[0:17]Nam Mô Bổn Sư Thích
[0:24]Ca Mâu Ni
[0:50]Phật.
[1:20]Thôi cũng là đầu năm, quý Phật tử về đây để đi chùa, lễ Phật, thưởng thức một chút cái không khí Tết ở trong chùa, là vừa ta cũng mang cái niềm vui đến với chùa, mà cũng hưởng được cái không khí Tết của chùa, và sẽ mang được một chút cái tình xuân của chùa về vào trong cuộc đời mình, về với gia đình mình. Năm nay thì thầy để cái cái tiêu đề là Cõi Phật cõi Xuân, là khi ta về nơi cõi Phật, ta cũng thấy được cái cái niềm an vui, cũng là về với cõi Xuân.
[2:00]Cái bài pháp thoại hôm nay cái tựa đề là Cảm Thông. Cảm thông, hay mình nói ngược lại là thông cảm. Trong đời mình, mình đã từng dùng chữ thông cảm chưa? Có rồi, có ai lái xe bị công an thổi chưa? Lúc đó mình nói làm sao? Lúc đó gãi đầu nói, "Anh thông cảm giùm cái nọ." Lúc kẹt mắc thế này, mắc thế kia, phải không? Công an thì ổng cứ căng luật ra ổng đòi phạt, ổng đòi giam giấy bằng lái rồi bắt xe đồ. Nói, "Sao anh đi không đội mũ bảo hiểm?" Mình gãi đầu, "Anh thông cảm, bị vừa đi ra cái cái mũ bảo hiểm bị đứt dây." cái nọ. Bởi vì mình nói là mũ bị bể hay ai nó mượn mất rồi chưa đòi lại được, thằng bạn nó mượn mất cho nên là nên anh thông cảm.
[2:43]Tức là mình hay kêu ông công an thông cảm, nghĩa là ông công an là được người ta năn nỉ thông cảm nhiều nhất. Nhưng mà mà những con người đó cũng là những con người lạnh lùng nhất, ít có thông cảm nhất. Là ổng nói thế này, "Vì tôi thông cảm anh rồi rồi ai thông cảm tui?" Là là nếu mà người trên biết rằng tôi bỏ qua cho anh rồi tôi lại bị phạt. Là anh không đứng vào vị trí của người công an để anh thấy rằng tôi cũng khổ tâm lắm. Anh bắt tôi phải đứng vào vị trí anh để hiểu được cái nỗi khổ của anh là tại sao anh vậy vậy, nhưng anh không đứng vào cái vị trí của tôi để hiểu được cái nỗi khổ của tui.
[3:15]Anh bắt tôi thông cảm anh mà anh không thông cảm tui. Đời cứ vậy, cứ cứ ta mong rằng mọi người phải thông cảm cho mình, và chính vì vậy mà hôm nay ta sẽ nói nhau cái chữ thông cảm nghĩa là gì, từ ở ngoài đời cho đến ở trong đạo sâu xa cái ý nghĩa của sự cảm thông đó là gì. Vì thường thường á chữ thông nghĩa là suốt đi, cảm cảm là gì? Cảm là cái sự cảm nhận mà lại không dùng chữ biết, lạ nha. Ta thấy là cái từ chữ cảm mà người đời dùng, cũng như trong đạo dùng chữ cảm ứng hoặc là Đức Phật ngày xưa trong kinh dạy là cảm giác, khi ngồi thiền ta cảm giác toàn thân hơi nghĩa là cảm giác toàn thân tôi thở vào, cảm giác toàn thân tôi thở ra, cũng chữ cảm.
[4:07]Và có những trường hợp này ta lại không dùng chữ hiểu, không dùng chữ biết mà lại dùng chữ cảm, vì chữ cảm nó khác với chữ biết, chữ hiểu. Ví dụ như bây giờ ta gặp người công an họ thổi mình, nói, "Thôi anh hãy hiểu cho hoàn cảnh của tôi." Cái chữ hiểu đó nghe không mạnh, phải không? Mà, "Thôi anh thông cảm cho tôi." nghe nó mạnh hơn liền. Tại sao cái chữ cảm thông nó mạnh hơn chữ hiểu? Nó mạnh hơn cả cái chữ biết á? Vì sao vậy? Bởi vì nó là cái biết của trực quan, cái biết của toàn diện, cái biết mà không nói nên lời. Ví dụ như ví dụ như khi ta đi đến chùa ta gặp bao nhiêu người cùng ngồi đây,
[4:46]cái vô tình ta ngồi uống nước, ta gặp một cái người Phật tử cũng mới đến chùa mới quen lần đầu, chả biết gì nhau, cũng chưa kịp chào hỏi. Nhưng mà đôi mắt mình nhìn nhìn thoáng qua một cái, mình có cảm giác là cái người này là cái người người tu lâu, cái người này đến chùa nhiều hơn mình, có vẻ có cái đức độ hiền lành. Cái cảm giác đó nó khác với cái biết, nó khác với cái hiểu, phải không? Nó chỉ là một sự cảm nhận gì đó vô hình, không nói nên lời. Cho nên vì vậy mà cái cảm đó nó mạnh hơn cả cái hiểu và mạnh hơn cả cái biết, và nó thuyết phục hơn. Nhiều khi mình cảm nhận được một điều gì về người đó, nó mạnh hơn cả cái hiểu và cái biết.
[5:29]Ví dụ như là có một người đến gặp mình, ví dụ người quen đến gặp mình nói, "Chị chị, mấy ngày nay sao em nhớ chị quá." Cái bây giờ người chị mới nói rằng, "Chị có cảm nhận điều đó." Tự nhiên là chị cũng cảm nhận được cái điều là em đang nhớ chị. Cái sự cảm nhận đó nó không lý giải được, không giải thích bằng lời được, cái cảm nhận rất là vô hình và rất là thuyết phục. Nên cái cảm cũng là một cái biết, nhưng là một cái biết gì đó nó mạnh hơn cả cái hiểu và mạnh hơn cả cái biết. Một lát nữa từ từ ta sẽ đào sâu lần lần, ta sẽ hiểu cái cảm đó là gì, và trong cái sự tu hành của ta, cái cảm đó nó đứng ở vị trí nào.
[6:12]Thì ở đây vậy, là trong cuộc đời ta thì đã rất nhiều lần ta phạm lỗi lầm.
[6:22]Có ai từ nhỏ tới lớn mà chưa phạm lỗi không? Có không ạ? Không, phải không? Không có ai. Hầu hết là tất cả chúng ta ta sống từ nhỏ tới lớn, mình đều có phạm lỗi lầm, không ít thì nhiều. Mà có người phạm lỗi nặng đến nỗi phải phải bị bắt ở tù luôn. Nhưng mà có cái người phạm lỗi thì không đến nỗi vậy, chỉ những lỗi nhẹ trong cuộc sống, rồi ta xin lỗi, ta hối hận hoặc cho nó trôi qua. Tức là nói chung là ai cũng có phạm lỗi. Có những cái lỗi của ta phạm mà chỉ một mình ta biết mà người khác không biết, và có những cái lỗi mà bị người khác biết.
[7:03]Cái trường hợp là khi ta bị
[7:07]ta bị có lỗi, ví dụ như trường hợp này, một cái người đó đi vào cái cửa hàng đi quanh quanh cửa hàng cái thò tay thó cái món đồ, ăn cắp, à ăn cắp một cái hộp bánh đi ra. Bị bảo vệ chộp bắt lại liền. Bảo vệ chộp bắt lại thì cái người bảo vệ này họ thấy rõ người này là ăn cắp, nhưng mà lúc đó là sự thật là chưa có chưa có la toán lên thì người này lật đật năn nỉ, người này nói, "Anh thông cảm, em đói quá, mấy ngày này em chưa có gì ăn." Cũng chữ thông cảm á. Mấy ngày này em chưa có gì ăn, không xin đâu được hết, anh thông cảm. Thì cái người bảo vệ này nếu là một cái người mà có tu tập, có đức độ thì anh mới nhìn vào mặt cái người mà vừa
[7:55]mới ăn cắp cái món đồ đó, anh nhìn coi có phải như vậy hay không. Anh nhìn coi cái người này có phải là một cái người xấu chuyên đi ăn cắp vặt hay là cái người thật sự vào tới đường cùng? Cái nghiệp dồn họ vào đường cùng, không còn đường sống mới vào ăn cắp đại miếng bánh ăn cho đỡ đói qua cái đã rồi tính gì tính. Thì lúc đó anh mới biết là thì khi anh nhìn anh thấy người này quả thật là không phải là người xấu, nhưng mà cuộc đời dồn họ vào đường cùng, họ phải ăn cắp vặt một cái. Cái anh không nỡ la toán, không nỡ đem đi lập biên bản giao, anh tìm cách anh thả. Anh thả rồi nếu mà anh tốt thì anh chỉ lấy lại gói bánh thôi, đuổi đi.
[8:29]Nhưng mà nếu tốt hơn nữa, anh cho luôn gói bánh và anh trả tiền gói bánh đó lại giùm cho cửa hàng. Đó là trường hợp gọi là chữ thông cảm. Nghĩa là khi ai cũng vậy ở trên cuộc đời của mình đều có phạm lỗi. Và khi ta phạm lỗi thì khi ta bị bắt gặp, ta đều muốn là ta được thông cảm. Ta được cái người mà phê bình ta hiểu rằng còn cái lý do gì đó để ta phạm lỗi chứ không phải là ta là người xấu mà phạm lỗi. Luôn luôn như vậy, nhớ lại trong suốt cuộc đời ta phải không? Đã có những lần ta phạm lỗi, và khi ta bị trách, ta đều cảm thấy cái lời trách nó hơi quá, bởi vì khi mà ta làm điều đó ta đều có một cái lý do mà không ai thông cảm cho lý do này hết.
[9:15]Ví dụ hỏi, "Sao anh đánh cái thằng bạn anh thê thảm như vậy?" Mình mới bắt đầu kể lể, "À tại nó nói chọc tức tui, nó hạ nhục tui, nó gây tui tự ái." Đó là đều có lý do, và mình mong rằng cái việc sai của mình có người hiểu cho, có người thông cảm cho, chứ không phải là khi không mà mình làm một điều lỗi, điều quấy như vậy. Bây giờ ví dụ như một cái người công an họ bắt được cái người ăn trộm mà ăn trộm trộm chuyên nghiệp á, tức là cứ hai ba ngày là đi quần quần đi kiếm nhà người ta leo vô mình lấy đồ, thì cái này nó không còn phải là cái trường hợp mà đói quá rồi đi ăn cắp liều một lần cho đỡ đói nữa, mà ăn trộm chuyên nghiệp.
[9:51]Thì khi bắt vô tù, thì căn theo luật ra thì không có gì để chối cãi hết, anh là ăn trộm chuyên nghiệp, anh chuyên lấy đồ người ta, theo khung hình phạt là 5 năm tới 10 năm, 15 năm gì đó, tùy theo cái số lần anh đã phạm tội, phạm án rồi vân vân. Nhưng mà bản thân anh anh ăn trộm đó vẫn cảm thấy mình sao? Mình không phải tội nhiều như là cái tòa án kết tội, mà có lý do.
[10:15]Lý do gì? Tức đến nỗi ăn trộm chuyên nghiệp rồi đó mà vẫn có lý do cầu mong tòa cảm thông. Lý do gì ai biết? Ở đây có ai đi ăn trộm không, nói lý do thầy nghe. Nếu ai ở đây mà là người ăn trộm chuyên nghiệp sẽ có cái lý do để kể lại với người khác nữa. Lý do là gì? Đây là lý do ông ăn trộm kể ra nè. Giờ cái người mà viện kiểm sát bên công an mới hỏi: "Anh có biết anh đi ăn trộm là anh phạm tội không?", đập bàn cái rầm. Nói: "Dạ em biết." "Biết sao anh không kiếm nghề lương thiện mà làm, mà anh lại đi ăn trộm người ta, người ta đau khổ?" Ổng công an thì ổng la, ổng rầy. Ổng rầy với tính cách là thực sự là cái người mà giữ gìn trật tự pháp
[10:56]luật và muốn cho cái xã hội được ổn định, nên ổng tức quá ổng bảo: "Tại sao lại đi ăn trộm?", đập bàn ổng la. Ông kia mới khóc, thôi ông kia mới khóc, nhận lỗi nhưng mà khóc: "Anh thông cảm cho em. Thực sự là em đâu phải là người muốn làm người xấu đâu, mà hồi nhỏ ba em ổng dạy đi ăn trộm." Có lý do, đổ thừa ông già. "Ông già ở đâu?" "Chết rồi." "Từ nhỏ em bị dạy chứ nếu mà ba em ổng kêu em đừng có ăn trộm đó thì em đâu có ăn trộm, mà tại ba em." Có lý do. Mà sự thật ổng nói đúng chứ không phải sai, không hề nói dối. Ông này ổng không hề nói dối, tới cái ngày ổng bị bắt đã bị kết tội rồi thì ổng mới thấy ổng oan,
[11:33]ổng tức là tại ba ổng hồi nhỏ đã dạy ổng cái nghề ăn trộm này. Có lý do hết. Trên đời tất cả chúng ta khi phạm tội đều có lý do hết. Có đúng không ạ? Ở đây có ai ăn trộm bị bắt chưa? Chưa. Hãy nhớ lại hễ mình làm cái gì cũng có lý do hết, nghĩa là tội lỗi tày trời cũng có lý do hết trơn, không có khi không có lý do. Chính vì như vậy nên ta mong rằng mọi người khác hãy hiểu cho ta, ta có lý do, ta không có tội nặng như người khác nghĩ, mà có lý do. Nhưng mà sự thật mà suy cho cùng cái lý do cuối cùng là gì? Là tham lam, là sân hận, là ích kỷ. Suy cho cùng là thêm cái nữa, ngu si nữa. Phật quở mình là chữ ngu si, là vô minh á.
[12:19]Ví dụ bây giờ cái người công an sẽ hỏi lại: "Vì ba anh dạy anh thì hồi nhỏ thôi anh không biết, nhưng mà lớn lên anh biết luật biết pháp, anh biết là người ta mất đồ người ta đau khổ, anh đọc báo đọc chí anh phải biết rằng cả xã hội lên án cái trộm cắp chứ, tại sao anh vẫn tiếp tục anh đi làm?" Ông kia ổng gãi đầu ổng làm thinh không nói. Thì tới chỗ này là bắt đầu anh ngu nè. Đây gọi là ngu si, là mọi người đã nói hết đó là sai, hồi nhỏ thì anh không biết đi, ba anh chỉ sao anh làm vậy đi, nhưng lớn lên bắt buộc anh phải biết vì cả xã hội họ đều cho anh điều đó là sai, tại sao anh không bỏ nghề anh vẫn đi ăn trộm tới giờ này?
[12:56]Khi ông công an hỏi tới câu đó rồi, người này im lặng không trả lời được, không còn lý do để trả lời. Vì sao? Vì lý do cuối cùng là ngu si, không biết. Tới cái chữ không biết này là dừng lại, hết ai trả lời, không còn ai biện minh được nữa. Tức là người tội phạm cũng không biện minh được cho mình và người công an cũng kết tội đến đó là hết. Và xin thưa, chư Phật cũng kết tội tất cả chúng sinh là như vậy: không biết, ngu si. Cái chữ ngu si, cái chữ không biết trong đạo Phật gọi là từ gì? Vô minh, phải không? Tất cả chúng sinh đều chìm trong vô minh tăm tối, nên vì vậy mà khi Phật quở ai nói mới nói là cái gì:
[13:43]vì vô minh mà chúng sinh tạo tội, vì vô minh mà chúng sinh chìm trong luân hồi sinh tử. Thì cái chữ mà Phật quở cái chữ vô minh cái đó có phải là sự quở trách không? Phải không? Đúng là sự quở trách, nhưng vừa quở trách mà vừa thương xót. Cái hay của trong đạo Phật là vậy. Rầy người ta mà rầy trong cái yêu thương, trong cái xót xa, chứ không phải là rầy ai mắng ai mà trong cái ghét bỏ, thù hận. Ví dụ như ta đó, ta ghét ai ta kết tội người đó nặng nề. Ta ghét ta chửi mắng với tất cả lòng thù hận, nhưng mà Phật quở chúng sinh chữ là vô minh. Chúng sinh vô minh nên tạo tội, gây ác nghiệp rồi chìm
[14:32]trong luân hồi sinh tử, thậm chí đọa vào ba ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh luôn. Là biết chúng sinh làm như vậy là sai rồi đọa, tự mình phải bị đọa do luật nhân quả công bằng, làm sai là phải bị đọa, phải bị đau khổ. Lỗi là gì? Vô minh. Tới cái chữ vô minh rồi là hết cãi, hết chối gì, ai cũng chịu, chính chúng ta cũng vậy. Là bây giờ ta cần người khác có cái sự thông cảm, nhưng mà khi mà người ta kết tội mình, kết cho tới cái chỗ là ngu si, không biết thì cái người kia cũng hết kết tội được mà chính mình cũng không cãi được nữa. Nên cái cuối cùng của con người vẫn là cái vô minh, vẫn là cái ngu si.
[15:14]Đây là điều mà trong đạo Phật nói rất là rõ. Nhưng mà tuy nhiên, để mà được như Đức Phật có cái sự cảm thông đến với chúng sinh thì thật là khó. Còn bình thường ở trên đời này thì ta không hiểu nổi tới cái chỗ ngu si của chúng sinh, ta cũng không hiểu nổi tới cái vô minh của chính mình. Nên vì vậy cái cảm thông của chúng ta đối với mọi người là ở cái tầm mức nó gần hơn, nó thấp hơn. Mà để có thể cảm thông được người khác, hiểu được người khác tại sao phải đau khổ, tại sao phải sai lầm thì ta phải đặt mình vào vị trí người khác. Nên cái mà đặt mình vào vị trí người khác đó là một trong những bí quyết của từ bi, của trí tuệ.
[16:01]Nên cái người tu trong đạo Phật phải là cái người giỏi đặt mình vào trong vị trí của người khác. Đây là bí quyết á. Hôm nay chúng ta sẽ học cái bí quyết này và suốt đời còn lại ta sẽ tập cái bí quyết này như thế nào. Giống như vậy, bây giờ đặt ngược trở lại ta là người công an đứng ở ngoài đường thổi một cái người kia lại. Thì người kia phạm luật: "Hả, tại sao anh chạy xe quá tốc độ?" Thì người kia sẽ trả lời là cái gì? Nói: "Dạ bị nghe cái tin báo là nhà có người bị tai nạn nên phải lật đật chạy về." Thì cái người công an á nếu là người biết đạo mới đặt mình đứng vào trong cái vị trí người kia, nhìn vào đôi mắt người kia,
[16:46]đứng mình vào vị trí người kia và phát hiện người này nói thật. Khi mình đặt mình vào vị trí người khác, tự nhiên mình hiểu người kia nói thật hay nói dối, biết người này nói thật đúng là có chuyện gấp thiệt nên đã chạy quá tốc độ. Mà quá tốc độ với mức độ này đáng lẽ phải tịch thu bằng lái, nhưng mà hiểu rằng là vì bức xúc. Người công an mới nói thế này: "Anh chạy như vậy anh không về được tới nhà, tức là nhà anh thêm cái tai nạn nữa. Anh vừa nghe tin gia đình anh có tai nạn, anh lật đật anh về với tốc độ này thêm tai nạn của anh nữa, nhà anh gánh hai tai nạn chịu không nổi." Cái câu nói đó là làm sao?
[17:19]Cực kỳ thông cảm, cực kỳ đạo đức, cực kỳ trí tuệ. Mà cái người công an tới mức độ này là đúng là người công an của nhân dân á, bạn của dân chứ không phải là kẻ thù của dân. Đó, công an mà dân mà gặp cái người công an nào mà như vậy là gặp đâu cưng đó đó. Cái người mà hiểu mình nói một câu để làm cho mình đừng phạm luật nữa, đừng chạy nhanh nữa, nhưng mà không có nói với cái giọng xách mé của một cái người mà kẻ trên, kẻ cả, hách dịch, nhưng mà lại nói một cái rất có tình, có lý: "Anh vì người tai nạn gia đình mà anh chạy cái kiểu này thêm tai nạn cho gia đình anh nữa, gia đình anh chịu không nổi.
[17:53]Anh phải bình tĩnh mà chạy trở lại, anh ráng đi đúng tốc độ giùm. Nhe, tôi không phạt anh. Thôi bây giờ vì hoàn cảnh anh tôi không phạt, nhưng anh phải giữ tốc độ và bình tĩnh chạy về nhà để cho gia đình anh đừng thêm một tai nạn nữa." Rồi ổng thả cho đi. Không biết trên đời này có người công an nào giống như thầy kể không biết nữa? Hơi bị khó kiếm á, chứ không là thường là bắt phạt người ta. Nhưng mình cũng cầu mong rằng cái công an phải như vậy, và không phải là với cái người công an đứng ngoài đường đâu, với tất cả mọi người công an á. Và không phải là cái người công an đâu, từng người Phật tử chúng ta mỗi người đều là ông người công an á. Thầy vừa nói câu:
[18:30]"Mỗi người đều là ông người công an", đố ai biết á? Đố ai hiểu câu này? Mỗi người chúng ta có một chút máu công an trong người hết. Đố ai biết nghĩa là gì? Nghĩa là mỗi người chúng ta đều có một chút máu bắt tội người khác, kết tội người khác, nghĩ xấu người khác, bắt lỗi người khác. Quanh năm suốt tháng mình nhìn ai mình dễ bắt lỗi người khác lắm, có đúng không ạ? Đúng không? Dòm lại coi, dòm lại lòng mình, dòm lại đời mình thấy không? Thấy cái tâm đó có không ạ? Là mình hay bắt lỗi người khác, hay chê trách người khác, đúng không ạ? Đúng, mình có máu công an giao thông á. Mình thi công an giao thông là ngon lành đấy,
[19:15]bắt là dính, bắt là dính liền không trật người nào, vì suốt đời mình cứ hay bắt lỗi người khác, hay chê trách người khác, máu công an nằm ở trỏng á. Nhưng bây giờ chúng ta vừa nghe cái câu chuyện cái người công an lý tưởng là biết cảm thông cho người khác, tức là biết đặt mình đứng vào vị trí của người khác, bỗng nhiên hiểu ra người khác không phải như vậy. Họ chạy nhanh không phải họ là người mê tốc độ, không phải là người chạy ẩu hay là người phá luật, nhưng mà đúng có hoàn cảnh thật. Cho nên mình nhắc một câu để họ chạy trở lại mà một câu cực kỳ chí tình, chí lý, đầy yêu thương: "Anh chạy nhanh như vậy gia đình anh thêm tai nạn nữa,
[19:52]gia đình anh chịu không nổi." Câu nói đầy yêu thương, đầy trách nhiệm mà vẫn làm người ta phải giữ luật. Thì ta cũng vậy, ta bắt chước cái người công an lý tưởng đó, khi ta muốn trách ai phải đặt mình đứng vào hoàn cảnh người đó. Ví dụ vậy, ví dụ như có một gia đình nọ là là Phật tử của chùa, trong đó có người con trai lớn lên đi làm công nhân đâu không biết dắt về một cô vợ và nói cha mẹ cưới giùm, vì hai đứa nó lỡ dính nhau có bầu, bắt cha mẹ phải cưới. Thì thôi cha mẹ chuyện lỡ rồi thì thương cháu nội nằm ở trong bụng thì phải cưới. Thì cưới nhỏ về thì nhỏ lại cũng trời ơi đất hỡi. Cái thứ đâu ngoài đường nó dắt về đó,
[20:39]thứ dâu nó cũng trời ơi đất hỡi nữa, khổ vô cùng. Nó làm cho cả cái nhà chồng coi như là cũng muốn điêu đứng với nó. Thì khi mà nhìn như vậy đó, thì việc đầu tiên của ta là trách cái thằng con. Nói: "Mày trong gia đình có nề nếp, có ăn có học. Cha mẹ mày là người biết đạo, bản thân mày cũng từng quy y theo Phật. Mà mày đi xa nhà đi làm công nhân chút xíu là bắt đầu quậy, quậy rồi chơi bời trác táng bậy bạ, rồi không biết lựa cái người vợ trăm năm mình cho đàng hoàng, dắt cái đứa gì đâu mà nó trời thần đất lở như vậy về làm khổ thêm cho gia đình, là chưa báo hiếu được nhà mà đã làm khổ cho ba mẹ." Như vậy tức là mình trách nó.
[21:18]Đó là mình trách. Nhưng mà vậy nếu mình đặt mình đứng vào cái vị trí của nó, thì bắt đầu mình nói khác đi. Vì sao ạ? Ở đây có ai vậy không, đứng lên nói giùm thầy? Bây giờ nếu mình đặt mình vào cái vị trí thằng con trai đó, bắt đầu mình ngồi mình tưởng tượng mình là nó, nhớ như vậy, mình tưởng tượng mình là nó. Đi xa nhà, rồi con trai lớn lên thì bồng bột, mà cái con nhỏ kia thì nó là cái dân rành đời, nó biết dụ, chuyên môn dụ trai. Cái thằng này bị nghe lời ngon ngọt, rồi nó hứa đủ thứ: "Em thề là em thương anh suốt đời. Em mà phản bội anh thì xe hủ lô nó cán nát con chó", ví dụ vậy. Nó nói ngon nó ngọt sao đó, thằng này nghe bùi tai.
[22:03]Bị dụ, lớn lên mới lớn lên chưa biết, dính con nhỏ. Tới chừng về tới nhà thì nhỏ mới lộ bộ mặt ra. Bây giờ ta mới thấy điều này: à, bây giờ ta trách nó, nó là thằng sai, thằng ác, thằng bất hiếu, thằng ngu, thằng gì... mà cuối cùng thực sự là ở trong cái hoàn cảnh nó, với cái trình độ của nó, nó lọt bẫy là không không tránh khỏi. Và thêm nữa là cũng nghiệp của gia đình nữa. Gia đình mắc cái nghiệp gì với con nhỏ này, con nhỏ dâu trời ơi đất hỡi này, nên mới xảy ra cái cớ sự này. Tức là ngày xưa gia đình cũng làm cái điều gì tổn đức đây, hoặc là nói năng bậy bạ, chê bai ai, hay là mắc nợ nhỏ này sao đó,
[22:40]giờ về phải trả nợ nó cho tới khi nào hai đứa ly dị thì thôi, đại khái vậy. Nghĩa là khi mà ta đặt mình vào hoàn cảnh người khác, ta chợt hiểu là chúng sinh khi mà người ta làm một điều sai lầm, nó có bao nhiêu yếu tố nó tác động lại đưa đến cái lỗi lầm đó, chứ không phải khi không người ta tạo lỗi lầm. Nói câu này mình nghe có mát dạ không ạ? Mát dạ, bởi vì ai cũng phạm lỗi cả, phải không? Mà đúng là cái lỗi mình nó có lý do, chứ không phải là khi không mình phạm lỗi đâu. Nhưng mà tuy nhiên đừng nói như vậy để rồi mà mỗi lần phạm lỗi cái nói: "Đó, ông thầy ổng nói rồi, phạm lỗi có lý do, đừng có la nữa mà." Không không được nói như vậy.
[23:17]Nghĩa là ta ta nói như vậy để ta phải vượt qua những điều đó mà đừng đừng phạm lỗi nọ nữa. Là vì sao? Vì dù có người thông cảm cho ta, hiểu được ta trong hoàn cảnh đó, nhưng quả báo ta vẫn phải trả. Quả báo vẫn phải trả. Ví dụ bây giờ có một người họ giết người, bắt hả, hỏi: "Tại sao anh giết người? Phạm trọng án. Cái tội này hoặc là ít nhất 20 năm, chung thân hoặc tử hình. Mà tại sao?" Thì người này mới khóc mới kể là trong lúc đó, trong lúc nóng giận bồng bột, mà là không kiềm chế được, ai cũng trả lời giống giống nhau như vậy. Rồi rồi cái người mà họ điều tra đó, cái nhân viên điều tra họ mới đặt mình
[23:59]vào cái hoàn cảnh của cái người cái kẻ sát nhân đó, rồi mới thấy thế này: việc mà đưa đến cái hành vi giết người đúng là nó có bao nhiêu điều kiện, cả một tiến trình tới khi chín muồi nó xảy ra cái hành vi giết người, chứ không phải khi không mà giết người liền. Tại vì trước đó họ không đủ cái cái liều lĩnh để giết người, mà tới đúng thời điểm đó, hành vi nó chín muồi, nó giết người. Là vì sao? Vì thứ nhất, coi phim bạo lực nhiều quá. Thấy trong đó người ta chém giết nhau thoải mái quá, hoặc là chơi game, trong cảnh nó cứ giết giết giết nhau thành như tự nhiên. Rồi thế nữa là mỗi khi ở ngoài đời mà gây gổ ai,
[24:41]gây gổ ai á mà mình hung dữ mình thắng người ta, cái người ta sợ, thì mới hiểu rằng: à, mình phải dữ mới thắng người được. Cái nuôi nấng cái dữ của mình, xem như cái dữ là một cái sở trường của mình để mình sống được trên đời, để làm cho người khác nể sợ mình. Rồi thêm cái phim ảnh, game giếc đồ vậy đó nó ảnh hưởng, cho nên nó chín muồi nó kết thành cái tâm lý từ từ từ từ, cho tới ngày trong một cơn nóng giận là giết người dễ dàng. Thì nó có cái tiến trình, thì bây giờ cái người điều tra họ đặt mình vào hoàn cảnh, xét cái quá trình sống người này biết rằng đúng, cuối cùng phải giết người. Nhưng mà lý do gì thì lý do,
[25:18]anh vẫn phải tử hình, đền tội thôi, không còn cách nào khác. Nên cái sự cảm thông là cảm thông nhưng quả báo vẫn là quả báo, không còn cách nào khác nữa. Tuy nhiên, ở trên đời này, khi mà ta cảm thông được cho người khác á, ta tìm được nguyên nhân để người khác lầm lỗi, ta mới có thể giáo hóa, cảm hóa người khác được. Chứ chúng ta không kết tội một chiều, ta mở đường cho người khác đi. Nếu mà ta cảm thông được, ta mở đường cho người khác đi. Giống như cái ông bảo vệ mà chụp được cái người ăn cắp cái bánh á. Chụp được người cái bánh, bình thường là lập biên bản, phạt, đưa vào hồ sơ, người kia dính cái vết nhơ suốt đời mắc ăn cắp.
[26:00]Nhưng mà người này cảm thông được, không lập biên bản mà tha. Thì bởi vì cái cảm thông, mở đường cho người kia để người kia có cơ hội làm lại cuộc đời mình, không bị một vết nhơ ghi trong lý lịch mà có cơ hội làm lại cuộc đời mình. Thì đó, đây là vấn đề mà cái bài hôm nay để nói với ta thế này: mỗi người chúng ta nó có một chút máu cảnh sát là mình hay chê trách, hay kết tội người khác. Nhưng mà khi nếu ta đặt mình vào vị trí người khác, bỗng nhiên ta hiểu khác đi. Ta hiểu khác, ta thương yêu con người hơn, ta trách người nhưng mà ta cũng thương người giống như Đức Phật vậy. Đức Phật ngó chúng sinh vô minh mà tạo tội thì Đức Phật vừa trách mà vừa thương.
[26:47]Thì chúng ta là đệ tử Phật từ đây về sau cũng vậy. Khi ta nhìn cái lỗi lầm của con người, ta cũng vừa trách mà vừa thương chứ không có mà một bề thù ghét con người. Đó, hôm nay ta nói với nhau cái bài Cảm Thông này là vậy. Ta học cái bài này để chúng ta có được một thái độ sống với cuộc đời. Khi ta nhìn cuộc đời nha nhản chung quanh mình, thấy ông kia thì là mê gái bỏ vợ, bà nọ lăng nhăng bỏ chồng, đứa con nọ hư hỏng, cái ông đồng nghiệp này sao ích kỷ, bà đó sao tham lam giữ tiền... Ta nhìn chung quanh mình thấy ai cũng đầy lỗi hết. Nhưng bây giờ nếu bắt đầu ta học cái đạo lý của sự cảm thông,
[27:26]ta biết rằng phía sau cái tội lỗi đó đều có một lý do, một cái hoàn cảnh mà ta vừa trách mà vừa thương, chứ không còn giống như trước kia, mình chỉ là một người cứ chê người này, trách người kia với cái tâm khô khan, kiêu ngạo, cằn cỗi, nó khác. Và chính cái tâm mà chúng ta nhìn mọi người, nhìn cái lỗi lầm mọi người mà biết vừa trách vừa thương là cái đức độ ta lớn lên, trí tuệ ta lớn lên, từ bi ta lớn lên thì ta mới theo chân Đức Phật được, ta mới là một đệ tử Phật xứng đáng được. Nên cái bí quyết đầu tiên để từ đây mà hiểu được con người là đặt mình vào vị trí của người. Bí quyết nằm ở chỗ này.
[28:09]Nhưng mà làm sao có thể đặt mình vào vị trí của người được, trong khi người đứng ở bên ngoài ta, cuộc đời của mỗi người đứng ở bên ngoài cuộc đời của ta, tâm hồn của con người giấu kín ở đằng sau cái đôi mắt đó, tâm hồn của mỗi người giấu kín ở trong trái tim đó, làm sao ta có thể biết mà đặt mình vào vị trí của người được? Làm sao? Làm sao ai biết? Thì đây mới là cái con đường của từ bi, của trí tuệ, của thiền định. Là người mà càng có trí tuệ chừng nào thì càng đặt mình được vào vị trí của người khác chừng nấy. Còn người không có trí tuệ, tâm không thanh tịnh, không từ bi thì vĩnh viễn giữa người và người chỉ là một sự ngăn cách xa xôi.
[29:02]Ví dụ hai người ngồi bên cạnh nhau, hai cái bộ óc mà lấy gang mà đo chừng hai gang tay là óc người này qua đầu người này qua tới người kia, nhưng vĩnh viễn ta không hiểu được trong óc người kia nghĩ gì. Hai trái tim nằm cách nhau có mấy tấc, ngồi cạnh nhau là cách nhau có mấy tấc á, nhưng mà vĩnh viễn ta không biết trong trái tim kia chứa đựng những điều gì. Chỉ khi nào ta có trí tuệ, tâm ta thanh tịnh, tự nhiên tim ta đặt được vào tim người, cuộc đời ta đặt được vào cuộc đời người và ta hiểu được người rất nhiều. Chính vì ta hiểu người nhiều hơn cho nên ta thương người nhiều hơn. Trong cái trách của ta có cái yêu thương,
[29:44]hoặc là đối với người tốt vậy, trong cái yêu thương của ta có cái sự kính nể nó sâu đậm hơn vì ta hiểu người nhiều hơn. Cho nên để hiểu người, ta không có nhìn từ bên ngoài, mà hãy đặt mình vào vị trí của người khác. Ta sẽ phát hiện ra nhiều điều rất là rất là rất là lạ lùng, rất là lạ lùng. Ví dụ như vậy, như thầy có một người đệ tử, thì bỗng trong mấy ngày cái người đó như nổi điên lên, trở nên hung dữ, ngang tàng, bướng bỉnh, mà bình thường không có như vậy. Thì nếu mà căng ra theo luật của đạo thì phải phạt người này rất là nặng, thậm chí nếu ngang tàng, bướng bỉnh phải tẫn xuất ra khỏi chùa. Đến như vậy.
[30:30]Rồi nếu cứ nhìn bên ngoài thôi, thấy cái hình tướng bên ngoài như vậy là người này phạm lỗi nặng, không thể ở trong chùa được nữa. Nhưng mà với cái tư cách của ông thầy thì buộc lòng thầy phải đặt mình vào tâm của người học trò, thì mới thấy rằng cái người này không phải tự họ có cái điều phiền não như vậy, mà họ bị một tác động của ngoại lực của âm binh, của bùa. Người này bị đánh bùa. Tức là đã có người mưu hại người này bằng cái phương tiện tâm linh tà vạy, bất chính là đánh bùa để cho người này loạn tâm lên. Cái hiểu ra được điều này, cái thầy thấy nhẹ lòng, là mình không có kết tội cái người đệ tử mình nặng nề
[31:11]nữa, mà lo giải bùa bằng cách là chú nguyện xin với Phật, là cầu nguyện trên Phật, trên chư Hộ pháp giúp cho cái người đệ tử này, người đệ tử của con bị thoát khỏi cái tác động của âm binh xấu, của thế lực bùa chú xấu bên ngoài, để người này bình tĩnh lại tu hành. Và đúng như vậy, mấy ngày sau người này hết liền, trở lại bình thường. Đó là nhờ cái mà mình đặt mình vào người khác. Còn nếu không là mình cứ kết tội: "Hả? Dám hỗn với thầy, dám ngang tàng với huynh đệ, đuổi ra khỏi chùa." Thế là xong. Mà đâu biết rằng là có lý do, một lý do khác. Nên vì vậy, trong cuộc sống của ta có nhiều điều mà nếu ta đặt mình vào hoàn
[31:52]cảnh người khác, ta hiểu được hơn rất nhiều, hiểu được hơn rất nhiều.
[32:02]Ví dụ như thế này, à...
[32:08]Khi ta gặp người xa lạ, ta không biết gì về người đó. Mà nếu nhìn trên con mắt bình thường thì ta chỉ nhìn trên hình thức thôi. Nếu người này đẹp thì dễ mến, người này mặc quần áo sang trọng, người này chắc là khá giả. Người này nói năng nhẹ nhàng, chắc người này có học thức, có đạo đức. Cứ nhìn như vậy, đánh giá như vậy. Nhưng mà khi một bậc thánh mà có trí tuệ, họ nhìn một người, họ bỗng nhiên họ hòa nhập họ vào trong người đó luôn. Họ không tự, không cần phải cố ý đặt mình đâu. Khi mà tâm họ buông lỏng xuống, thân họ buông lỏng, tâm họ buông lỏng, lòng họ rỗng rang. Khi nhìn một người thì họ họ trở thành như chính người đó liền,
[32:49]tâm hòa vào cuộc, vào tâm người đó liền thì họ biết người đó nhiều hơn. Nhiều khi biết người đó nhiều hơn chính người đó biết về họ. Hay như vậy. Nên phải là người tu sâu xa thì ta mới hiểu được người, hiểu được đời nhiều hơn. Còn khi ta chưa tu, ta nhìn mọi việc hời hợt, đánh giá càng cợt, ta thường hiểu lầm. Mà hiểu lầm làm cho ta mang tội. Hiểu lầm làm cho ta mang tội. Ví dụ như có một cái người đó là một người tu hành sâu dày, rồi họ có công đức, họ có đạo đức. Mà khi ta hiểu xấu về một người đó, ta cứ tổn mười năm công đức. Cứ hiểu xấu về một người đó ta tổn mười năm công đức. Mà cứ nuôi dưỡng ý nghĩ xấu đó hoài, cả cuộc đời mình bay sạch hết công đức luôn.
[33:36]Mới nghĩ xấu thôi, nghĩ xấu về một cái người tốt thôi là công đức mình mất hết. Mà lý do tại sao mà mình có thể hiểu lầm một cái người tốt là bởi vì mình nhìn bên ngoài tội, hiểu lầm làm cho ta mang tội. Ví dụ như có một cái người đó là một người tâm mình nhập được vào tâm người để mình hiểu người, mình mới phát hiện cái đức độ người này rất là lớn. Mà hiểu được như vậy, mình nể phục người ta không dám nghĩ xấu. Mà mình hiểu đúng như vậy thì công đức mình lại tăng lên. Nên vì vậy, khi ta biết quý trọng cái người tốt, tự ta phước ta tăng lên. Chưa cần làm gì hết, mới nghĩ thôi. Còn khi ta nghĩ xấu cho một người tốt, phước ta tụt xuống liền.
[34:17]Chưa cần làm gì, chưa cần mở miệng nói xấu, chỉ mới nghĩ xấu thì phước ta tụt xuống liền. Nên cái ý nghĩ rất là quan trọng mà Phật gọi là ý nghiệp. Cái nghiệp do ý tạo nên chưa phát ra bên ngoài, chưa nói thành lời, chưa làm thành hành động, chỉ mới nghĩ thôi là ta lãnh quả báo liền. Ví dụ có một cái người Phật tử ban đầu đến chùa mình thấy rất là có phước. Mà theo chùa mấy năm rồi cứ dòm ngơ ngơ khờ khờ không thấy gì nữa trơn. Là phước nó mất tiêu. Lý do gì? Lý do nghĩ bậy trong đầu. Chưa nói ra lời, chưa làm hành động gì hết nhưng mà có nghĩ sai. Nghĩ sai về sự tu hành, nghĩ sai về giáo lý, nghĩ sai về đánh giá người khác,
[34:59]phước mình tụt tụt tụt xuống liền, bắt bắt đầu mình mất cái uy đức của mình liền. Tự nhiên mình không còn là một người có uy đức để một những người khác yêu quý nữa. Bỗng như người ta nhìn mình hờ hững, lạnh nhạt, không để ý vì mình mất phước rồi. Mà chỉ bởi ý nghĩ thôi. Nên cái ý nghĩ rất là quan trọng. Mà nhất là về đánh giá người khác á. Ta đánh giá sai một người, ta mang tội liền, chưa cần nói ra. Còn đã nói thành miệng rồi thì quả báo tới liền. Quả báo sẽ có lúc nào sẽ tới ta thê thảm. Nên vì vậy, mà muốn đừng nghĩ xấu người khác thì mình phải hiểu được người, mà muốn hiểu được người, hiểu một cách sâu xa để gọi
[35:37]là cảm thông thì ta phải có trí tuệ, tâm ta phải thanh tịnh. Khi ta nhìn ai, ta nghĩ về ai, tâm mình đặt luôn vào tâm người, mình hòa nhập vào tâm người luôn. Mà để có thể mà hòa nhập được vào tâm người, phải tu thiền. Tức là tâm mình phải tu thiền, làm sao cho tâm mình được thanh tịnh. Như là khi một người đi ngang, mình liếc họ là mình hiểu luôn vào trong tâm sâu họ luôn. Bởi mình đặt mình vào họ rồi, chứ không có ở bên ngoài nữa. Đó là cái bí quyết cảm thông trong đạo Phật, đó là muốn cảm thông. Mà không phải là chỉ người với người thôi, con chim đậu trên cành cây, mình hiểu nó đang trong tâm trạng gì.
[36:19]Con kiến bò dưới đất, mình hiểu được cuộc đời nó ra sao, tâm trạng nó ra sao. Con cá bơi dưới nước, mình hiểu nó ra sao. Có một lần Trang Tử với Huệ Thi là hai người bạn đều là giỏi về đạo học, đi chơi với nhau, bước lên cây cầu, ở dưới là dòng nước suối trong. Cái Trang Tử mới nhìn con cá mới nói thế này: "Đó là con cá kia lội dưới dòng nước nhởn nhơ thật là vui thích." Trang Tử nói, "Con cá lội dưới dòng nước nhởn nhơ thật là vui thích." Thì Huệ Thi mới cãi. Huệ Thi nói: "Anh không phải là cá, làm sao anh biết con cá nó đang vui sướng?" Cái Trang Tử mới nói: "Anh không phải là tôi, làm sao anh biết tôi không biết?" Thấy chưa?
[37:07]Trang Tử rất là sâu sắc. Thì nói là để thầy thầy nói lại cái này lần nữa thầy kể lại. Tức là Trang Tử khi vừa lên cầu đứng nhìn xuống dòng nước mới nói là: "Con cá lội nhởn nhơ dưới dòng nước thật là vui thích, vui sướng." Huệ Thi mới nói: "Anh không phải là cá, làm sao anh biết là vui sướng?" Cái câu này rất là sâu, tức "Anh không phải là cá, làm sao anh hiểu được cái tâm của con cá?" Nghĩa là muốn hiểu ai, mình phải là người đó, phải là đối tượng đó, mình mới hiểu được. Nên Huệ Thi họ nói một câu rất là sâu sắc là: "Anh không phải là cá, sao anh biết được cá nó vui?" Thì Trang Tử cũng lấy cái ý đó mà hỏi lại luôn:
[37:46]"Anh không phải là tôi, làm sao anh biết tôi không biết?" Tức là anh chưa phải là tôi, tại sao tôi không biết? Khi tôi nói là tôi biết rồi. Rồi lúc đó Trang Tử mới nói thêm, nói lại cho anh nghe: "Tôi vừa đặt chân đến cầu, tôi đã biết rồi. Chưa nhìn thấy con cá là đã biết rồi." Mà vì sao vậy? Vì Trang Tử là người tu đắc đạo. Trang Tử là người có thần thông. Ổng có lần ổng vô trong hòm ổng giả chết nằm luôn ba ngày ở trỏng rồi. Cái chuyện Trang Tử thử vợ á. Tức là bà vợ của ổng á hứa ổng yêu ổng trọn đời, mà dù ổng chết là sẽ thủ tiết thờ chồng. Cái lần đó ổng giả chết, đóng hòm lại, những người học trò ổng tới,
[38:26]có một người học trò rất là đẹp trai, cái bà vợ bả tán tỉnh liền. Ờ ổng đội mồ ổng ổng mở nắp hòm đi ra mà ổng nằm luôn ba ngày bất động ở trỏng. Ổng có cái sức định rất là sâu. Nên khi mà ổng bước lên cầu ổng nhìn con cá, ổng hiểu được tâm con cá liền. Vì ổng đặt mình vào con cá liền. Nhớ vậy. Để hiểu người, ta đừng tưởng là do cái đầu mình mạnh rồi mình biết người đó không. Chính vì mình hòa nhập vào người đó. Nên ở đây Trang Tử vừa bước lên cầu, tâm đã hòa nhập vào con cá, biết con cá nó đang trong tâm trạng vui sướng, nhởn nhơ. Nhưng mà Huệ Thi thì cũng biết như vậy, biết là muốn hiểu ai phải đặt mình vào người đó. Nên Huệ Thi mới bắt bẻ:
[39:04]"Anh không phải là cá, sao anh biết con cá vui?" Trang Tử nói: "Anh không phải là tôi, làm sao anh biết tôi không biết?" Câu này mới là câu của bậc thánh, thật là hay. Thì những bậc thánh đều đều là như vậy hết. Vì chúng ta chưa phải là thánh nhưng chúng ta phải tập điều này để nhìn cuộc đời. Mà khi chúng ta nhìn cuộc đời bằng cách nhìn này, bằng cách nhìn cảm thông này, ta bước lên một bước mới. Ta không còn là con người tầm thường nữa, hay chê trách, hay kết tội, hay mê tín nữa. Khác á. Ví dụ bây giờ có người nào đó họ ca ngợi một ông thầy nào đó cao siêu thì họ nói gì nói kệ họ. Tới khi ta gặp ông thầy đó cái đã, ta bằng cái tâm ta nhập vào tâm ông thầy
[39:49]đó, ta mới biết ông này giỏi thật hay là dở, chứ đừng nghe lời đồn. Vì lời đồn cũng không hay. Ví dụ bây giờ quý Phật tử nhìn thầy, nhập vào tâm thầy thấy thầy làm sao? Ốm, xấu, dở đủ thứ hết. Nhập vô. Còn bây giờ thầy nhập vào tâm quý Phật tử thì thấy cái gì? Thấy ủa, sao ai cũng tuyệt vời quá vậy ta? Tết không đi chơi mà đi chùa, mấy người này giỏi thiệt á, hay thiệt á.
[40:18]Ở đây ta trở lại cái động cơ tạo nghiệp á là khi một người làm một điều lỗi mà trước đây đáng lẽ ta chê trách nhưng bây giờ khi ta đặt mình vào cuộc đời người đó, ta hiểu ra nó có nhiều cái cái động cơ sâu xa ở phía sau khiến cho người đó lầm lỗi mà mình bớt trách cứ, trong đó mình có cái thương xót nhiều hơn. Đây là cái thái độ của bậc thánh mà chúng ta hiểu được điều này, ta bớt ghét đời, ta bớt ghét người. Như vậy ta đỡ mang tội mà cái tâm ta độ lượng ra. Mà tâm đó mới là tâm của bậc thánh. Nhờ cái tâm ta độ lượng khi nhìn đời, nhìn người nữa thì cái việc tu ta dễ tu, công đức ta được tăng trưởng.
[41:03]Thầy nhớ hồi đó có cái bài nhạc của Lê Hựu Hà Yêu em. Không biết đây có ai nhớ cái bài nhạc đó không hà? Yêu em... Yêu em vì ta ghét người, yêu em vì ta chán đời, yêu em vì ta không tin ở trời. Mọi người có nhớ bài đó không kìa? Bài đó lâu quá rồi quên hết rồi hả? "Yêu em vì ta chán đời, yêu em vì ta chán người, yêu em vì ta không tin ở trời." Không biết ông này sao ông kỳ quá. Đáng lẽ mấy người như vậy đi tu chớ, mà sao lại chán ngán hết trơn mà lại yêu em? Nhưng mà cái, cái tâm lý đó nó, nó hơi kỳ khôi của một ông nhạc sĩ thì nhạc sĩ mà. Mấy người nghệ sĩ nhiều khi họ cũng tào lao. Nhưng mà ở đây thế này, là cái tâm lý rất là tiêu cực:
[41:53]chán đời, chán người, không tin gì thần thánh cả. Cái tâm lý đó tiêu cực và tìm quên ở đâu? Tìm quên trong việc yêu em. Thì ở đây á là tại sao ổng lại tìm quên vào trong một cái yêu em? Mà em có gì để yêu? Em có gì để yêu đâu. Không có gì để yêu. Không biết. Nhưng mà ổng trốn cái đó vào, ổng trốn tất cả cái đời, cái người, trời thần thánh gì đó để tìm quên vào một mối tình nào đó. Thì đây là một cái giải pháp của một nhạc sĩ lãng mạn mà có vẻ hơi vô nghĩa. Còn ta không phải vậy. Khi ta biết cảm thông, ta đặt mình vào mọi người, ta đặt tâm mình vào tâm người, tự nhiên ta cảm thông được cuộc đời, nó không còn cái tâm trạng là chán đời ghét người nữa.
[42:42]Ta cảm thấy sao? Thương người thương đời hơn. Thương này không phải thương kiểu bi lụy say đắm, mà thương cách thông cảm, bao dung. Thấy người có lầm lỗi nhưng hiểu cái lý do của lầm lỗi đó. Thấy đời khổ đau nhưng mà hiểu lý do của sự khổ đau đó. Cho nên vì vậy lòng ta độ lượng hơn, không có cái chán đời, chán người như là cái người nhạc sĩ kia. Và cũng vậy, khi ta nhìn một người tốt, ta thấu hiểu cái cái sự chân tình sâu xa của người đó để ta vui. Ta vui vì thấy trên đời có thêm được người tốt. Thật sự như vậy, thầy không biết người khác sao, ví dụ như thầy vậy. Thì ở đứng ở vị trí thầy làm một ông thầy trụ trì một
[43:27]ngôi chùa, phải tiếp xúc với rất rất nhiều người. Mỗi khi trước mắt mình mà một người tốt đến với chùa, đến gặp mình, lòng thầy vui mừng. Vui mừng vì cứ thế gian thêm được một người tốt. Mà cứ thêm được người tốt thì thế gian bớt khổ. Thế giới này sở dĩ nhiều cái nạn tai, nhiều dịch bệnh, nhiều tật ách bởi vì cái người xấu nhiều. Nhưng mà nếu cái người tốt nhiều, cái phước chung nhau lại sẽ đánh bạt hết những điều tai họa của thế gian. Cho nên cứ thấy vậy, thêm được một người tốt cho đời là cái thế gian này bớt khổ đau, bớt tật ách. Cho nên vì vậy mà mình vui, vui là chính người đó họ sẽ được hạnh phúc,
[44:12]mà chính cái đức của người đó sẽ giữ được cái bình an cho cái thế giới này. Nhưng mà làm sao để biết được người tốt, người xấu? Thì cũng vậy, ta phải tâm mình hòa vào tâm người, không có thành kiến, không có chủ quan chấp cái ý mình, à không có nói là không có thành kiến riêng tư là không có tin vào ý mình. Tâm mình cứ chan hòa mở rộng là để khi nhìn ai là mình như là chính người đó, nhìn thấy cuộc đời của ai như là mình đã sống trong cuộc đời đó, nó tạo thành cái sự cảm thông, tạo thành sự cảm thông. Cho nên vì vậy, nhiều khi thầy nghe người này trách người kia, thầy không bao giờ tin liền. Nghe người này nói xấu người kia, thầy không tin liền.
[44:55]Mà thầy phải đặt tâm mình vào cái tâm người nói xấu, tại sao họ lại phải nói xấu? Rồi thầy đặt tâm mình vào cái tâm người bị nói xấu, tại sao họ lại bị nói xấu? Họ oan hay họ thật? Vân vân, để mình hiểu cái sự tình nó chính xác hơn. Mà khi hiểu sự tình chính xác rồi, mình ít có ghét ai, mà sống như vậy lòng mình nhẹ nhàng, thanh thản. Á mình tu là tìm cái tâm thanh tịnh, mà có được tâm thanh tịnh không phải để mình đóng khung cái tâm thanh tịnh đó cho riêng cái cõi lòng mình, cho cuộc đời mình, mà nếu có được tâm thanh tịnh để mình hiểu người nhiều hơn, hiểu đời nhiều hơn, thông cảm cho mọi người nhiều hơn và lòng mình bao dung, độ lượng hơn.
[45:39]Mà khi lòng mình bao dung, độ lượng với con người hơn, tự nhiên mình lại thanh thản hơn, mình yêu thương hơn. Đó là cái bí quyết để tu hành, để sống theo Phật pháp là là như vậy. Mình hiểu rồi, mình ít có có ghét ai mà ít có nói xấu ai. Mà nếu cái người nào mà mình đã quở rồi thì người đó hết đường cứu, vì quỷ thần cũng ghét, cũng giận luôn. Nếu có một người xấu, người ác mà ngoan cố đến mức độ là một cái người mà họ họ đạo đức, họ thông cảm đến tột cùng mà đến lúc mà họ phải buột miệng họ trách, rồi thì người đó hết đường cứu. Người đó chỉ còn đường đọa thôi. Vì quỷ thần cũng phải phải căm giận luôn.
[46:29]Nhưng như hồi xưa vậy, vào cái thời của một Đức Phật Kakusandha á, Kakusandhasu á, thầy nhớ tên như vậy, thì có con ác ma tên là Dusi. Ác ma Dusi đó là thấy Phật giáo hóa chúng sinh rồi mới tức. Tức là vì nếu mà người theo Phật thì ác ma này nó không còn điều khiển thế gian được nữa, vì tâm người ta đã tốt rồi. Còn ác ma nó muốn có quyền lực bằng cách nó phải tác động vào tâm người điều khiển, mà khi người ta còn tham, sân, si thì người ta mới chìm trong cái lưới ma, còn người ta theo Phật rồi người ta thoát ra, đi về với ánh sáng. Nó tức, mới phá Phật. Phá Phật bằng cách này. Đầu tiên là ác ma đó nó mới nhập vào tâm những
[47:11]người Phật tử đến nó chửi mắng chư Tăng. Kìa người ta thấy không? Nghĩa là Phật tử tự nhiên đứng ra chửi mắng chư Tăng. Mà lý do gì? Ác ma nó nhập vô tâm. Thì Phật mới dạy cho chư Tăng tu cái hạnh nhẫn nhục. Phật thuyết bài pháp nhẫn nhục, bắt chư Tăng tu hạnh nhẫn nhục. Vì Phật biết cái này phía sau đó là ác ma nó xúi. Thấy mọi người chửi hoài, chư Tăng không nhúc nhích, lòng không giận. Vì chư Tăng mà động tâm giận cái là bị ma chụp cái tâm liền. Nó canh nó chờ cho chư Tăng giận lên để nó chụp nó nắm cái tâm đó, nó lôi người đó đi luôn. Nhưng mà chư Tăng không giận vì Phật dạy, cho nên thoát.
[47:52]Những cái người mà chửi chư Tăng chết đọa địa ngục sạch hết, mặc dù bị ma xúi. Không phải tự mình chủ động chửi nha, nhưng mà bị ma xúi vẫn bị đọa địa ngục. Rồi cái thấy làm này không thành công, cái ác ma Dusi đó mới nhập vào tâm của Phật tử đến gặp chư Tăng đâu là quỳ lại là tán dương lên mây xanh, khen quá chừng khen. Nói: "Trên đời này, con không có gặp thầy là coi như đời con vứt đi. Thầy là ánh sáng trên cao, là bầu trời, là tất cả, là niềm tin, là ánh sáng dẫn đường con..." Ôi, gặp chư Tăng mỗi người nói nói còn hơn là máy nổ nữa. Thì Phật thấy vậy Phật mới dạy các chư Tăng là tập khiêm hạ, thấy giữ cái tâm mình khiêm hạ,
[48:30]thấy mình như đất để không bị động vì những lời khen. Vì nếu mà khi Phật tử khen mình mà mình động tâm, kiêu mạn nổi lên, ma chụp cái tâm đó nó dắt chư Tăng đi liền. Nên Phật dạy tâm khiêm hạ, xem mình như đất để không bị động bởi cái lời khen. Thế là ác ma Dusi không làm gì được. Còn những người Phật tử mà khen chư Tăng, chết xong lên cõi trời hết trơn. Mặc dù ma xúi mà vẫn được phước. Quả báo mình vẫn lãnh. Thì cái ác ma Dusi làm đủ cách không được, cái một lần đó, lúc đó là Đức Phật với chư Tăng đang đi khất thực trên đường thì sau lưng Đức Phật là một vị A-la-hán, cái ác ma Dusi nó mới nhập vô tâm một đứa bé đứng bên đường,
[49:13]nó cầm cục đá nó chọi một cái, trúng đầu một vị A-la-hán, chảy máu xuống. Chảy máu ròng ròng ròng xuống. Thì đứa bé đó nó bị ma nhập thôi chứ nó không phải chủ động. Thì Phật biết là tất cả đều do ác ma Dusi nó quậy nó làm, Đức Phật mới đứng lại, Đức Phật mới quay nhìn lại nói câu này: "Ác ma Dusi không biết sự vừa phải." Tức là quậy quá rồi, mà tới bây giờ mà nhập tâm cầm cục đá chọi lỗ đầu một người A-la-hán nữa, tức là ác ma nó quá sức quá ngoan cố. Phật chỉ quở một câu thôi: "Ác ma Dusi, ngươi không biết sự vừa phải." Phật vừa quở một tiếng, ác ma Dusi rớt xuống địa ngục chết liền. Đọa mấy trăm nghìn năm, mấy triệu năm dưới địa ngục luôn.
[49:58]Đó ta nhớ vậy, là khi một bậc thánh cái mức mà thông cảm của người ta sâu xa mà mình ngoan cố đến cái mức mà để người ta phải quở thì hết đường cứu. Cái người đó là quỷ thần cũng căm giận luôn, chứ còn bình thường một bậc thánh ít có trách ai, ít có nói xấu ai. Kể cả cái người làm điều tội lỗi mà các Ngài vẫn cảm thông, vẫn biết nó có lý do của nó. Đó, nhưng mà mình ngoan cố đến mức độ mà các Ngài phải quở trách rồi là hết đường cứu, chắc chắn là là đọa. Ở đây, còn cái chúng ta chưa phải là thánh nhưng chúng ta phải tập có cái tâm cảm thông của bậc thánh để nhìn đời, để nhìn người. Mà nếu chúng ta cảm thông, từ bi được
[50:46]thì cái quả báo là chúng ta có trí tuệ hiểu sâu xa mọi việc trên đời. Nên vì vậy, thực sự là cái trí tuệ và từ bi nó bổ sung cho nhau. Vì ta có trí tuệ nên ta mới có thể cảm thông để yêu thương, để từ bi. Mà chính vì ta có từ bi, có cảm thông thì ta mới có trí tuệ. Cái nhân quả nó cứ sinh qua sinh lại cho nhau như vậy. Nhờ có trí tuệ nên ta có từ bi, nhờ có từ bi cảm thông nên ta có trí tuệ, cái nhân quả như vậy. Và ta bây giờ ta có trí tuệ chưa? Cứ nói là chưa, ta khiêm tốn ta cứ nói mình là chưa. Nhưng mà ta sẽ gieo cái nhân của từ bi, của thông cảm. Bây giờ, muốn trách ai điều gì nghĩ đi nghĩ lại mười lần.
[51:32]Muốn trách ai một điều gì, muốn chê ai điều gì, muốn nói xấu ai điều gì nghĩ đi nghĩ lại mười lần, cảm thông coi vì sao họ xấu như vậy, vì sao họ lầm lỗi như vậy. Khi ta ngồi ta suy đi nghĩ lại, ta tìm cái lý do cho họ, ta phát hiện ra là họ không đáng trách như ta nghĩ. Nhờ như vậy, nhờ cái cảm thông như vậy, cái từ bi ta lớn lên, cái phước ta tăng lên, bỗng nhiên ta có trí tuệ. Và cái trí tuệ đó là gì? Là trong đời ta, ta ít có phạm sai lầm, nhìn cái gì biết cái đó. Và ta có phước để dễ tu, mà có phước để khi chết sẽ sinh về những cõi lành.
[52:11]Ở đây thế này, cái người u mê thì không hiểu nổi cái người sáng suốt, nhưng mà cái người sáng suốt lại hiểu được người u mê. Vì vậy là thường ta không hiểu được cái người cao cả hơn mình, nhưng mà người cao cả hơn mình họ hiểu mình rất rõ. Như ta không bao giờ hiểu được Phật, Bồ Tát làm gì, nghĩ gì, nhưng Phật và Bồ Tát hiểu ta rất rõ, hiểu trong tim đen của ta. Ta muốn phạm lỗi hay ta muốn làm điều công đức Phật, Bồ Tát biết hết, nhưng Phật, Bồ Tát làm cái gì ta không biết. Nên nhiều người đã trách đó, cứ đến cầu xin Phật, cầu xin Bồ Tát hoài mà cầu không được, mới nói trời ơi, con quỳ lạy dưới chân Ngài,
[52:53]con tha thiết cầu Ngài mà sao cầu hoài Ngài không cho? Có lý do. Lý do là vì sao? Là vì mình xin hoài mà mình không biết làm phước để bù lại. Như lần trước tôi nói vậy, nói bây giờ con nhà con đã tới lúc bế tắc, kỳ này mà con không trúng số nữa thì coi như cả nhà con ra ngoài đường ở. Cho nên xin Phật cho con trúng số con trả nợ để mà rồi con làm ăn. Kỳ đó về trúng số thiệt. Trúng số xong cái sống nhởn nhơ không làm phước, cái mai mốt bắt đầu nó suy trở lại, bị hết phước nên nó suy trở lại, vô xin Phật nữa. Kỳ này mà Phật không cứu con, không cho con trúng số nữa con ra ngoài đường con ở, mình cũng lặp lại cái bài cầu nguyện lần
[53:32]trước á, tại thấy cái bài cầu nguyện lần trước nó linh. Cái lần này nè: Phật thương con cái cho con trúng số phen này, không con ra đường con ở chết quá. Về không trúng số, ra đường ở luôn. Vì sao vậy? Vì lần trước, lần trước đã hết phước mà Phật ráng ban cho mình cái phước để mình thoát. Thoát rồi phải nhớ Phật pháp mà làm phước bù lại, mà lúc thoát được nghiệp này không chịu làm phước, cứ sống nhởn nhơ chơi đùa bình thường. Đến khi mà cầu xin không được thì trách: trời ơi, sao trời Phật không linh, trời Phật không linh. Linh không? Vô cùng linh thiêng, nhưng chỉ vì mình không hiểu các Ngài, mình u mê tăm tối không hiểu được các Ngài, còn các Ngài hiểu mình rất rõ.
[54:15]Cũng vậy, ví dụ như hai người bạn chơi với nhau cùng đến chùa, nhưng mà cái người mà họ tu vượt lên trên cái họ hiểu người bạn mình liền. À, họ biết à cái người bạn này còn nhược điểm này, còn nhược điểm kia. Nhưng mà thôi không có trách, tại biết cái trình độ tu không tới. Nhưng mà cái người bạn kém á không hiểu nổi người bạn mình. Thấy người bạn mình cái hay trách, nói sao anh lại làm chuyện này, anh làm chuyện kia, hiểu không nổi. Sao cái thằng đó vậy mà anh đi anh cho tiền nó, thằng đó vậy sao anh giúp nó làm chi, thằng đó phải đập cho nó một trận chứ, vân vân. Tức là không hiểu nổi người bạn của mình vì người bạn
[54:47]đã vượt lên trên rồi, người bạn đã cao cả hơn. Nên cái người sáng suốt họ hiểu được cái người u mê, nhưng mà người u mê thì không hiểu được người sáng suốt. Còn cái bậc thánh vô ngã thì họ hiểu về chúng sinh hơn là chúng sinh hiểu về chính mình. Vì khi vô ngã rồi họ tâm của các Ngài nằm ở trong sâu thẳm tâm của mình, biết hết về mình luôn mà mình không biết. Các Ngài ở trong cuộc đời của mình, biết luôn vô lượng kiếp của mình luôn mà chính mình không biết. Cho nên cái bậc thánh mà vô ngã thì cái sự mà cảm thông là không có giới hạn. Nên vì vậy, là ở mọi cái trên đời này để con người hiểu được nhau rất là khó.
[55:35]Để con người cảm thông nhau, thương yêu nhau thật là khó. Nên vì vậy, ta đừng bao giờ nghe ai nói mà tin liền. Vì con người thường hay nói hai điều: thứ nhất là tự khen bản thân họ và thứ hai là nói xấu người khác. Con người thường hay nói hai điều này nhiều nhất. Hai điều mà con người ít nói nhất là gì? Là khen cái tốt của người khác và chê cái xấu của mình, chê cái dở của mình. Đó là hai điều mà con người ít nói nhất. Có đúng không ạ? Dòm lại tâm mình coi có đúng không, có đúng tim đen không? Thầy nói này có đúng đó. Nên nhớ vậy, hai điều con người thường hay nói là nói tốt cho mình và nói xấu người khác.
[56:19]Hai điều con người ít nói nhất là hay tự chê mình và khen người khác. Cho nên vì vậy, đừng tin những gì con người nói mà phải suy xét. Phải suy xét bằng cái gì? Bằng cái tâm cảm thông, đặt mình vào tâm người để hiểu được người nhiều hơn, để hiểu được đời nhiều hơn. Vì vậy: Ta nhìn thấy gì trong mắt nhau? Biển đời đầy ắp những khổ đau. Thương nhau cùng bước qua gian khó, bỏ lại sau lưng những nỗi sầu. Ta đặt tâm mình vào tâm nhau để niềm thông cảm rất đậm sâu. Ai cũng cần nhau điều tử tế, đường đời chưa biết sẽ về đâu. Còn phút giây nào trông thấy nhau, duyên lành xin giữ đến nghìn sau. Mái chùa, cõi Phật cùng nương tựa, mơ ước một ngày thoát khổ đau.
[57:21]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.