xưa mấy cái người tín đồ đó là mắc nợ cái ông giáo chủ đó, nên bây giờ ổng nói xạo, vẫn ùn ùn đi theo, đem tiền đem của theo mà dâng cúng cho ổng, thì đó là cái duyên nợ, đó.
[43:49]Một ngày nào đó cái duyên nợ hết thì cái sự thật nó phơi bày thì nó không có bền. Bởi vậy đó, chúng ta tu theo một cái đạo nào đó để làm sao á càng tu càng thấy đúng. Khoa học càng phát triển thì cái chân lý mà chúng ta tôn thờ càng được chứng tỏ là chính xác, đó là điều may mắn. Thì chúng ta sẽ không bị cái nhát búa của thời gian nó đánh gãy. Chúng ta sẽ không bị cái ý niệm về nhân quả nó làm cho, duyên nợ nó làm cho mai một. Chúng ta không bị cái sự tiến bộ của khoa học đe dọa. Bởi vì sao? Bởi vì chúng ta đi theo con đường của lẽ phải, của chân lý. À, ví dụ như chúng ta đi theo con đường của cái từ bi là lòng thương yêu vạn loại.
[44:33]Thì ví dụ như là khi chúng ta nói lên những điều đó thì sẽ có nhiều người đến cúng dường, giúp cho chúng ta tu. Rồi lúc nào đó họ lại ra đi vì duyên sự gì đó rồi lại sẽ có những người khác đến giúp đỡ để chúng ta tu. Vì sao vậy? Bởi vì cái đạo lý từ bi là chân lý. Chúng ta tôn thờ cái chân lý đó, chúng ta tu tập theo chân lý đó. Mà khoa học có tiến bộ tới đâu cũng vậy, thì cái đạo lý của lòng thương yêu này vẫn là bất diệt, không sợ bị mai một. Khoa học có tiến bộ tới đâu thì vẫn không có nói ngược lại được là con người sống đừng thương nhau. Thấy không? Đây chúng ta vậy. Hoặc là chúng ta tu theo đạo lý của sự vô ngã
[45:13]là cái ý niệm về bản ngã là một điều không có thật, nhưng mà cái ý niệm về bản ngã đó làm cho con người ta hận thù nhau, chia rẽ nhau, sống ích kỷ, mưu hại nhau, làm khổ nhau. Cho nên chúng ta đi theo con đường vô ngã để chúng ta thấy mình không là mình, ta không là ta. Và để tự nhiên khi ta không còn là ta thì cuộc sống của những người anh em chung quanh ta bỗng nhiên trở nên quý giá, giá trị, sáng ra, hiện rõ trước mắt mình. Còn trước đây vì cái bản ngã mình che lấp, chỉ có ta là quan trọng nên mọi người chung quanh bị lu mờ. Chúng ta sống không cho mọi người. Còn ở đây khi chúng ta thấy ta này không có,
[45:52]hổng thật, mình thường suy nghĩ như vậy, thì mọi người chung quanh mình bỗng nhiên hiện rõ ra. Khi cái ta không thì tự nhiên cái người chung quanh ta hiện rõ ra lại. Đây là điều mà sau này Thầy sẽ nói trong kinh Kim Cang. Khi Thầy giảng tới kinh Kim Cang Thầy sẽ nói về những nguyên tắc: cái nào có thì cái kia không, cái kia không thì cái này có. Có những cái có nó tạo ra cái có, những cái không nó tạo ra cái không. Nhưng mà có những cái có nó tạo cái không và có những cái không nó tạo ra cái có. À, cái nguyên tắc của đạo lý, thì khi tới kinh Kim Cang Thầy sẽ giảng giải điều này. Đây là điều rất là lạ. Như ví dụ chúng ta nghe nói nhân duyên:
[46:26]vì cái này có nên cái kia có, vì cái này sinh nên cái kia sinh, vì cái này diệt nên cái kia diệt, phải không? Là chúng ta sẽ hiểu vậy. Nhưng mà khi mà Thầy nói tới kinh Kim Cang sẽ có một điều rất là lạ: vì cái này không nên cái kia không, vì cái này có nên cái kia có. Nhưng lại có một cái nguyên tắc rất là lạ: vì cái này có nên cái kia không, vì cái này không nên cái kia có. À, còn một nguyên tắc đó nữa. Trong vũ trụ này, trong sự tu hành, trong nội tâm của mình còn có nguyên tắc rất là lạ nữa. Và Thầy sẽ chứng minh nó rất là hiện thực. Nên đó là điều như vậy. Và khi chúng ta tu tập cái đạo lý vô ngã đó,
[47:01]đó là chân lý thì chúng ta sẽ không bị cái nhát búa của thời gian đánh chúng ta gục ngã. Chúng ta không bị cái sự mòn mỏi của nhân duyên nó làm chúng ta mệt mỏi. Chúng ta cũng không bị sự phát triển của khoa học nó đe dọa. Mà chúng ta cứ yên tâm đi hết cuộc đời của chúng ta, hết kiếp này sang kiếp kia chúng ta tu tập và chúng ta đem cái đạo lý, cái lẽ phải của tình thương yêu, của cái tâm vô ngã đó đem đến cho mọi người để mọi người ai cũng vậy, ai sống trên đời đều không coi cái ta mình là quan trọng để có thể cởi tấm lòng ra thương yêu được mọi người thì cái chân lý đó, cái đạo lý đó là bất diệt.
[47:39]Chúng ta quay trở lại cái ngày Noel hôm nay, tức là ngày mà Chúa Giê-su được cho là Chúa Giê-su đã sinh ra đời vào ngày này. Và Chúa Giê-su cộng với cái tài tổ chức của những hoàng đế La Mã đã tạo thành một cái tôn giáo có quy mô lớn toàn cầu, đến nỗi cái ngày Noel thành một cái ngày văn hóa chung của xã hội mà người có đạo khác hoặc người không có đạo thấy vui quá cũng nhào vô tham gia vui chơi luôn. Đây cũng là một sự thành công, một sự thành công gần là của những người tổ chức lãnh đạo của cái giáo hội Kitô giáo, họ có tài tổ chức nên họ đã gây thành một cái ấn tượng khắp thế giới như vậy. Và cái hay xa hơn cũng là một cái đức gì đó của
[48:21]Chúa Giê-su, chúng ta không phủ nhận điều đó. À, thì Chúa Giê-su chúng ta đã nói với nhau nhiều trong những cái bài giảng trước cũng như là cái băng về Chúa làm người, những cái điều dạy của Chúa cũng rất là đẹp cho con người sống với con người, vân vân. Tuy nhiên là cái ảnh hưởng của Cựu Ước về cái niềm tin cổ đại về một Thượng đế tạo ra tất cả vẫn là một cái gì đó mà khoa học ngày hôm nay lần lần người ta không còn chấp nhận nữa. Chúng ta may mắn là chúng ta là đệ tử Phật. Ừ, chúng ta không bị cái niềm tin đó khống chế trong tâm hồn mình ngay từ đầu. Là ngay từ đầu đến với đạo, chúng ta hiểu rằng mọi chuyện trên đời
[49:06]khi sinh, khi diệt, khi biến hóa thế này là khi thay đổi thế kia đều có nhiều nhân duyên, nhiều yếu tố, nhiều điều kiện. Mà trong nhiều cái nhân duyên, nhiều yếu tố, nhiều điều kiện đó thì cái tâm thiện ác của con người là một yếu tố rất quan trọng để làm cho trời đất này thay đổi, vũ trụ này thay đổi, con người này thay đổi, hoàn cảnh này thay đổi. Đó là như vậy. Chúng ta may mắn là đến với Đạo Phật, chúng ta thoát khỏi cái sự chế ngự của một niềm tin về thần quyền. Nên chúng ta có niềm tin luật nhân quả và khi có cái niềm tin luật nhân quả chúng ta chủ động, mạnh mẽ để xây dựng cuộc đời của mình
[49:47]và xây dựng cái đẹp, cái thương yêu, cái hạnh phúc cho mọi người chung quanh mình. Chúng ta có niềm tin vững chắc, có sức mạnh để chúng ta đi tới như vậy. Tuy nhiên có một điều là chúng ta phải suy nghĩ mà Thầy định nói điều này trong ngày mùng 1 tới, hoặc trong cái bài giảng mà về chánh ngữ là Thầy nói rằng: Trong Đạo Phật của chúng ta, cái ngày lễ Thành Đạo mới thực sự là ngày Tết của đạo mà là ngày Tết của nhân loại. Là vì sao vậy? Vì vào cái ngày đó Đức Phật đắc đạo là cái ánh sáng chân lý bắt đầu xuất hiện trong tâm hồn của một bậc giác ngộ, của một con người của Trái Đất này để từ đó, từ cái tâm hồn giác ngộ vĩ đại đó tuôn tràn thành vô số những nguyên
[50:29]tắc đạo lý, những bài pháp quý giá tồn tại đến ngày hôm nay mà hướng dẫn tâm linh, tâm hồn của con người tràn lan khắp Trái Đất để gieo rắc hòa bình, tình thương, sự công bằng để cho cái thế giới này, cho nhân loại này. Là đã có những lúc Đạo Phật bị yếu vì có những người đã không nỗ lực truyền bá hay là bị hạn chế bởi những thế lực bên ngoài, nhưng mà những lời dạy của Đức Phật từ ban đầu đó đến ngày hôm nay vẫn giữ nguyên giá trị, vẫn luôn luôn đẹp, vẫn luôn luôn cao quý, vẫn luôn luôn chính xác, vẫn luôn luôn đúng. Đó, và chúng ta nghĩ chính cái ngày mà Đức Phật thành đạo, đắc đạo, bừng sáng sự giác ngộ,
[51:10]đó mới là cái bình minh của nhân loại, đó mới là ngày Tết của Đạo Phật mà đó mới chính xác là ngày Tết của thế giới này. Nhưng mà vì chúng ta không thấy quan trọng nên chúng ta đã để cái lễ Thành Đạo trôi qua trong quên lãng. Và khi mà chúng ta để cái lễ Thành Đạo trôi qua trong quên lãng thì chúng ta là những người có tội. Chúng ta là người có tội, chúng ta bất hiếu với Đức Phật, chúng ta có tội với Phật pháp, chúng ta không có lòng đối với nhân loại này. Do đó, Thầy mong rằng một ngày nào đó tất cả đệ tử Phật khi mà sắp tới ngày Thành Đạo sẽ nô nức, đón chờ, ăn mừng, vui vẻ với nhau, sống tốt với nhau như là một ngày Tết.
[51:53]Và lúc đó người ta gặp nhau trên đường người ta chắp tay, cúi đầu chào nhau là: "Xin chúc cho bạn một ngày sau này đắc đạo." Tìm cái lời chúc của thành đạo là như vậy là đẹp nhất. Thường ví dụ như đầu năm thì người ta chúc sao? "A happy new year" là năm mới hạnh phúc. Nhưng năm tới là năm Quý Mùi, năm Quý Mùi là năm con... nên người ta đã sửa là "Happy new dê". "Happy new dê" đó vậy.
[52:23]Hoặc là Giáng sinh thì nói rằng "Merry Christmas" là mùa Giáng sinh vui vẻ. Mà nếu là thành đạo, một cái lễ thành đạo, cái tết thành đạo thì sẽ chúc nhau là đắc đạo, phải không? Và cái lời chúc mà đắc đạo là một lời chúc gì? Đẹp nhất trong tất cả những lời chúc. Ví dụ nói: Chúc cho bạn năm nay an khang thịnh vượng, chúc bạn làm ăn ra mừng có, chúc cho bạn là năm mới hạnh phúc, Giáng sinh vui vẻ đều cạn cợt hết. Mà nếu chúc nhau đắc đạo là lời lời chúc đẹp nhất, cao quý nhất, quý giá nhất trong tất cả những lời chúc mà đúng là chúng ta chưa hề chúc nhau như vậy. Cho nên thầy mong rằng chúng ta mở ra một cái văn hoá mới từ nơi đạo Phật.
[53:02]Và sau này khi tới những ngày tết thành đạo như vậy, chúng ta gửi thiệp, tặng quà nhau, gặp nhau, ôm nhau thắm thiết mừng rỡ, xin chúc bạn ngày mai đắc đạo. Và cũng vậy, hôm nay nhân ngày Noel vậy, thầy cũng sẽ chúc cho mọi người là một cái Merry Christmas, một cái "Happy new dê" và một cái, một ngày mai đắc đạo. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[53:29]Có mấy câu hỏi trước hết. Cô Tâm Phải có nói về cái đạo lý mà trùng trùng duyên khởi, có thể thầy thầy nói nó dễ hiểu hay có một vài cái ví dụ gì đó cho dễ hiểu. Thầy nói là một cái nguyên nhân luôn luôn có nguyên nhân trước đó. Hễ mình tìm ra được nguyên nhân này rồi lại có, phải tìm tiếp nguyên nhân trước nữa. Vậy đó, luôn luôn không bao giờ cùng. Ví dụ như nói là vì sao có mưa? Bởi vì do do gì? Do mây tụ, phải không? Gặp hơi lạnh. Nói tại sao lại mây tụ? Mây ở đâu ra? Thì lại nói là do mặt trời chiếu xuống và nước biển bốc lên, phải không? Mà nói ở đâu có mặt trời? Và tại sao có nước biển? Đó luôn luôn là chúng ta không bao giờ tìm được nguyên nhân.
[54:14]Trùng trùng duyên khởi là hết cái nguyên nhân này tới nguyên nhân kia xô đẩy, thúc đẩy lẫn nhau và cả cái vũ trụ này vậy không bao giờ có nguyên nhân ban đầu. Tất cả đan chéo lẫn nhau, thúc đẩy lẫn nhau, câu móc lẫn nhau, liên hệ lẫn nhau. Hồi nãy là thầy nói là thầy nói theo nguyên nhân một đường line đó. Một đường line tức là theo một đường thẳng. Ví dụ thầy nói theo đường thẳng, ví dụ từ trên này cái a là nguyên nhân b, b nguyên nhân c, c nguyên nhân d, d nguyên nhân e, e nguyên nhân f, phải không? Đó là thầy nói theo nguyên nhân đường thẳng. Nhưng mà nguyên nhân theo một đường như thế này chưa gọi là trùng trùng duyên khởi. Bởi vì nó còn thế này nữa.
[54:48]Ví dụ a là nguyên nhân của b, b là nguyên nhân của c, nhưng mà không ngờ ngang chỗ c này b không đủ là nguyên nhân của c mà bên cạnh c này nó còn có cái nguyên nhân của cái số sao là nguyên nhân của c. Cộng với b là nguyên nhân của c mà sao bên đây cũng là nguyên nhân của c, nó nằm ngang. Nó là yếu tố của nằm ngang nó nó là nguyên nhân của nó. Vừa cái chiều dọc là nguyên nhân mà vừa chiều ngang cũng là nguyên nhân. Mà đó là thầy mới nói là theo mặt phẳng, lại còn có một cái chiều không gian ba chiều là có một cái nguyên nhân là một nguyên nhân này là nguyên mình gọi là một nguyên nhân anpha nó là là nguyên nhân của chữ c này nữa.
[55:23]Tức là ba chiều trùng trùng lại với nhau để tạo thành cái c. Và từ cái c này nó lại là cái nguyên nhân mà nãy chúng ta nói là nguyên nhân của d, phải không? Nhưng mà không. Từ cái c này nó sẽ là nguyên nhân của d, nó là nguyên nhân của bêta, nó là nguyên nhân của gamma, nó là nguyên nhân của cái ngoặc đơn nào đó, như vậy. Đó là trùng trùng duyên khởi. Cho nên đây là điều phức tạp không nói liền một lời được, nên thầy chỉ dùng cái khái niệm toán học thì nói sơ sơ thôi, phải không? Thầy nói hiểu không? Mấy cô hiểu không? Hiểu không? Hiểu hơi hơi vậy đó hả? Có không? Thưa thầy, thầy có thể cứ giải thích theo cái nguyên tắc là tổng hợp lực. Dạ.
[56:02]Tức là một con thuyền đi từ bên này sông sang bên kia sông thì ngoài cái sức ngoài cái con người đẩy cái thuyền từ bên này sông sang bên kia sông theo một cái phương nằm ngang, tức là vuông góc với cái bờ sông bên này. Nhưng mà thực ra là lại phải đẩy thuyền ngược lại với dòng chảy của dòng sông. Thì cùng với cái dòng chảy của dòng sông xuôi theo dòng sông thì đến khi con đò sang đến bên kia đối diện bên này thì thực ra là không phải là con đò đi với một cái lực là đi thẳng từ bên này sang bên kia mà còn có cả sức chảy của dòng sông. Dạ. Tức là mỗi một sự việc xảy ra con đò từ bên này sang bên kia là
[56:44]bao gồm cả sức người và sức chảy dòng sông kèm theo cả gió. Tức là mỗi một sự việc một kết quả là bao gồm nhiều nguyên nhân để dẫn đến một kết quả. Dạ. Này và cũng như vậy là kết quả này chính lại là nguyên nhân của cái kết quả sau. Tức là như thế tức là trùng trùng duyên khởi là mỗi một sự việc nó là kết quả của sự việc này nhưng lại là nguyên nhân cho nhiều kết quả khác. Đây cũng là biện chứng đó. Biện chứng của chủ nghĩa Mác. Hoan hô.
[57:21]Thưa thầy, cô Tâm Trường có nói thầy giảng sơ về cái thuyết tương đối của Einstein sao nghe mà có thể hiểu được. Thấy thầy hiểu thầy cũng giảng cho hiểu. Thuyết tương đối Einstein đó ví dụ mình nói về nguyên lý đó thì rất là dễ hiểu. Nhưng mà đi sâu vào trong đó thì toán học cực kỳ phức tạp. Phải áp dụng những cái phép toán rất là cao mới có thể mà hiểu nổi. Còn trên mà những nguyên lý căn bản thì rất là dễ hiểu, con nít cũng hiểu được nữa. Không hiểu được nên ví dụ thế này. Ví dụ như bây giờ hai chiếc máy bay cùng bay một vận tốc, phải không? Thì so sánh với nhau là chúng nó đang đứng yên đối với nhau thì là tương đối đó.
[58:07]Chữ tương đối là so sánh với một cái gì đó thôi. Nhưng mà so sánh về mặt đất thì hai chiếc nó đang lao với vận tốc rất là nhanh. Nhưng mà so sánh với nhau thì hai chiếc đang đứng yên. Đó là tương đối. Tương đối nghĩa là mình luôn luôn phải có một cái hệ quy chiếu, phải có một cái mốc để so sánh chứ không có được mà nói khơi khơi. Ví dụ như: "Anh đó đi nhanh ghê!" Không được nói như vậy. Phải nói đi nhanh so với cái gì? So với mặt đất hay so với cái người đi rất chậm phía sau? Phải không? Hay là so với mình để đi ngược chiều với ảnh? Nhưng mà nếu so với cái người đi gần bằng ảnh thì ảnh không đi nhanh lắm đâu.
[58:39]Chỉ đi nhanh hơn người kia chút xíu, cũng là đi chậm, tại vì người kia đi cũng gần bằng ảnh. Đó, luôn luôn là phải so sánh như vậy. Đó là nguyên tắc mình nói về vận tốc đó. Nhưng mà cái ứng dụng của thuyết tương đối nó lớn lắm, nhiều lắm. Đi vào cả trong cái trọng lực, khối lượng, kích thước không gian, môi trường, ánh sáng, đủ thứ mang hết trơn và phải vận dụng những phép toán cực kỳ phức tạp để giải thích. Mà bây giờ chúng ta hiểu tương đối là như vậy. Tức là phải có khi mình nói giá trị của một cái vật gì thì luôn luôn phải có cái hệ quy chiếu, có cái so sánh của nó. Như vậy thôi. Ví dụ như con người chúng ta ngồi đây là mình
[59:16]nặng 60 kg là mình phải được không được nói: "Tôi cân nặng 60 kg", không được nói như vậy. Mà phải nói: "Tôi cân nặng 60 kg tại cái núi Dinh này, trong cái Trái Đất này". À, chứ quăng mình mà lên trên sao Mộc thì mình thành 600 kg. Nhớ như vậy, nó khác. Nên nó mọi cái tương đối là vậy đó. Thưa thầy, Tâm Trường có câu hỏi là: "Hương ấm khác với linh hồn như thế nào?" Hương ấm là một tên gọi khác của linh hồn. Tránh gọi linh hồn thì dùng chữ hương ấm. Như vậy đó. Mà còn có cái nghĩa là bởi vì những cái vong linh đó họ chỉ ăn thức ăn là ăn theo mùi hương á nên gọi là hương ấm đó. Ví dụ ăn cơm thì mình ăn mình nhai hết chứ.
[59:57]Nhưng mà chỉ nhờ cái mùi hương bốc lên mà cái vong linh họ hưởng cái đó thôi, hưởng cái hương. Cái đó là cái thuyết như vậy nên gọi là hương ấm. Dạ thầy, như là ngoài miền Bắc mình có có cái niềm tin về thần núi Tản Viên với Đức Thánh Trần Hưng Đạo để che chở cho dân tộc Việt Nam. Như vậy là nghĩa sao hả thầy? Thì mình tin thế này nè. Khi mà những vị lúc mà sống trên đời đó, cái tâm họ rất là quảng đại, cái tài năng lớn và công lao nhiều thì khi chết thì tự nhiên họ có một cái vị trí quan trọng, có một cái chức vụ quan trọng trong cái thế giới siêu hình đó mà mình gọi là thần. Thần Tản Viên cũng là một vị, lúc mà còn sống ở trên đời này thì
[1:00:37]ngài cũng là một vị tu hành đắc đạo, có tâm linh rất là mạnh. Và trong cái việc mà gọi là chống với Thủy Tinh á, Thần Tản Viên tức là Sơn Tinh á chống với Thủy Tinh, đại khái tức là Ngài đã lãnh đạo nhân dân chống lại được những cái thiên tai địch họa, làm nên gọi là những công lao đối với con người. Nhưng khi chết thì được phong làm Thần Tản Viên, lại có một cái núi lớn, đẹp để Ngài ở, nhưng mà Ngài cũng có trách nhiệm đối với cái đất nước này. Cho nên ví dụ như là ờ như công an bắt được một ổ tội phạm, mình đừng có nghĩ là hoàn toàn là do tài của người công an, có vị thần linh bí mật mách nước, bí mật phù hộ để khám phá ra một
[1:01:13]cái nhóm tội phạm như vậy, chứ không phải là chỉ sức người không đâu. Hoặc là Đức Thánh Trần cũng vậy, Đức Trần Hưng Đạo cũng vậy, là tương tự như vậy. Nên chúng ta nghĩ là điều đó là có.
[1:01:27]Nghe vang
[1:01:56]xa ngàn muôn tiếng tơ đồng reo hòa.
[1:02:08]Nghe trong tim nguồn hạnh phúc êm đềm bao la.
[1:02:17]Ôi quang minh, Mẹ Quan Thế Âm của muôn loài.
[1:02:25]Đem yêu thương về cho chúng sanh đời đau thương. Ôi mênh mông, Mẹ soi sáng muôn loài khung cùng. Tâm bao dung, Mẹ nghe tiếng u buồn trong đời. Mẹ mang đến cho đời ánh sáng, khiến cho người xa lìa mê lầm. Namo
[1:03:02]Avalokiteshvara Bodhisattva. Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:03:21]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:03:31]Hôm nay con quỳ đây với tấm lòng chân thành. Trong vô biên,
[1:03:42]lặng nghe tiếng tâm hồn mênh mang.
[1:03:48]Con xin dâng tình thương đến muôn loài xa gần. Đem yêu thương, hạnh phúc xóa muôn ngàn oán hờn.
[1:04:05]Như xưa nay, Mẹ đã đến cho đời yên lành. Tâm bao dung, Mẹ nghe tiếng u buồn trong đời. Mẹ mang đến cho đời ánh sáng, khiến cho người xa lìa mê lầm. Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:04:52]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:05:05]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:05:15]Nghe vang xa ngàn muôn tiếng tơ đồng reo hòa.
[1:05:25]Nghe trong tim nguồn hạnh phúc êm đềm bao la.
[1:05:35]Ôi quang minh, Mẹ Quan Thế Âm của muôn loài.
[1:05:45]Đem yêu thương về cho chúng sanh đời đau thương. Ôi mênh mông, Mẹ soi sáng muôn loài khung cùng. Tâm bao dung, Mẹ nghe tiếng u buồn trong đời. Mẹ mang đến cho đời ánh sáng, khiến cho người xa lìa mê lầm.
[1:06:19]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:06:29]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva. Namo Avalokiteshvara
[1:06:42]Bodhisattva. Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:07:02]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:07:12]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:07:22]Namo Avalokiteshvara Bodhisattva. Namo Avalokiteshvara Bodhisattva.
[1:07:54]Trầm đốt khói tỏa bay, trang nghiêm hương nến bày. Đứng đợi niệm Phật đà, tâm thư thái.
[1:08:09]Trong tiếng mõ thanh tao, chuông ngân như đón chào, lời kinh Phật như đóa hoa vạn màu.
[1:08:23]Kính lạy Phật Thích Ca, muôn người luôn thiết tha, xin cầu nơi Đức Phật lòng vị tha.
[1:08:38]Xin Ngài ban phước gia, nhân loại vui ấm no, dâng đời vang tiếng tụng kinh khói mờ.
[1:08:53]Từ khắp bốn phương trời, muôn nơi đồng cất lời, ca mừng ngày Phật đà vui phơi phới.
[1:09:08]Muôn ánh sáng huy hoàng, bay trên vạn nẻo đường, từ bi lòng thanh thoát theo nhịp đàn.
[1:09:31]Trầm đốt khói tỏa bay, trang nghiêm hương nến bày. Đứng đợi niệm Phật đà, tâm thư thái. Trong tiếng mõ thanh tao, chuông ngân như đón chào, lời kinh Phật như đóa hoa vạn màu. Kính lạy Phật Thích Ca, muôn người luôn thiết tha, xin cầu nơi Đức Phật lòng vị tha.
[1:10:16]Xin Ngài ban phước gia, nhân loại vui ấm no, dâng đời vang tiếng tụng kinh khói mờ.
[1:10:30]Từ khắp bốn phương trời, muôn nơi đồng cất lời, ca mừng ngày Phật đà...
[1:16:20]Trên đỉnh núi Linh Sơn êm đềm, trong đại chúng an hòa trang nghiêm,
[1:16:35]cánh sen trắng Phật đưa lên trầm hùng,
[1:16:42]môi ai thoáng một nụ cười bao dung.
[1:16:50]Hoa sen đó có từ muôn đời rồi, hoa không tướng khắp vô cùng không gian,
[1:17:06]hoa không ý chứa đựng muôn vạn loài, hoa không đóa ngát hương vào vô biên.
[1:17:21]Hoa sen đó có chăng là tâm hoa, khắp nơi là tâm ta rộng an bình bao la.
[1:17:36]Đời nhân thế khóc và than nhiều rồi,
[1:17:43]hoa tinh khiết đứng vươn mình hiên ngang,
[1:17:51]trong gian khó vẫn tỏa hương ngạt ngào, đem chân lý sáng soi cả muôn sinh.
[1:18:07]Hoa sen đó có chăng là con tim sắt son và trung kiên, chiếu soi ngàn muôn niên.
[1:18:20]Con nguyện suốt cuộc đời như cành sen thơm ngát, như Phật Đấng Đại Hùng đã vượt bao khó khăn đi tìm ánh đạo vàng đem về cho chúng sinh. Con nguyện sẽ trọn đời chướng ngại không lui bước, theo lời Đấng Đại Từ giữ gìn tâm trắng trong, giữ gìn ánh đạo vàng, giữ gìn cho chúng sinh. Trên đỉnh núi Linh Sơn êm đềm, trong đại chúng an hòa trang nghiêm,
[1:19:30]cánh sen trắng Phật đưa lên trầm hùng,
[1:19:37]môi ai thoáng một nụ cười bao dung.
[1:19:45]Hoa sen đó có từ muôn đời rồi, hoa không tướng khắp vô cùng không gian,
[1:20:01]hoa không ý chứa đựng muôn vạn loài,
[1:20:09]hoa không đóa ngát hương vào vô biên.
[1:20:17]Hoa sen đó có chăng là tâm hoa, khắp nơi là tâm ta rộng an bình bao la.
[1:20:31]Đời nhân thế khóc và than nhiều rồi, hoa tinh khiết đứng vươn mình hiên ngang,
[1:20:46]trong gian khó vẫn tỏa hương ngạt ngào, đem chân lý sáng soi cả muôn sinh.
[1:21:02]Hoa sen đó có chăng là con tim sắt son và trung kiên, chiếu soi ngàn muôn niên.
[1:21:15]Con nguyện suốt cuộc đời như cành sen thơm ngát, như Phật Đấng Đại Hùng đã vượt bao khó khăn đi tìm ánh đạo vàng đem về cho chúng sinh.
[1:21:36]Con nguyện sẽ trọn đời chướng ngại không lui bước, theo lời Đấng Đại Từ giữ gìn tâm trắng trong, giữ gìn ánh đạo vàng, giữ gìn cho chúng sinh.
[1:21:56]Con nguyện sẽ trọn đời chướng ngại không lui bước, theo lời Đấng Đại Từ giữ gìn tâm trắng trong, giữ gìn ánh đạo vàng, giữ gìn cho chúng sinh. Con nguyện sẽ trọn đời chướng ngại không lui bước, theo lời Đấng Đại Từ giữ gìn tâm trắng trong, giữ gìn ánh...